7. Adviesnotagemeentewerfbrengstation22-10-2020.docx
Tekst van het document
Ons project is veel veelzijdiger dan dat en de werkwijzen en de taken zijn veel dynamischer. Indien er in tussentijd wijzigingen nodig zijn in of aan het gebouw, bijvoorbeeld vanwege een in verandering in de wet, de organisatie of een wijziging van machines o.i.d. dan moet dit altijd via de private ondernemer verlopen. De gemeente heeft dan niet zelf de zeggenschap over hetgeen gewijzigd moet worden. De gemeente geeft als het ware formeel een nieuwe opdracht aan de betreffende financier/gebouwexploitant, ongeacht hoe groot de opdracht is. 6.1.3 Algemeen In alle hiervoor genoemde varianten bestaat de mogelijkheid om een stuk terrein of bijvoorbeeld het dak te verhuren. Te denken valt aan de verhuur van het dakoppervlak aan een energiemaatschappij. Zo kan zonder daarin te investeren toch voldaan worden aan de circulaire optie. Ook de verzwaarde draagconstructie kan in de huursom worden meegenomen. Verhuur van ruimte aan derden moet bij voorkeur wel betrekking hebben op een maatschappelijke meerwaarde. Dit om te voorkomen dat de gemeente in strijdt gaat handelen met de Wet Markt en Overheid. Dit punt kan ook (jaren) na realisatie nog worden uitgevoerd.
6.2 De opties voor aanbestedingen Wettelijk kader voor aanbesteding en de opties daarbij Voor het kiezen van de aanbestedingsvorm hebben we te maken met de Europese aanbestedingswet en daarnaast het gemeentelijk aanbestedingsbeleid. Een randvoorwaarde is dat de opdracht of opdrachten via de Europese procedure verlopen omdat het project de Europese drempelbedragen overschrijden.
25
Binnen deze Europese procedure zijn er twee opties: 1. De openbare procedure 2. De niet openbare-procedure Ad 1: De openbare procedure Bij een openbare procedure mogen partijen inschrijven uit heel Europa (Europese Unie). Hoewel de huidige markt anders doet vermoeden, is het denkbaar dat er meer dan 50 inschrijvingen getoetst moeten worden. In de jurisprudentie zien we helaas steeds meer dat sommige bedrijven inschrijven teneinde gebruik te maken van de inschrijfvergoeding (aantal inschrijvingen is vooraf niet te bepalen) en/ of juist uit zijn op een rechtsgang teneinde hiervoor een vergoeding te krijgen. Bij een niet-openbare procedure zijn inschrijfvergoedingen alleen aan hen die ook meedoen aan de tweede ronde: de inschrijving zelf (bepaalbaar aantal). In de praktijk blijkt overigens dat dit voor (lokale) bedrijven een te dure vorm van inschrijven is omdat de kans dat zij het werk gegund krijgen relatief klein is. Ad 2: De niet-openbare procedure Dit is een openbare procedure met voorselectie. Het voordeel van deze procedure is a. dat het voor inschrijvers aantrekkelijker is om in te schrijven: er is meer kans dat ze de opdracht krijgen / er is meer kans op serieuze inschrijvers; b. De markt is verzadigd: architecten, aannemers en in nog mindere mate de installateurs zitten te wachten op werk 4 .
Als de kans groter is de opdracht te mogen uitvoeren, dan is de kans groter dat zij voor de gemeente een offerte willen maken; c. Vooraf is duidelijk hoeveel inschrijvingen er getoetst moeten worden. De hoeveelheid werk in tijd voor de beoordelaars is bepaalbaar; d. Vooraf is duidelijk wat de totaalsom aan inschrijfvergoedingen is, omdat de hoeveelheid inschrijvers die tijd besteden aan de uitwerking, bepaalbaar is; e. Wat getoetst is bij de voorselectie van inschrijvers hoeft niet nog eens, er kan derhalve meer ruimte gemaakt worden voor de inhoud van het project. Nadelen zijn a. De voorbereiding van deze procedure is intensiever omdat ook de voorselectie een tijdinvestering vraagt. Dit vraagt om een strakke planning om niet uit te lopen ten opzichte van de openbare procedure. Verder is er de mogelijkheid om te kiezen voor een concurrentiegerichte dialoog, een elektronische veiling, innovatiepartnerschap etc. In de praktijk blijkt dit vaak lastig om deze procedures integer en transparant te houden en met het gewenste resultaat. Aantekeningen Het aanbestedingsbeleid van de gemeente zal ten alle tijden worden gerespecteerd. De gemeente Noordenveld doet het landelijk gezien erg goed als het gaat om de inzet van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Dit zal gerespecteerd en nagevolgd moeten worden.
4 Door Corona is hierin waarschijnlijk een omslag te zien, waardoor de markt blij is met opdrachten van
betrouwbare partners als de overheid.
26
Het is niet integer om eisen te stellen over de verplichte inzet van lokale ondernemers. Dit is in strijd met de Europese aanbestedingsregels. Wel zullen we in het aanbestedingsdocument aandacht besteden aan de reisafstanden van materieel en personeel in verband met de uitstoot CO2.
27
7. De keuzematrix De eerder genoemde verschillende opties In de matrix worden diverse keuzes benoemd. De opties worden kernachtig beschreven, met voor- en nadelen en een toelichting op kosten en baten.
7.1 Toelichting op de keuzes Voor het brengstation zijn de keuzemogelijkheden onderverdeeld in:
Afvalstoffencentrum;
Grondstoffencentrum;
Circulair centrum.
De opties voor de realisatie van het vastgoed zijn onderverdeeld in drie ambitie niveaus: o Minimale wettelijke eisen o Iets uitgebreider o Zo uitgebreid mogelijk Bij elk van de gegeven opties is het uitgangspunt dat deze passend is binnen het vigerende bestemmingsplan, de milieuwetgeving en andere locatie gebonden voorwaarden. In de matrix hebben we rekening gehouden met welke opties (vergunning)technisch en in tijd gezien haalbaar zijn. Ter illustratie: Aan de zijde van de Dwazziewegen geldt een verhoogd welstandsregime. De hoogte van de bebouwing is vastgesteld op 11 meter. De aanwezigheid van een gasleiding aan de overkant van de Dwazziewegen brengt aanvullende veiligheidsoverwegingen met zich mee. Vanuit de milieuwetgeving zijn er eisen voor wat betreft de functies die geluid, stof- of geurhinder gegeven. Voldoende ruimte moet gereserveerd voor een goed logistiek plan. Dit zegt onder andere iets over de positionering van de gebouwen, de entrees, de kwaliteit ervan en de aanzichten. Voor alle activiteiten in de bodem zal de reguliere procedure gevolgd moeten worden om te bepalen wat er kan. Dit kan pas worden gedaan als er een ontwerp ligt. Voor zover we kunnen inschatten wat haalbaar is en welke activiteiten kans hebben om niet vergund te worden, hebben we dat aangestipt in de matrices. Om dezelfde reden is een kosten ”indicatie” gegeven in plaats van een kostprijs.
Gewerkt is met kengetallen op basis van het globaal berekende benodigd oppervlak per functie (kantoor of terrein etc.) Deze globaal berekende oppervlak is samen met de diverse medewerkers opgesteld en weergegeven in bijlage 2. De berekende som gaat uit van de financieel meest ongunstige situatie. De werkelijke kostenraming moeten worden bepaald zodra het programma van eisen gemaakt is en er een (globaal) ontwerp ligt. Ook moeten we precies weten hoe de bodem er uit ziet. De bodemgesteldheid in het gebied rondom Ekkelkamp is grillig en bestaat uit verschillende grondsoorten. Dit is bepalend voor het soort fundering wat gemaakt moet worden voor de opstallen, alsook de ondergrondse infrastructuur. 28
Verder is een overzicht gegeven van de kansen bij het uit te besteden werk met wederom de voor- en nadelen daarbij. Uitgesplitst worden de mogelijkheden van
DB: ontwerp+bouwen; DBM: ontwerp+bouwen+beheer&onderhoud; DBFM: ontwerp+bouwen+financiering+beheer&onderhoud.
daarnaast is de keuze voorgelegd tussen een Openbare procedure en de Niet-openbare procedure (= openbare procedure met voorselectie). Onder zijn de matrices weergegeven. Ambitieniveau brengstation 5
Grondstoffencentrum
Kosten Baten
€ 3.780.000 Bijdrage aan circulaire economie.
€ 3.780.000 + € 800.000 Bijdrage aan circulaire economie.
Voordelen
Kansen voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt in de voorsortering en distributie.
Nog meer kansen voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt op een diversiteit aan disciplines.
