CConstaterende datNoordenveld
Koppel je AI →
Document · PDF

Aanvulling MER - Amerika v02

Oordeelsvormende vergadering 20 september 2023, gemeente NoordenveldBij agendapunt: Bestemmingsplan herinrichting en uitbreiding zandwinning Amerika15.031 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

De bevoegde gezagen – in dit geval Gedeputeerde staten van de provincie Drenthe en de gemeenteraad van Noordenveld - besluiten over respectievelijk de ontgrondingsvergunning en het bestemmingsplan. De samenstelling en de werkwijze van de werkgroep van de Commissie en verdere projectgegevens staan in bijlage 1 van dit advies. De projectstukken die bij het advies zijn gebruikt staan op de website. Deze zijn te vinden door nummer 3650 op www.commissiemer.nl in te vullen in het zoekvak.

2

Toelichting op het advies In dit hoofdstuk licht de Commissie haar oordeel toe en geeft zij adviezen voor de op te stellen aanvulling. Deze adviezen zijn opgenomen in een tekstkader. Naar het oordeel van de Commissie is het uitvoeren ervan essentieel om het milieubelang volwaardig mee te wegen bij de besluitvorming door de provincie Drenthe en de gemeente Noordenveld. In de tekst worden ook aanbevelingen gedaan. Deze zijn bedoeld om de kwaliteit van de besluitvorming, nu en in de toekomst, te verbeteren.

-3-

2.1

Hydrologische effecten van de uitbreiding van de zandwinplas en de mitigerende maatregelen Controle (validatie) van het grondwatermodel Voor het modelleringsonderzoek naar de effecten op het grondwater is het regionale MIPWA3 model voor Noord-Oost Nederland. Dit model hanteert in deze studie een celstructuur van 50 bij 50 meter. Dat is vrij grofmazig. Het model heeft standaard een structuur van 25 bij 25 meter. Het MER en de bijlagen beschrijven niet in hoeverre het model is gevalideerd voor de lokale situatie rondom de zandwinplas. Dit had bijvoorbeeld kunnen gebeuren aan de hand van metingen van grondwaterstanden in bestaande peilbuizen of waterpeilen van de zandwinplas. De verschillen tussen gemeten en berekende waarden lijken echter aanzienlijk te zijn. Het regionale model is alleen aangepast voor de zandwinplas en de beoogde uitbreiding daarvan. Het MER maakt niet goed duidelijk hoe en in welke mate van detail de situatie nabij de verlegde en verhoogde watergang (peilen, drainagemiddelen, slecht doorlatende lagen onder vennen) is meegenomen. Dit betekent dat de betrouwbaarheid van de voorspellingen van de grondwaterstanden en veranderingen na uitvoering van het project moeilijk kunnen worden ingeschat. Dit is belangrijke informatie om de effecten op de natuur te kunnen bepalen.

Effecten en werking van maatregelen Volgens het MER treedt door de uitbreiding ten zuidwesten van de zandwinning verdroging van natuur op.4 Daarom is een mitigerende maatregel opgenomen waarbij de slootbodem van om te leggen watergang wordt verhoogd tot 1 meter onder maaiveld. 5 De watergang zou dan vaker droogstaan en een minder drainerende werking hebben. Daardoor stijgt de grondwaterstand en dit zal volgens het MER de grondwaterstandsverlaging - en dus ook de verdroging van natuurwaarden - door de uitbreiding van de zandwinplas tegengaan. Het maaiveld ligt op ongeveer 5,2 tot 5,5 meter boven NAP. Als de slootbodem op 1 meter beneden maaiveld komt te liggen, dan ligt deze op 4,2 – 4,5 meter boven NAP. Dit is boven het hoogste punt van de stroomafwaarts gelegen stuw. Het gewenste niveau van de stuw is namelijk 3,8 meter boven NAP. Het effect van de ophoging op het waterpeil en de afvoercapaciteit van de watergang is niet in het MER beschreven en getoetst. De Commissie constateert dat deze informatie wel essentieel is voor de besluitvorming. Het ophogen van de bodem van de watergang zal in hoge afvoerperioden het waterpeil doen opstuwen tot boven het niveau van de stroomafwaarts gelegen stuw van 3,8 meter boven NAP. Dat heeft mogelijk gevolgen voor andere land- en watergebruikers bovenstrooms.

Verder zal door verkleining van het doorstroomprofiel van de watergang de afvoercapaciteit afnemen. Hierdoor kan het risico op overstroming na hevige neerslag toenemen en mogelijk de norm overschrijden. Een ondiepere watergang kan namelijk minder water afvoeren.

3

Methodiekontwikkeling voor Interactieve Planvorming ten behoeve van Waterbeheer. Het is een grondwatermodel voor

4

De Commissie heeft mondeling begrepen dat dit vooral over het verdrogingsgevoelige ven gaat.

Noordoost-Nederland.

5

Pagina 67, paragraaf 5.6.1.

-4-

Watervergunning en peilbesluit De watervergunning die al door het waterschap is afgegeven heeft betrekking op het omleggen van de watergang en het plaatsen van een stuw en dammen met duikers.6 De vergunning benoemt niet het verhogen van de slootbodem (de hierboven beschreven mitigerende maatregel). Wel stelt de vergunning dat de huidige waterhuishouding dient te worden gewaarborgd. Letterlijk stelt de vergunning als voorwaarde: “dat de te verplaatsen

stuw en inlaat in de nieuwe situatie dezelfde functie behouden” en “dat het verplaatsen van de hoofdwatergang geen negatieve invloed heeft en de waterhuishouding ter plaatse

waarborgt”. Met het toepassen van de mitigerende maatregel wordt aan deze voorwaarden niet voldaan. Ophogen van de slootbodem zal tijdens afvoerperioden het waterpeil doen stijgen tot boven NAP + 3.80 m, wat in tegenspraak is met het vigerende peilbesluit. Dit betekent dat de voorkeursvariant in de huidige vorm niet uitvoerbaar is. De Commissie adviseert om het MER aan te vullen met de volgende informatie over hydrologie: 

Onderzoek in hoeverre het MIPWA model de huidige hydrologische situatie in voldoende mate weet te simuleren. Doe dit aan de hand van metingen van waterstanden van de zandwinplas en van grondwaterstanden in bestaande peilbuizen (validering). Pas waar nodig het model vervolgens aan.

