CConstaterende datNoordenveld
Koppel je AI →
Document · PDF

Aanvulling MER - Amerika v02

Oordeelsvormende vergadering 20 september 2023, gemeente NoordenveldBij agendapunt: Bestemmingsplan herinrichting en uitbreiding zandwinning Amerika15.031 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Amerika te Een - Herinrichting en uitbreiding zandwinning met oog voor de omgeving Aanvulling MER

K3Delta BV 31 augustus 2023

Project Opdrachtgever

Document Status Datum Referentie

Projectcode Projectleider Projectdirecteur

Auteur(s) Gecontroleerd door Goedgekeurd door

Amerika te Een - Herinrichting en uitbreiding zandwinning met oog voor de omgeving K3Delta BV

Aanvulling MER Definitief 02 31 augustus 2023 136688/23-014.084

136688 Ing. E.S. van der Weide Ir. H.J.M.A. Mols

Drs. A. Biesheuvel, ir. J. K. Muntinga, dr. A. Conijn, ir. W. Roosen, P.M. van Dijk MSc Ir. E.D.P. van Einthoven Ing. E.S. van der Weide (b/a ir. H.J.M.A. Mols)

Paraaf

Adres

Witteveen+Bos Raadgevende ingenieurs B.V. Leeuwenbrug 8 Postbus 233 7400 AE Deventer +31 (0)570 69 79 11 www.witteveenbos.com KvK 38020751

Het kwaliteitsmanagementsysteem van Witteveen+Bos is gecertificeerd op basis van ISO 9001. © Witteveen+Bos Niets uit dit document mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt in enige vorm zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Witteveen+Bos noch mag het zonder dergelijke toestemming worden gebruikt voor enig ander werk dan waarvoor het is vervaardigd, behoudens schriftelijk anders overeengekomen. Witteveen+Bos aanvaardt geen aansprakelijkheid voor enigerlei schade die voortvloeit uit of verband houdt met het wijzigen van de inhoud van het door Witteveen+Bos geleverde document.

INHOUDSOPGAVE

1

INLEIDING

1

2

AANVULLING MER

3

2.1

Hydrologische effecten en mitigerende maatregelen

3

2.1.1 2.1.2

3 7

2.2

2.3

2.4

Controle (validatie) van het grondwatermodel Effecten en werking van mitigerende maatregelen

Effecten toekomst – vergund

9

2.2.1 2.2.2

13 17

Effecten toekomst - vergund met mitigerende maatregelen Watervergunning en peilbesluit

Inrichtingsvarianten landschap en natuur

17

2.3.2 2.3.3 2.3.4 2.3.5 2.3.6

18 21 22 23 24

Meerwaarde van de uitbreiding voor landschap en natuur Bredere context van inrichtingsmaatregelen Aansluiting op gerealiseerde inrichtingselementen Combinatie van zandwinplas met opwekking zonne-energie Toelichting op maatregelen per variant

Scores en waardering van effecten

25

2.4.1 2.4.2 2.4.3

26 26 26

Effecten op NNN-gebieden De duur van effecten Overige opmerkingen

Laatste pagina

Bijlage(n)

28

Aantal pagina's

I

Definitieve toetsingsadvies van de Commissie m.e.r

10

II

Ontwikkelvisie

54

III

Gemeten grondwaterstanden, oppervlaktewaterpeil, neerslag en verdamping

17

lV

Validatie grondwatermodel

11

V

Reactietabel vragen aanvullende onderbouwing MER

1

1 INLEIDING K3Delta B.V. wil de bestaande zandwinplas Amerika in de gemeente Noordenveld uitbreiden met 30 ha. Aanvullend wordt een gebied van ongeveer 10 ha ingericht als nieuwe natuur. Het vrijkomende zand wordt vermarkt en vindt onder andere toepassing als funderingsmateriaal voor de woningbouw en infrastructurele projecten. Om dit plan mogelijk te maken zijn een ontgrondingsvergunning en wijziging van het bestemmingsplan nodig. Voor het besluit hierover is een milieueffectrapport (MER) opgesteld. De provincie Drenthe en de gemeente Noordenveld hebben de Commissie voor de milieueffectrapportage (hierna: ‘Commissie’) gevraagd te adviseren over het MER 1. Op 19 april 2023 heeft de Commissie haar toetsingsadvies 2 gepubliceerd. De Commissie is van mening dat het MER goed is opgezet en een duidelijke structuur heeft. De Commissie signaleert bij de toetsing van het MER desondanks dat nog belangrijke informatie ontbreekt. Het aanvullen van die informatie is essentieel om het belang van de leefomgeving volwaardig mee te kunnen wegen bij het besluit over de uitbreiding van de zandwinplas.

Het gaat daarbij primair om het volgende: het grondwatermodel is onvoldoende gecontroleerd met meetresultaten (validatie): · daardoor is niet duidelijk in hoeverre de berekende resultaten een voldoende betrouwbaar beeld van de uiteindelijke effecten op het grondwater geven; de gevolgen van de uitbreiding van de zandwinplas op de hydrologie en de daarvoor voorgestelde mitigerende maatregelen zijn onvoldoende doordacht en onderzocht: · onderdeel van het plan is om de Noordenveldsewijk te verleggen. Om verdroging van natuur ten zuiden van de huidige plas te voorkomen zal als mitigerende maatregel de slootbodem ervan worden verhoogd. Volgens de afgegeven watervergunning is dit echter niet toegestaan. Bovendien kan dit tot andere effecten leiden, die in het MER niet beschreven en berekend zijn. In voorliggend document is invulling gegeven aan het advies van de Commissie. Naast de hiervoor benoemde punten is in deze aanvulling ook ingegaan op de andere punten uit het advies. Met deze aanvulling kan het belang van de leefomgeving en het milieubelang volwaardig worden meegewogen in de besluitvorming. De afdeling Vergunningverlening Toezicht en Handhaving van de provincie Drenthe heeft een brief Reactie op aanvulling m.e.r.

- Noordenveld-2021-1, kenmerk 202101129-01081146 van 27 juli 2023 verstuurd met een zestal vragen over voorliggend document (versie 136688_23-009.772-rep_draft01-Aanvulling MER). Op basis van deze brief is voorliggend document uitgebreid met een reactietabel in Bijlage V en zijn enkele aanpassingen gedaan in de hoofdtekst. Leeswijzer In hoofdstuk 2 zijn de aanvullingen op het MER opgenomen. Bij iedere paragraaf is de relevante passage uit het toetsingsadvies van de Commissie in een kader weergegeven. In een aanvullende tekst is het advies van de Commissie nader toegelicht en is een door Witteveen+Bos en K3Delta gezamenlijke reactie gegeven. Indien nodig is aangegeven of de betreffende aanvulling leidt tot een wijziging van de effectbeoordeling.

1

Uitbreiding zandwinning Amerika te Een, Milieueffectrapport K3Delta BV, 1 maart 2022.

2

TS 3650. Zandwinning Amerika. Zie: https://www.commissiemer.nl/docs/mer/p36/p3650/a3650ts.pdf.

1 | 28

Witteveen+Bos | 136688/23-014.084 | Definitief 02

De indeling van de paragrafen volgt de opbouw en nummering van de paragrafen van het toetsingsadvies van de Commissie. Ter volledigheid is het voorlopig advies van de Commissie als bijlage I in deze aanvulling opgenomen.

2 | 28

Witteveen+Bos | 136688/23-014.084 | Definitief 02

2 AANVULLING MER De paragraafnummers in dit hoofdstuk corresponderen met de paragrafen van het toetsingsadvies van de Commissie, waarop de in dit rapport opgenomen aanvulling betrekking heeft. Achtereenvolgens is een toelichting gegeven van de hydrologische effecten van de uitbreiding van de zandwinplas en de mitigerende maatregelen, van de aspecten landschap en natuur voor de verschillende inrichtingsvarianten en een aantal andere aandachtspunten.

2.1

Hydrologische effecten en mitigerende maatregelen

2.1.1

Controle (validatie) van het grondwatermodel

Voor het modelleringsonderzoek naar de effecten op het grondwater is het regionale MIPWA1 model voor Noordoost-Nederland gebruikt. Dit model hanteert in deze studie een celstructuur van 50 bij 50 m. Dat is vrij grofmazig. Het model heeft standaard een structuur van 25 bij 25 m. Het MER en de bijlagen beschrijven niet in hoeverre het model is gevalideerd voor de lokale situatie rondom de zandwinplas. Dit had bijvoorbeeld kunnen gebeuren aan de hand van metingen van grondwaterstanden in bestaande peilbuizen of waterpeilen van de zandwinplas. De verschillen tussen gemeten en berekende waarden lijken echter aanzienlijk te zijn. Het regionale model is alleen aangepast voor de zandwinplas en de beoogde situatie daarvan. Het MER maakt niet goed duidelijk hoe en in welke mate van detail de situatie nabij de verlegde en verhoogde watergang (peilen, drainagegemiddelden, slecht doorlatende lagen onder vennen) is meegenomen. Dit betekent dat de betrouwbaarheid van de voorspellingen van de grondwaterstanden en veranderingen na uitvoering van het project moeilijk kunnen worden ingeschat. Dit is belangrijke informatie om de effecten op de natuur te kunnen bepalen. In het MER is reeds een voorzet gegeven voor de validatie.

