7. Beleidsplan Openbare Verlichting 2021 (003) V2.3 HT RD.docx
Tekst van het document
Energiebesparing Openbare verlichting staat voor een groot aandeel van het energieverbruik binnen iedere Nederlandse gemeente. Om besparing te realiseren zijn de volgende uitgangspunten opgesteld. Gemeente Noordenveld conformeert zich aan het Energieakkoord en de doelen benoemd voor de openbare verlichting. Op het laatste ijkpunt van de OVL-Monitor (eind 2018) is er 20,6% besparing ten opzichte van de nulmeting van januari 2013 gerealiseerd in onze gemeente (Verbruik 2013: 1094 MWh, verbruik 2018: 869 MWh). Het streven als opgenomen in het landelijk energieakkoord is dat er landelijk 20% besparing wordt behaald in het jaar 2020 ten opzichte van de nulmeting en 50% in 2030. De eerste doelstelling is daarmee gehaald en gezien de vele vervangingen in de afgelopen jaren ligt de gemeente ook in lijn met de tweede doelstelling. De 50% blijft echter wel een uitdaging aangezien het overgrote deel conventionele armaturen nog bestaan uit PL-L lichtbronnen (“spaarlamp” openbare verlichting) waardoor de besparing procentueel, bij vervanging door LED, lager uit zal vallen.
Beleidsregels aangaande energiebesparing • Bij vervanging of nieuwe openbare verlichting dient gebruik te worden gemaakt van LED verlichting; • Dimmen van nieuw te plaatsen of te vervangen verlichtingsinstallaties; • Gebruik maken van alternatieve technieken in plaats van verlichting ten behoeve van geleiding; • “Niet verlichten, tenzij...”-principe hanteren; • Nieuwe of aangepaste openbare verlichtingsinstallatie die minimaal voldoen aan energielabel B (SLEEC).
- 30 -
Lichthinder Lichthinder is licht dat als storend en verblindend wordt ervaren. Een goede sturing van de lichtbundel leidt tot efficiëntere verlichting en kan daardoor met minder energie af. Om dit te voorkomen is er een verblindingsindex classificatie (D) vastgesteld in de NPR 13201. Tevens is er door het NSVV een richtlijn met betrekking tot lichthinder opgesteld.
Gemeente Noordenveld conformeert zich aan de richtlijn lichthinder. Daar, waar gevraagd, zal in hoofdlijn worden uitgegaan van een landelijke omgevingszone (E2) conform de richtlijn. Voor de NNN-gebieden (Natuurzones) is natuurgebied (E1) van toepassing. Klachten over lichthinder worden individueel behandeld in relatie tot de NSVV- richtlijn . Beleidsregels aangaande lichthinder • Bij nieuwe verlichtingsontwerpen dient de verblindingsindex classificatie en piekluminantie te worden aangetoond van de gebruikte armaturen en ter beoordeling te worden voorgelegd aan de beheerder OVL; • Bij nieuwe ontwerpen en huidige openbare verlichting worden de richtlijn “algemene richtlijn betreffende lichthinder” gehandhaafd; • Bij klachten wordt de situatie individueel bekeken en beoordeeld.
Lichtvervuiling en duisternis Voor onze gemeente is het voorkomen van lichtvervuiling naar de horizon van belang gezien het groene en landelijke karakter van de gemeente. Noordenveld en haar inwoners onderkennen de waarde van duisternis en willen deze duisternis behouden en waar mogelijk uitbreiden.
- 31 -
Beleidsregels aangaande lichthinder en duisternis • “Niet verlichten, tenzij…”; • Het aantal lichtpunten in het buitengebied wordt niet groter dan het huidige aantal, waar mogelijk verminderen; • In parken wordt (in principe) geen verlichting toegepast; • Bij nieuwe verlichtingsontwerpen in zowel het woongebied als het buitengebied zullen alleen armaturen worden toegepast waarvan het uittredende licht nauwelijks tot niet boven het denkbeeldige horizontale vlak uitkomt; • Alternatieve geleiding wordt daar, waar mogelijk, toegepast om openbare verlichting te verminderen; • De gemeente zet bij nieuwe infrastructurele projecten in op maatregelen, welke het terugdringen van openbare verlichting bevorderen. • Ten behoeve van aanwezigheid van diverse flora/fauna kan bij verlichten worden afgeweken van de standaard lichtkleur en situering ter voorkoming van hinder (bijv. amber licht bij aanwezigheid vleermuizen).
Sociale veiligheid Het licht dat LED verlichting uitstraalt is beter te sturen dan traditionele verlichting. Hierdoor kan de situatie ontstaan dat een straat goed verlicht is, maar de voortuin geheel donker is. Vanuit sociale veiligheid is dit niet wenselijk. Enig strooilicht is hierom gewenst. Naast strooilicht is het (gedeeltelijk) doven van openbare verlichting een methode die in de huidige situatie nog veel wordt toegepast en ook in Noordenveld (Avond/Nachtschakeling). Ter verhoging van de veiligheid en het veiligheidsgevoel is het uitgangspunt dat bij vervanging de zogeheten avond/nacht schakeling wordt vervangen door een volledige nachtschakeling in combinatie met dimmen. Beleidsregels aangaande sociale veiligheid • Met enige mate van strooilicht moet voorkomen worden dat voortuinen geheel donker worden; • Achterpaden worden door gemeente Noordenveld in nieuwe situaties niet verlicht • In centrumzones wordt voor verticale verlichtingssterkte klasse-B gehanteerd • In (woon)straten wordt voor verticale verlichtingssterkte klasse-C gehanteerd • Avond/nacht wordt uitgefaseerd voor nachtschakeling in combinatie met dimmen
Materialisatie De gemeente conformeert zich aan toepassen van: • LED inclusief door de fabrikanten beschreven levensduur van min. 20 jaar (100.000 uur L80F10); • Dimbare verlichting; • Beperking van lichthinder; • Vervallen materialen moeten demontabel en scheidbaar zijn. • Inkoopcriteria aangaande max. 500mA komt te vervallen* - 32 -
*Aanvullend dient alle toe te passen openbare verlichting minimaal te voldoen aan energielabel B, wat de huidige kwaliteit is ten aanzien van het energiebeleid. Het streven is naar een beter energielabel . Beleidsregels aangaande materialisatie • Openbare verlichting wordt duurzaam ingekocht volgens de criteria voor duurzaam inkopen eventueel aangevuld met specifieke eisen i.r.t. circulariteit; • Nieuwe of aangepaste openbare verlichtingsinstallatie voldoet minimaal aan energielabel B (SLEEC); • Bij vervanging van armaturen dient getracht te worden het lampvermogen te reduceren binnen de overige beleidsregels; • Bij vervanging of nieuwe openbare verlichting wordt verlichting met wit licht toegepast in de lichtkleur 3000 Kelvin; • Armaturen dienen geschikt te zijn om te dimmen.
