CConstaterende datNoordenveld
Koppel je AI →
Document · PDF

7. Adviesnotagemeentewerfbrengstation22-10-2020.docx

Oordeelsvormende vergadering 17 februari 2021, gemeente NoordenveldBij agendapunt: Nieuwbouw gemeentewerf en brengstation18.390 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Ambities en keuzes

Adviesnota

Gemeentewerf en brengstation Noordenveld

oktober 2020 B.C. van der Wal – BW Bouwexpertise F. Debets – Debets BV in samenwerking met de gemeente

Adviesnota gemeentewerf en brengstation Inhoudsopgave 1.

Inleiding .........................................................................................................................3 Leeswijzer ..............................................................................................................................3 Afbakening .............................................................................................................................4

2.

Kaders en uitgangspunten ............................................................................................5 2.1 Landelijk beleid.................................................................................................................5 2.2 Gemeentelijk beleid ..........................................................................................................7 2.3 Omgevingsfactoren om rekening mee te houden ................................................................8 2.4 Stakeholders ....................................................................................................................8

3.

Grondstoffencentrum of circulair centrum..................................................................10 3.1 Van lineaire naar circulaire economie ..............................................................................10 3.2 Uitwerking ambitieniveau II en III voor het brengstation....................................................12 3.2.1 Wat betekent dit voor het gebouw? ...............................................................................13

4.

Duurzaamheid ..............................................................................................................14 4.1 Mate van duurzaamheid ..................................................................................................14 4.2 De bouw .........................................................................................................................14

5.

Subsidie mogelijkheden ..............................................................................................17 5.1 Subsidiemogelijkheden voor gemeente en bedrijven ........................................................17 5.2 Subsidiemogelijkheden specifiek voor bedrijven ...............................................................19 5.3 Prognose ........................................................................................................................19

6.

Exploitatie en aanbesteding ........................................................................................21 6.1 Onderdelen om aan te besteden ......................................................................................21 6.1.1 Traditioneel..................................................................................................................21 6.1.2 Meest voor de hand liggende alternatieven ...................................................................22 6.2 De opties voor aanbestedingen .......................................................................................25

7.

De keuzematrix ............................................................................................................28 7.1 Toelichting op de keuzes .................................................................................................28 7.2 Overzicht subsidiemogelijkheden.....................................................................................32

8.

Kostenafwegingen .......................................................................................................34

9.

Advies ..........................................................................................................................36 9.1 Ambitieniveau brengstation .............................................................................................36 9.2 Ambitieniveau Programma van Eisen...............................................................................37 9.3 Ambitieniveau duurzaamheid ...........................................................................................38 9.4 Keuze opdrachtvorm .......................................................................................................40 9.5 Aanbestedingsvormen .....................................................................................................41 9.6 Subsidiemogelijkheden....................................................................................................42

Bijlage 1 - Begrippenlijst .........................................................................................................43 Bijlage 2 - De voorzieningen op de nieuwe locatie .................................................................45 a. De huidige voorzieningen...............................................................................................45 b. De toekomstige voorzieningen .......................................................................................45 c. De voorwaarden voor voorsortering en grondstoffencentrum ...........................................48 1

Bijlage 3 - Ambities en opties .................................................................................................50 a. Over water ....................................................................................................................50 b. Over energie .................................................................................................................52 c. Over klimaatadaptatie ....................................................................................................54 d. Over circulariteit ............................................................................................................55 e. Over toegankelijkheid ....................................................................................................56 f. Over natuur en ecologie op de locatie ............................................................................56 Bijlage 4 - Kleine windmolens .................................................................................................58 Bijlage 5 – Nadere uitwerking duurzaamheid ..........................................................................59

2

1. Inleiding De huidige gemeentelijke werkplaatsen en het brengstation van de gemeente Noordenveld voldoen niet meer, concentratie en nieuwbouw zijn gewenst. De gemeente wil een nieuwe locatie ontwikkelen waar alle functies gehuisvest worden. De termen toekomstbestendig, toegankelijk, circulair, duurzaam, energie- en klimaatneutraal zijn belangrijke thema’s voor het ontwerp. In oktober 2018 is de opdracht gegeven om onderzoek te doen naar de nieuwbouw van het brengstation en een moderne gemeentewerf. Na uitwerking van het onderzoek en de keuze voor een locatie heeft de gemeente ingestemd met het laten uitwerken van de vervolgstap, het voorbereiden van de definitiefase. Voor de verdere uitwerking van de definitiefase is het noodzakelijk de ambities en uitgangspunten voor het verdere traject voldoende in beeld te hebben. Hiervoor is een nader onderzoek uitgevoerd welke resulteert in een keuzematrix. De keuzematrix alsook de beschrijving van de afwegingen is gegeven in dit document. Zowel de functie van de nieuwbouw is afgestemd, alsook de mogelijkheden voor de aanbestedingsprocedure worden beschreven. Uitgangspunt voor deze nadere uitwerking is de Omgevingsvisie 2030. Hierin heeft het voormalige college reeds de kaders aangegeven om te komen tot de gewenste leefomgeving in Noordenveld in 2030. Op basis van deze visie, worden de volgende onderdelen uitgewerkt: 

Wat is het ambitieniveau voor het brengstation?