In bijlage X van het MER zijn berekende isohypsen voor de gemiddeld hoogste grondwaterstand- (GHG) en gemiddeld laagste grondwaterstand (GLG) weergegeven, samen met de GHG en GLG op basis van metingen van het DINO-meetnet. Deze DINO-peilbuizen zijn op enige afstand van de zandwinning gelegen. Met name in zuidoostelijk richting is een afwijking te zien tussen gemeten en berekende grondwaterstanden. In de onderhavige aanvulling van het MER is aanvullend een validatie uitgevoerd op basis van metingen van grondwaterstanden in de nabijheid van de zandwinning. Begin 2021 zijn peilbuizen geplaatst en vanaf juni 2021 zijn hiervan metingen beschikbaar. In Afbeelding 2.1 zijn de locaties van deze peilbuizen weergegeven. Daarnaast is het peil in de zandwinplas gemeten. In Afbeelding 2.2 is de locaties van het oppervlaktewatermeetpunt aangegeven. In Afbeelding 2.3 zijn de locaties van de DINO-peilbuizen aangegeven, met langjarige metingen startend vanaf het jaar 2000.

1

Methodiekontwikkeling voor Interactieve Planvorming ten behoeve van Waterbeheer. Het is een grondwatermodel voor Noordoost-Nederland.

3 | 28

Witteveen+Bos | 136688/23-014.084 | Definitief 02

Afbeelding 2.1 Ligging peilbuizen meetnet zandwinning Amerika

Afbeelding 2.2 Ligging meetpunt oppervlaktewaterpeil meetnet zandwinning Amerika

4 | 28

Witteveen+Bos | 136688/23-014.084 | Definitief 02

Afbeelding 2.3 Ligging DINO-peilbuizen met langjarige reeksen en recente metingen van grondwaterstanden in de omgeving van de zandwinning

In bijlage IV zijn de gemeten waarden voor de grondwaterstanden en het oppervlaktewaterpeil in de plas opgenomen. Daarnaast zijn de gemeten neerslag en verdamping op jaarbasis van meteo-station Eelde opgenomen in bijlage III. In Tabel 2.1 is de metadata van de projectmeetlocaties voor grondwater en oppervlaktewater gegeven.

Tabel 2.1 Metadata meetlocaties Omschrijving

Locatie omschrijving

Maaiveldniveau mNAP

Kop peilbuis mNAP

Put Diepte m

Put Diepte mNAP

Oppervlaktewater

Amerika 11, 9342 TC Een

3,4

4,87

1,31

3,56

PB1

De Haspel Boven 1, 9354 XL Zevenhuizen

5,08

4,88

5,6

-0,72

PB2_diep

39R5+2H Een

5,3

5,8

6,15

-0,35

PB2_ondiep

39R5+2H Een

5,3

5,8

1,5

4,3

PB3

39R9+2X Een

6,56

6,91

7,67

-0,76

PB4

Amerika 2, 9342 TC Een

7,38

8,11

8,52

-0,41

PB5

39X8+39 Een

4,47

5,36

4,28

1,08

PB6

38QW+M9 Een-West

5,48

5,36

6,1

-0,74

PB7

38VX+74 Zevenhuizen

4,89

4,77

5,5

-0,73

PB8

Amerika 7a, 9342 TC Een

7,2

7,8

8,37

-0,57

PB9

Amerika 17, 9342 TC Een

5,13

6,03

7,13

-1,1

5 | 28

Witteveen+Bos | 136688/23-014.084 | Definitief 02

Validatie Bij validatie van een grondwatermodel worden berekende en gemeten grondwaterstanden met elkaar vergeleken. Dit kan aanleiding zijn om een model bij te stellen, indien (te) grote verschillen optreden, die van invloed kunnen zijn op de berekeningsresultaten. Daarnaast worden de resultaten gebruikt bij de interpretatie van verschilberekeningen (tussen de vergunde situatie en de toekomstige situatie) naar verwachte grondwaterstanden onder maaiveld. De huidige situatie wat betreft grondwaterstanden is in het MER berekend met behulp van het MIPWAgrondwatermodel, met een resolutie van 50x50 m. Voor onderhavige aanvulling zijn deze berekeningen opnieuw uitgevoerd, maar nu met een resolutie van 25x25 m. Vervolgens is op de locaties van de beschikbare peilbuizen de berekende grondwaterstanden over de modelperiode (2000-2014) uitgelezen en in grafieken uitgezet tegen de gemeten waarden. De resultaten zijn in bijlage IV opgenomen. Op basis van de analyse van de gemeten en berekende grondwaterstanden kunnen de volgende conclusies worden getrokken ten aanzien van de validatie: 1 de dynamiek van de grondwaterstanden wordt goed benaderd in MIPWA; een uitzondering vormen de peilbuizen die ten oosten op korte afstand van de bestaande plas zijn gelegen. Hier wordt de dynamiek onderschat met het model.

Dit is van invloed op de berekende GHG en GLG direct aan de oostzijde van de bestaande plas. Opgemerkt moet worden dat de grondwaterstand bij peilbuis PB8 op circa 3 m beneden maaiveld ligt. Dit betekent dat mogelijke afwijkingen tussen berekende en gemeten grondwaterstanden minder relevant zijn in relatie tot effecten van ingrepen op landbouw, natuur of bebouwing; 2 de hoogte van de gemiddelde grondwaterstanden wordt goed benaderd, met uitzondering van de peilbuizen ten oosten van de zandwinplas (PB3 en PB4), hier berekent MIPWA een hogere grondwaterstand dan wordt gemeten. Opgemerkt moet worden dat de gemiddelde grondwaterstand hier circa 2 m beneden maaiveld ligt; 3 bij PB2 is een verschil zichtbaar tussen metingen en berekeningen. Dit wordt veroorzaakt doordat het lokale systeem (ven met slecht doorlatende bodem) niet in het MIPWA-model is opgenomen. De effecten van de uitbreiding van de zandwinplas treden met name op ter hoogte van deze uitbreiding, aan de oostzijde en zuidoostzijde van de toekomstige plas. Het grondwatermodel komt daar goed overeen met de metingen. Opgemerkt moet worden dat met name naar de effecten van de uitbreiding ten opzichte van huidige, vergunde situatie wordt gekeken. In elk model zijn de absoluut berekende grondwaterstanden minder nauwkeurig dan de verschilberekeningen van een ingreep.

Om meer inzicht te gegeven te geven in de absolute waarden van de GHG en GLG is aanvullend (ten opzichte van de eerdere MER-rapportage) in de volgende paragraaf de berekende GHG en GLG ten opzichte van maaiveld aangegeven. Ons inziens is er geen aanleiding om een aanvullende kalibratie van het grondwatermodel uit te voeren. De grondwaterstanden in het gebied waar de effecten van de uitbreiding op het grondwater optreden worden door het MIPWA-model nauwkeurig benaderd. De verwachte effecten van de ingrepen zullen naar verwachting niet verschillen op basis van een aanvullend gekalibreerd model ten opzichte van de thans berekende effecten.

6 | 28

Witteveen+Bos | 136688/23-014.084 | Definitief 02

2.1.2

Effecten en werking van mitigerende maatregelen

Volgens het MER treedt door de uitbreiding ten zuidwesten van de zandwinning verdroging van natuur op1. Daarom is een mitigerende maatregel opgenomen waarbij de slootbodem van de om te leggen watergang wordt verhoogd tot 1 m onder maaiveld2. De watergang zou dan vaker droogstaan en een minder drainerende werking hebben. Daardoor stijgt de grondwaterstand en dit zal volgens het MER de grondwaterstandsverlaging - en dus ook de verdroging van natuurwaarden - door de uitbreiding van de zandwinplas tegengaan. Het maaiveld ligt op ongeveer 5,2 tot 5,5 m boven NAP. Als de slootbodem op 1 m beneden maaiveld komt te liggen, dan ligt deze 4,2 - 4,5 m boven NAP. Dit is boven het hoogste punt van de stroomafwaarts gelegen stuw. Het gewenste niveau van de stuw is namelijk 3,8 m boven NAP. Het effect van de ophoging op het waterpeil en de afvoercapaciteit van de watergang is niet in het MER beschreven en getoetst. De Commissie constateert dat deze informatie wel essentieel is voor de besluitvorming. Het ophogen van de bodem van de watergang zal in hoge afvoerperioden het waterpeil doen opstuwen tot boven het niveau van de stroomafwaarts gelegen stuw van 3,8 m boven NAP. Dat heeft mogelijk gevolgen voor andere land- en watergebruikers bovenstrooms. Verder zal door verkleining van het doorstroomprofiel van de watergang de afvoercapaciteit afnemen.