Verlichting door derden Gemeente Noordenveld staat geen uitbreiding op de reeds bestaande reclameverlichting toe op lichtmasten. De gemeente kan mogelijk adviserend optreden richting het verlichten van niet openbare terreinen. Daarbij hanteert de gemeente het eigen beleid als richtinggevend kader. Het verlichten van deze terreinen is de verantwoordelijkheid van de eigenaar . Beleidsregels aangaande verlichting derden • Uitbreiding reclameverlichting aan lichtmasten is niet toegestaan; • Lichtreclame in abri’s is toegestaan; • De gemeente kan adviseren bij verlichting van niet openbare terreinen, waarbij het gemeentelijk beleid richtinggevend is.
Stroomvoorziening De stroomvoorziening van de openbare verlichting wordt gerealiseerd door deze direct aan te sluiten op het energienet van de netbeheerder Enexis. Wel wordt periodiek getoetst of de dienstverlening van Enexis nog in lijn ligt met het ambitieniveau van de gemeente wat betreft storingsafhandeling etc. Bij negatief afwijken kan worden gekozen om toch gefaseerd over te gaan op een andere manier van stroomvoorziening. Beleidsregels aangaande stroomvoorziening • Bij nieuwbouw en vervanging van openbare verlichting blijft de bestaande aansluitingssoort gehandhaafd. • Periodiek wordt de dienstverlening van de netbeheerder getoetst aan het ambitieniveau en gewenst servicelevel van de gemeente.
- 33 -
Omgevingscommunicatie Als gemeente hechten we veel waarde aan informeren en het communiceren met onze inwoners en stakeholders. Ook ten aanzien van openbare verlichting zoeken we actief toenadering tot onze inwoners en andere stakeholders. Soms kan dit zijn op basis van informeren en in andere gevallen door middel van participatie. In alle gevallen dient er communicatie op maat te worden gezocht . Beleidsregels aangaande omgevingscommunicatie • Gemeente Noordenveld betrekt haar inwoners, ondernemers en belangengroepen bij openbare verlichting door te communiceren bij veranderingen; • Bij omvangrijke projecten wordt er vooraf overlegd met stakeholders/omwonenden; • In de communicatie over “openbare” verlichting is nadrukkelijk aandacht voor het aspect “lichthinder voorkomen”.
Beheer en onderhoud Om het areaal van de openbare verlichting kwalitatief goed op orde te houden, is adequaat beheer en onderhoud noodzakelijk. Het zal capaciteit vergen van de beheersorganisatie om op de hoogte te blijven van nieuwe kennis en het onderhoud zo kostenefficiënt mogelijk uit te laten voeren . Beleidsregels aangaande beheer en onderhoud • Bij het beheer van de openbare verlichting dient kapitaalvernietiging te worden voorkomen, door onderhoud tijdig uit te voeren; • Het dagelijks beheer is ondergebracht bij een beheerbureau.
4.4.2 Gebied specifieke beleidsregels Woongebieden Openbare verlichting speelt een belangrijke rol in woongebieden. De lichtkleur en kleurweergave spelen hier een belangrijke rol om verkeersveiligheid en sociale veiligheid te creëren. Om schijnveiligheid te voorkomen wordt voor de openbare verlichting in deze gebieden het uitgangspunt: “Niet verlichten, tenzij…” gehanteerd. Solitaire voetpaden worden alleen verlicht wanneer deze ook ’s avonds deel uitmaken van een doorgaande wandelroute en beschikken over voldoende sociale controle. Parkeerterreinen worden voorzien van goede dimbare openbare verlichting. Met het oog op het milieu wordt er aan de hand van het gebruik van het parkeerterrein bepaald of er dimbare oriëntatie verlichting mogelijk is. Mocht het parkeerterrein niet of nauwelijks gebruikt worden in de donkere uren, dan kan er besloten worden om niet te verlichten. Het plaatsen van openbare verlichting moet worden afgestemd met de aanwezige groenvoorzieningen binnen onze gemeente. - 34 -
Beleidsregels aangaande woongebieden • Openbare verlichting wordt gebruikt om verkeersveiligheid en sociale veiligheid te creëren; • Openbare verlichting mag geen schijnveiligheid oproepen in bijvoorbeeld groene zones zoals parken; • In 30 km-zones is gelijkmatigheid van verlichting extra van belang. De voorkeur ligt hier bij het gebruik van dimtechnieken; • Solitaire voetpaden worden alleen verlicht wanneer deze deel uitmaken van een doorgaande route en beschikken over voldoende sociale controle; • Parkeerterreinen worden voorzien van goede dimbare openbare verlichting. Indien een parkeerterrein niet of nauwelijks wordt gebruikt in het donker, dan kan de verlichting worden uitgeschakeld; • Voor verticale verlichtingssterkte is de C-klasse van toepassing (NPR 13201)
Winkelgebieden Winkelgebieden hebben een andere dynamiek dan woongebieden. Zo moet er bijvoorbeeld rekening worden gehouden met koopavonden, maar ook met een andere sfeer. Dit vraagt om andere keuzes ten aanzien van bijvoorbeeld dimregimes en materialen. Beleidsregels aangaande winkelgebieden • Lichtkleur speelt een belangrijke rol. We sturen niet alleen op verkeersveiligheid maar ook op sociale veiligheid en het creëren van de juiste sfeer (afwijkende lichtkleur is, wanneer onderbouwd, toegestaan); • Er wordt rekening gehouden met commerciële uitingen; • Permanente bevestigingen van commerciële uitingen aan lichtmasten vindt niet plaats; • Bij het aanlichten van gebouwen wordt energiezuinige verlichting toegepast (met uitschakeling na 24.00 uur); • Er wordt zorggedragen voor een dimregime; • Voor verticale verlichtingssterkte is de B-klasse van toepassing (NPR 13201).