-
Circulair centrum -
Ambitieniveau II
Ambitieniveau III
Maximaal kansen benutten in de bestaande markt en mogelijk het aanboren van een nieuwe markt. Nadelen
Detailhandel op de locatie is niet toegestaan.
Detailhandel op de locatie is niet toegestaan.
Afhankelijk van externe partijen voor afname en hun inzet.
Afhankelijk van externe partijen voor de afname. Overschot aan ruimte als winkel- en educatieruimte in de toekomst niet meer gebruikt wordt vanwege wetswijziging of anders. Onvoldoende start-up mogelijkheden vanwege kleinschaligheid gemeente. Mede verantwoordelijk voor veiligheid van mensen die ingezet worden bij derde partijen.
Voor winkel- en educatieruimte is gerekend met € 800.000. Hier inbegrepen een ruimte van ca 500 m².
5 Bedrijfsvoeringskosten worden niet meegenomen in deze matrix
29
Realisatie vastgoed
Duurzaam
Duurzaamheid +
Circulariteit
Kosten
€ 720.000 6
Baten
Indicatie € 720.000 + € 120.000 meerkosten Verminderde exploitatiekosten
Indicatie € 720.000 + € 240.000 meerkosten. Aanzienlijk beperkte exploitatiekosten voor water. Energiekosten (nagenoeg) nihil. Winst uit overschot energieopwekking.
Voordelen
Mogelijke subsidies prognose ca. € 15.000 + beloning op energieopwekking door SDEregeling.Inverdienmogelijkheden op aanschaf zonnepanelen (afhankelijk van het aantal). Beperken exploitatiekosten.
Mogelijke subsidies ten minste ca. € 65.000 en uitbreiding tot € 565.000 + extra beloning op energieopwekking en aquathermie Aanzienlijk beperken exploitatiekosten. Voldoen aan groot aantal duurzame ontwikkelingsdoelen. Hogere kapitaallasten kunnen vanaf eerste jaar makkelijk “terugverdiend” worden vanwege uitblijven kosten water en energie, ook bij minimaal gebruik subsidiemogelijkheden.
Aanvang is gemaakt toekomstige circulariteit.
Voldoet aan wettelijke eisen op lange termijn. Behoud van waarde van materialen.
Mogelijke subsidies 10.000.
Nadelen
ca.
€
Voldoet aan wettelijke eisen op korte termijn.
Geen voorbeeld voor inwoners en bedrijven. Nog relatief hoge elektriciteitskosten en gebruikelijke kosten water.
voor
Deels modulair.
Maximaal modulair en dus hergebruik producten/ opstallen.
Maatschappelijke waarde/ voorbeeld voor de omgeving.
Voorbeeldfunctie voor anderen. Grote maatschappelijke waarde. Financiële meerkosten (verwachting is relatief groot deze te financieren met subsidies, of als de kapitaallasten worden afgezet tegen de besparing op water en elektriciteit).
Financiële meerkosten (mogelijk deels te financieren middels subsidies en extra opbrengsten uit opwekking zonne-energie).
6 Dit zijn de kosten voor de aangescherpte eisen ten gevolgen van de BENG per 1 januari 2021
30
Opdracht
DB
Kosten 7
Jaarlasten Kapitaallasten onderhoud beheer.
(Let op: kosten schoonmaak is niet meegenomen in de overzichten.)
= + en
Raming jaarlasten onderhoud en beheer uitgesmeerd over 15 jaren (excl vervangingen): € 20.000. Totaal: Ca. € 424.400
DBM
DBFM
Jaarlasten = Kapitaallasten + voor 15 jaren een afgesproken bedrag (ca. € 10.000) voor onderhoud en beheer.
All-in jaarlasten in de vorm van huur of leasecontract. Afschrijving in 30 jaar + onderhoud en beheer + 5%.
Totaal: Ca. € 417.400
Kosten water en elektra naar minimaal en mogelijk opbrengst uit terug levering elektra. Totaal: Ca. € 842.083
Risico’s voor bedrijf. Relatief lage inzet nodig.
personeel
Kosten energielevering richting nul.
Risico’s bedrijf, Lage inzet personeel nodig, geen investering in aanvraag subsidies.
(afschrijving over 40 jaar) Risico’s voor de gemeente. Hoge inzet personeel nodig. (afschrijving 40 jaar) Baten
Voordelen
over Relatief vaste onderhoudskosten.
Eigendom gemeente.
Geen investeringsbudget.
Beperkte risico’s voor gemeente.
Vaste jaarlasten. Geen risico’s.
Eigendom gemeente.
Eigendom bij derde partij.
Prikkel voor inschrijver om klachtenvrij en duurzaam te ontwerpen en onderhouden.
Prikkel voor inschrijver om klachtenvrij en duurzaam te ontwerpen en onderhouden.
Belangen gemeente t.a.v. duurzaamheid kunnen maximaal ingezet worden. Kennis van installaties bij de markt.
Meer prikkels om duurzame materialen te leveren, respectievelijk modulair en flexibel te bouwen.
Opstallen eenvoudig aan te passen op toekomstige ontwikkelingen.
Indien in de toekomst geen gebruik meer gemaakt hoeft te worden van (een deel van) de opstallen, volstaat opzegging contract. Andere subsidiemogelijkheden
voor
7 Uitgaande van een bedrag van € 9.000.000
31
investeerder. vraagt aan.
Investeerder
Risico’s bouw onderhoudskwesties bij investeerder. Nadelen
Geen modulaire producten. Relatief hoge financiële risico’s bij gemeente. Niet functionerende installaties komen ten laste van de gemeente.
Deels modulaire producten.
en liggen
Regie na inschrijving investeerder.
Langdurige kapitaalslasten (40 jaar). Zelf alle subsidies aanvragen.
bij
Vraagt nog meer zorgvuldigheid in voorafgaand aanbesteding.
Langdurige kapitaalslasten (40 jaar).
7.2 Overzicht subsidiemogelijkheden Vanwege de keuze voor de opdracht vorm maken we onderscheid tussen mogelijke subsidies voor overheden en mogelijke subsidies voor bedrijven, daarnaast hebben we de kansen voor de wijze van het realiseren van het grondstoffencentrum ambitieniveau II en III beschreven. Mogelijke subsidies
DB(M)
DBFM
Ambitieniveau II
Ambitieniveau III
EIA
Partieel
Wel
Mits overheid opdrachtgever is
Mits overheid opdrachtgever is
Kosten aftrekbaar belasting
van
Vamil
Partieel
Wel
Mits overheid opdrachtgever is
Mits overheid opdrachtgever is
Afschrijven willekeurig moment
op
MIA
Waarschijnlijk niet
Wel
Afhankelijk van opdrachtsvorm
Afhankelijk van opdrachtsvorm
Verlaging belasting
ISDE-subsidie voor warmtepompen
Wel
Wel
Wel
Wel
Tegemoetkoming op duurzame installatie
SDE+ subsidie
Wel
Wel
Wel
Wel
Productie energie wordt beloond. Gegarandeerde prijs voor 15 32
jaren, opbrengst van stroomproductie tot afgesproken maximum. RRP
Wel
Wel
Kans
Meer kans
Tot max € 500.00
Prijsvraag voor het opzetten circulair ambachtscentrum
Wel
Niet
Kans
Meer kans
Max € 50.000
SNN subsidies
Wel
Wel
Wel
Wel
€ 10.000
Impulsregeling Klimaatadaptatie
ntb
ntb
VIA Innovatie
Niet
Wel
Kans
Meer kans
Max € 12.500
DEI subsidie
Niet
Wel
Kans
Meer kans
Ziet toe op inzet voor innovatie
Ca. € 8.000 - € 13.500
33
8. Kostenafwegingen In de matrices zijn indicatieve kostenconsequenties gegeven. De werkelijke kosten moeten worden bepaald zodra het programma van eisen gefinetuned is en er een schetsontwerp ligt. Ook moeten we precies weten hoe de bodem er uit ziet. De bodemgesteldheid in het gebied rondom Ekkelkamp is grillig en bestaat uit verschillende grondsoorten. Dit is bepalend voor het soort fundering wat gemaakt moet worden voor de opstallen, alsook de ondergrondse infrastructuur. Zoals in het vorige hoofdstuk reeds benoemd is, is gewerkt met kostenindicaties. Op grond van globaal berekende benodigde oppervlakte is per functie een prijs per m² bepaald. De kosten voor duurzaam+ en de kosten voor circulair zijn berekend op basis van de kosten van de extra voorzieningen, een percentage voor extra appendages (leidingwerken, pompen, koppelingen) en de te verwachten kosten voor het toepassen van circulaire producten. De meerkosten van circulair ten opzichte van duurzaam bouwen lijken relatief beperkt. Dit heeft te maken met de voorzieningen die al getroffen moeten worden in verband met de inwerkingtreding van het nieuwe Bouwbesluit per 1 januari 2021 ten opzichte van het “huidige bouwen”. In de kostenraming van duurzaam is de verwachte 3-7% stijging van de invoering van de BENG al mee berekend. Financiële vertaling van de keuzes Investering