Hierdoor kan het risico op overstroming na hevige neerslag toenemen en mogelijk de norm overschrijden. Een ondiepere watergang kan namelijk minder water afvoeren. Effectberekeningen van de voorgenomen uitbreiding zijn in het MER doorgerekend met het MIPWA-model, met een resolutie van 50 x 50 m. Naar aanleiding van opmerkingen van de Commissie m.e.r. zijn de berekeningen opnieuw uitgevoerd met een resolutie van 25 x 25 m voor de vergunde situatie en de toekomstige situatie. De eerdere doorgerekende mitigerende maatregelen (verhogen bodem omgelegde A-watergang) zijn vervallen. Een nieuwe mitigerende maatregel is doorgerekend, bestaande uit het voorzien van de waterloop met een weerstandsbiedend pakket onder de bodem en taluds (klei of leem). Voor de aanvullingen op de MER zijn de GHG en de GLG opnieuw bepaald.

1

De Commissie heeft mondeling begrepen dat dit vooral over het verdrogingsgevoelige ven gaat.

2

Pagina 67, paragraaf 5.6.1.

7 | 28

Witteveen+Bos | 136688/23-014.084 | Definitief 02

Afbeelding 2.4 Beoogde eindsituatie uitbreiding zandwinning Amerika

Afbeelding 2.4 toont de beoogde eindsituatie van de uitbreiding van de zandwinning. Onderdeel van de uitbreiding is de omgelegde A-watergang (de Noordenveldsewijk ), die aan achtereenvolgens de zuid- en westzijde wordt gerealiseerd. De bestaande A-watergang die tussen de huidige zandwinplas en de uitbreiding ligt komt te vervallen. De bestaande situatie is weergegeven in Afbeelding 2.5.

8 | 28

Witteveen+Bos | 136688/23-014.084 | Definitief 02

Afbeelding 2.5 Bestaande A-watergang de Noordenveldsewijk

2.2

Effecten toekomst – vergund

De berekeningen met een grid van 25 x 25 m laten een meer gedetailleerd beeld zien van de effecten dan de eerdere berekeningen met een grid van 50 x 50 m, met name bij watergangen en op de rand van de zandwinning (Afbeelding 2.6). De grootte van de effecten is vergelijkbaar met de eerdere berekeningen.

9 | 28

Witteveen+Bos | 136688/23-014.084 | Definitief 02

Afbeelding 2.6 GHG-verschilcontouren huidige vergunde situatie en voorgenomen uitbreiding

Aan de zuidwestzijde van de plas wordt een daling van de GHG berekend ten opzichte van de huidig vergunde situatie. Dit wordt met name veroorzaakt door de verlegde watergang, die hier ten zuiden van het gebied met natuurontwikkeling ligt. Aan de noord- en oostzijde van de plas wordt een maximale verhoging van de GHG berekend tussen 0,05 en 0,10 m. Direct nabij de waterloop aan de noordwestzijde is het effect iets groter. Opgemerkt moet worden dat de GHG aan de zuidwestzijde hier ruim onder maaiveld staat, veelal 1 à 1,5 m, wat betekent dat de afgeleide effecten van een daling van de GHG op landbouw, natuur en bebouwing afwezig of zeer beperkt zijn. In het zuidoostelijk deel, waar de bestaande watergang (Afbeelding 2.5) wordt gedempt, wordt in de praktijk vanaf de insteek van de zandwinning een flauw natuurvriendelijke oever (1:7 tot 1:10) aangelegd (Afbeelding 2.7). Een fors deel van het profiel van de huidige watergang wordt gedempt met leem. Leem is een weerstandsbiedend materiaal dat de grondwaterstroming beperkt waardoor het effect in de omgeving kleiner wordt. In het model zijn geen weerstandsbiedende taluds meegenomen. De berekende effecten zijn daarom worst-case.

10 | 28

Witteveen+Bos | 136688/23-014.084 | Definitief 02

Afbeelding 2.7 Detail van technische tekening bij de huidige watergang aan de zuidoostzijde van de uitbreiding, grenzend aan het bestaande natuurgebied

11 | 28

Witteveen+Bos | 136688/23-014.084 | Definitief 02

Afbeelding 2.8 GHG ten opzichte van maaiveld in de toekomstige situatie

Afbeelding 2.9 GLG-verschilcontouren huidige vergunde situatie en voorgenomen uitbreiding

12 | 28

Witteveen+Bos | 136688/23-014.084 | Definitief 02

Aan de zuidwestzijde van de plas wordt een verlaging van de GLG berekend van ruim 0,25 m, hetgeen tot verdroging kan leiden. Deze verlaging bevindt zich grotendeels op het gebied waar vanuit het project natuurontwikkeling is voorzien. Ten zuiden van deze zone neemt de invloed van de plas op de GLG af. Ten westen van de plas is een gebied waar de GLG met maximaal 0,30 m stijgt. De percelen, waarop het grootste effect wordt berekend, worden na vergunning verkrijging overgedragen aan de initiatiefnemer (tevens vergunningaanvrager). Voor de initiatiefnemer is dit effect acceptabel.

Afbeelding 2.10 GLG ten opzichte van maaiveld in de toekomstige situatie

Opgemerkt moet worden dat aan de zuidwestzijde de GLG ruim onder maaiveld staat (veelal 1,5 à 2 m), wat betekent dat een daling van de GLG naar verwachting weinig effect heeft op afgeleide effecten als landbouw, natuur en bebouwing. Om mogelijke effecten te beperken zijn mitigerende maatregelen beschouwd.

2.2.1

Effecten toekomst - vergund met mitigerende maatregelen

Realisatie van de beoogde situatie, met zandwinning en verlegde watergang leidt aan de zuidwestzijde van de plas tot een verlaging van de GLG, hetgeen tot verdroging zou kunnen leiden. De eerder beschouwde mitigerende maatregelen, met als doel de effecten op de grondwaterstanden naar de omgeving te verminderen, zijn vervallen. Dit betreft het verhogen van de bodemhoogte van de omgelegde watergang (Noordenveldsewijk of ook wel Gruppel genoemd). Het verhogen van de bodemhoogte leidt tot een ongewenste vermindering van de afvoercapaciteit.

13 | 28

Witteveen+Bos | 136688/23-014.084 | Definitief 02

Daarom is een nieuwe mitigerende maatregel beschouwd. De maatregelen bestaat uit aanbrengen van een weerstandsbiedend pakket onder de omgelegde watergang (Noordenveldsewijk). Het profiel van de Noordenveldsewijk blijft dan gehandhaafd, waardoor de afvoercapaciteit blijft gehandhaafd. Voor de berekeningen is uitgegaan van een rivierklei (k= 0,001 m/d) met een dikte van 1 m, resulterend in een bodemweerstand van 1.000 dagen. In de praktijk kan dit ook een andere grondsoort zijn (bijvoorbeeld gebiedseigen leem) zolang de beoogde weerstand maar wordt behaald. In afbeelding 2.11 en Afbeelding 2.12 Afbeelding 2.8zijn de GHG- en GLG-verschilcontouren weergegeven van de huidige vergunde situatie en de beoogde uitbreiding met mitigerende maatregelen.

Afbeelding 2.11 GHG-verschilcontouren huidige vergunde situatie en beoogde uitbreiding met mitigerende maatregelen

14 | 28

Witteveen+Bos | 136688/23-014.084 | Definitief 02

Afbeelding 2.12 GLG-verschilcontouren huidige vergunde situatie en beoogde uitbereiding met mitigerende maatregelen

Het toepassen van een weerstandsbiedende laag onder de bodem van de waterloop heeft zoals verwacht een dempend effect. De daling van de GHG aan de zuidkant van de uitbreiding is als gevolg van de mitigerende maatregelen sterk verminderd. De resterende effecten beperken zich voornamelijk tot: de zone met nieuwe natuurontwikkeling die vanuit het project is voorzien; · Bij de inrichting van de natuurontwikkeling is hier al rekening mee gehouden door een deel van het leempakket te handhaven. De nieuwe laagtes worden hierdoor naar verwachting afhankelijk van regenwater, overeenkomstig de huidige situatie in het bestaande, naastgelegen natuurgebied van Natuurmonumenten. NNN-gebied in het zuidoosten van de uitbereiding; · de effecten van de worst-case berekening beperken zich tot de westzijde van het NNN-gebied.; binnen het invloedsgebied is een jong berkenbos uit 2013 (Afbeelding 2.14) met natuurdoeltype dennen-, eiken- en beukenbos (N15.02) en Droog bos met productie (N16.03) aanwezig. Een zeer beperkt deel in het invloedsgebied kent natuurdoeltype Droge heide (N07.01). De genoemde natuurdoeltypen zijn weinig grondwaterafhankelijk. Peilbuis PB02 staat nabij het invloedsgebied. De grondwaterstand fluctueerde de afgelopen twee jaar tussen NAP +3,5 en +4,9 m. Het maaiveld is gemiddeld NAP +5,5 m. De grondwaterstand fluctueert daarmee tussen circa 0,4 tot 2,0 m-mv.