Hoofdinfrastructuur Een deel van de wegen, die behoren tot de hoofdinfrastructuur, vallen niet onder het beheer van gemeente Noordenveld. De verantwoordelijkheid voor openbare verlichting op deze wegen ligt bij de betreffende wegbeheerder. Hierbij kan in overleg met deze beheerder getracht worden het beleid eenduidig te regelen. Bij verlichting voor gebiedsontsluitingswegen is vooral de verkeersveiligheid het belangrijkste doel. Het zijn wegen met een hogere verkeersdruk op bepaalde tijdstippen. De nadruk wordt gelegd op verkeer conflicterende punten binnen het wegennet, waarbij openbare Beleidsregels aangaande hoofdinfrastructuur • Er wordt een functionele uitstraling toegepast; • Er wordt overleg gevoerd met de wegbeheerder om het beleid eenduidig te regelen; • Conflictpunten krijgen extra aandacht; - 35 -
verlichting intenser zal zijn dan bij een gedeelte van een doorgaande weg. Dimmen kan op bepaalde tijdstippen toegepast worden zonder dat dit de verkeersveiligheid schaadt. Buitengebied (inclusief groenzones bebouwde kom) Het buitengebied (inclusief sommige groenzones binnen de kom) van gemeente Noordenveld heeft een grote ecologische waarde. Ecologische verstoring door de openbare verlichting is dus zeer onwenselijk. Aanvullend op de generieke beleidsregels wordt in het buitengebied en specifieke ‘groenzones’ binnen bebouwde kom gestuurd op het terugdringen van lichthinder en lichtvervuiling. Openbare verlichting wordt alleen toegepast wanneer de verkeersveiligheid hierom vraagt en alle andere maatregelen aangaande verkeersveiligheid onvoldoende blijken. Hier wordt door ons gekeken naar alternatieve methoden om geleiding te realiseren in plaats van openbare verlichting. Hierbij valt te denken aan wegdekreflectie, passieve, actieve markeringselementen of het toepassen van bakens. Deze mogelijkheden worden nader onderzocht in voorliggende beleidsperiode.
Beleidsregels aangaande buitengebied (groenzones binnen bebouwde kom) • Hier wordt niet verlicht, tenzij er zwaarwegende redenen zijn aan te wijzen (Niet verlichten, tenzij… principe); • Openbare verlichting wordt enkel toegepast als er geen alternatieven mogelijk zijn om het gewenste effect te bereiken; • Hierbij valt te denken aan wegdekreflectie, bakens, reflectoren, actieve en passieve markering; • Ten opzichte van de huidige situatie is het streven niet verder het areaal uit te breiden en zal deze bij voorkeur verder afnemen door middel van gebruik alternatieven;
- 36 -
5 Hoe gaan wij dat bereiken? Als technische levensduur van openbare verlichting wordt 40 jaar aangehouden voor lichtmasten en 20 jaar voor armaturen. Zoals aangegeven, is de afgelopen jaren bewust gewacht met het grootschalig vervangen van de openbare verlichting. Nu de LED armaturen volledig zijn doorontwikkeld en ook financieel zeer aantrekkelijk zijn om toe te passen is het moment aangebroken om grootschalig deze duurzame lichtbron toe te passen in de openbare verlichting. Sinds 2019 is er grootschalig gestart met het vervangen van oude conventionele armaturen. Doel van dit beleidsplan is naast verduurzaming het op orde houden van het areaal. In voorliggend beleidsplan hebben we vastgelegd dat LED het uitgangspunt is bij vervangingen in de openbare verlichting. Naast het toepassen van LED is een ander uitgangspunt dat verlichting ook statisch gedimd zal worden. De verduurzaming van het areaal wordt getoetst door het areaal tegen het licht te houden en te toetsen aan de landelijke energiedoelstellingen. De gekozen maatregelen hebben verlichtingstechnische- en financiële gevolgen voor het areaal. Deze consequenties in investering en exploitatielasten worden in dit hoofdstuk uiteen gezet. Met de komst van technologische ontwikkelingen als bijvoorbeeld het dimmen van openbare verlichting is het mogelijk om meer licht op maat te bieden.