Geef een beschrijving en berekening van de hydrologische werking van de uitbreiding van de zandwinplas voor twee situaties: met en zonder de verhoging van de slootbodem. Breng daarbij lokaal meer detail aan in het model wat betreft celgrootte, lokale drainagemiddelen en de situatie rond vennen in natuurgebieden. Als uit de berekeningen blijkt dat het ophogen van de slootbodem feitelijk niet of minder goed werkt dan bedoeld, geef dan aan wat de gevolgen zijn als afgezien wordt van deze ingreep. Beschrijf concreet wat de effecten van de dan optredende (ernstigere) verdroging voor de natuur zijn, met name bij het ven. Indien deze aanzienlijk zijn, onderzoek dan welke andere mogelijkheden er zijn om verdroging van het natuurgebied te voorkomen of verminderen.

De Commissie beveelt verder aan goed met het waterschap af te stemmen over de aanpassing van de watergang, of een nieuwe watervergunning nodig is en in hoeverre er alternatieve maatregelen zijn.

2.2

Inrichtingsvarianten landschap en natuur De doelen van de zandwinning zijn helder en in lijn met de uitgangspunten van de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) en met het provinciaal beleid. De doelen zijn uitgewerkt in inrichtingsvarianten. Ook de eigendomsposities en de input uit de participatie speelden bij die invulling een belangrijke rol. De manier waarop varianten uiteindelijk concreet tot stand zijn gekomen is echter niet goed te volgen en mist context. Het MER beschrijft niet helder welke afwegingen zijn gemaakt bij de keuze van de inrichtingsmaatregelen.7 Dit werkt door in de beoordeling van de varianten en de onderbouwing van de voorkeursvariant.

6 7

Watervergunning, Waterschap Noorderzijlvest, kenmerk Z/21/045600, 19 mei 2021.

Welke maatregel wordt op basis van participatie genomen en wat op basis van bijvoorbeeld ruimtelijke kwaliteiten of ambities?

-5-

Er ontbreekt bijvoorbeeld: 

Een zorgvuldige beschrijving van de meerwaarde van de uitbreiding voor landschap en natuur. Het gaat dan om inzicht in de gebiedskwaliteiten, de wensen en behoeften en op basis daarvan van de criteria waaraan het ontwerp moet voldoen.

Een beschrijving van de betekenis en meerwaarde van elementen, zoals (ontbrekende) schakels of toevoegingen in het fiets- en/of wandelnetwerk of bijvoorbeeld het maken van een uitzichtpunt.

Informatie over inrichtingsmaatregelen die al gerealiseerd zijn en hoe daarop wordt aangesloten, ook al tijdens de uitvoeringsfase.

Een uitwerking van de combinatie van zandwinplas met het opwekken van zonneenergie.

Een argumentatie waarom sommige maatregelen in de ene variant wel worden opgenomen en in de andere niet of in andere vorm. Het klimaatbos ligt in variant A bijvoorbeeld op een andere plek dan in de andere varianten en in Variant Natuur+ is het bos vervangen door een houtwal. Het MER motiveert dit niet.

Het was duidelijker geweest om steeds dezelfde inrichtingsmaatregelen per hoofdvariant uit te werken en deze maatregelen op te bouwen vanuit de doelen voor natuur en landschap en de wensen van omwonenden. De verschillen waren zo beter in beeld gekomen waardoor sneller duidelijk was geworden wat de keuzemogelijkheden en hun milieugevolgen zijn. De Commissie beveelt aan bij het nemen van het besluit, duidelijker dan in het MER is gebeurd, te beschrijven hoe de voorkeursvariant (Natuur+) tot stand is gekomen. Omdat dit vermoedelijk niet zal leiden tot een ander voorkeursalternatief volstaat het om duidelijk te beschrijven welke afwegingen wanneer en waarom hebben plaatsgevonden. Geef daarbij aan welke rol participatie en de doelen en criteria voor maatschappelijke meerwaarde hebben gespeeld. Betrek hierbij onder andere ook de ruimtelijke samenhang, natuur, landschap, recreatie en klimaatadaptatie.

2.3

Scores en waardering van effecten Effecten op NNN-gebieden De effecten op de NNN-gebieden worden positief beoordeeld omdat de plas na oplevering tot rust komt en minder troebel wordt. Het ecosysteem zou een betere kans krijgen zich te ontwikkelen. De Commissie betwijfelt of dat zal gebeuren onder de beoogde uitvoeringscondities. Ze heeft begrepen tijdens het locatiebezoek dat er “overwogen wordt” om een dam tussen het huidige en nieuwe gedeelte van de winningsplas te plaatsen. Dit geeft onvoldoende zekerheid dat de effecten ook daadwerkelijk positief zijn. Dit geldt ook voor de voorgestelde ’hand-aan-de-kraan’ van de grondwaterstand ter hoogte van grondwaterafhankelijke natuur. Pas wanneer effecten optreden worden mitigerende maatregelen getroffen. Dit geeft nu weinig inzicht in de daadwerkelijke effecten. De Commissie beveelt aan bij het besluit eenduidig aan te geven welke maatregelen wel en niet worden genomen en in welke fase en wat daarvan de effecten zijn.