Grondstoffencentrum
Circulair ambachtscentrum
(indicatie kosten)
Ambitieniveau II
Ambitieniveau III
inbegrepen
€ 800.000,00
afschrijving 40 jr
€
20.000,00
per jaar
rente 1,5%
€
12.000,00
per jaar
€
32.000,00
Investering Duurzaam
Duurzaamheid +
Investering
€ 9.720.000,00
€ 9.840.000,00
€ 9.960.000,00
Subsidies8
€
€
-15.000,00
€
-65.000,00
€
-30.000,00
€
-60.000,00
-10.000,00
subsidies op exploitatie9
Circulariteit
€ 9.710.000,00
€ 9.795.000,00
€ 9.835.000,00
afschrijving 40 jr
€ 243.000,00
€ 244.875,00
€
245.875,00
per jaar
rente 1,5%
€ 145.650,00
€ 146.925,00
€
147.525,00
per jaar
€ 388.650,00
€
€
393.400,00
Kapitaallasten
391.800,00
DB
DBM
DBFM
Kapitaallasten
€ 393.400,00
€ 393.400,00
€
Exploitatie
€
€
€
31.000,00
24.000,00
2.500,0010
8 Minimaal haalbare subsidies
9 Energiekosten uit SDE++-regeling
10 Inzet uren, met inachtneming van SDE ++ subsidie
34
Huur/lease Jaarlasten
€ 779.583,3311 € 424.400,00
€ 417.400,00
inventaris
€ 100.000,00
afschrijving 15 jr
€
6.666,67
rente 1,5%
€
1.500,00
€
8.166,67
grond
€ 819.583,33
€ 828.000,00
(Zie p. 30-31 voor de toelichting) Kosten en baten Het overzicht van de geraamde investeringen, afschrijvingen en rente is als volgt: Nieuwbouw 12
Investering
Afschrijving
Rente (1,5%)
Kapitaallast
€ 9.720.000
€ 243.000
€ 145.800
€ 388.800
€
6.667
€
1.500
€
8.167
€
2.875
€
1.725
€
4.600
Inventaris
€
100.000 13
Grond
€
828.000
Circulariteit 14
€
115.000
€ 10.763.000
€ 401.567
De investering komt hiermee op een bedrag van € 10.763.000, aankoop grond € 828.000 en een extra investering in het gebouw van € 215.000. De bijbehorende kapitaalslasten zijn € 401.567. Hiervoor is 41.567 extra nodig aan kapitaallasten. De kapitaalslasten van de extra investeringen worden gedekt uit de lagere exploitatielasten van de oude locaties. Exploitatielasten exclusief kapitaallasten -oude locaties € 96.000 -nieuwe locatie (DBM)
€ 24.000
voordeel
€ 72.000
Binnen de geraamde kosten voor de bouw is geen budget opgenomen voor de inventaris. Waar mogelijk zal de oude inventaris worden meegenomen en wordt gebruik gemaakt van gebruikte materialen. Bij de bouw worden de bouwkundige inventarisonderdelen meegenomen. Voor de overige benodigdheden worden duurzame oplossingen gezocht. Hiervoor is een bedrag opgenomen van € 100.000. Bij de verkoop van de oude terreinen valt de kapitaallast van de oude locaties (€ 115.000) ook vrij. Dekking van de investering van de grond vindt plaats uit de verkoop van de oude terreinen.
11 Op basis van circulariteit, afschrijving 30 jaar en 5% rente
12 Er is een krediet van € 9.000.000 beschikbaar gesteld (kapitaallast € 360.000) 13 De afschrijvingstermijn van inventaris is 15 jaar
14 De minimaal verwachte subsidies zijn hier opgenomen € 125.000
35
9. Advies Om te komen tot een advies over de matrices, moeten keuzes worden gemaakt. Weloverwogen keuzes zijn afhankelijk van meerdere factoren. De adviezen in deze adviesnota zijn gebaseerd op een afweging van de volgende factoren, prijs, ervaringen, ontwikkelingen, planning, realistisch en toekomstbestendig. De factoren worden gescoord op zwaarte:
Prijs
Ervaringen
Ontwikkelingen
Planning
Realistisch
Toekomstbestendig Gescoord wordt op + (positief), 0 (neutraal of onbekend), - (nadelig)
9.1 Ambitieniveau brengstation In het rapport van Modulo Milieustraten BV waarin onderzoek is gedaan naar de haalbaarheid van de nieuwbouw van een moderne gemeentewerf en een brengstation, wordt gesproken over het ambitieniveau van het brengstation. Met dit ambitieniveau moet worden bijgedragen aan de doelstellingen om in 2050 een circulaire economie te realiseren. Aan de raad is toegezegd, ambitieniveau II en III uit te werken om een keuze voor Noordenveld te kunnen maken.: Ambitieniveau II betreft een grondstoffencentrum. Dit centrum richt zich op het sorteren en/of demonteren van materialen voor hergebruik. Er is een innamepunt voor kringloopgoederen aanwezig. Er wordt samenwerking gezocht met kringloopwinkels en repair-cafés. In Noordenveld zijn diverse initiatieven aanwezig voor hergebruik en reparatie van goederen. Ambitieniveau III is een circulair centrum. Kenmerkend voor dit centrum is de mogelijkheid voor start ups, een belevingscentrum, exposities en educatie. Voor de uitvoering hiervan is naar schatting 500 m2 extra ruimte noodzakelijk. De investeringskosten worden geraamd op € 800.000. Detailhandel is op dit moment op de locatie bestemmingsplantechnisch onmogelijk. Daarnaast beperkt de Wet Markt en Overheid ons doordat we als gemeente marktconform verhuren, zonder winstoogmerk, en daarmee concurreren met bedrijven en organisaties in de omgeving.
Om ambitieniveau III tot uitvoering te brengen bestaat er een grote afhankelijkheid van startende ondernemers (kunstenaars) die kansen zien om producten en/of grondstoffen te hergebruiken en na een periode van 1-1,5 jaar door kunnen groeien naar een ander winkelpand. De voorzichtige verwachting is dat Noordenveld te klein is om voortdurend nieuw aanbod te genereren. Voor de gedragsverandering bij inwoners om te delen en te hergebruiken zijn we mede afhankelijk van de landelijke overheid.
36
Overwegingen Grondstoffencentrum (II)
Circulair centrum (III)
Prijs
+
-
Ervaringen
+
0
Ontwikkelingen
0
0
Planning
+
-
Realistisch
+
-
Toekomstbestendig
0
+
Toelichting Prijs: De meerkosten van een circulair centrum bedragen € 800.000. Ervaringen: Uit globaal onderzoek lijkt de mogelijkheid voor start-ups in Noordenveld niet realiseerbaar. Ontwikkelingen: Er wordt landelijk gewerkt aan verdere uitwerkingen om te komen tot een circulaire economie. Deze uitwerkingen zullen in de komende jaren verder worden doorgevoerd. Planning: Op de locatie binnen het huidige bestemmingsplan is geen detailhandel mogelijk. Realisatie van een circulair centrum vraagt om een bestemmingsplanwijziging. Een dergelijke wijziging duurt tenminste 1,5 jaar. Realistisch: De Wet Markt en Overheid beperkt de mogelijkheden om ruimtes te verhuren aan derden. In Noordenveld zijn diverse initiatieven aanwezig voor hergebruik en reparatie van goederen. Gezocht wordt naar samenwerking met deze partijen om producten te repareren en of te hergebruiken. Toekomstbestendig: Door modulair te bouwen of het eigenaarschap uit te besteden bestaat de mogelijkheid om toekomstige aanpassingen door te voeren. Advies
Op basis van bovenstaande kiezen voor ambitieniveau II voor het brengstation, waarbij zoveel mogelijk de samenwerking met andere partijen wordt gezocht. Partijen hoeven hiervoor niet persé een pand op locatie maar kunnen in de sorteerruimte aanwezig zijn of spullen ophalen. Voor de gedragsverandering om delen, hergebruik en reparatie te stimuleren bij inwoners wordt ook landelijke inzet verwacht. Op basis daarvan wordt bepaald wat noodzakelijk is voor deze doorontwikkeling.