Hierdoor is het mogelijk om in de nachtelijke uren wanneer er minder verkeersbewegingen plaatsvinden het lichtniveau te verlagen. Het laten branden van de openbare verlichting en deze vervolgens te dimmen zorgt ervoor dat èn de gelijkmatigheid wordt gehandhaafd èn er alsnog licht op maat wordt geleverd in de nachtelijke situatie door het lichtniveau aan te passen. Aangezien slechts een klein deel van de openbare verlichting in onze gemeente momenteel nog op avond is geschakeld, heeft het aanpassen van deze schakeling naar een nachtschakeling weinig invloed op het energieverbruik. Enkel het toepassen van LED verlichting (in combinatie met het dimmen van de verlichting), daar waar dit tot op heden nog niet werd toegepast, zal een gunstige invloed hebben op het energieverbruik. In voorliggend hoofdstuk wordt de invloed van het vervangen van de verlichting inclusief het dimmen meegenomen in de doorrekening van de vervangingsscenario’s.
5.1 Vervangingsonderhoud Scenario 1: Doelmatig In het vervangingsonderhoud is het uitgangspunt dat alle masten en armaturen worden vervangen na verstrijken van de technische levensduur (40 jr./20 jr.). Het vervangingsonderhoud is uitgewerkt op basis van de volgende belangrijkste uitgangspunten: - Toepassen van LED-armaturen - Dimmen van de nieuwe LED-armaturen (dimschema 3a) - Achterstallige vervangingen in 5 jaar wegwerken - 37 -
Figuur 5.1-1: Schematische weergave dimregime 3a
Scenario 2: Sober In het vervangingsonderhoud is het uitgangspunt dat alle masten en armaturen worden vervangen na verstrijken van de technische levensduur. Gezien de ligging van Noordenveld (zandgronden, landelijk gebied niet zijnde directe invloed van de zee en windklassegebied III) is hier gerekend met een verlengde technische levensduur voor de masten en armaturen (50 jr./25 jr.). Het vervangingsonderhoud is uitgewerkt op basis van de volgende belangrijkste uitgangspunten: - Toepassen van LED-armaturen - Dimmen van de nieuwe LED-armaturen (dimschema 3a) - Achterstallige vervangingen in 5 jaar wegwerken Scenario 3: Duurzaam In het vervangingsonderhoud is het uitgangspunt dat alle masten en armaturen worden vervangen na verstrijken van de technische levensduur (40 jr./20 jr.). Aanvullend in dit scenario is opgenomen om armaturen versneld te vervangen door LED zodat in 2030 het gehele areaal bestaat uit LED-armaturen. Het vervangingsonderhoud is uitgewerkt op basis van de volgende belangrijkste uitgangspunten: - Toepassen van LED-armaturen - Dimmen van de nieuwe LED-armaturen (dimschema 3a) - Achterstallige vervangingen in 5 jaar wegwerken - Volledig LED in 2030 De piek van mastvervangingen in 2030 is verdeeld waarmee gefaseerd wordt vervangen over de periode tussen 2026 en 2033.
Op basis van bovengenoemde uitgangspunten is berekend wat de benodigde investeringen zijn om deze te realiseren en wat de gevolgen zijn voor de exploitatie en het energieverbruik.
- 38 -
Uitkomsten vervangingsscenario De investeringen en consequenties voor de exploitatie op basis van de aangegeven uitgangspunten zijn in onderstaande tabellen weergegeven. Hierbij wordt de investering getoond die in dat specifieke jaar benodigd is. Voor het bepalen van de exploitatiebesparing wordt de cumulatieve waarde tot en met dat jaar getoond per scenario; de besparing die in 2020 wordt gerealiseerd is namelijk ook nog van toepassing bij elk navolgende jaar. In de overzichten zijn de bedragen en besparingen weergegeven van de aankomende 10 jaar. De zogenaamde achterstand zal worden weggewerkt in de jaren 2021 tot en met 2026. Jaar
Investering (€)
Besparing onderhoud (€)
Besparing verbruik (mWh)
Besparin g CO2 (ton)
Besparing energie (€)
Totaal besparing exploitatie (€)
2021*
€ 221.871
€ 532
19
10
€ 1.139
€ 1.671
2022*
€ 159.286
€ 856
30
15
€ 1.789
€ 2.645
2023*
€ 170.483
€ 1.232
42
21
€ 2.501
€ 3.733
2024*
€ 438.834
€ 3.939
118
61
€ 7.094
€ 11.033
2025*
€ 309.776
€ 5.837
166
85
€ 9.934
€ 15.771
2026
€ 240.441
€ 6.797
205
106
€ 12.297
€ 19.094
2027
€ 77.098
€ 7.096
212
109
€ 12.709
€ 19.804
2028
€ 64.293
€ 7.262
217
112
€ 13.045
€ 20.308
2029
€ 161.605
€ 7.447
232
119
€ 13.904
€ 21.351
2030
€ 1.270.257
€ 7.567
242
125
€ 14.510
€ 22.078
Totaal
€ 3.113.944
€ 48.566
1482
763
€ 88.923
€ 137.489
Tabel 5.1 Scenario 1**: Doelmatig, Investeringen met exploitatiebesparingen t.o.v. bestaande situatie * incl. 1/5e achterstand ** Scenario 1 is iom S. Huisman niet herzien mbt investering masten piek 2030
- 39 -
Jaar
Investering (€)