-6-

De duur van effecten Voor sommige criteria, zoals luchtkwaliteit en verkeersveiligheid, leidt de duur van de winning (uitvoeringsfase) in verschillende varianten niet tot een verschillende waardering van de effecten. Volgens het MER zijn de intensiteit en daarmee de effecten van de winning altijd gelijk. Uit pagina 88 van het MER blijkt dat dit voor stof- en stuifoverlast niet het geval is en dat de duur van de winning wel een rol speelt. De Commissie constateert dat de duur van het effect niet consequent wordt meegenomen in de effectbeoordeling. Ze beveelt aan bij de besluitvorming duidelijk aan te geven over welke tijdsperiode welke effecten zullen optreden, zodat omwonenden daarvan een goed beeld krijgen.

Overige opmerkingen Op pagina 87 stelt het MER dat de effecten op beleefbaarheid van het landschap na mitigatie alle varianten als licht negatief worden beoordeeld. In Tabel 5.18 staat bij variant Natuur+ echter een plus. De tekst en tabel zijn niet in overeenstemming. Verder zijn tabel 5.19 en 5.21 niet consistent. In de uitvoeringsfase zouden er geen effecten op geluidsgevoelige functies zijn. Na het nemen van mitigerende maatregelen zou dit wel het geval zijn. De Commissie beveelt aan de tekst op dergelijke inconsistenties nog eens na te lopen en deze inconsistenties bij de besluitvorming op te lossen. Zorg daarbij voor een gelijkwaardige beoordeling van de varianten. Geef bij het besluit ook een beschouwing van de relatie tussen de gehanteerde criteria en de gestelde doelen8.

8

Haal dan ook het onderscheid tussen veen en zand eruit. Het komt dan beter uit de verf dat het gaat om het versterken van de overgang daartussen.

-7-

BIJLAGE 1: Projectgegevens toetsing Toetsing door de Commissie

De Commissie bestaat uit een werkgroep van deskundigen. Deze werkgroep beoordeelt of het MER de benodigde milieu-informatie bevat en of deze juist is. Als er informatie ontbreekt of

onjuist is, beoordeelt de Commissie of zij die essentieel vindt. Dat is het geval als aanvullende informatie in haar ogen kan leiden tot andere afwegingen. Dan adviseert de Commissie de

ontbrekende of gecorrigeerde informatie alsnog beschikbaar te stellen, voordat het besluit

wordt genomen. Om zich goed op de hoogte te stellen van de situatie heeft de werkgroep het

gebied bezocht waar milieugevolgen kunnen optreden. Meer informatie over de Commissie en over haar werkwijze vindt u op onze website. Samenstelling van de werkgroep Bij dit project bestaat de werkgroep uit: drs. Tjeerd Gorter (secretaris) ir. Arjen Goutbeek dr. Jacobus (Koos) Groen drs. Liesbeth van Tongeren (voorzitter) ir. Femke Visser Besluiten waarvoor dit milieueffectrapport is opgesteld Ontgrondingsvergunning en wijziging van het bestemmingsplan. Waarom wordt hiervoor een milieueffectrapport opgesteld? Voor activiteiten die grote milieugevolgen kunnen hebben, kan in Nederland een MER vereist zijn. De bijlagen C en D bij het Besluit milieueffectrapportage geven aan om welke activiteiten het gaat. Voor deze procedure gaat het in ieder geval om de activiteit C16.1, "De ontginning dan wel wijziging of uitbreiding van de ontginning van steengroeven of dagbouwmijnen, met inbegrip van oppervlaktedelfstoffen uit de landbodem" (categorie 16.1 van onderdeel C van de bijlage van het Besluit m.e.r.). Daarom is een gecombineerd plan- en project-MER opgesteld. Bevoegd gezag besluiten Gedeputeerde Staten van Drenthe (ontgrondingsvergunning en de gemeenteraad van Noordenveld (bestemmingsplanwijziging). Initiatiefnemer besluiten Gemeenteraad van Noordenveld (bestemmingsplanwijziging) en K3Delta BV (ontgrondingsvergunning).

Heeft de Commissie ook zienswijzen en adviezen bij haar advies betrokken?

Het bevoegd gezag heeft de Commissie niet in de gelegenheid gesteld om zienswijzen en adviezen bij haar advies te betrekken. Waar vind ik de stukken die de Commissie heeft beoordeeld? U vindt de projectstukken die bij het advies zijn gebruikt, door op www.commissiemer.nl projectnummer 3650 in te vullen in het zoekvak.

II BIJLAGE: ONTWIKKELVISIE

Witteveen+Bos | 136688/23-010.006 | Bijlage II | Definitief

Amerika Een

Inrichtingsplan • Versie 20210113

Samenstelling Iwan Reerink, Jildert Hijlkema, Sven de Graaf Vormgeving Sven de Graaf Uitgave Januari ‘21

Inrichtingsplan uitbreiding zandwinning Amerika | Een Versie 20210113

Voorwoord

Amerika Een

INHOUD 2 Huidige situatie 4 Blik op de omgeving 10 Ruimtelijk concept ‘de verbindende factor’ 14 Ontwerp voorkeursvariant ‘natuur+’ 18 Bouwstenen 36 M.E.R.-varianten 48 Duurzame ‘energie-hub’

Nabij de provinciegrens van Groningen, Friesland en Drenthe, ten noordwesten van het buurtschap Een (Drenthe), ligt de actieve zandwinplas Amerika. ‘De Gruppel’ (ook wel bekend als de Noordenveldsewijk), een geografisch belangrijke watergang, fungeert als grens tussen de provincies Groningen en Drenthe. Sinds jaar en dag is er een grote vraag naar ophoogzand. Daar waar wegen en woningen moesten komen, ging men op zoek naar grondstoffen. Tot aan de jaren ‘80 ontstonden daarom diepe gaten in het landschap waar deze primaire bouwstoffen gewonnen werden. Vaak efficiënte zandwinningen, zonder recreatieve voorzieningen, waarbij aansluiting op de omgeving en het landschap geen prioriteit hadden. Dit is vandaag de dag anders. Om een optimale ruimtelijke inpassing tot stand te brengen, wordt in deze ontwikkelingsvisie een integraal eindbeeld geschetst, uitgaande van de rechtlijnigheid van de huidige situatie. Denkend aan een uitbreiding van de zandwinning (zonder afbreuk te doen aan het landschap), het inpassen van recreatieve / maatschappelijke wensen, natuurontwikkeling, klimaatadaptatie én een verankering in de omgeving.