Welk ambitieniveau wordt gehanteerd voor duurzaamheid?

Welke subsidiemogelijkheden zijn er voor dit project?

Hoe wordt de opdracht op de markt gezet?

Welke wijze van aanbesteding wordt gehanteerd?

Wat is het globale Programma van Eisen?

Voor de wijze van communiceren en participeren van inwoners is een separaat advies gemaakt. Concreet is de doelstelling van dit document het volgende: 1. Keuze maken in de mate van duurzaamheid om te komen tot een meer concreet PvE; 2. Kiezen welk ambitieniveau van het brengstation uitgewerkt moet worden; 3. Keuze maken voor de wijze van aanbesteden en in welke vorm. Leeswijzer Ter voorbereiding van deze rapportage zijn gesprekken gevoerd met medewerkers, omwonenden, adviesraad duurzaamheid en VGWM-commissie. De informatie is verwerkt in de tekst in dit document. Het document geeft beschrijvingen op de diverse onderdelen om te komen tot duidelijke en haalbare keuzes.

3

In aanvang is beknopt beschreven wat de kaders en uitgangspunten zijn voor de diversiteiten in duurzaamheid: het vigerend beleid, wat de omgevingsfactoren zijn en welke direct belanghebbenden we kennen. Vervolgens wordt nader ingegaan op het brengstation en de kansen die er liggen voor een toekomstbestendige wijze van afvalinzameling. Vervolgens gaan we in op de begrippen van “duurzaam”, welke in de daaropvolgende hoofdstukken steeds aangehaald worden. Daarna worden ook de subsidiemogelijkheden weergegeven voor de realisatie en de exploitatie. Ook beschrijven we hoe de technische invulling gegeven kan worden en hoe een en ander zo efficiënt mogelijk, doelmatig en rechtmatig op de markt gebracht kan worden. Afgesloten wordt met de keuzematrix en de kostenindicaties van de gegeven opties. Afbakening Niet ingegaan wordt op de voor en nadelen van meer of minder afval scheiden, of bijvoorbeeld de wijze van huisvuilinzameling en de financiële gevolgen daarvan. Ook wordt niet ingegaan op de personeelsbehoefte. Leidraad is de huidige personeelsbezetting en de kansen gegeven (en reeds benut) in de Participatiewet. Een globaal Programma van Eisen (PvE) is gemaakt op basis van kengetallen op grond van het aantal fte en bijvoorbeeld de tractie. Dit PvE is slechts relevant om de hoeveelheid dakoppervlak en het verhard oppervlak (algemeen) te bepalen.

Dit is nodig om te bepalen wat realistisch is om te adviseren qua hoeveelheid zonnepanelen of bijvoorbeeld het op kunnen vangen van water. Het echte PvE wordt opgesteld nadat de keuzes zijn gemaakt die in dit stuk voorliggen. Nadat er keuzes zijn gemaakt, zullen deze als randvoorwaarden worden meegegeven voor het PvE. Op grond daarvan zal de aanbesteding van de diverse werkzaamheden plaatsvinden. Pas dan wordt invulling gegeven aan de invulling van het terrein, het uiterlijk en ook het logistieke plan op het terrein en de aansluiting op de Dwazziewegen.

4

2. Kaders en uitgangspunten Om toekomstgerichte keuzes voor te kunnen leggen, is het goed te weten welke wet- en regelgeving er geldend is en welke afspraken er binnen de Europese Unie gemaakt zijn welke van invloed zijn op de bouw en exploitatie van vastgoed, alsook van een (gemeentelijk) brengstation. Ook zijn omgevingsfactoren en stakeholders van belang.

2.1 Landelijk beleid Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie De doelstelling van dit programma is dat Nederland in 2050 zo goed mogelijk klimaatbestendig en waterrobuust 1 is ingericht. Het gaat dan om de waterveiligheid, de zoetwaterbeschikbaarheid en de ruimtelijke adaptatie. Rekening moet gehouden worden met hogere temperaturen en toenemende droogteperiodes afgewisseld met extreme regenval. Het Rijksprogramma Circulaire Economie Het streven naar hergebruik van afvalstoffen is al lange tijd een maatschappelijk thema en ten dele in regels vastgelegd. Het Nederlandse beleid sluit aan bij het actieprogramma van de Europese Commissie uit 2015: Maak de Cirkel Rond. Dit plan is gericht op de transitie van de Europese interne markt naar een circulaire economie. Het actieplan behelst alle onderdelen van een productcyclus, van ontwerp tot hergebruik. Met name de maatregelen betreffende verbruik, afvalbeheer en hergebruik kunnen de praktijk van decentrale overheden raken. De maatregelen zijn een combinatie van wetgevingsvoorstellen die de Europese afvalwetgeving herzien en ondersteuning vanuit de EU voor lokale en regionale initiatieven die de transitie naar een circulaire economie bevorderen. Het Nederlandse Rijksprogramma Circulaire Economie beschrijft wat nodig is voor een circulair Nederland in 2050. Het beleid richt zich op drie thema’s: 

het gebruik van grondstoffen;

de afhankelijkheid van andere landen;

de invloed op het milieu en klimaat.