Besparing onderhoud (€)
Besparing verbruik (mWh)
Besparin g CO2 (ton)
Besparing energie (€)
Totaal besparing exploitatie (€)
2021*
€ 116.618
€ 395
15
8
€ 913
€ 1.308
2022*
€ 117.671
€ 686
25
13
€ 1.473
€ 2.159
2023*
€ 95.091
€ 945
33
17
€ 1.955
€ 2.900
2024*
€ 138.007
€ 1.237
42
21
€ 2.500
€ 3.737
2025*
€ 131.702
€ 1.530
52
27
€ 3.104
€ 4.634
2026
€ 45.863
€ 1.756
60
31
€ 3.622
€ 5.378
2027
€ 36.822
€ 1.774
61
31
€ 3.652
€ 5.425
2028
€ 30.804
€ 1.844
62
32
€ 3.743
€ 5.587
2029
€ 302.949
€ 4.245
129
66
€ 7.715
€ 11.960
2030
€ 192.585
€ 5.837
166
85
€ 9.934
€ 15.771
Totaal
€ 1.208.112
€ 20.251
643
331
€ 38.609
€ 58.859
Tabel 5.2 Scenario 2: Sober, Investeringen met exploitatiebesparingen t.o.v. bestaande situatie * incl. 1/5e achterstand opgenomen per jaar
Jaar
Investering (€)
Besparing onderhoud (€)
Besparing verbruik (mWh)
Besparin g CO2 (ton)
Besparing energie (€)
Totaal besparing exploitatie (€)
2021*
€ 241.840
€ 639
22
12
€ 1.346
€ 1.985
2022*
€ 179.254
€ 1.056
36
19
€ 2.178
€ 3.234
2023*
€ 190.452
€ 1.527
51
26
€ 3.075
€ 4.602
2024*
€ 458.802
€ 4.325
131
67
€ 7.849
€ 12.174
2025*
€ 329.745
€ 6.308
181
93
€ 10.857
€ 17.165
2026
€ 318.253
€ 7.354
223
115
€ 13.393
€ 20.747
2027
€ 324.908
€ 7.737
233
120
€ 13.977
€ 21.714
2028
€ 331.278
€ 8.000
242
124
€ 14.497
€ 22.497
2029
€ 338.097
€ 8.280
259
133
€ 15.539
€ 23.819
2030
€ 344.813
€ 8.496
272
140
€ 16.328
€ 24.824
Totaal
€ 3.057.442
€ 53.722
1651
850
€ 99.039
€ 152.760
Tabel 5.3 Scenario 3: Duurzaam, Investeringen met exploitatiebesparingen t.o.v. bestaande situatie * incl. 1/5e achterstand opgenomen per jaar ** Scenario 3 is iom S. Huisman herzien mbt investering masten piek 2030. Deze piek is verdeel over de jaren 2026 tm 2033.
Zoals aangegeven conformeert Noordenveld zich aan de doelstelling voor openbare verlichting vanuit het Energieakkoord. Doelstelling hierin is een energiebesparing van 20% in 2020 ten opzichte van het energieverbruik van 2013 en 50% in 2030. Deze 20% en 50% reductie dient vanuit het energieakkoord gerealiseerd te worden voor het gehele - 40 -
areaal in Nederland. Ieder aangesloten gemeente draagt daar zijn steentje aan bij. Dit betekent ook dat niet iedere gemeente de 20% en 50% besparing hoeft te realiseren mits over het gehele Nederlandse areaal de besparing maar wordt gerealiseerd. Iedere gemeente heeft namelijk zijn/haar eigen besparingspotentieel. Wanneer een gemeente haar areaal al behoorlijk energiezuinig had ingericht is de mogelijkheid tot bijdrage aan de collectieve besparing beperkter. Om de doelstelling echter duidelijk te krijgen is de besparing van 20% en 50% wel afgezet voor het areaal van gemeente Noordenveld. In de onderstaande grafieken (per scenario) wordt de energiebesparing van de scenario’s afgezet tegen de doelstelling als opgenomen in het Energieakkoord. In deze grafieken zijn twee lijnen opgenomen bij de één is het uitgangspunt dat de vervangingsslag verdeeld over 5 jaar wordt weggewerkt (blauwe lijn) conform uitgangspunten en ter vergelijk een andere lijn waarin de vervangingsslag vertraagd over de eerste 10 jaar wordt uitgevoerd (oranje lijn). Om de besparing sneller te realiseren en daarnaast sneller te besparen op exploitatielasten is in de uitvoering van het beleidsplan gekozen voor het wegwerken van de nog beperkt aanwezige achterstanden in de komende 5 jaar.
Figuur 5.1-1: Grafiek besparing i.r.t. verbruik 2013 – Scenario 1: Doelmatig
- 41 -
Figuur 5.1-2: Grafiek besparing i.r.t. verbruik 2013 – Scenario 2: Sober
Figuur 5.1-3: Grafiek besparing i.r.t. verbruik 2013 – Scenario 3: Duurzaam
We streven ernaar om in 2030 ons gehele OVL areaal te hebben voorzien van duurzame LED verlichting en tevens in 2030 te voldoen aan de nationale energiedoelstellingen met een reductie van 50% op het energieverbruik. Derhalve geniet scenario 3 sterk de voorkeur, ondanks de vervroegde investering voor het vervangen van armaturen die nog niet het einde van hun technische levensduur hebben bereikt en slechts geringe besparing die het oplevert. Bij het dimmen van de verlichting kan blijvend worden voldaan aan de gewenste en geëiste gelijkmatigheid van de openbare verlichting conform de NPR-13201. Hiermee voldoet de gemeente Noordenveld aan haar wettelijke verplichting en beleidskeuze om - 42 -
haar openbare ruimte daar, waar verlicht, dit op een eenduidige en verantwoorde manier uit te voeren (zie ook paragraaf 2.1 getiteld Landelijke beleidskaders onder “Verantwoordelijkheid” en “Richtlijnen openbare verlichting”).