1

D A B H C

A E

I

Inrichtingsplan uitbreiding zandwinning Amerika | Een Versie 20210113

F

Huidige situatie anno 2020 Legenda

G

A

Afgewerkte oever

B

Depot

C

(Vergunde) te ontgraven gebied

D

Toegangsweg

E

Bestaande natuur

F

Ronostrand

G

Buitengoed Drentse Vennen

H

‘De Gruppel’ (provinciegrens)

I

Grens gebiedsontwikkeling ‘zandwinning Amerika’

Conform de vigerende ontgrondingsvergunningen wordt er momenteel nog steeds zand gewonnen. Naast de maatschappelijke functie als bron van ophoogzand, brengt de zandwinning ook werkgelegenheid met zich mee. Mede hierdoor is de oorspronkelijke ontgrondingsvergunning verlengd. De huidige vormgeving van de zandwinplas is vanaf de luchtfoto duidelijk te zien. Een open wateroppervlak met enerzijds een strakke ontgravingscontour. In het veld daarentegen is de omlijning van de plas gesloten zonder zichtlijnen. De plas is beperkt beleefbaar. De landschappelijk ontwerpopgave ligt dan ook bij het optimaal inpassen van de huidige, rechtlijnige (deels opgeleverde) situatie en hoe te verankeren in de omgeving.

3

Foto: Annie Spratt

Inrichtingsplan uitbreiding zandwinning Amerika | Een Versie 20210113

Blik op de omgeving

E

B F

C

A

D

C

Inrichtingsplan uitbreiding zandwinning Amerika | Een Versie 20210113

Legenda A

Zandwinning Amerika

B

Open landschap, veenontginningslandschap

C

Besloten esdorpenlandschap op de hogere zandgronden

D

Beekdal ‘Groote Diep’

E

Beekdal ‘Lieversche Diep’

F

Beekdal ‘Oostvoortsche Diep’

Landschap OVERGANGSZONE Zandwinplas Amerika ligt in de overgangszone tussen het veenkoloniaal ontginningslandschap en het esdorpenlandschap. In dit historische landschap van bossen, heide, stuifduinen, akkers, beekdalen en vervening is het verleden nog altijd goed zichtbaar. Te midden van de natuur bevinden zich authentieke brinkdorpen.

C

7

A Foto: Hennie Dekkers

B

Inrichtingsplan uitbreiding zandwinning Amerika | Een Versie 20210113

Landschap Legenda

C A

Heidegebied hogere zandgronden

B

Beekdal

C

(Voormalige) veenkoloniën

BEEKDALEN De hogere zandruggen worden doorsneden door de natuurlijk gevormde beekdalen. Dit afwisselende landschap is nog goed terug te zien. DE LAGER GELEGEN VEENKOLONIËN Het landschap aan de westelijke zijde van het plangebied vertoont duidelijke kenmerken van de (voormalige) veenkoloniën. Het is een lager gelegen, open landschap met lange, smalle verkaveling. Lager gelegen kavels omgrenst door watergangen voor een optimale drooglegging. Op deze verkaveling is voornamelijk grasland te vinden. HET HOGER GELEGEN ESDORPENLANDSCHAP Aan de oostzijde bevinden zich de hoger gelegen, besloten, bosrijke zandgronden. Het grondgebruik wordt grotendeels gedefinieerd door bos en akkerbouw. In het esdorpenlandschap vinden we veel reliëf in een verder overwegend vlak gebied. De wegen volgen het hoogteverschil en hebben daardoor een bochtig verloop. Hierdoor zijn onregelmatige blokvormige patronen van verkaveling ontstaan. Op de randen van de kleine kavels bevonden zich veel houtwallen en heggen, waardoor het esdorpenlandschap van oudsher erg kleinschalig is.

Foto: Ben den Engelsen 9

Foto: Clement Fusil

Inrichtingsplan uitbreiding zandwinning Amerika | Een Versie 20210113

Ruimtelijk concept ‘de verbindende factor’

G

H E

D

C A

B F

Inrichtingsplan uitbreiding zandwinning Amerika | Een Versie 20210113

Legenda A

Plangebied verankeren; open strokenverkaveling veenkoloniën doortrekken en benadrukken

B

Plangebied verankeren; Besloten bosrijke (hogere) gronden doortrekken in het plangebied

C

Accentueren verkaveling

D

Doorbreken open watervlak (eilanden)

E

Uitbreiding zandwinning

F

Ruimtelijk aanzetten ‘De Gruppel’

G

Doorzetten laanstructuren en ontsluiting

H

Onderbreken doorlopende oeverlijn

Ruimtelijk concept Het concept is gebaseerd op een duidelijke zoneringsgedachte; twee verschillende landschapstypen die samenkomen in het plangebied. Door aan de westzijde de smalle verkaveling door te trekken in én rond de plas, wordt deze ruimtelijk verankerd in het landschap en komt de verbinding met de veenkoloniën tot stand. Anderzijds wordt aan de oostzijde het esdorpenlandschap bij de plas betrokken door het creëren van besloten bos- en struweelzones. In plaats van een abrupte onderbreking in de vorm van een zandwinplas, wordt de overgang tussen de beide landschapstypen in elkaar verweven. Zowel het veen- als het esdorpenlandschap blijft haar karakter en bedrijvigheid behouden. Het ruimtelijk concept toont rechtlijnige grenzen verwijzend naar de geschiedenis. Binnen deze grenzen is er ruimte voor een organische structuren in de vorm van natuurontwikkeling. Om te voorkomen dat na de zandwinning één groot watervlak ontstaat, wordt er te midden van de plas een eiland gecreëerd en worden de rechte oeverlijnen doorbroken. 13