9.2 Ambitieniveau Programma van Eisen Een globaal Programma van Eisen (PvE) is gemaakt op basis van kengetallen op grond van het aantal fte en bijvoorbeeld de tractie. Dit PvE is slechts relevant om de hoeveelheid dakoppervlak en het verhard oppervlak (algemeen) te bepalen. Dit is nodig om te bepalen wat realistisch is om te adviseren qua hoeveelheid zonnepanelen of bijvoorbeeld het op kunnen vangen van water. Het echte PvE wordt opgesteld nadat de keuzes zijn gemaakt die in dit stuk voorliggen.
37
Nadat er keuzes zijn gemaakt, zullen deze als randvoorwaarden worden meegegeven voor het PvE. Op grond daarvan zal de aanbesteding van de diverse werkzaamheden plaatsvinden. Pas dan wordt invulling gegeven aan de invulling van het terrein, het uiterlijk en ook het logistieke plan op het terrein en de aansluiting op de Dwazziewegen. Het basale benodigde oppervlak voor het Programma van Eisen is 1100 m ² 10.000 m² 6200 m²
kantoorruimte brengstation opstal, verhardingen etc
Nadere specificatie hiervan wordt weergegeven in Bijlage 2. De geraamde investeringskosten voor de realisatie bedragen € 9.720.000. Dit bedrag is exclusief de investeringskosten voor de grond (€ 828.000). Bij de uitwerking van het Programma van Eisen is uitgegaan van een multifunctioneel gebruik van het gebouw waarbij wordt ingezet op een efficiënt en flexibel gebruik van ruimten. Advies Instemmen met het basis Programma van Eisen.
9.3 Ambitieniveau duurzaamheid In de Omgevingsvisie Noordenveld 2030 is gesteld dat Noordenveld in 2030 de duurzaamste gemeente van Drenthe wil zijn. Daarnaast willen we in 2040 klimaatneutraal zijn. Om met de nieuwbouw van de moderne gemeentewerf en het brengstation bij te dragen aan deze ambities, is een uitspraak over het ambitieniveau voor de duurzaamheid van het gebouw nodig. In het rapport zijn deze ambities uitgewerkt in drie mogelijkheden:
“duurzaam”: Conform de vigerende wetgeving, respectievelijk de wet voor zover deze bekend is per 1 januari 2021.
“circulair”: Volgens de principes van de circulaire economie: Er bestaat geen afval meer. Daarnaast wordt er weinig tot geen gebruik gemaakt van fossiele brandstoffen. De CO2-uitstoot en stikstofuitstoot zijn tot het minimum gereduceerd. Er wordt met maximaal respect omgegaan met de natuur en de gevolgen van de klimaatverandering.
“duurzaam+” : Een tussenvariant van “duurzaam” en “circulair”. Hiermee worden stappen gezet richting circulair, rekening houdend met de klimaatveranderingen heden ten dage.
In de Omgevingsvisie Noordenveld 2030 is gesteld dat Noordenveld in 2030 de duurzaamste gemeente van Drenthe wil zijn. Daarnaast willen we in 2040 klimaatneutraal zijn. Om met de nieuwbouw van de moderne gemeentewerf en het brengstation bij te dragen aan deze ambities, is een uitspraak over het ambitieniveau voor de duurzaamheid van het gebouw nodig. In het rapport zijn deze ambities uitgewerkt in drie mogelijkheden:
38
“duurzaam”: Conform de vigerende wetgeving, respectievelijk de wet voor zover deze bekend is per 1 januari 2021.
“circulair”: Volgens de principes van de circulaire economie: Er bestaat geen afval meer. Daarnaast wordt er weinig tot geen gebruik gemaakt van fossiele brandstoffen. De CO2-uitstoot en stikstofuitstoot zijn tot het minimum gereduceerd. Er wordt met maximaal respect omgegaan met de natuur en de gevolgen van de klimaatverandering.
“duurzaam+” : Een tussenvariant van “duurzaam” en “circulair”. Hiermee worden stappen gezet richting circulair, rekening houdend met de klimaatveranderingen heden ten dage.
Per 1 januari 2021 gaan de nieuwe Bouwbesluiteisen in. Belangrijk onderdeel daarvan is Bijna Energie Neutraal Gebouw (BENG). Op dit moment zijn bedrijven, maar vooral ook producenten zich massaal aan het voorbereiden op de gevolgen ervan. Het aansluiten op het gasnet van nieuwe gebouwen was sinds juli 2018 in principe al niet meer toegestaan. Het gehele bouwwerk wordt getoetst op de maximale energiebehoefte, het maximaal primair fossiel energiegebruik en de minimaal aandeel hernieuwbare energie. Dit zegt iets over de installaties, maar ook bijvoorbeeld over de detaillering van het bouwkundig ontwerp. De bouwbranche schat in dat de invoering van de BENG-norm zorgt voor een kostenstijging van 3-5%. De mogelijkheden duurzaam + en circulair brengen meerkosten met zich mee maar bieden ook meer subsidiemogelijkheden op zowel de investerings- als exploitatiekosten. De investeringskosten bedragen respectievelijk € 120.000 en € 240.000, de uiteindelijke kapitaalslasten bedragen respectievelijk € 2.125 en € 3.125 op jaarbasis. In 2050 moet er sprake zijn van een circulaire economie. Door nu al in te zetten op hergebruik van materialen die hun waarde blijven behouden voldoen we aan ook aan de nu bekende toekomstige wet- en regelgeving. Daarnaast geven we een goed voorbeeld voor het hergebruik van materialen. Overwegingen Duurzaam
Duurzaam +
Circulair
Prijs
+
-
+
Ervaringen
+
+
0
Ontwikkelingen
-
0
+
Planning
+
+
0
Realistisch
0
+
+
Toekomstbestendig
-
0
+
Toelichting Prijs: De prijs voor duurzaam bouwen is het laagst, bij circulair liggen de kosten weliswaar hoger, maar worden deze door subsidiering naar verwachting nihil. Bij duurzaam + liggen de kosten hoger en zijn de te verwachten subsidies laag. Ervaringen: Circulair bouwen begint steeds meer voet aan de grond te krijgen. Niet alle ondernemers zijn al in staat om een dergelijk proces door te voeren. Dit kan betekenen dat de kleine ondernemers niet of ten dele mee kunnen doen aan de bouw.
39
Ontwikkelingen: In 2050 moet er sprake zijn van een circulaire economie. Door nu al in te zetten op hergebruik van materialen die hun waarde blijven behouden, zijn we voorbereid op de toekomst. Planning: Er is naar verwachting geen verschil in de planning tussen duurzaam en duurzaam +. De zoektocht naar materialen kan bij circulair bouwen eventueel vertraging opleveren. Realistisch: Alle mogelijkheden voldoen aan de huidige wettelijke eisen en kunnen behaald worden. De verwachting er nog verdere eisen gesteld gaan worden in de toekomst. Toekomstbestendig: Circulair bouwen is het meest toekomstgericht. Advies Kiezen voor de optie circulair bouwen met energieopwekking voor eigen gebruik. Duurzaam bouwen is de norm volgens de huidige wetgeving welke per 1 januari 2021 nog eens aangescherpt wordt. Op dit moment bereiden producenten zich voor om klaar te zijn voor de circulaire economie. In 2023 moeten zij duidelijk hebben wat hun rol is. De ontwikkelingen van producten en voorbeeldprojecten gaan snel. Gezien toekomstige wetgeving in het kader van die circulaire economie en klimaatadaptie en ook het gemeentelijk beleid, is het realistisch daarop te anticiperen. De hogere kapitaalslasten zijn beperkt door subsidiering voor dergelijke bouwwijzen en energielasten.
9.4 Keuze opdrachtvorm Waar voorheen opdrachten voor het realiseren van gebouwen in verschillende fasen werden uitgezet, ontwerp, bouwen, beheer en onderhoud, wordt deze werkwijze tegenwoordig steeds meer losgelaten. In de huidige tijd worden opdrachten op de volgende manier op de markt gezet: DB: Ontwerper = Uitvoerder/ bouwer DBM: Ontwerper = Uitvoerder/ bouwer & voert Beheer en onderhoud uit DBFM: Ontwerper = Uitvoerder/bouwer = Financierder & voert Beheer en onderhoud uit Voordelen van deze andere opdrachtsvormen zijn dat verantwoordelijkheden meer bij de opdrachtnemer worden gelegd. In het geval van DB betekent dit dat de opdrachtnemer “slim” zal willen ontwerpen om de bouw zo goed mogelijk te kunnen uitvoeren. Bij DBM is er een prikkel voor de ondernemer om niet alleen zo slim mogelijk te ontwerpen, zo goed mogelijk te bouwen en te onderhouden, maar ook om daar meer doelgericht over na te denken: op welke wijze het milieu zo min mogelijk belast wordt ten gunste van de eigen inzet financiering. Met de ingang van de BENG-norm in het Bouwbesluit per 1 januari 2021 wordt het bijna energieneutraal bouwen nog belangrijker. Wanneer de verantwoordelijkheid voor het Beheer en onderhoud van de installaties bij de opdrachtnemer ligt, zal deze zich meer verantwoordelijk voelen voor de prestaties van de installaties.