5.2 Conclusie en aanbevelingen Energiebesparing in relatie tot de doelstellingen Opvallend is dat bij het doorzetten van de reguliere vervangingen i.c.m. de uitgevoerde extra verduurzamingsslag in 2019 en 2020 ruim aan de landelijke energiedoelstellingen voor 2020 wordt voldaan. Reden is dat de openbare verlichting binnen de gemeente Noordenveld pas na 2013 is gestart met het ‘verledden’ van het areaal. Vanuit de opgenomen benchmark zien we dat in relatie tot naastliggende gemeenten Noordenveld erg laag zit in haar energieverbruik voor de openbare verlichting. Dit gecombineerd met de toepassing van veel PL-L verlichting in de periode 1990 tot en met 2011 maakt het areaal in huidige staat al erg zuinig. De te vervangen armaturen afkomstig uit de jaren 90 bestaan voor het overgrote deel uit armaturen met een PLL 24Watt lichtbron. Op deze armaturen valt een beperkte besparing te realiseren aangezien een vervangend LED armatuur al snel 18 Watt verbruikt (excl. dimmen). Ondanks dit feit valt uit de scenario’s op te maken, dat door het doorvoeren van energiezuinige armaturen in combinatie met het dimmen de besparing alsnog aanzienlijk kan oplopen en met versneld ‘verledden’ van de installatie conform scenario 3: Duurzaam, voldaan kan worden aan de nationale doelstelling om in 2030 50% energie te besparen op de openbare verlichting.
Daar waar scenario 1: Doelmatig, deze doelstelling net niet tijdig zal realiseren en scenario 2: Sober, pas rond 2037/2038 de doelstelling van 50% zal bereiken. Financieel De uitkomsten over 10 jaar te hebben geanalyseerd zal er voor de komende 10 jaar circa €3.310.000 benodigd zijn voor het uitvoeren van het vervangingsonderhoud conform voorkeur scenario 3: Duurzaam. Deze investering ligt ca. €200.000 hoger over 10 jaar als scenario 1: Doelmatig. De investering is echter aanzienlijk hoger als de investering voor de komende 10 jaar voor scenario 2: Sober, waar de technische levensduur van masten en armaturen worden verlengd. Dit geeft echter een vertekend beeld aangezien voor scenario 1 en scenario 3 het zwaartepunt (ca. €1.300.000) in het jaar 2030 ligt. De verlenging van de technische levensduur bij scenario 2 zorgt er voor dat het grootste vervangingsjaar 5 jaar (armaturen) en 10 jaar (masten) vooruit wordt geschoven, waardoor deze buiten het gezichtsveld van de komende beleidsperiode (10 jaar) komt te liggen. Dit betreft dus een uitgestelde investering voor ca. 1900 lichtmasten. In scenario 3 is het zwaartepunt van 2030 verspreid over de jaren 2026 tm 2033. Hierdoor wordt de piek van 2030 vertaald in een - 43 -
gelijkmatige jaarlijkse investering. Doordat het hier enkel de investering voor de lichtmasten betreft heeft dit geen consequenties voor de exploitatiebesparing en energieberekening. Naast de investeringen zijn de verwachte besparingen ook in beeld gebracht per jaar per scenario. Dit betreffen besparingen die na uitvoering jaarlijks optreden. Om aanvullend budget beschikbaar te krijgen voor de vervanging kan het een overweging zijn om de gerealiseerde besparingen weer in te zetten voor verdere verduurzaming van het areaal. Het verschil in exploitatievoordeel tussen scenario 1 en 2 is ca. €78.000 over 10 jaar in het voordeel van scenario 1: Doelmatig. Scenario 3: Duurzaam, heeft nog een aanvullende exploitatievoordeel van ca. €15.000 over 10 jaar. Opgenomen in scenario’s is het wegwerken van de nog overgebleven achterstand in 5 jaar. Advies is wel om deze vervangingsslag maximaal binnen de 5 jaar weg te werken. Wanneer dit niet gebeurt en achterstanden lopen verder op, kan dit naast onnodig energieverbruik verder leiden tot verhoogde risico’s van uitval en in de meest ongunstige gevallen in gevaarlijke situaties door constructieproblemen met verouderde lichtmasten (= gevaar voor de weggebruiker).
- 44 -
6. Bijlagen Bijlage I Gebruikte afkortingen LED
Light Emmitting Diode
PLL
Compact Fluorescentielamp
PLT
Compact Plus Fluorescentielamp
SON
Hogedruk Natrium Ovoïde
SONT (PLUS)
Hogedruk Natrium Tubulair
SOX
Lagedruk Natrium
TL (D)
Fluorescentielamp
- 45 -
Bijlage 2 Overzicht investeringen
- 46 -
- 47 -
Scenario 3: 2030 gehele areaal verLED OPENBARE VERLICHTING
Vervanging achterstand
1 2021
2 2022
3 2023
4 2024
5 2025
6 2026
7 2027
8 2028
9 2029
10 2030
VERVANGEN LICHTMAST Leveren mast verlichtingsobject 4m. Leveren mast verlichtingsobject 6m. Leveren mast verlichtingsobject 8m.+
€ 12.600.00 € 55.200.00 € 66.690.00
€ 5.200.00 € 1.650.00 € 8.505.00
€ 1.100.00 € 900.00 € 2.295.00
€ 700.00 € 1.350.00 € 2.160.00
€ 3.200.00 € 900.00 € 5.130.00
€ 1.100.00 € 1.350.00 € 2.700.00
€ 11.300.00 € 2.250.00 € 17.280.00
€ 45.500.00 € 4.500.00 € 65.475.00
€ 1.600.00 € 54.300.00 € 51.030.00
€ 3.900.00 € 40.800.00 € 41.985.00