Het is door de lage grondwaterstand aannemelijk dat de vegetatie in dit gebied voornamelijk neerslagafhankelijk is. Direct naast het NNN-gebied ligt De Noordenveldsewijk. Deze watergang draineert het grondwater en in de zomer staat deze watergang bijna droog. Zie ook Afbeelding 2.5. Een verlaging van maximaal 0,3 m van de GHG heeft daardoor geen significant effect op het · NNN-gebied. Een verlaging van de GLG van maximaal 0,15 m heeft daardoor geen significant effect op het NNN-gebied. Een visuele schematisatie van de situatie is gegeven in Afbeelding 2.13. ;

15 | 28

Witteveen+Bos | 136688/23-014.084 | Definitief 02

Afbeelding 2.13 Visuele schematisatie zomersituatie

Maaiveld ca. NAP +5,5 m ca. NAP +4,5 m Gemiddeld lage grondwaterstand ca. 3,5 m

-

westzijde van de uitbereiding; op deze locatie is de verlaging van de GHG maximaal 0,15 m en een verhoging van de GLG maximaal 0,3 m. De verandering is in agrarisch gebied. De geteelde gewassen hebben een ondiepe wortelzone die hoger ligt dan de grondwaterstand. De gewassen zijn daardoor afhankelijk van neerslag in plaats van grondwater. Daardoor is er geen sprake van significant effect op het agrarische gebieden. Overigens krijgt initiatiefnemer na vergunningverlening de beschikking over deze agrarische gronden. Verhoging ten noorden en oosten van de uitbereiding en bestaande zandwinplas. · De maximale berekende verhoging van de GHG is 0,25 m. De GLG verhoogt zeer lokaal met 0,05 m: Het grondwater staat hier circa 1 tot 2 m-mv. Een beperkte verhoging van de grondwaterstand leidt niet tot significante effecten in de omgeving. Geconcludeerd kan worden dat door de voorgestelde, nieuwe mitigerende maatregelen de effecten van de uitbreiding van de zandwinning op GHG en GLG aan de zuidzijde sterk worden beperkt. Effecten treden met name nog op in de zone met natuurontwikkeling, zoals deze vanuit het project is voorzien. Bij de inrichting van de natuurontwikkeling (met name de maatvoering van de maaiveldverlaging) is hier reeds rekening mee gehouden. ·

Afbeelding 2.14 Jong berkenbos in het NNN-gebied.

16 | 28

Witteveen+Bos | 136688/23-014.084 | Definitief 02

2.2.2

Watervergunning en peilbesluit

De watervergunning die al door het waterschap is afgegeven heeft betrekking op het omleggen van de watergang en het plaatsen van een stuw en dammen met duikers1. De vergunning benoemt niet het verhogen van de slootbodem (de hiervoor beschreven mitigerende maatregel). Wel stelt de vergunning dat de huidige waterhuishouding dient te worden gewaarborgd. Letterlijk stelt de vergunning als voorwaarde: ‘dat de te verplaatsen stuw en inlaat in de nieuwe situatie dezelfde functie behouden’ en ‘dat het verplaatsen van de hoofdwatergang geen negatieve invloed heeft en de waterhuishouding ter plaatse waarborgt’. Met het toepassen van de mitigerende maatregel wordt aan deze voorwaarden niet voldaan. Ophogen van de slootbodem zal tijdens afvoerperioden het waterpeil doen stijgen tot boven NAP +3,80 m, wat in tegenspraak is met het vigerende peilbesluit. Dit betekent dat de voorkeursvariant in de huidige vorm niet uitvoerbaar is.

Door aanpassing van de mitigerende maatregelen (zie § 2.1.2) blijft het aangevraagde en vergunde profiel van de om te leggen watergang gehandhaafd. De watervergunning, die het waterschap Noorderzijlvest op 19 mei 2021 voor het project heeft afgegeven, is daarmee nog steeds representatief voor de beoogde situatie.

2.3

Inrichtingsvarianten landschap en natuur

De doelen van de zandwinning zijn helder en in lijn met de uitgangspunten van de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) en met het provinciaal beleid. De doelen zijn uitgewerkt in inrichtingsvarianten. Ook de eigendomsposities en de input uit de participatie speelden bij die invulling een belangrijke rol. De manier waarop varianten uiteindelijk concreet tot stand zijn gekomen is echter niet goed te volgen en mist context. Het MER beschrijft niet helder welke afwegingen zijn gemaakt bij de keuze van inrichtingsmaatregelen 2. Dit werkt door in de beoordeling van de varianten en de onderbouwing van de voorkeursvariant. Er ontbreekt bijvoorbeeld: een zorgvuldige beschrijving van de meerwaarde van de uitbreiding voor landschap en natuur. Het gaat dan om inzicht in de gebiedskwaliteiten, de wensen en behoeften en op basis daarvan van de criteria waaraan het ontwerp moet voldoen; een beschrijving van de betekenis en meerwaarde van elementen, zoals (ontbrekende) schakels of toevoegingen in het fiets- en/of wandelnetwerk of bijvoorbeeld het maken van een uitzichtpunt.

informatie over inrichtingsmaatregelen die al gerealiseerd zijn en hoe daarop wordt aangesloten, ook al tijdens de uitvoeringsfase; een uitwerking van de combinatie van zandwinplas met het opwekken van zonne-energie; een argumentatie waarom sommige maatregelen in de ene variant wel worden opgenomen en in de andere niet of in een andere vorm. Het klimaatbos ligt in variant A bijvoorbeeld op een andere plek dan in de andere varianten en in Variant Natuur+ is het bos vervangen door een houtwal. Het MER motiveert dit niet. De Commissie beveelt aan bij het nemen van het besluit, duidelijker dan in het MER is gebeurd, te beschrijven hoe de voorkeursvariant (Natuur+) tot stand gekomen is. Omdat dit vermoedelijk niet zal leiden tot een ander voorkeursalternatief volstaat het om duidelijk te beschrijven welke afwegingen wanneer en waarom hebben plaatsgevonden. Geef daarbij aan welke rol participatie en de doelen en criteria voor maatschappelijke meerwaarde hebben gespeeld. Betrek hierbij onder andere ook de ruimtelijke samenhang, natuur, landschap, recreatie en klimaatadaptatie.

1

Watervergunning, Waterschap Noorderzijlvest, kenmerk Z/21/045600, 19 mei 2021.

2

Welke maatregel wordt op basis van participatie en wat op basis van bijvoorbeeld ruimtelijke kwaliteiten of ambities?

17 | 28

Witteveen+Bos | 136688/23-014.084 | Definitief 02

Proces totstandkoming voorkeursvariant Met de keuze voor het voorkeursvariant (Natuur+) is enerzijds tegemoet gekomen aan de maatschappelijke behoefte aan zand voor bouwactiviteiten en anderzijds is tegelijkertijd ernaar gestreefd om maatschappelijke meerwaarde te creëren voor landschap (positief effect op de beleefbaarheid en door verbetering van de overgangszone: zie paragraaf 2.2.1), voor natuur (door de mogelijkheden voor natuurontwikkeling: zie paragraaf 2.2.1), voor recreatie (toevoeging fietsroutes en uitzichtpunt: zie paragraaf 2.2.2 en 2.2.3) en voor duurzame energievoorziening (optie voor zonnepanelen op zandwinplas: zie paragraaf 2.2.4). De effecten op de omgeving van de uitbreiding van de zandwinplas zijn geminimaliseerd door het nemen van mitigerende maatregelen (zie paragraaf 2.2.5). Hiermee is ook ingespeeld op geuite wensen vanuit de omgeving in de participatiebijeenkomst die is gehouden op 1 juli 2020 en de reacties op de nieuwsbrieven die zijn verspreid (zoals het handhaven van open doorzichten in het landschap, de inrichting en vormgeving van 10 hectare nieuwe natuur, een broedwand voor oeverzwaluwen, wandel- en struinpaden, een mountainbikeroute, een verbeterde inpassing van het werkterrein en landschappelijke inpassing.