Voor wat betreft de technische installaties is het raadzaam om de installaties voor een langere termijn uit te besteden dan de gebruikelijke vier jaren. Immers, de afschrijvingstermijn van installaties is vastgesteld op minimaal 10, maar veelal 15 jaar. In de eerste vier jaren na de bouw zal het onderhoud minimaal zijn en heeft de 40
installateur amper een prikkel om een zo efficiënt mogelijke installatie te installeren. In de praktijk zien we ook meer en meer dat overheden een besluit nemen af te wijken van de reguliere 4 jaren voor het uitbesteden van diensten: het onderhoud en beheer van de technische installaties. Overwegingen DB
DBM
DBFM
Prijs
0
+
-
Ervaringen
+
+
+
Ontwikkelingen
-
-
+
Planning
-
+
-
Realistisch
-
+
+
Toekomstbestendig
0
-
+
Toelichting Prijs: De risico’s voor tussentijdse meerkosten voor onderhoud en beheer zijn bij de DB constructie het grootst. De kosten voor een DBFM-construct zijn het hoogst. De meerkosten bedragen € 393.483 op jaarbasis (zie kosten en baten). Ervaringen: Uit ervaringen blijkt dat in een DBM en DBFM-constructie meer stimulansen aanwezig zijn om energieneutraal en circulair te bouwen. Ontwikkelingen: De afdeling Beheer is in ontwikkeling, huidige en toekomstige situaties kunnen leiden tot heroverwegingen in de werkzaamheden. Daarnaast is het niet onwaarschijnlijk dat landelijke en of regionale ontwikkelingen gevolgen hebben voor de organisatie en/of de wijze van het omgaan met Planning: Voor de keuze van DB moet er nog een extra aanbestedingsprocedure plaatsvinden voor het beheer en onderhoud, dit kost extra tijd. De DBFM constructie neemt 1 maand meer tijd in beslag vanwege de contracten die afgesloten moeten worden. Realistisch: Bij een DB-constructie is de ondernemer niet verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van de installaties. Hierdoor ontbreekt een prikkel om dit duurzaam te installeren. Toekomstbestendig: Door modulair te bouwen, of het eigenaarschap uit te besteden, bestaat de mogelijkheid om toekomstige aanpassingen door te voeren.
In de routekaart verduurzamen vastgoedportefeuille zijn de uitgangspunten voor het verduurzamen van gemeentelijke gebouwen vastgelegd. Advies Een DBM-constructie inzetten om de opdracht op de markt te zetten en af te wijken van het aanbestedingsbeleid door de opdracht voor het onderhoud en beheer voor zowel het bouwkundige als het installatie deel voor 15 jaar op de markt te zetten. De reden hiervoor is dat dit naar verwachting voor de bouw en de installaties het beste resultaat oplevert.
9.5 Aanbestedingsvormen Met het kiezen van de aanbestedingsvorm hebben we te maken met de Europese aanbestedingswet en daarnaast het gemeentelijk aanbestedingsbeleid. Een randvoorwaarde is dat de opdracht of opdrachten via de Europese procedure 41
verlopen omdat het project de Europese drempelbedragen overschrijden. Binnen deze Europese procedure zijn er twee opties, de openbare en de niet-openbare procedure In de praktijk blijkt overigens dat de openbare aanbestedingsprocedure voor (lokale) bedrijven een te dure vorm van inschrijven is omdat de kans dat zij het werk gegund krijgen relatief klein is. Voorafgaand aan de aanbestedingsprocedure wordt een marktconsultatie gehouden om de scope van de aanbesteding te spiegelen aan de markt zodat teleurstellingen verderop in het traject zoveel mogelijk worden voorkomen. Advies Kiezen voor een niet-openbare aanbesteding, omdat deze methode voor dit project tijd en kosten bespaart en het ook lokale aanbieders meer kansen biedt om in te schrijven.
9.6 Subsidiemogelijkheden Er zijn diverse subsidiemogelijkheden op Europees, landelijk en regionaal vlak. Jaarlijks wordt er een nieuw pakket aan subsidies aangeboden. Hierbij opgemerkt dat een aantal subsidies alleen zijn ingericht voor bedrijven en particulieren. De grotere veelal provincie-overstijgende subsidies kennen een relatief lang voortraject zonder kans op zekerheid van verkrijging van deze subsidie. Verder zijn er diverse kleine subsidies. Op dit moment gelden er ook voor overheden subsidies voor bijvoorbeeld warmtepompen. Zodra er een besluit is genomen, wat te realiseren moet worden gekeken welke subsidiemogelijkheden er op dat moment nog zijn en kunnen de aanvragen worden gedaan. Jaarlijks vind hierin een wijziging plaats en worden subsidiepotten al dan niet aangevuld. De SNN en de RVO bieden hiervoor een goed overzicht. Uit de gesprekken welke we gevoerd hebben met de provincie en de milieufederatie blijkt overigens dat er de komende tijd waarschijnlijk nog meer subsidies beschikbaar worden gesteld.
Advies Advies Inzet plegen om de subsidiemogelijkheden zoveel mogelijk te benutten.
42
Bijlage 1 - Begrippenlijst De volgende begrippen worden gebruikt: BENG Bijna Energie Neutraal Gebouw. BENG is de vervanger van de energieprestatienorm welke tot en met 31 december 2020 onderdeel uitmaakt van het Bouwbesluit. BENG wordt ingevoerd in alle landen van de Europese Unie. Het bezinken van water In hemelwater of andere afvalwater zijn onopgeloste deeltjes aanwezig. Een groot deel kan verwijderd worden door het water in rust te brengen waardoor de deeltjes naar de bodem kunnen zinken. Door schotten in een watervat, bv. een ondergrondse tank, te brengen wordt de rusttoestand bevorderd. Lichte delen behoeven veel tijd (tientallen uren) om te kunnen bezinken, het watervat dient daarom een groot volume te hebben. Bij het bezinken van huishoudelijk afvalwater is het volume ca. 10X het watervolume dat per dag geloosd wordt, daarmee is de bezinktijd 10 dagen. Vet- en olievangers scheiden olie en vet af, ook met behulp van de zwaartekracht: olie en vet blijven op water drijven. Duurzaam. Dit begrip werd gebruikt door de VN-commissie Brundtland uit 1987. Hun beschrijving was: Duurzame ontwikkeling is een ontwikkeling die voorziet in de behoeften van de huidige generatie, zonder de behoeften van toekomstige generaties, zowel hier als in andere delen van de wereld, in gevaar te brengen.
Duurzaam bouwen Het Instituut voor Vastgoed & Verduurzaming gebruikt de volgende beschrijving: Duurzaam bouwen is bouwen met respect voor mens en milieu. Het gebouw staat daarbij niet meer centraal, maar het gebouw wordt in relatie tot de omgeving en het gebruik ervan bezien. Duurzaam bouwen gaat verder dan bijvoorbeeld energieneutraal bouwen. Dat laatste is een belangrijk onderdeel ervan, maar het gaat ook om onderwerpen als een gezond binnenmilieu en verantwoord gebruik grondstoffen en water. Ook het bouwproces wordt hierin betrokken. Dat alles, zoals aangegeven, bezien in relatie tot mens en milieu. Circulaire economie In het Rijksbrede programma Circulaire Economie wordt de beschrijving gebruikt: In de circulaire economie bestaat geen afval en worden grondstoffen steeds opnieuw gebruikt. Klimaatneutraal Klimaatneutrale activiteiten hebben geen negatief effect op het klimaat, er worden geen broeikasgassen uitgestoten of de uitstoot wordt gecompenseerd. Modulair Constructiesysteem waarbij veel onderdelen uitwisselbaar zijn. 43
Monostromen Een stroom afval van één specifieke categorie.