Foto: N. Azrin

Inrichtingsplan uitbreiding zandwinning Amerika | Een Versie 20210113

Concept ontwerp voorkeursvariant ‘natuur+’

S

R

T

S S

A E

G I

N D

H

G

A N

M

P

K B

O F N

J

L

Q

C S S

Legenda A

Houtwallen / -singels

B

Bos- en struweelzones (Natuurnetwerk Nederland, NNN)

C

Natuurontwikkeling - vochtige tot droge heide

D

Natuurontwikkeling op (broed)eiland

E

Natuurvriendelijke, zandige oever

F

Vooroevers, moeras- en rietzones

G

Steilranden

H

Open water

I

Watergangen (o.a. ‘De Gruppel’)

J

Natuurvriendelijke oever watergang

K

Wandel- en struipaden

L

Vlonderpad kwetsbare natuur

M

Mountainbikeroute (separaat)

N

Reliëfrijke ‘mountainbike-parels’

O

‘Belevingspunt’ met vogelkijkscherm

P

Tiny Houses (Cabiner)

Q

Slenk t.b.v. de waterhuishouding

R

Instandhouding agrarische bedrijvigheid

S

Poort (weren gemotoriseerd verkeer)

T

Mogelijke parkeerplaats

Inrichtingsplan uitbreiding zandwinning Amerika | Een Versie 20210113

Concept ontwerp Het ruimtelijk concept is met behulp van bouwstenen in de vorm van (landschappelijk)elementen tot een concept ontwerp uitgewerkt. Deze inrichtingsvisie vormt een overgangszone tussen het open veenkoloniën gebied en het besloten esdorpenlandschap. Er worden eilanden en landtongen gecreëerd, verwijzend naar het landschap van de vervening. Naast de maatschappelijke waarde van zandwinning, zal de totaalontwikkeling leiden tot een directe vorm van werkgelegenheid. Ook indirect biedt het kansen voor (horeca) ondernemers, recreatie en toerisme, die mee profiteren van de extensieve recreatiemogelijkheden. Het ontwerp wordt verder verklaart aan de hand van de nader beschreven bouwstenen.

17

Inrichtingsplan uitbreiding zandwinning Amerika | Een Versie 20210113

Bouwstenen

Houtwallen / -singels De rechtlijnige verkaveling van de veenkoloniën wordt geaccentueerd door houtwallen / -singels te creëren. Stroken met bosschages zet het lijnenspel van het landschap nadrukkelijk op de kaart. Door dit esthetische aspect gaan de agrarische gronden niet verloren, maar wordt er wel landschappelijke structuurversterking teweeg gebracht.

Inrichtingsplan uitbreiding zandwinning Amerika | Een Versie 20210113

Bos- en struweelzones Om de overgang van het besloten esdorpenlandschap en het open veengebied geleidelijk te laten verlopen, kunnen er bosen struweelzones worden aangeplant. Voornamelijk de huidige natuurontwikkeling aan de zuidoever kent deze soort ecotoop. Gecombineerd met laagten en poelen dient het als kweekvijver voor insecten en amfibieën. De zuidelijke groenstructuur valt binnen NNN-gebied en loopt verder in oostelijke richting.

21

Ca. 10 hectare natuurontwikkeling aansluitend op NNN-gebied

Vochtige tot droge heide Vochtige heide omvat zowel heiden, struwelen, grazige vegetaties, veenmosplekken, kleine stilstaande watertjes en kale bodem op zandige tot venige plaatsen. Droge heide omvat zowel heiden, struwelen, kleine open zandige plekken en grazige vegetaties Variatie in deze vegetatiestructuren is van groot belang voor warmteminnende diersoorten, zoals de adderpopulatie in het aangelegen perceel van Natuurmonumenten.

A

A

Inrichtingsplan uitbreiding zandwinning Amerika | Een Versie 20210113

Natuurontwikkeling op (broed)eiland Te midden van de plas komen twee eilanden met natuurontwikkeling die zorgen voor het doorbreken van het wateroppervlak én het creëren voor coulissen. De met bos begroeide eilanden vormen op termijn geschikt broedgebied voor roofvogels (havik en buizerd) en bosvogels (waaronder spechten), die gebaat zijn bij rust. De eilanden worden ontoegankelijk gemaakt voor het publiek. Ook de watergangen rondom de eilanden worden diep genoeg gemaakt, zodat o.a. de vos de oversteek naar het broedeiland niet kan maken.

23

Natuurvriendelijke, zandige oevers De oevers van de plas worden gevarieerd afgewerkt. Een van de afwerkingen is de natuurvriendelijke, zandige oever. Flauw, variërend van talud/reliëf, waar planten en dieren zich kunnen ontwikkelen.

Inrichtingsplan uitbreiding zandwinning Amerika | Een Versie 20210113

Vooroevers, moerasen rietzones Een ander oevertype zijn vooroevers met moeras- en rietzones. In deze vooroevers met ondiepe wateren kunnen waterplanten en rietmoeras een kans krijgen. Brede rietgordels in het water zijn de sleutel tot succes voor veel moerasvogels. In het ontwerp natuur+ zijn deze oevers extra aangezet, als ware een groene gordel om de plas. Door de aanleg van de zuidelijke moeraszones, aansluitend op NNN-gebied, wordt het natuurnetwerk verder het gebied in doorgetrokken.