2.3.2

Meerwaarde van de uitbreiding voor landschap en natuur

Het projectgebied is gelegen in een overgangszone tussen de open veenkoloniën1 en het besloten esdorpenlandschap. Het bestaat in de huidige situatie uit gangbaar intensief agrarisch gebied, aansluitend op de jonge veldontginningen. Kenmerkend zijn de rechtlijnige kavelpatronen, afwateringssloten en landschapselementen, waaronder elzensingels en houtwallen. Door onder andere het gangbaar intensief agrarische gebruik zijn de huidige natuurwaarden in het gebied beperkt. In de ruime omgeving van het projectgebied zijn op afstand (> 2,5 km) grote en ecologisch waardevolle natuurgebieden zoals de Bakkeveense Duinen (Natura 2000), de Zuursche Duinen en het Groote Diep (beekdal) aanwezig. Landschap Het versterken van de kenmerkende landschapsstructuren is voor alle varianten als uitgangspunt genomen (Afbeelding 2.15). Dit is telkens terug te zien in onder andere de rechthoekige vormgeving van de plas en de landschappelijke inpassing met houtwallen/-singels. Na consultatie van de directe omgeving wordt met name het karakteristieke halfopen landschap met doorzichten gewaardeerd. Daarom is besloten om het initiële klimaatbos in het voorkeursalternatief te vervangen door houtwallen en (meer open) houtsingels. Dit sluit ook beter aan op de bestaande opgaande beplantingsstructuren in de omgeving.

1

Bron: De Noordenveldse Kwaliteitsgids, februari 2020 - Libau

18 | 28

Witteveen+Bos | 136688/23-014.084 | Definitief 02

Afbeelding 2.15 Het versterken van het landschappelijke casco is voor alle varianten als uitgangspunt genomen

Gebiedskwaliteiten en gidsprincipes Bij de uitwerking van de verschillende varianten is aangesloten bij de gebiedskwaliteiten en gidsprincipes zoals deze door de gemeente Noordenveld zijn geformuleerd in de Noordenveldse Kwaliteitsgids. Hieronder volgt schuingedrukt een puntsgewijze toelichting op de inzet van de gidsprincipes in het voorkeursalternatief, waar van toepassing op het projectgebied in de jonge veldontginningen. Niet alle gidsprincipes zijn van toepassing voor het projectgebied, omdat deze betrekking hebben op andere landschapstypen dan aanwezig in het projectgebied: - initiatieven moeten passen bij de schaal van en meerwaarde opleveren voor het landschap; de uitbreiding van de zandwinning wordt landschappelijk ingepast. De rechthoekige vormgeving van de plas en de landschappelijke inpassing met houtwallen/-singels zijn hier voorbeelden van. Daarnaast wordt een gebied van ongeveer 10 ha ingericht als nieuwe natuur. De inrichting van de nieuwe natuur is mede tot stand gekomen in afstemming met - en op basis van de gebiedskennis van - Natuurmonumenten; - houd het onderscheid en de overgangen tussen de oude veldontginningen, jonge veldontginningen en beekdalen helder; het projectgebied ligt op de overgang tussen de jonge veldontginningen en de voormalige veenkoloniën. De nieuwe uitbreiding ligt vrijwel geheel in het jonge veldontginningenlandschap.

Door bij de landschappelijke inrichting de rechtlijnige rationele perceelstructuren aan te houden blijven de kenmerken van de jonge veldontginning zichtbaar; - koester en versterk de brongebieden en bovenloopjes van de beken. niet van toepassing, want heeft betrekking hebben op andere landschapstypen dan aanwezig in het projectgebied; - houd de contrasten in het aanwezige reliëf zichtbaar. niet van toepassing, want heeft betrekking hebben op andere landschapstypen dan aanwezig in het projectgebied; - respecteer bestaande verkavelingspatronen van de oude veldontginningen en het beekdal. niet van toepassing, want heeft betrekking hebben op andere landschapstypen dan aanwezig in het projectgebied; - houd de landgoederen als zelfstandige gebieden met een samenhangende structuur leesbaar en publiek toegankelijk niet van toepassing, want heeft betrekking hebben op andere landschapstypen dan aanwezig in het projectgebied; - versterk de parkachtige structuur van de oude veldontginningen door kleinschalige ontwikkelingen in de omgeving van de oude dorpen goed in te passen met bosachtige aanplant.

19 | 28

Witteveen+Bos | 136688/23-014.084 | Definitief 02

-

-

-

-

-

Niet van toepassing, want heeft betrekking hebben op andere landschapstypen dan aanwezig in het projectgebied. laat beplanting langs wegen reageren op het karakter van het landschap; niet van toepassing, want heeft betrekking hebben op andere landschapstypen dan aanwezig in het projectgebied; het karakter van het jonge ontginningslandschap leent zich voor transformatie en biedt kansen voor nieuw landschap waarin meerdere doelen worden gerealiseerd (koppelkansen); in het overgangsgebied is binnen de rechtlijnige landschappelijke structuren ruimte voor andere doelen zoals natuurontwikkeling en extensieve recreatie. Zo wordt er onder andere een uitzichtpunt gerealiseerd en wordt gekeken naar uitbreiding van mountainbikeroutes die al in ontwikkeling zijn; bouw altijd op de hogere gronden en niet in het beekdal. Niet van toepassing, want heeft betrekking hebben op andere landschapstypen dan aanwezig in het projectgebied; verhard zandpaden in principe niet; voor de recreatieve routes wordt ingezet op een extensief karakter, passend bij de gebiedskenmerken. In het projectgebied worden wandel- en struinpaden en een mountainbikeroute gerealiseerd (allen niet-verhard); respecteer bestaande smalle verkavelingspatronen met elzenzingels ten westen van Roden; niet van toepassing, want heeft betrekking hebben op andere landschapstypen dan aanwezig in het projectgebied.

Natuur Met de realisatie van ongeveer 10 ha nieuwe natuur binnen de variant Natuur+ wordt aangesloten op de bestaande natuur ten zuiden van de bestaande zandwinplas. Voor bepaling van de natuurpotenties is vooral gekeken naar de bodemopbouw (leem op zand) en welk type natuur passend is binnen de bredere omgeving. Hierover is door de initiatiefnemer ook afstemming geweest met Natuurmonumenten als eigenaar van het naastgelegen natuurgebied. Op basis van voorgaande is een inrichtingsplan tot stand gekomen, waarbij wordt ingezet op de ontwikkeling van vochtige en droge heide, een ven/slenk, bos- en struweelzones. Hiermee wordt de smalle horizontale/diagonale ecologische verbindingszone tussen de Zuursche Duinen en de Bakkeveense Duinen versterkt (zie Afbeelding 2.16). Hiermee worden leefgebieden van onder andere adder, levendbarende hagedis, boompieper, grauwe klauwier en roodborsttapuit verbonden en versterkt.

Afbeelding 2.16 Het toevoegen van nieuwe natuur (groen) binnen het projectgebied (stippellijn) aan het Natuurnetwerk Nederland

Hiernaast worden bij de uitbreiding van de zandwinplas (bijna 30 ha) de oevers op natuurvriendelijke wijze ingericht met taluds van 1:7 tot 1:10 (breedte variërend van 14-20 m). Hierdoor ontstaat een zandige oever met een begroeiing variërend van riet en wilgen, hetgeen resulteert in leefgebied voor moeras- en

20 | 28

Witteveen+Bos | 136688/23-014.084 | Definitief 02

watervogels, vissen en andere waterorganismen. De landschappelijke structuren rondom de zandwinning worden verder versterkt met de aanplant van houtwallen en houtsingels. Vogelsoorten zoals geelgors, gekraagde roodstaart, spotvogel en bonte vliegenvanger kunnen hiervan profiteren. Zoogdieren zoals dassen en kleine marterachtigen kunnen deze landschapselementen gebruiken om te migreren.

2.3.3

Bredere context van inrichtingsmaatregelen

Aan de hand van het voorkeursalternatief (Afbeelding 2.16) wordt een puntsgewijze beschrijving van de betekenis en meerwaarde van inrichtingselementen gegeven. Hierbij wordt tevens ingegaan op de bredere context van deze maatregelen. Bos- en struweelzones (inclusief mountainbikeroute) Op twee plekken aan westzijde van de voorkeursvariant wordt de contour van de plas onderbroken door bos- en struweelzones. Deze maatregel resulteert optisch in een kleinere plas en zorgt voor meer variatie in het gebied. In goed overleg met de lokale Stichting MoRoNeNo (Mountainbike Route Netwerk Noordenveld) is onder andere door deze zones een reliëfrijke mountainbikeroute bedacht. Hoewel de gemeente Noordenveld zich graag profileert als dé fietsgemeente van Drenthe, ligt er nog geen mountainbikeroute. Voor enkele plekken in de omgeving zijn er wel vergevorderde plannen, onder andere bij de nabijgelegen vuilnisbelt achter de motorcrossbaan in Een en bij Steenbergen. De nieuwe route bij de zandwinning kan hierop worden aangesloten. Voor de wandelroutes over de schouwpaden geldt hetzelfde. De route kan ook als zelfstandige ronde om de plas worden beschouwd. Houtwallen/-singels De houtwallen/-singels zijn in het voorkeursalternatief opgenomen om de uitbreiding van de zandwinplas landschappelijk in te passen en te verankeren in de omgeving.