Nul op de meter Met “nul op de meter“ (NOM) wordt bedoeld dat een gebouw zoveel duurzame energie produceert en teruglevert aan het, bijvoorbeeld met zonnepanelen, dat de hoeveelheid electriciteit die van het net wordt gebruikt, net zo veel is als wat er wordt gebruikt. Afhankelijk van de vergoeding voor wat geleverd en de kosten voor wat wordt afgenomen kan dit netto ook financieel op nul uitkomen. Robuust De term “robuust” wordt gebruikt in het kader van de klimaatadaptatie. Door klimaatverandering neemt de kans op wateroverlast, droogte en overstromingen toe. Ook raakt hitte de gezondheid van kwetsbare mensen, zoals ouderen en jonge kinderen. Het is van groot belang dat Nederland zich aanpast aan deze veranderingen en dat we er klaar voor zijn – we moeten onze omgeving robuust Waterrobuust bouwen is het zodanig vormgeven en inrichten van de openbare ruimte, dat de impact van bijvoorbeeld ernstige neerslag zo klein mogelijk blijft. Vastgoed Met vastgoed wordt bedoeld de opstallen (gebouwen en bouwwerken, niet zijnde een gebouw), alsook de verhardingen (wegen en andersoortige buitenopstellingen). Warmtepompen Een warmtepomp verplaatst warmte vanuit de omgeving en verhoogt de temperatuur om daarmee een ruimte te verwarmen of warmwater te maken.
Omdat de warmtepomp gebruik maakt van beschikbare energie is het energieverbruik lager dan een systeem dat warmte produceert (zoals een gasverwarming). De warmtepomp gebruikt elektriciteit. De verhouding tussen de verplaatste energie en de gebruikte energie wordt uitgedrukt in de Coëfficiënt of Performance – COP. Een COP van ca. 3 is doorgaans de praktijkwaarde. De warmtebron kan de buitenlucht zijn, of ventilatielucht uit een gebouw, of (bodem) water. De warmteafgifte kan in de vorm van warme lucht of warmwater voor bv. een vloerverwarming. De combinatie leidt tot de volgende indeling. warmtebron water lucht
warmteafgifte water lucht water lucht
typologie water-water systeem water-lucht systeem lucht - water systeem lucht- lucht systeem
Zonneboiler Een zonneboiler bestaat uit twee delen: een systeem dat zonlicht omzet naar warmte (een zonnecollector), de warmte wordt via een warmtewisselaar afgegeven aan water. Het tweede systeem slaat de warmte op in het warmtevat. Daarmee wordt warmtapwater verzorgd, indien er onvoldoende zonnewarmte beschikbaar is kan worden overgeschakeld naar warmte uit andere bron, zoals elektriciteit. 44
Bijlage 2 - De voorzieningen op de nieuwe locatie a. De huidige voorzieningen De huidige panden en locaties, verdeeld over diverse dorpen in de gemeente, voldoen niet meer aan de eisen van deze tijd. De werkprocessen zijn aan verandering onderhevig en daarmee ook de behoeften. Het wagenpark verandert momenteel door steeds minder gebruik te maken van fossiele brandstoffen en andere werkmethoden. Op dit moment bevinden zich op de gemeentewerven en het brengstation de volgende voorzieningen: -
Kantoorfunctie;
-
Timmerwerkplaats;
-
Werkplaatsen groen en grijs;
-
Autowerkplaats;
-
Voorzieningen voor de gladheidsbestrijding;
-
Stallingsruimten binnen en buiten;
-
Autowasplaats;
-
Buitenopslag;
-
Zoutopslag;
-
Brengstation;
-
Depot slibopvang.
b. De toekomstige voorzieningen Bij het bepalen van de voorzieningen voor de nieuwbouw is gekeken naar de huidige en de toekomstige manier van werken en de gegeven ambities van de gemeente, maar ten minste die van de Rijksoverheid. Een uitgangspunt is om speciale werkzaamheden aan de marktpartijen over te laten die daar ter zake kundig in zijn. De gemeente concentreert zich op de werkelijke gemeentelijke taken. De tewerkstelling van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt maakt daar een belangrijk deel van uit. Hieronder wordt eerst een indicatie gegeven van benodigd bruto oppervlak en de installatie voorzieningen. Deze laatste is vooral belangrijk om een inschatting te maken van de benodigde behoefte aan stroom en water. Een gasaansluiting mag niet meer voor nieuwbouw. Bij het feitelijke ontwerp moet maximaal aandacht worden besteed aan de bezettingsgraden van ruimten, de multifunctionaliteit van en de flexibiliteit of molariteit van het gebouw. Het bouwkundige ontwerp als ook het installatietechnische ontwerp moet daarop ingericht zijn. De vigerende Arbeidsomstandighedenwet houdt voldoende rekening met de 1,5-meter-cultuur waarin we momenteel verkeren in verband met het Corona-virus. o Kantoorruimte en voorzieningen – totaal 1100 m 2 (bvo) Totale ruimtebehoefte voor 50 fte in de vorm van flexibele werkplekken met ten minste 4 wandcontactdozen per werkplek.
Voor de overige ruimten zoals kantine en vergaderruimten, serverruimte, kopieerruimte (met afzuiging), bergingen en gangen.
45
Sanitaire ruimten: 3 heren, 5 urinoirs, 2 dames, 1 miva (met geïntegreerde douche), en een genderneutrale toiletruimte. Alle voorruimten voorzien van wasbakken; 6 douches heren en 1 douche dames. Ruimten mogen verdeeld worden over etages. Indien dit het geval is, moet een personenlift worden toegevoegd, ten minste geschikt voor een grote rolstoel en voldoende (en veilige) manoeuvreerruimte voor de lift. Een ruimte zou van buitenaf bereikbaar kunnen zijn voor verhuur aan derden. Deze ruimte kan bijvoorbeeld worden gebruikt als spreekruimte voor de wijkagent of een andere maatschappelijke functie. Werkplaatsen onderhoudsmedewerker bouw, voertuigen, onderhoud tractie en overig materiaal – 650 m 2 Advies: Breng het benodigd oppervlak terug naar wat echt nodig is door goed te kijken naar welk apparatuur een vaste plek moet hebben in de werkplaatsen timmerman/onderhoudsmedewerker en automonteur en lasser. Vervang machines ouder dan 15 jaar (voor het bouwjaar 2005) door veilige, goedgekeurde nieuwe combimachines, ten gunste van de veiligheid van werknemers, het benodigde vloeroppervlak, efficiënter kunnen werken en het terugbrengen van de energievraag. Zet de besparing op het ruimtebeslag en energiegebruik in daar waar er een maatschappelijke en economische winst te behalen valt: inzet sw-ers op allround klussen, voor wie de markt geen of te weinig plek heeft.
Bewaar geen materiaal waar nooit meer naar omgekeken wordt, maar vind een eenvoudige, efficiënte weg in vraag en aanbod. o
Werkplaatsen totaal inclusief kantoor 500 m 2 , vrije hoogte werkplaats minimaal 7,5 m 1 . Opslagruimten bij werkplaatsen 110 m 2 . o Stallingsruimten/bergruimte klein materiaal en materieel wijkploegen – 120 m 2 Per wijkteam een afsluitbare ruimte onder een (af)dak. Een open hekwerk volstaat. Per berging 5 stroompunten voor het opladen van accu’s. Uitgangspunt: 6 wijkteams. o Stallingsruimten – 3300 m 2 3300 m 2 waarvan 50% vorstvrij, vrije hoogte 5 m 1 . Electrische aansluitingen/ oplaadmogelijkheden: voor 45 voertuigen. o Opslagruimte buiten, overkapt – 520 m 2 10 punten voor krachtstroom en daarnaast minimaal 10 punten 230V voor de diverse tractie. o Autowasplaats 100 m 2 Voorzien van een rooster voor het grove vuil, een vetvangput, wateraansluiting en een krachtroomaansluiting. o Zoutloods – 500 m 2 Plek voor 200 m3 pekelwater, vast zout en een menginstallatie. Watercapaciteit 10 m 3 per uur.
46
o Brengstation + kca-depot – 10.000 m 2 Het brengstation wordt overdekt enerzijds vanwege het veilig en gezond kunnen werken, anderzijds vanwege de gevolgen van de klimaatadaptie. Praktische overweging: doordat er geen water in de containers kan komen bij een overkapping, wordt het gewicht van de containers lager, wat weer gunstiger is voor de rekening van het afvoeren. Zie bijlage 2 voor een toelichting. o Plek perscontainers – 150 m 2 Locatie dusdanig inrichten zodat er voldoende ruimte is voor het wisselen van volle en lege containers, zonder hinder te geven aan de andere aanwezige functies op het terrein. 5 krachtstroomaansluitingen voor vijf perscontainers realiseren. o Depot slibopvang Voor de slibopvang gelden vrij hoge milieueisen gezien geuremissie en uitloging. Gelet op de kwaliteit van de locatie vanuit het ruimtelijk standpunt is het niet aan te bevelen dit op de nieuwe locatie te vestigen. Daarenboven kan de regionale markt deze vraag voldoende oplossen. De slibgenererende werkzaamheden worden hoofdzakelijk door ingehuurde derden gedaan. o Compostering en versnipperen Voor het composteren en het versnipperen van hout gelden vrij hoge milieueisen voor met name de stofemissie. Gelet op de kwaliteit van de locatie vanuit het ruimtelijk standpunt is het niet aan te bevelen dit op de nieuwe locatie te vestigen.