25

Steilranden Een steilrand is een abrupt hoogteverschil, wat kan variëren van één tot twee meter. Een optimale habitat voor onder andere de oeverzwaluw. De oeverzwaluw heeft baat bij open (zoet) water en een kale zandige helling. Hierin maken zij nestholen. Indien door wind en golfbewegingen het niet lukt om een steilrand te realiseren, dan zijn kunstmatige steilranden met broedgaten een uitstekend alternatief kan zijn.

Inrichtingsplan uitbreiding zandwinning Amerika | Een Versie 20210113

A

Locatie vogelobservatiepunt

Vogelobservatiepunt Foto: Nathalie Nauta (voorbeeld hut) De plas heeft een goede waterkwaliteit en trekt allerlei watervogels aan. Deze vogels rusten, broeden en foerageren op en rondom de plas. Door de dichte begroeiing en slechte toegankelijkheid rondom de plas zijn er weinig plekken om deze vogels goed te kunnen bekijken. De aanleg van een vogelkijkscherm /-hut biedt hier uitkomst in. Door de vogels vanuit een vogelkijkscherm/-hut te bekijken worden ze niet gestoord. Dit maakt het spotten van de soorten vogels kansrijker en brengt meerwaarde in de beleving van het gebied.

A

27

Bestaande plas

A

Uitbreiding zandwinning

B

Open water Het water van zandwinning Amerika is zeer schoon met een uitstekende kwaliteit. Door het vergroten van het wateroppervlak wordt er een zoetwaterreservoir gecreëerd, waar agrariërs en omwonenden ten tijden van droogte water uit kunnen onttrekken.

B

A

Inrichtingsplan uitbreiding zandwinning Amerika | Een Versie 20210113

Watergangen Watergangen vormen het rechtlijnige landschap van de veenkoloniën. Deze blijven waar mogelijk in stand gehouden, waardoor tevens de agrarische bedrijvigheid in de huidige vorm kan blijven bestaan. ‘De Gruppel’ wordt ruimtelijk aangezet; flauwe taluds in zichtlijnen op de historische watergang. Aan de zuidzijde worden natuurvriendelijke oevers gecreëerd.

29

Wandel- en struinpaden Momenteel is het plangebied niet vrij toegankelijk voor het publiek. Door het plangebied rondom te ontsluiten, nemen de (extensieve) recreatiemogelijkheden enorme toe. De recreant moet zich vrij in de natuur voelen zonder afbreuk te doen aan kwetsbare natuur. Hierdoor kan er een variatie komen van vlonder- en struinpaden. Op de wandelpaden worden maatregelen getroffen om gemotoriseerd verkeer te weren.

Inrichtingsplan uitbreiding zandwinning Amerika | Een Versie 20210113

Mountainbikeroute Foto: Drenthe 200 Het plan gebiedsontwikkeling Amerika voorziet in mountainbikeroute, die separaat van de wandelroute komt te liggen. Langs de route komt een drietal uitdagende ‘parels’ te liggen, aangekleed met een reliëfrijk boslandschap.

31

Tiny Houses Foto: Avontuur op reis (Aniek) Met het plan wordt plaats geboden voor een vestigingsbasis van een aantal nieuwe recreatievoorzieningen. Een voorbeeld hiervan zijn Tiny Houses, zoals Cabiner (Cabiner, 2018). Het zijn overnachtingslocaties die alleen per voet bereikt kunnen worden.

Inrichtingsplan uitbreiding zandwinning Amerika | Een Versie 20210113

Instandhouding agrarische bedrijvigheid Aangelegen agrarische bedrijvigheid worden grotendeels in stand gehouden. Door het wateroppervlak te vergroten wordt er een zoetwaterbuffer gecreëerd waar aanwonende agrariërs direct gebruik van kunnen maken. Dit staat voor de gedachte van ‘noaberschap’.

33

Locatie poorten

A

Toegangspoorten Foto: De Haas afrasteringen De wandel- en struinpaden / mountainbikeroute wordt ontoegankelijk gemaakt voor het gemotoriseerd verkeer. Op de schouwpaden van het waterschap worden toegangspoorten geplaatst met een (smalle) doorgang voor wandelaars en mountainbikers. Hierdoor wordt het fysiek onmogelijk gemaakt dat ongewenste auto’s nabij de plas gaan parkeren.

A A A

A A

Inrichtingsplan uitbreiding zandwinning Amerika | Een Versie 20210113

B

Locatie parkeerplaats

Mogelijke parkeerplaats Ten noordoosten van de plas wordt mogelijk een kleine parkeervoorziening gecreëerd (ca. 12 parkeerplaatsen). De parkeerplaats zal bestaan elementverharding (grasbetonsteen) en is niet bedoeld om massatoerisme naar de plas te trekken.

B

35

Foto: Patrick Dzieza

Inrichtingsplan uitbreiding zandwinning Amerika | Een Versie 20210113

M.E.R.-varianten

Inrichtingsplan uitbreiding zandwinning Amerika | Een Versie 20210113

Keuzeverantwoording en randvoorwaarden De milieueffectrapportage-procedure (m.e.r.-procedure), wordt doorlopen ter onderbouwing van de besluitvorming over het project. Onderdeel van de m.e.r.-procedure is een variantenstudie, die nader wordt onderzocht en beschreven. In deze studie worden meerdere scenario’s/varianten onderzocht om tot een optimaal resultaat te komen.

een project tot stand kan worden gebracht. Om het project integraal te bekijken worden ook de varianten met beide eigenaren onderzocht. Dit kan leiden tot een optimale inpassing en verankering van het plangebied, een kans voor de (lokale) extensieve recreant én kan het leiden tot diverse vormen van klimaatadaptatie.