Deze inrichtingselementen dragen tevens bij aan de biodiversiteit. Natuurontwikkeling Voor een gebied van ongeveer 10 ha aan de zuidzijde wordt ingezet op de realisatie van vochtige en droge heide met een slenk, waarmee wordt aangesloten bij de aangrenzende natuur. Dit is tevens passend binnen het landschap van de jonge veldontginningen waar heide restanten voorkomen. De bredere context van deze maatregel staat beschreven in § 2.2.1. Op het grensvlak van het natuurontwikkelingsgebied en de uitbreiding van de zandwinning wordt een uitkijkpunt/vogelkijkscherm gerealiseerd om de (na inrichting besloten) plas beter te kunnen beleven. Eilanden Met de realisatie van eilanden worden plekken gecreëerd waar mensen niet of minder goed kunnen komen. De natuur krijgt hier volop de ruimte zicht te ontwikkelen. Bij de herinrichting wordt rekening gehouden met het bos en struweel dat hier in het verleden is aangeplant. Naar verwachting kan het bos op de eilanden fungeren als broedgelegenheid vooronder andere roofvogels zoals buizerd, havik en sperwer. De eilanden zijn daarnaast van belang voor de stabiliteit van de oevers. Door de eilanden neemt de invloed van windwerking, en dientengevolge de golfoploop, ten opzichte van de huidige situatie niet toe. Dit is van belang voor de stabiliteit van de eerder aangelegde oevers.

Natuurvriendelijke, zandige oever De oevers van de uitbreiding van de zandwinning worden natuurvriendelijk ingericht, zodat er een gevarieerd gebied ontstaat.

21 | 28

Witteveen+Bos | 136688/23-014.084 | Definitief 02

Vooroevers, moeras- en rietzones Door de natuurlijke vormgeving van de oevers kan zich een gevarieerde vegetatie ontwikkelen van riet, wilgen en elzen. Steilranden In afwijking van voorgaande wordt zeer lokaal een steile oever gerealiseerd, die kan fungeren als broedwand voor oeverzwaluwen. Oeverzwaluwen broeden al regelmatig in het gebied. Open water De uitbreiding van de zandwinning gaat gepaard met een vergroting van het bestaande wateroppervlak. Met de rechthoekige vormgeving wordt aangesloten op de bestaande karakteristieke structuren in de omgeving. Het open karakter van de zandwinplas past binnen het landschap van de jonge veldontginningen. Dat deze openheid her en der onderbroken wordt door bos - zoals op de eilanden - en heide past in lijn met de heiderestanten en bospercelen als gevolg van de ruilverkaveling die de jonge veldontginningen kenmerken. Watergangen (onder andere ‘Noordenveldsewijk) De bestaande watergang Noordenveldsewijk wordt omgelegd, zodat het watersysteem tijdens en na de zandwinning op eenzelfde manier blijft functioneren. Natuurvriendelijke oever watergang De omgelegde watergang krijgt plaatselijk een natuurvriendelijke oever, waarmee een bijdrage wordt geleverd aan de biodiversiteit in het gebied.

Afbeelding 2.17 Verbeeldend inrichtingsplan van de variant Natuur+ (het voorkeursalternatief)

2.3.4

Aansluiting op gerealiseerde inrichtingselementen

Bij de uitbreiding van de zandwinning wordt voor de versterking van de rechtlijnige landschapsstructuren aangesloten bij de houtwallen/-singels die in het kader van de eerdere zandwinning zijn gerealiseerd (zie

22 | 28

Witteveen+Bos | 136688/23-014.084 | Definitief 02

Afbeelding 2.18). Bij aanvang van de uitbreiding wordt meteen begonnen met het verplaatsen van een eerder aangeplante houtwal. De rest van de inrichtingsmaatregelen worden parallel aan de fasering van de zandwinning gerealiseerd. Netto wordt aan de eerder gerealiseerde landschapselementen ruim 1,5 ha aan bos en struweel toegevoegd. Afbeelding 2.18 De lijnbeplanting die wordt toegevoegd (groene stippellijn) aan de eerder gerealiseerde lijnbeplanting (gesloten lijnen)

2.3.5

Combinatie van zandwinplas met opwekking zonne-energie

In het bestemmingsplan ‘Herinrichting en uitbreiding zandwinning Amerika te Een’ is voor het project een optionele wijzigingsbevoegdheid opgenomen om op de uitbreidingslocatie drijvende zonnepanelen te kunnen realiseren. Realisatie van drijvende zonnepanelen is op korte termijn niet aan de orde, gelet op de uitvoeringsduur van de uitbreiding van de zandwinning (circa 15 jaar). Ook is het op korte termijn financieel niet realistisch om de benodigde infrastructuur voor de drijvende zonnepanelen te realiseren. De dichtstbijzijnde locatie om drijvende zonnepanelen op het net aan te sluiten ligt bij Vierverlaten op een afstand van bijna 15 km van het projectgebied. Het is niet duidelijk hoe het energievraagstuk en de hiervoor benodigde infrastructuur er in de toekomst uitziet. Om de mogelijkheid open te houden om in de toekomst drijvende zonnepanelen op de plas te realiseren is de (voorkeurs)variant Natuur+ ook in combinatie met drijvende zonnepanelen uitgewerkt (zie Afbeelding 2.19). Indien in de toekomst wordt besloten om de wijzigingsbevoegdheid voor drijvende zonnepanelen te effectueren, dan moeten daarvoor mogelijk wel nieuwe onderzoeken worden uitgevoerd. Hierbij kan worden gedacht aan de effecten van drijvende zonnepanelen op de waterkwaliteit en de (onderwater)natuur. Vaak wordt in de omgevingsvergunning een monitoringsverplichting voorgeschreven.

23 | 28

Witteveen+Bos | 136688/23-014.084 | Definitief 02

Afbeelding 2.19 Een uitwerking van de variant Natuur+ in combinatie met drijvende zonnepanelen op de uitbreidingslocatie

2.3.6

Toelichting op maatregelen per variant

De keuzeverantwoording van inrichtingsmaatregelen per variant hangt primair samen met het beschikbare eigendom en de (potentiële) waarde van maatregelen in de bredere context van het gebied. Daarnaast zijn op basis van thema’s (cultuur en natuur) en scenario’s (op basis van eigendom) onderscheidende criteria geformuleerd om een zekere bandbreedte in het onderzoek te verkrijgen. De varianten A en B zien toe op een kleinere eigendomspositie, waardoor de recreatieve routes minder uitgebreid zijn in vergelijking met de varianten cultuur+ en natuur+. Ook de positionering van houtwallen/singels en klimaatbos hangen hiermee samen. De ontwikkeling van ongeveer 10 ha nieuwe natuur is economisch alleen mogelijk als beide grondeigenaren meewerken, wat binnen de variant natuur+ (voorkeursvariant) het geval is. Daarom is dit geen onderdeel van de varianten A en B. Een verdere motivering van de verschillende maatregelen per variant is opgenomen in de ontwikkelingsvisie in de bijlage. Omgevingsparticipatie Op basis van de omgevingsparticipatie zoals die door K3Delta is uitgevoerd, is de variant natuur+ doorontwikkeld als voorkeursvariant, omdat er op dat moment zekerheid was over de medewerking van beide grondeigenaren.

Op verzoek van de omgeving zijn de klimaatbossen vervangen door houtwallen en meer open houtsingels om het gewaardeerde halfopen karakter van het gebied te behouden, maar tegelijkertijd ook de bestaande landschapsstructuren te versterken. De invulling van ongeveer 10 ha nieuwe natuur aan de zuidzijde is mede vormgegeven op basis van de inbreng en gebiedskennis van Natuurmonumenten. Zij zijn eigenaar en beheerder van het naastgelegen natuurgebied, waarop met de inrichting wordt aangesloten. Deze inrichting sluit ook aan bij hetgeen vanuit het provinciale natuurbeleid wordt nagestreefd.