Daarenboven kan de regionale markt deze vraag voldoende oplossen. o Parkeren eigen personeel, bezoekers en fietsen stallingen – 800 m 2 Fietsenstalling voor 60 fietsen met 1/3 e aan laadvoorzieningen elektriciteit. Parkeren voor 50 auto’s met laadvoorzieningen voor minimaal 10 auto’s. o Tankstation Meer en meer worden voertuigen vervangen door voertuigen die rijden op elektriciteit. Hiervoor zijn reeds stroompunten benoemd. Ook zien we de ontwikkeling van voertuigen op waterstof groeien. Waterstof wordt momenteel getankt in de stad Groningen. Met marktpartijen zijn overleggen gaande over het realiseren van vulpunten in de gemeente Noordenveld, om de toenemende markt op het vlak van waterstof te kunnen bedienen. Een eigen waterstof tankstation kan bestaan uit een voorraadtanks die regelmatig worden aangevuld, of een eigen H 2 productie. Beide opties leiden tot hoge milieueisen die een lang traject kennen om deze vergund te krijgen. Ook de eisen voor brandwerendheid en afstand tot andere gebouwen is relatief groot gezien het gegeven terrein. Indien de gemeentewerf een eigen waterstoftankstation heeft, dan ligt het in de rede dat meerdere partijen hiervan gebruik zouden willen maken met de nodige verkeersbewegingen tot gevolg. Het ligt niet in de rede om als gemeente een waterstoftankstation te exploiteren.
Het hebben van een eigen benzine of dieselstation is niet realistisch gezien het feit dat er in de nabijheid voldoende tankstations aanwezig zijn. Het is niet redelijk om een relatief dure
47
voorziening te treffen daar waar marktpartijen reeds alle benodigde voorzieningen getroffen hebben. De gasflessen voor het verwarmen van de schaftwagens verdienen een eigen plek op de werf (conform PGS15, met voldoende brandwerendheid (wbdbo) en voldoende afstand tot overige bebouwing).
c. De voorwaarden voor voorsortering en grondstoffencentrum Bezoekers:
Goede en duidelijke entree voor het grondstoffencentrum welke niet gelijk is aan die van de functies van de gemeentewerf;
Bezoekers moeten een eigen rijroute hebben welke op geen enkele wijze kruist met werkzaamheden door medewerkers resp. derde partijen voor het wisselen van containers
Het grondstoffencentrum moet toegang bieden voor automobilisten met een aanhangwagen maar ook mensen die te voet of op de fiets komen.
Het grondstoffencentrum moet overzichtelijk zijn zodat inwoners zelf hun weg weten te vinden en uitgedaagd worden de juiste dingen te doen;
Op het perron moet plek zijn om na te sorteren, indien inwoners dat nog onvoldoende hebben gedaan;
Het grondstoffencentrum is nadrukkelijk niet bedoeld voor zakelijke klanten. Alleen met de apothekers is een afspraak gemaakt voor hun chemisch afval.
Eigen personeel: De veiligheid voor eigen personeel moet worden geborgd.
De containers moeten zo gepositioneerd worden dat er niet getild hoeft te worden;
Droog en uit de felle zon kunnen werken heeft de voorkeur;
Duidelijke en onvermijdelijke rijroute is een must, zodat men maar van 1 kant verkeer hoeft te verwachten;
Het aanstampen van containers middels een vaste machine opstelling om extra verkeersbeweging te voorkomen;
Verkeer eigen personeel en derden/bedrijven voor het legen of wisselen van containers moet op een andere plek plaatsvinden dan waar het verkeer van bezoekers rijdt.
Verder: De voorsortering moet gedaan worden alvorens men het brengstation op rijdt. De ruimte(n) moet zo worden gepositioneerd en ingericht dat het ook geschikt is voor derden, nadat de gemeente er geen gebruik meer van maakt. Door het brengstation gescheiden te houden van de functies van de gemeentewerf, alsook het modulair bouwen van dat brengstation, kan geanticipeerd worden op toekomstige ontwikkelingen. Het is niet ondenkbaar dat de meer en meer zorgvuldige afvalscheiding of het zelfs niet meer produceren van afval leidt tot het wegvallen van de functie van het brengstation.
48
Uitgegaan wordt van een overkapping boven de containers van het brengstation. Deze worden voorzien van krachtstroomaansluitingen. Reeds aangeschafte containers met kleppen die werken op zonnepanelen kunnen ingezet worden op diverse locaties waar geen stroomaansluiting aanwezig is.
49
Bijlage 3 - Ambities en opties De gemeente heeft haar duurzaamheidsdoelstellingen geformuleerd in de Omgevingsvisie Noordenveld 2030. De ontwikkelingen op het vlak van duurzaamheid gaan snel en daarnaast hebben we te maken met meer en meer aanscherping van Europese en landelijke doelstellingen. In 2050 moet Nederland volgens het Rijksprogramma Circulaire Economie, het afvalbeleid circulair zijn. Voor productiebedrijven ligt de eerste inspanningsverplichting er zelfs al voor eind 2022. Ook ligt het programma Ruimtelijke Adaptie gereed. De eisen ten aanzien van stikstof en CO 2 zijn nog steeds aan veranderingen onderhevig. Aanscherping van regels ter bescherming van het milieu is de trend. Bij de ontwikkeling van dit project kunnen keuzes gemaakt worden in de mate waarop er geanticipeerd gaat worden op het reeds gemaakte Europees en landelijk beleid en waarmee een bijdrage geleverd wordt aan de in de inleiding genoemde gemeentelijke thema’s: toekomstbestendig, toegankelijk, circulair, duurzaam, energie- en klimaatneutraal. Het is goed om de gewenste bijdragen in een vroeg stadium te benoemen, de concrete keuzes kunnen dan getoetst worden aan de beoogde bijdrage of ambitie. De genoemde thema’s overlappen elkaar ten dele; bijvoorbeeld het hergebruik van water hoort bij duurzaamheid én bij klimaatadaptatie én bij circulariteit.
De basis is echter “duurzaam” welke de minimale eis betreft vanuit de wetgeving welke per 1 januari 2021 zal gelden. Hieronder worden enkele richtinggevende ambities geformuleerd. Passend bij deze ambities zijn vervolgens keuzes mogelijk, deze worden uitgewerkt in de keuzematrix.
a. Over water We willen dat het hemelwater op de locatie wordt opgevangen, zoveel mogelijk wordt gebruikt en indien afvoer nodig is, is de afvoer schoon. We willen een neerslagarme periode van 20 dagen kunnen overbruggen. We willen alleen zwart water afvoeren via het riool. Grijswater willen we zelf zuiveren en gebruiken en schoon in de bodem of op het oppervlaktewater lozen. Daarvoor worden bewezen technieken gebruikt, passend binnen ons budget. Om dit mogelijk te maken zullen keuzes gemaakt moeten worden over: hemelwateropvang en buffering, benuttingsopties, infiltratie en afvoer van overtollig water. Uitwerking: Op meerdere plekken zal drinkwater gebruikt worden: keuken, douches, wasbakken. Dit wordt door het waterleidingwaterbedrijf geleverd. De water gerelateerde infrastructuur voorziet in het gebruik van hemelwater en zuivering en hergebruik van licht verontreinigd afvalwater. Grijswater wordt gezuiverd en geloosd op het oppervlaktewater en in de bodem. Zwart water wordt geloosd op het riool. Het hemelwater van de daken (ca. 14.850 m 2 ) wordt geschat op 10.395 m 3 uitgaande van 700 liter per m 2 per jaar (de gemiddelde neerslag is 900 liter i ). Uitgaande van een terrein van 17.000 m 2 is er ca. 2150 m 2 vrij terrein, gerekend wordt met 2000 m 2 betonplaat. 50
Tabel: berekening van wateropbrengst Functie
Opp in m 2
Dakopp. in m 2
Kantoor
1100
400
Werkplaatsen
650
650
Stallingsruimten/bergingen
3300
3300
Zoutloods
500
500
Brengstation- overkapt
10.000
10.000
Totaal dak Betonplaat
14.850 2000
Hemelwater obv. 900 mm neerslag en 700 mm gebruik
14850 * 700 liter = 10.395 m 3 2000 * 700 liter = 1400 m 3
Het water van de daken wordt opgeslagen in een buffer opslag van 200 m 3 .