€ 22.900.00 € 27.600.00 € 55.755.00
VERVANGEN ARMATUUR Vervangen armatuur
€ 19.942.00
€ 3.120.00
€ 1.248.00
€ 1.950.00
€ 17.108.00
€ 9.074.00
€ 12.142.00
€ 2.704.00
€ 2.678.00
€ 5.382.00
€ 4.082.00
LEVEREN LICHTMASTEN Leveren mast verlichtingsobject 4m. Leveren mast verlichtingsobject 6m. Leveren mast verlichtingsobject 8m.+
€ 27.360.00 € 2.880.00 € 132.480.00
€ 12.480.00 € 0.00 € 3.960.00
€ 2.640.00 € 0.00 € 2.160.00
€ 1.440.00 € 240.00 € 3.240.00
€ 7.200.00 € 480.00 € 2.160.00
€ 2.640.00 € 0.00 € 3.240.00
€ 26.640.00 € 108.960.00 € 480.00 € 240.00 € 5.400.00 € 10.800.00
€ 3.840.00 € 0.00 € 130.320.00
€ 9.360.00 € 0.00 € 97.920.00
€ 45.600.00 € 9.360.00 € 66.240.00
LEVEREN ARMATUREN Standaard LED type A Standaard LED type B Standaard LED type C
€ 155.050.00 € 16.450.00 € 138.500.00
€ 22.050.00 € 1.400.00 € 26.500.00
€ 7.700.00 € 1.400.00 € 11.000.00
€ 18.200.00 € 1.400.00 € 9.500.00
€ 188.650.00 € 25.200.00 € 23.500.00
€ 53.550.00 € 24.150.00 € 63.500.00
€ 33.600.00 € 41.650.00 € 126.000.00
€ 15.750.00 € 1.050.00 € 27.500.00
€ 8.750.00 € 11.900.00 € 74.000.00
€ 18.900.00 € 4.900.00 € 44.500.00
Subtotaal:
€ 627.152.00
€ 84.865.00
€ 30.443.00
€ 40.180.00
€ 273.528.00
€ 161.304.00
€ 288.068.00 € 293.997.00
€ 299.837.00
€ 94.072.80
€ 12.729.75
€ 4.566.45
€ 6.027.00
€ 41.029.20
€ 24.195.60
€ 125.430.40 € 18.814.56
€ 125.430.40 € 18.814.56
€ 125.430.40 € 18.814.56
€ 125.430.40 € 18.814.56
€ 125.430.40 € 18.814.56
€ 241.839.71
€ 179.254.41
€ 190.451.96
€ 458.802.16
€ 329.744.56
Kosten voorbereiding, directie en toezicht (VD&T)
Totaal:
Verdeeld over 5 jaar VAT verdeeld over 5 jaar € 721.220.00
€ 15.750.00 € 2.100.00 € 26.500.00
€ 276.742.00 € 282.529.00 € 41.511.30
€ 42.379.35
€ 318.253.30 € 324.908.35
€ 43.210.20
€ 44.099.55
€ 44.975.55
€ 331.278.20 € 338.096.55
€ 344.812.55
- 48 -
Bijlage 3 Uitgangspunten financiële doorrekening In het beleidsplan openbare verlichting van de gemeente Noordenveld is het vervangingsonderhoud doorgerekend. Om tot een zo accuraat mogelijke berekening te komen zijn een aantal aannames gedaan en diverse uitgangspunten bepaald. In deze bijlage worden deze aannames en uitgangspunten nader beschreven. Algemeen De berekening gaat uit van de volgende scenario`s waarin het volgende is opgenomen: • Vervangingen uitvoeren met LED armaturen in combinatie met statisch dimmen • Vervanging op basis van 40 jaar lichtmasten en 20 jaar armaturen; - Voor scenario 2 is vervanging op basis van 50 jaar lichtmasten en 25 jaar armaturen; • Scenario 3 – Alle armaturen uitgevoerd als LED in 2030. Bij het plaatsen van LED-verlichting als duurzame verlichting is het uitgangspunt dat deze tijdens de levensduur van het LED-armatuur twee keer tijdens de afschrijftermijn schoongemaakt worden. Voor wat betreft de prijzen van de werkzaamheden en materialen zijn prijzen aangehouden op basis van ervaringscijfers binnen Montad op basis van eenheidstarieven*.
* De gebruikte eenheidsprijzen van de materialen en werkzaamheden voor de doorberekeningen van dit beleidsplan zijn gebaseerd op de ervaringscijfers van Montad Elektronisch Adviesbureau Bij de exploitatieberekening is geen rekening gehouden met maandelijks optredende transport en aansluittarieven per lichtmast. Dit zijn maandelijkse kosten welke dienen te worden betaald per lichtpunt binnen de gemeente. Daar waar minder lichtpunten in de nieuwe situatie worden teruggeplaatst zullen er ook minder maandelijkse kosten worden doorberekend door het nutsbedrijf. In de berekening is geen rekening gehouden met de aanwezigheid en locaties van eventueel eigen OV-netwerk. Uitgangspunt voor de berekening is een export van de actuele areaalgegevens uit het beheersysteem Moon van de gemeente Noordenveld. Deze zijn eind januari 2021 geëxporteerd uit het OVL beheerprogramma Moon. Investering- en exploitatiebepaling Voor het bepalen van de hoogte van de investering- en exploitatiebedragen zijn de volgende uitgangsbedragen gehanteerd. Deze bedragen zijn samengesteld op basis van ervaring, kostprijzen op basis van huidige marktprijzen en een afronding om de indexatie in te calculeren. Prijzen zijn exclusief BTW en toeslagen (administratiekosten, toezicht, projectleiding, et cetera).
VERWIJDEREN VERLICHTINGSOBJECT Verwijderen verlichtingsobject t/m 6 meter
€ 70,00
Verwijderen verlichtingsobject > 6 meter
€ 100,00
Verwijderen standaard OV-aansluiting energiebedrijf*
265.41
Voorrijkosten
€ 0,00
VERVANGEN LICHTMAST Vervangen verlichtingsobject t/m 6 meter
€ 100,00
Vervangen verlichtingsobject > 6 meter
€ 150,00
Vervangen standaard OV-aansluiting energiebedrijf**
€ 135,00
Voorrijkosten
€ 0,00
VERVANGEN ARMATUUR Vervangen armatuur
€ 26,00
Voorrijkosten
€ 0,00
LEVEREN LICHTMASTEN Leveren mast verlichtingsobject 4 m.