24 | 28

Witteveen+Bos | 136688/23-014.084 | Definitief 02

Vanuit de omgeving was er verder de wens om in het gebied te kunnen recreëren (extensief). Daarom zijn wandel- en struinpaden opgenomen, die aansluiten op het bestaande recreatieve netwerk in de omgeving. In overleg met - en op verzoek van - de Stichting MoRoNeNo (Mountainbike Route Netwerk Noordenveld) en de gemeente Noordenveld is verder een mountainbikeroute opgenomen. Met gebiedseigen grond wordt een avontuurlijke route gerealiseerd, die aansluit op vergevorderde plannen in de omgeving. De mountainbikeroute bij Amerika kan ook als zelfstandige route worden gebruikt.

2.4

Scores en waardering van effecten

Effecten op NNN-gebieden De effecten op de NNN-gebieden worden positief beoordeeld omdat de plas na oplevering tot rust komt en minder troebel wordt. Het ecosysteem zou een betere kans krijgen zich te ontwikkelen. De Commissie betwijfelt of dat zal gebeuren onder de beoogde uitvoeringscondities. Ze heeft begrepen tijdens het locatiebezoek dat ‘overwogen wordt’ om een dam tussen het huidige en nieuwe gedeelte van de winningsplas te plaatsen. Dit geeft onvoldoende zekerheid dat de effecten ook daadwerkelijk positief zijn. Dit geldt ook voor de voorgestelde ‘hand-aan-de-kraan’ van de grondwaterstand ter hoogte van grondwaterafhankelijke natuur. Pas wanneer effecten optreden worden mitigerende maatregelen getroffen. Dit geeft nu weinig inzicht in de daadwerkelijke effecten. De Commissie beveelt aan bij het besluit eenduidig aan te geven welke maatregelen wel en niet worden genomen en in welke fase en wat daarvan de effecten zijn. De duur van effecten Voor sommige criteria, zoals luchtkwaliteit en verkeersveiligheid, leidt de duur van de winning (uitvoeringsfase) in verschillende varianten niet tot een verschillende waardering van de effecten. Volgens het MER zijn intensiteit en daarmee de effecten van de winning altijd gelijk. Uit pagina 88 van het MER blijkt dat dit voor stof- en stuifoverlast niet het geval is en dat de duur van de winning wel een rol speelt.

De Commissie constateert dat de duur van het effect niet consequent wordt meegenomen in de effectbeoordeling. Ze beveelt aan bij de besluitvorming duidelijk aan te geven over welke tijdsperiode welke effecten zullen optreden, zodat omwonenden daarvan een goed beeld krijgen. Overige opmerkingen Op pagina 87 stelt het MER dat de effecten op beleefbaarheid van het landschap na mitigatie bij alle varianten als licht negatief worden beoordeeld. In Tabel 5.18 staat bij variant Natuur+ echter een plus. De tekst en tabel zijn niet in overeenstemming. Verder zijn tabel 5.19 en 5.21 niet consistent. In de uitvoeringsfase zouden er geen effecten op geluidsgevoelige functies zijn. Na het nemen van mitigerende maatregelen zou dit wel het geval zijn. De Commissie beveelt aan de tekst op dergelijke inconsistenties nog eens na te lopen en deze inconsistenties bij de besluitvorming op te lossen. Zorg daarbij voor een gelijkwaardige beoordeling van de varianten. Geef bij het besluit ook een beschouwing van de relatie tussen de gehanteerde criteria en de gestelde doelen1.

1

Haal dan ook het onderscheid tussen veen en zand eruit. Het komt dan beter uit de verf dat het gaat om het versterken van de overgang daartussen.

25 | 28

Witteveen+Bos | 136688/23-014.084 | Definitief 02

2.4.1

Effecten op NNN-gebieden

Meteen bij aanvang van de uitbreiding wordt een dam tussen de bestaande plas en de uitbreidingslocatie gerealiseerd. Hiermee kan de plas tot rust komen, waardoor het water minder troebel wordt. Deze maatregel geeft zekerheid van de positieve effecten. De mitigerende maatregelen ter beperking van de geohydrologische effecten staan omschreven in § 2.1.

2.4.2

De duur van effecten

De duur van effecten per variant is afhankelijk van de grootte van de zandwinning en de vrijkomende hoeveelheid ophoogzand. De varianten zijn als volgt opgebouwd in hoeveelheid en doorlooptijd: variant A: 900.000 m³ in circa 5 jaar; variant B: 1.900.000 m³ in circa 10 jaar; variant cultuur+: 4.300.000 m³ in circa 22 jaar; variant natuur+: 3.000.000 m³ in circa 15 jaar. De duur van effecten die gepaard gaan met de uitvoeringswerkzaamheden, zoals de effecten op geluid, luchtkwaliteit, verkeersveiligheid, verstuiving, zijn afhankelijk van de projectduur. De intensiteit van effecten is op jaarbasis echter hetzelfde, omdat de regionale vraag naar ophoogzand afhankelijk is van de markt en niet van de variant. De effecten voor geluid, verkeersveiligheid en verstuiving zijn bovendien als neutraal beoordeeld (voor verkeersveiligheid en verstuiving na het nemen van mitigerende maatregelen), zodat een langere projectduur geen invloed heeft op de beoordeling van de varianten. Alleen voor luchtkwaliteit worden alle varianten licht negatief beoordeeld in verband met de uitstoot van fijnstof en stikstofdioxide tijdens de uitvoeringsfase. Deze uitstoot is gering ten opzichte van de uitstoot door andere activiteiten in de omgeving, zoals de provinciale weg en agrarisch grondgebruik.

2.4.3

Overige opmerkingen

De scores zijn in het MER gecontroleerd op inconsistenties en zijn waar nodig aangepast. Geconstateerde inconsistenties Tabel 5.20 in het MER Uitbreiding Zandwinning Amerika geeft de effectbeoordeling in de eindsituatie goed weer. De toelichting op de effectbeoordeling boven de tabel is echter onjuist voor geohydrologie voor het criterium gebruiksfuncties: hier moet staan: alle varianten hebben geen effect op het regionale grondwatersysteem, de waterkwaliteit en de waterkwantiteit. Daarmee zijn er ook geen effecten op de gebruiksfuncties te verwachten. Alle varianten zijn daarom voor geohydrologie voor alle criteria neutraal beoordeeld (dit is overeenkomstig de conclusie in paragraaf 5.6.4 van het MER). In tabel 5.21 in het MER Uitbreiding Zandwinning Amerika geeft de effectbeoordeling in de uitvoeringssituatie na mitigatie weer en bevat twee onjuiste beoordelingen: voor het thema natuur voor het criterium NNN geldt voor alle varianten een positieve beoordeling (overeenkomstig paragraaf 5.2.2 Effecten op NNN en paragraaf 5.4.4); voor het thema geluid voor het criterium geluidsgevoelige functies: dit moet neutraal zijn. Deze beoordeling geldt ook al zonder mitigatie (overeenkomstig paragraaf 5.8.2 en 5.8.4 over geluid).

26 | 28

Witteveen+Bos | 136688/23-014.084 | Definitief 02

Tabel 2.2 (Gecorrigeerd) Samenvatting effectbeoordelingen in de uitvoeringsfase na mitigerende maatregelen Referentie situatie

Variant A

Variant B

Variant Cultuur+

Variant Natuur+

Natura 2000-gebieden

0

0

0

0

0

NNN-gebieden

0

+

+

+

+

flora en fauna

0

0

0

0

0

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t

n.v.t

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

n.v.t

n.v.t

n.v.t

n.v.t

n.v.t

bodemkwaliteit

0

++

0

++

++

grondverzet

0

0

0

0

0

geluidsgevoelige functies

0

0

0

0

0

natuur

0

0

0

0

0

luchtkwaliteit

0

0/-

0/-

0/-

0/-

plaatsgebonden en groepsrisico

0

0

0

0

0

NGE

0

0

0

0

0

verkeersveiligheid

0

0

0

0

0

beleefbaarheid landschap

0

0/-

0/-

0/-

0/-

stof- en stuifoverlast

0

0

0

0

0

mens en gezondheid

0

0

0

0

0

Natuur

landschap cultuurhistorie aardkundige waarden archeologie archeologische waarden geohydrologie bodem

geluid

woon- en leefmilieu

Voor de toelichtingen op de effectbeoordeling wordt verwezen naar het MER Uitbreiding Zandwinning Amerika (H5). Beschouwing van de relatie tussen de gehanteerde criteria en de gestelde doelen (zie concept advies) Samengevat zijn de doelen van dit project (zie paragraaf 1.2 van het MER): - continuering van de zandwinning om tegemoet te komen aan de regionale vraag naar ophoogzand (bouwgrondstoffen) in de komende jaren; - verbinden en versterken van natuur en landschap, door het verweven en versterken van de karakteristieken van het open veenkoloniëngebied en het besloten esdorpenlandschap én door het versterken van de ecologische verbindingszone richting Natura 2000-gebied Bakkeveense Duinen; - maatschappelijke meerwaarde creëren door het bijdragen aan mogelijkheden voor extensieve recreatie en klimaatadaptatie.