De gemiddelde neerslag rond Roden is relatief intensief, meer dan 900 mm Het water van de betonplaat wordt voorbezonken in drie bezinkputten van 6 m3 (gemiddelde bezinktijd ca. 60 uren) en opgeslagen in een bufferopslag van 100m 3 . De gebruiksdoelen voor het dakwater: toiletspoeling, schoonmaakwerkzaamheden in de werkplaatsen. De gebruiksdoelen voor het betonplaatwater: voor de pekeltank, schoonspuiten van machines en voertuigen, water voor veegauto’s, schoonmaken van de betonplaat. Het effluent van deze werkzaamheden en het grijswater worden gezuiverd en geloosd in de natuur.
51
Het is belangrijk de betonplaat regelmatig schoon te maken en te voorkomen dat vuil zich verzameld. Een “nette” werkomgeving draagt bij aan de gewenst beeldvorming en aan de veiligheid van bezoekers en medewerkers. De betonplaat is omgeven met een molgoot zodat run off en lozing in de omgeving niet mogelijk is. Het water uit de afvoergoten wordt over zandvangers en vet- en oliescheiders geleid en vervolgens naar de bezinkputten. De betonplaat wordt zo ingericht dat bij hevige regenval de plaat werkt als wateropslag, “water op straat” leidt daarmee niet tot overlast maar is een onderdeel van het systeem. Afbeelding: het watersysteem op de locatie
b. Over energie We willen de gebouwen en het terrein waar mogelijk benutten voor de productie van zonnestroom en warm water voor eigen gebruik. We voorzien de locatie met laadpalen voor elektrische auto’s en fietsen. Op de locatie worden alle energiebesparende maatregelen genomen, zoals beschreven in de Erkende Maatregelen in het Activiteitenbesluit en zoals voorgeschreven in de BENG norm. De locatie is gasloos, verwarming wordt verzorgd door warmtepompen. Zonnepanelen en zonneboilers zullen een groot deel van de energiebehoefte kunnen afdekken. De energiebehoefte voor bijvoorbeeld een zoutloods is in zijn geheel niet in te schatten. Dat geldt ook voor de personele bezetting en de middelen die zij nodig hebben om hun werk goed te kunnen doen. “0-op-de-meter” is hiermee geen realistisch streven. Wel realistisch is om zoveel mogelijk zelfvoorzienend te zijn op grond van het huidige gemiddeld verbruik en de te verwachten gebruik vanwege het niet stoken op gas en de toename van elektrisch materieel.
52
Uitwerking zonnestroom: De daken worden zo ontworpen dat er geen doorvoeren zijn die het plaatsen van PV-panelen belemmeren. Afbeelding: voorbeeld van een bedrijfsgebouw waarbij het dak doorvoervrij is en volledig beschikbaar is voor PV.
Uitgaande van de volgende bruikbare dakoppervlakten en moderne PV-panelen van 225 Watt per m 2 (360 Watt per paneel). Functie bruikbaar dakoppervlak Kantoor, 1100 BVO: 400 m 2 Werkplaatsen 650 m 2 640 m 2 Stallingruimten/bergingen en zoutloods 3300 m 2 Totaal Opbrengst per jaar Kosten obv. €0,60,- per Watt investeringskosten
PV vermogen 90 kW 144 kW 742,5 kW 976,5 kW 878.850 kWh € 585.900
Aantekening: Een SDE-subsidie voor de PV-installatie is mogelijk. Uitwerking windmolens:. Windmolens leveren een belangrijke bijdrage aan de duurzame stroomproductie. In de bebouwde en beboste omgeving zoals Ekkelkamp zullen er theoretisch relatief hoge turbines geplaatst moeten worden om gebruik te maken van windenergie. Gelet op de hoge welstandscriteria en bijvoorbeeld de aanwezigheid van vleermuizen, is het uitgesloten voorzieningen te treffen die hoger zijn dan 11 meter. Een windmolen tot 11 meter zal geen doel treffen. De opbrengst van de kleinere (en meer esthetisch verantwoorde) windmolens zoals de tulp, hebben nagenoeg geen opbrengst. Het is geen doelmatige energie-investering voor de gegeven locatie. Zie bijlage 4 voor een nadere uitleg.
53
Uitwerking houtstook: Biomassa, hout- en pelletkachels, wordt erkend als duurzame en klimaatneutrale brandstof. Toch is er veel maatschappelijke discussie over biomassa. Houtstook levert een grote bijdrage aan de emissie van fijnstof en CO 2 . Advies: Als voorbeeld van duurzame en klimaatneutrale energie is houtstook op deze locatie niet geschikt. Uitwerking warm water: Omdat de locatie gasloos zal zijn, zal warm water met elektriciteit verwarmd moeten worden, waar mogelijk ondersteund met een zonneboilersysteem. Voor warm tapwater kan gedeeltelijk gebruik gemaakt worden van elektrische “doorstroom” verwarming (bv in de keuken) en (bv bij de douches) van boilers ondersteund door zonnewarmte. Uitgaande van het geschatte gebruik is een zonneboilersystemen met buffervat van totaal 500-1.000 liter afdoende, ondersteund door ca. 12-25 m 2 zonnecollector op het dak. Een optie is de combinatie van zon PV en zonthermie panelen. Uitwerking laadinfrastructuur en waterstof: Voor medewerkers zal een voldoende aantal laadpalen voor auto’s en tweewielers worden opgesteld. Nader uit te werken zijn het aantal en de laadvermogens. Een laadgelegenheid voor bezoekers past bij de communicatieve aspecten van de uitgangspunten, maar kan ook tot negatieve effecten leiden. Zorgvuldige afweging hierin is noodzakelijk.
Voor waterstof is een eigen vulpunt een logische stap in het mobiliteitsbeleid van de gemeente. Of een eigen H 2 productie ook passend is, is een vervolgvraag. Dit punt wordt in de matrix kort toegelicht.
c. Over klimaatadaptatie We houden rekening met extreme neerslag én met droogte en hoge zomertemperaturen. De locatie met veel dakoppervlak en een grote betonplaat is kwetsbaar bij hevige regenval (een bui van 60 mm of meer). Uitwerking: De aanwezigheid van een natte zone en de buffertanks vergroten de “robuustheid” van de locatie. Door de entree ’s van de gebouwen iets te verhogen en de betonplaat te omgeven met een rand (ca. 10 cm) zal “water op straat” niet tot overlast leiden. De waterbuffer voor hergebruik zal voldoende groot zijn om een droge periode te overbruggen, met “intelligent” beheer kan de buffer gereed gemaakt worden bij hevige regenval. De gebouwen voldoen aan de BENG norm én er wordt ruim aandacht besteed aan het voorkomen van warmte-overlast en natuurlijke koeling tijdens warme zomerdagen (volgens de T0 juli norm).
54
d. Over circulariteit We laten zien wat er mogelijk is met circulair bouwen en circulaire bedrijfsvoering. Uitwerking: Circulariteit is een nog beperkt genormeerd begrip. Hieronder worden uitgangspunten gehanteerd zoals ze ook in bv de GPR-software wordt gebruikt: Het uitgangspunt is dat de Circulariteitsprestatie van het gebouw (de CPG) een combinatie is van de Duurzaamheidsprestatie (DPG) en het Materiaalgebruik. De Duurzaamheidsprestatie (DPG) wordt bepaald door Energieprestatie (EPG) en de Milieuprestatie (MPG). De MPG wordt vooral bepaald door Levenscyclusanalyse (LCA) van de materialen. De circulariteitsprestatie is dus een combinatie van prestaties. In de matrix is het de hoogste orde van duurzaamheid. De locatie voorziet vergaand in de eigen energiebehoefte die zo laag mogelijk is en gaat zorgvuldig om met water en waterhergebruik. Bij de bouw wordt een ontwerp toegepast waarbij het scheiden van de materialen bij sloop of renovatie makkelijk is. Bij de bouw wordt een materialenpaspoort bijgehouden, een document waarin alle gebruikte materialen van een woning of gebouw beschreven zijn. Het ontwerp leent zich voor tussentijdse functieveranderingen en aanpassingen, conform de “layers of change” (zie afbeelding). Daar waar mogelijk, wordt gebruik gemaakt van materialen afkomstig uit hergebruikketens. Bouwen met hout wordt bevorderd.