€ 240,00
Leveren mast verlichtingsobject 6 m.
€ 240,00
Leveren mast verlichtingsobject 8m. +
€ 360,00
LEVEREN ARMATUREN (DIMBAAR) Standaard LED armatuur 18 Watt (t.b.v. lichtmast 4 m.)***
€ 350,00
Standaard LED armatuur 24 Watt (t.b.v. lichtmast 6 m.)***
€ 350,00
Standaard LED armatuur 42 Watt (t.b.v. lichtmast 8 m. +)***
€ 500,00
Tabel Bijlage II-1 Kostenoverzicht OVL werkzaamheden * Betreft de kosten die het energiebedrijf in rekening brengt voor het verwijderen van een elektrische aansluiting ten behoeve van de openbare verlichting bij het verwijderen van een lichtmast. ** Betreft de kosten die het energiebedrijf in rekening brengt voor het loskoppelen van een aansluiting en het weer aanbrengen van de aansluiting in de nieuwe lichtmast. *** Betreft een inschatting van de gemiddelde-prijzen van armaturen. In de uiteindelijke tabel zijn de totaalprijzen inzichtelijk gemaakt per scenario. In deze investeringsbedragen is een percentage van 15% verwerkt voor voorbereiding en uitvoeringsbegeleiding.
1
ENERGIEKOSTEN Gebruikt gemiddeld tarief inclusief toeslagen
€ 0,06
ONDERHOUD Remplace kosten per keer
€ 12,00
Schoonmaken armatuur/mast
€ 12,00
MILIEU CO 2 uitstoot 0.515 kg/kWh
LEVEREN LAMPEN
Wattage
Kosten
CDM_TC
35
€ 20,00
CPO
45
€ 25,00
CDM_T/CPO
65
€ 25,00
PL_C
26
€ 4,00
PL_E / PL_S
5,5
€ 7,00
PL_L
18
€ 3,00
PL_E / PL_-L
24
€ 5,00
PL_L
36
€ 4,00
PL_L
55
€ 6,00
PL_T
26
€ 4,00
PL_T
32
€ 12,00
PL_T
42
€ 13,00
SON / -T
50
€ 9,00
SON / -T
70
€ 15,00
SON_T
100
€ 8,00
SON
150
€ 8,00
SOX
55
€ 30,00
SOX
90
€ 35,00
TL
28
€ 8,00
TL_D / TL_S
18
€ 8,00
TL / TL_D
58
€ 9,00
TL_D / TL / TLMM
40
€ 8,00
Tabel Bijlage II-2 Overige kosten OVL t.b.v. exploitatie
2
Bijlage 4 Toelichting SLEEC energielabel SenterNovem (inmiddels opgegaan in Agentschap NL) heeft een label laten ontwikkelen waarmee gemeenten de energieprestatie van bestaande of toekomstige openbare verlichtingsinstallaties (OVL) kunnen kwalificeren. Het ontwikkelde OVL-label is een maat voor de energieprestatie van een installatie. Hiervoor is een indicator gebruikt, die onderlinge vergelijking van systemen mogelijk maakt: het Street Lighting Energy Efficiency Criterion (SLEEC), beschreven in de EN 13201-5. De methode houdt rekening met de efficiëntie van lampen, voorschakelapparatuur, het type armaturen en het lichtontwerp. Ook het (gunstige) effect van dim-installaties wordt meegewogen. Het label kent 7 efficiëntie klassen, net als het Europese label voor witgoed, auto en huishoudelijke lampen. De klassen zijn zo ingericht dat er nog ruimte is voor ontwikkeling. Klasse A is met die reden nog niet eenvoudig te bereiken. Met een zeer efficiënt ontwerp is het sporadisch mogelijk klasse B te behalen. Een C- en soms zelfs D-klasse is al een efficiënt ontwerp.
De score wordt vastgesteld op basis van de volgende gegevens: • de te verlichten wegdekken • bepaling van de wegfunctie (woon/verblijf of verkeer) • het lichtontwerp van de installatie (lampen, armaturen en de hoogte en afstanden lichtmasten) • de uit de NPR vastgestelde lichtklasse • het systeemvermogen van het toegepaste lamptype, VSA (voorschakelapparatuur) en indien bekend het dimregime De score wordt berekend met de volgende formules: Voor woonstraten SEnorm = P [W] / Eh,min [lux] / A [m²] (P = vermogen in Watt; Eh = minimale horizontale verlichtingssterkte binnen de lichtklasse van een straat in lux; A = de oppervlakte van erfgrens tot erfgrens tussen twee lichtmasten conform het rekenvlak zoals beschreven in de Aanbevelingen van de NSVV voor OVL deel 2) Voor verkeerswegen SLnorm = P [W] / Lmin [Cd/m²] / A [m²] (Lmin = de minimale luminantie per m² van de installatie binnen de lichtklasse van de betreffende straat; A = de oppervlakte van de rijbaan tussen twee lichtmasten, eveneens conform het vereiste rekenvlak) Resultaat is een eenduidig, onderling vergelijkbaar getal voor de energieprestatie van alle wegtypes. Praktisch nut Met behulp van het label kunnen gemeenten en ontwerpers de energieprestatie van hun huidige of toekomstige installaties onderbrengen in een bepaalde zuinigheidsklasse (A-G).
Het ontwikkelde label, dat in een adviesrapport is beschreven, is behulpzaam bij het vaststellen van beleidsambities en duurzaam inkopen, maar kan in de toekomst ook worden gebruikt voor benchmarking.
3
4