27 | 28

Witteveen+Bos | 136688/23-014.084 | Definitief 02

Met de herinrichting en uitbreiding van de zandwinning Amerika wordt voldaan aan de regionale vraag naar ophoogzand voor bouwactiviteiten voor een bepaalde periode. Ook wordt voldaan aan de wens van de provincie om gebruik te maken van reeds bestaande locaties met de bestaande infrastructuur: het zanddepot en de toegangsweg. In het nieuwe ontgrondingenbeleid van de provincie is opgenomen, dat zandwinningen multifunctioneel dienen te zijn en ruimtelijke kwaliteit dienen toe te voegen aan de omgeving. Ook hieraan wordt voldaan. Bij de beoordeling van de varianten is daarom een set beoordelingscriteria gehanteerd over natuur, landschap en geohydrologie met daarnaast criteria voor milieuthema’s (bodem en luchtkwaliteit) en hinder gerelateerde thema’s als geluid en woon- en leefmilieu. De voorkeursvariant Natuur+ heeft positieve tot zeer positieve effecten op natuur vanwege de geplande natuurontwikkeling. De variant Natuur+ heeft daarnaast een positief effect op de beleefbaarheid van het landschap. De variant Natuur+ leidt tot de meeste maatschappelijke meerwaarde. De variant Natuur+ komt hiermee het meest tegemoet aan de gestelde doelen. NB: de Commissie adviseert om het onderscheid tussen zand en veen eruit te halen (bij het thema landschap). Dit advies nemen we niet over, omdat de effecten op beide landschappen te uiteenlopend zijn om in één beoordeling te vatten.

De variant Natuur+ is voor het criterium landschapspatronen, -structuren en -elementen licht positief beoordeeld, vanwege het versterken van de rechtlijnige cultuurhistorische verkaveling.

28 | 28

Witteveen+Bos | 136688/23-014.084 | Definitief 02

Bijlagen

I BIJLAGE: DEFINITIEVE TOETSINGSADVIES VAN DE COMMISSIE M.E.R

Witteveen+Bos | 136688/00-000.000 | Bijlage I | Definitief 02

Uitbreiding zandwinning Amerika te Een (provincie Drenthe)

Toetsingsadvies over het milieueffectrapport 19 april 2023 / projectnummer: 3650

1

Advies over het MER in het kort K3Delta BV wil de bestaande zandwinplas Amerika in de gemeente Noordenveld uitbreiden met 40 hectare. Hiervan zal 10 hectare worden ingericht als nieuwe natuur. Het vrijkomende zand zal vooral worden gebruikt als funderingsmateriaal voor woningbouw en infrastructurele projecten. Om dit mogelijk te maken zijn een ontgrondingsvergunning en een wijziging van het bestemmingsplan nodig. Voor het besluit hierover is een milieueffectrapport (MER) opgesteld. De provincie Drenthe en de gemeente Noordenveld hebben de Commissie gevraagd te adviseren over het MER.1 In dit advies spreekt de Commissie voor de milieueffectrapportage zich uit over de juistheid en de volledigheid van het MER.

Wat staat in het MER? De uitbreiding van de zandwinning zal aan de westkant van de bestaande zandwinplas plaatsvinden, zie figuur 1. Het MER werkt hiervoor vier inrichtingsvarianten uit: A, B, Cultuur+ en Natuur+.2 Uitgangspunt voor de varianten is dat ze vergunbaar zijn en maatschappelijke meerwaarde geven. Ze variëren in oppervlakte van het uitbreidingsgebied tussen 9 en 40 hectare. Daardoor verschilt ook de tijdsduur van de ontgronding per variant. Verder is de inpassing in het landschap per variant anders. De milieueffecten van de varianten zijn beschreven en onderling en met de huidige situatie vergeleken. Hierbij is onderscheid gemaakt tussen periode waarin de zandwinning plaatsvindt en de uiteindelijke situatie. Tijdens de winning leiden de werkzaamheden in alle varianten tot licht negatieve effecten op het woon- en leefmilieu. De bodemkwaliteit zal in drie van de vier varianten (A, Cultuur+ en Natuur+) beter worden, vanwege een bodemsanering op deze locaties. In de eindsituatie zijn er volgens het MER positieve tot zeer positieve effecten te verwachten op de natuur voor varianten B en Natuur+, vanwege de hier geplande natuurontwikkeling. De Natuur+-variant heeft daarnaast een positief effect op de beleefbaarheid van het landschap. Deze laatste variant is tegelijk de voorkeursvariant, waarvoor de vergunning wordt aangevraagd en het bestemmingsplan wordt gewijzigd.

Wat is het advies van de Commissie? Het MER is goed opgezet en duidelijk gestructureerd. Ook de doelen voor de inrichting zijn helder geformuleerd.

1 2

Uitbreiding zandwinning Amerika te Een, Milieueffectrapport K3Delta BV, 1 maart 2022.

Variant A: uitbreiding met 9 hectare. Variant B: uitbreiding met circa 30 ha. Deze variant heeft meer bos en (riet)moeras en

extensieve recreatie dan variant A. Variant Cultuur+: uitbreiding met een kleine 40 ha. Deze variant is een combinatie van A en B. Cultuur en economie staan centraal. Variant Natuur+: uitbreiding met circa 40 ha. In deze variant is meer ruimte voor natuur en aansluiting op andere gebieden. Ook is er ruimte voor de aanleg van drijvende zonnepanelen in het uitbreidingsgedeelte van de plas.

-1-

De Commissie signaleert bij de toetsing van het MER desondanks dat nog belangrijke informatie ontbreekt. Het aanvullen van die informatie is essentieel om het belang van de leefomgeving volwaardig mee te kunnen wegen bij het besluit over de uitbreiding van de zandwinplas. Het gaat om het volgende: 

Het grondwatermodel is onvoldoende gecontroleerd met meetresultaten (validatie). Daardoor is niet duidelijk in hoeverre de berekende resultaten een voldoende betrouwbaar beeld van de uiteindelijke effecten op het grondwater geven.

De gevolgen van de uitbreiding van de zandwinplas op de hydrologie en de daarvoor voorgestelde mitigerende maatregelen zijn onvoldoende doordacht en onderzocht. Onderdeel van het plan is om de Noordenveldsewijk te verleggen. Om verdroging van natuur ten zuiden van de huidige plas te voorkomen zal als mitigerende maatregel de slootbodem ervan worden verhoogd. Volgens de afgegeven watervergunning is dit echter niet toegestaan. Bovendien kan dit tot andere effecten leiden, die in het MER niet beschreven en berekend zijn.

De Commissie adviseert deze informatie in een aanvulling op het MER op te nemen, en dan pas een besluit te nemen over de uitbreiding. Een ontwerp-ontgrondingsvergunning is op dit moment nog niet beschikbaar. De Commissie wijst er daarom op dat het bevoegd gezag zelf nog na moet gaan of het MER en de vergunning goed en volledig op elkaar aansluiten. Het ontwerpbestemmingsplan is al wel gereed. In hoofdstuk 2 licht de Commissie haar oordeel toe en geeft ze aandachtspunten voor het vervolgtraject.

Figuur 1 Ligging van de zandwinplas Amerika met uitbreiding, bron MER.

-2-

Aanleiding MER De zandwinplas Amerika is al zo’n 40 jaar in gebruik. Met de uitbreiding wordt voorzien in de toenemende regionale vraag naar ophoogzand. Een nevendoel is het creëren van maatschappelijke meerwaarde en natuurwaarde na afloop van de zandwinning. Voor de uitbreiding is een wijziging van het bestemmingsplan en een ontgrondingsvergunning nodig. Het college van B&W van de gemeente Noordenveld is initiatiefnemer voor de bestemmingsplanwijziging en de gemeenteraad is bevoegd gezag voor het besluit hierover. K3Delta BV is initiatiefnemer voor de ontgrondingsvergunning en Gedeputeerde Staten van de provincie Drenthe zijn daarvoor het bevoegd gezag. Vanwege de omvang van de ontgronding valt deze onder categorie C16.1 van de bijlage bij het Besluit m.e.r. en moet een plan/project-MER worden opgesteld. De provincie Drenthe treedt op als coördinerend bevoegd gezag voor de m.e.r.-procedure. De provincie Drenthe heeft – mede namens de gemeente Noordenveld – de Commissie gevraagd te adviseren over de inhoud van het MER. Rol van de Commissie De Commissie is onafhankelijk, bij wet ingesteld en adviseert over de inhoud en de kwaliteit van het MER. Zij stelt voor ieder project een werkgroep samen van onafhankelijke deskundigen. Ze schrijft geen milieueffectrapporten, dat doet de initiatiefnemer.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Noordenveld&id=02aaac12-676b-46db-8d26-9078d1058d45