KEUZEVERANTWOORDING In het onderzoek worden de volgende vier varianten onderzocht:

RANDVOORWAARDEN Voor iedere onderzoeksvariant gelden de volgende randvoorwaarden:

•

variant ‘A’

•

verankering in haar directe omgeving;

•

variant ‘B’

•

integreren landschapstypen en -elementen;

•

variant ‘cultuur+’

•

klimaatadaptatie (waterbuffer en -retentie mogelijkheden);

•

variant ‘natuur+’ (voorkeursvariant) •

uitsluitend extensieve recreatie.

De reden van deze variantkeuze is dat de uitbreiding twee eigenaren betreft waarmee een samenwerkingsverband wordt aangegaan. Het is goed om te onderzoeken of onafhankelijk van elkaar, met beide eigenaren individueel 39

I

O A M

A F

D

H

P

L

K

G

N

E B

C

J

Inrichtingsplan uitbreiding zandwinning Amerika | Een Versie 20210113

Legenda A

Klimaatbos - percelen bosareaal

B

Bos- en struweelzones (Natuurnetwerk Nederland, NNN)

C

Vochtige tot droge heide

D

Natuurvriendelijke, zandige oever

E

Vooroevers, moeras- en rietzones

F

Steilranden

G

Open water

H

Watergangen (o.a. ‘De Gruppel’)

I

Laanstructuren

J

Wandel- en struipaden

K

Trekpont

L

‘Belevingspunt’ met vogelkijkscherm

M

Tiny Houses (Cabiner)

N

Lokale (horeca)ondernemers

O

Instandhouding agrarische bedrijvigheid

P

Eiland met natuurontwikkeling

Variant ‘A’ Variant ‘A.’ is gebaseerd op uitbreiding op grond van eigendomssituatie. De uitbreiding t.o.v. de huidige situatie is circa 9 hectare. Door de rechtlijnige verkaveling door te trekken in naastgelegen gronden (dezelfde eigenaar), wordt het gebied visueel verankerd in haar omgeving. Het rechtlijnige bosareaal kan worden ingevuld met klimaatbos. Klimaatadaptatie in de vorm van waterbuffer en -retentie mogelijkheden zal door de geringe schaalvergroting in deze variant minimaal gerealiseerd kunnen worden. Variatie in natuurvriendelijke zandige oevers, rietzones en steilranden komt hier zeker in terug. Door de geringe uitbreiding kan er slechts beperkte natuurontwikkeling plaatsvinden. Het gebied kan goed omsloten worden en toegankelijk worden gemaakt voor extensieve recreatie.

41

I

N

A F

D

G

H A

O

M

E B

L

C K J

Inrichtingsplan uitbreiding zandwinning Amerika | Een Versie 20210113

Legenda A

Klimaatbos - percelen bosareaal

B

Bos- en struweelzones (Natuurnetwerk Nederland, NNN)

C

Vochtige tot droge heide

D

Natuurvriendelijke, zandige oever

E

Vooroevers, moeras- en rietzones

F

Steilranden

G

Open water

H

Watergangen (o.a. ‘De Gruppel’)

I

Laanstructuren

J

Wandel- en struipaden

K

‘Belevingspunt’ met vogelkijkscherm

L

Tiny Houses (Cabiner)

M

Lokale (horeca)ondernemers

N

Instandhouding agrarische bedrijvigheid

O

Schiereiland met natuurontwikkeling

Variant ‘B’ Variant ‘B’ is evenals variant ‘A’ gebaseerd op uitbreiding op grond van eigendomssituatie. De uitbreiding t.o.v. de huidige situatie is circa 30 hectare. Beide varianten kunnen onafhankelijk van elkaar worden uitgevoerd. Ook in deze variant wordt de rechtlijnige verkaveling doorgetrokken in de naastgelegen gronden (dezelfde eigenaar). De zuidelijke natuurlijke zone met o.a. droge/vochtige heide, poelen en bos- en struweelzones sluit aan op NNN-gebied (Natuurnetwerk Nederland). In variant ‘B’ wordt deze zone fors uitgebreid met bos en rietmoeras. Dit bied voor de extensieve recreatie een fantastische beleving van het gebied.

43

I

N

A F

D

H

G

A

M

E L

B C

J K

Legenda A

Klimaatbos - percelen bosareaal

B

Bos- en struweelzones (Natuurnetwerk Nederland, NNN)

C

Vochtige tot droge heide

D

Natuurvriendelijke, zandige oever

E

Vooroevers, moeras- en rietzones

F

Steilranden

G

Open water

H

Watergangen (o.a. ‘De Gruppel’)

I

Laanstructuren

J

Wandel- en struipaden

K

‘Belevingspunt’ met vogelkijkscherm

L

Tiny Houses (Cabiner)

M

Lokale (horeca)ondernemers

N

Instandhouding agrarische bedrijvigheid

De variant ‘cultuur+’ is een samenstelling van variant ‘A’ en ‘B’ De uitbreiding t.o.v. de huidige situatie is een kleine 40 hectare. In deze variant staat cultuur en economie centraal. De vormen worden herleid van de historische lijnen in het landschap; rechtlijnige verkaveling omlijst door watergangen. Het wordt een effectieve zandwinning met alleen aan de randen plaats voor natuurontwikkeling.

Inrichtingsplan uitbreiding zandwinning Amerika | Een Versie 20210113

Variant ‘cultuur+’ Het ontwerp wordt uitstekend verankerd in haar directe omgeving. Doortrekken van de rechtlijnige verkaveling vindt op grote schaal plaats, wat ruimte biedt voor klimaatadaptatie (klimaatbos). Door de schaalvergroting is het effect van waterbuffer / -retentie mogelijkheden vele malen groter. De geografisch belangrijke watergang ‘De Gruppel’ wordt hierbij benut. In het zuiden kan water van het gebied worden toegelaten, waarna het met een vertraging noordelijk weer terug ‘De Gruppel’ in kan stromen. Hierdoor wordt ten tijde van droogte zoet water gebufferd voor de directe omgeving (agrariërs) en ten tijde van natte periode het water gebufferd. Instandhouding van agrarische bedrijvigheid van de aangelegen gronden is een belangrijke peiler. De samenwerking tussen de agrariërs en de zandwinning kan prima samen gaan. Agrarische gronden blijven intact én er wordt een groot zoetwaterreservoir gecreëerd, waar omliggende bedrijven direct gebruik van kunnen maken. Dit staat voor de gedachte ‘naoberschap’. De routestructuren om de plas worden doorgetrokken en voorzien van inrichtingselementen in de vorm van vlonderpaden, vogelkijkscherm en bankjes. 45

S

R

T

S

Variant ‘A’ S

A E

G I

N D

H

G

A Variant ‘B’

N

M

P

K B

O F N

J

L

Q

C S

Variant ‘cultuur+’

S

Legenda A

Houtwallen / -singels

B

Bos- en struweelzones (Natuurnetwerk Nederland, NNN)

C

Natuurontwikkeling - vochtige tot droge heide

D

Natuurontwikkeling op (broed)eiland

E

Natuurvriendelijke, zandige oever

F

Vooroevers, moeras- en rietzones

G

Steilranden

H

Open water

I

Watergangen (o.a. ‘De Gruppel’)

J

Natuurvriendelijke oever watergang

K

Wandel- en struipaden

L

Vlonderpad kwetsbare natuur

M

Mountainbikeroute (separaat)

N

Reliëfrijke ‘mountainbike-parels’

O

‘Belevingspunt’ met vogelkijkscherm

P

Tiny Houses (Cabiner)

Q

Slenk t.b.v. de waterhuishouding

R

Instandhouding agrarische bedrijvigheid

S

Poort (weren gemotoriseerd verkeer)

T

Mogelijke parkeerplaats

Inrichtingsplan uitbreiding zandwinning Amerika | Een Versie 20210113

Voorkeursvariant ‘natuur+’ De variant ‘natuur+ is gebaseerd op dezelfde grond (circa 40 hectare) als de variant ‘cultuur+’ en heeft gelijke kenmerken. Variant ‘natuur+’ is een optimale samenvoeging van een zandwinning in combinatie met natuurontwikkeling. Door de uitbreiding van de zandwinning worden de financiële middelen én fysieke ruimte geboden voor natuurontwikkeling. Dit vertaald zich in de voorkeursvariant. Door deze twee eilanden met natuuronwikkeling wordt het grote watervlak doorbroken. Daarnaast wordt het zuidelijke gelegen NNN-gebied (Natuurnetwerk Nederland) aanzienlijk vergroot d.m.v. natuurontwikkeling. Bestaande natuurontwikkeling van het aangelegen perceel (Natuurmonumenten) wordt doorgetrokken. Ruim 10 hectare aan heiden, struwelen, grazige vegetaties, veenmosplekken en kleine stilstaande watertjes. Variatie in deze vegetatiestructuren is van groot belang voor warmteminnende diersoorten, zoals de adder. De oeverx worden zoveel mogelijk gevarieerd aangelegd, natuurvriendelijke zandige oevers, rietzones en steilranden. Extensieve recreatie (wandelen, mountainbiken) wordt gecombineerd met natuurontwikkeling, zonder dat zij van elkaar ondervinden. 47

Inrichtingsplan uitbreiding zandwinning Amerika | Een Versie 20210113

Duurzame ‘energie-hub’

C

B

A

Inrichtingsplan uitbreiding zandwinning Amerika | Een Versie 20210113

Legenda A

Drijvende zonnepanelen

B

Drijvende rietkragen

C

Toekomst+: waterstoffabriek

POTENTIËLE ONTWIKKELLOCATIE DUURZAME ENERGIEOPWEKKING In het kader van duurzame energie is er landelijk een zoektocht naar inpassing van zonnepanelen en windmolens. Zonnepanelen op water maakt het mogelijk om duurzame energie op te wekken, zonder landbouwgrond uit haar functie te onttrekken. Tevens draagt de verkoeling en schittering van het water bij aan een hoger rendement op de zonnepanelen. De plas Amerika biedt mogelijkheden om de opwekking van energie met zonnepanelen verder te onderzoeken. De plas heeft potentie voor een zonnepanelenveld die landschappelijk verantwoord ingepast kunnen worden; verantwoord ruimtegebruik zonder afbreuk aan natuur- of landbouwgrond.

Duurzame innovatie MOGELIJKHEID WATERSTOF In Groningen zijn diverse initiatieven op het gebied van waterstofinstallaties / -fabrieken. Een deel van het huidige depotterrein leent zich prima voor soortgelijke initiatieven. De installatie kan worden ingepast in het groene kader, in het huidige depot, waardoor het geen afbreuk doet aan het landschap. WATERSTOF ÉN EEN DRIJVEND ZONNEPANELENVELD De locatie leent zich uitstekend voor de combinatie waterstoffabriek en een drijvend zonnepanelenveld. Naast lokale energieopgaves, kan de groene stroom gebruikt worden voor de aangelegen waterstoffabriek. Mogelijk kan er participatie met lokale energie-maatschappijen tot stand worden gebracht.

Om het zicht op de panelen zoveel mogelijk te beperken, kunnen er drijvende rietkragen aan de panelen worden gekoppeld. Zowel esthetisch als ecologisch waardevol.

51

III BIJLAGE: GEMETEN GRONDWATERSTANDEN, OPPERVLAKTEWATERPEIL, NEERSLAG EN VERDAMPING

Witteveen+Bos | 136688/23-010.006 | Bijlage III | Definitief

III.1

Metingen peilbuis netwerk Amerika

Afbeelding III.1 Ligging peilbuizen en meetpunt oppervlaktewaterpeil meetnet zandwinning Amerika

Witteveen+Bos | 136688/23-010.006 | Bijlage III | Definitief

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Noordenveld&id=02aaac12-676b-46db-8d26-9078d1058d45