De lijn: Produceren-consumeren-weggooien moet worden doorbroken; in de circulaire economie is afval de nieuwe grondstof. Dit spaart grondstoffen, het milieu en vermindert de CO 2 -uitstoot. Het stimuleert innovatie, nieuwe bedrijvigheid en werkgelegenheid. Eind 2022 moeten productiebedrijven al zoveel mogelijk stappen hebben gezet naar het circulair ontwerpen van hun producten. De eerste stappen in dit proces zijn geconcretiseerd in de landelijke VANG-doelstellingen (Van Afval Naar Grondstoffen). Hierdoor moet worden toegewerkt naar 100 kg restafval en 75% afvalscheiding in 2020 , met een verdere doorgroei naar een maximaal percentage scheiding in 2025. In 2050 worden alle grondstoffen weer gebruikt.

1 Waterrobuust bouwen is het zodanig vormgeven en inrichten van de openbare ruimte, dat de impact

van bijvoorbeeld ernstige neerslag zo klein mogelijk blijft. 5

Op het gebied van afval, is het verminderen van restafval een vertaling van het streven naar maximaal hergebruik van reststromen. Dat laatste is niet los te zien van de andere doelstellingen zoals verduurzaming aan de voorkant van de keten en het (verplicht) toepassen van gerecyclede materialen. De gescheiden inzameling is een belangrijke schakel in deze keten. Energie- en klimaatbeleid De doelen voor een duurzame energievoorziening die in EU verband zijn vastgelegd, zijn in het Nederlandse Energieakkoord (2013) overgenomen. De klimaatdoelstellingen die in het Akkoord van Parijs (2015) zijn vastgelegd werden in het Nederlandse Klimaatakkoord (2019) overgenomen. Het doel voor 2030 is 49% minder uitstoot van broeikasgassen. De akkoorden worden uitgewerkt in regionale energie strategieën (RES), de gemeente Noordenveld valt onder de RES Drenthe. Stikstofbeleid De te hoge stikstof emissies in Nederland zijn strijdig met de eisen die voor de Natura 2000 gebieden gelden. Het beleid is er op gericht binnen de normen te blijven en de uitstoot en de depositie te verlagen. Dit beleid beperkt de ontwikkeling van o.a. bouwprojecten. Wet Milieubeheer, Waterwet, Bouwbesluit/BENG De Wet milieubeheer stelt o.a. eisen aan het doelmatig gebruik van energie. Dit leidt tot verplichte besparingsmaatregelen, beschreven in het Activiteitenbesluit.

Vanuit de Wet milieubeheer en de Waterwet wordt het lozen van hemelwater en afvalwater op het riool teruggedrongen, de ontdoener dient zichzelf in te spannen dit water te verwerken. Hergebruik van water wordt aanbevolen (art 10.29a Wm). Samenhangend met EU-richtlijn voor energieprestatie van gebouwen (EPBD-richtlijn) worden de eisen voor energiezuinig bouwen aangescherpt. De huidige EPC-methode volgens het Bouwbesluit wordt vervangen voor de BENG – norm (Bijna Energieneutrale Gebouwen). Daarbij wordt de energieprestatie beoordeeld vanuit 3 invalshoeken: de maximale energiebehoefte, het maximaal primair fossiel energiegebruik en de minimaal aandeel hernieuwbare energie. Bij de invoering van de BENG norm wordt ook aandacht besteed aan het vorkomen van overmatige warmte in gebouwen, middels de T0 juli norm. Arbeidsomstandighedenwet De wijze waarop de bouw plaatsvindt wordt geregeld door de bouwers zelf, conform de vigerende wet- en regelgeving en daarnaast door het eigen beleid van de diverse bedrijven/specialisten. Voor de keuzes voor de inrichting van de locatie zullen keuzes gemaakt moeten worden over werkplekken en werkwijzen. Voorschriften in het Activiteitenbesluit – gemeentelijke milieustraten Van overheidswege zijn er voorschriften over welke afvalstromen altijd gescheiden gehouden moeten worden op de milieustraat.

Dat wil niet per definitie zeggen dat de gemeente verplicht is deze afvalstromen ook in te nemen. Wel moet zij dan duidelijk aangeven waar de inwoners deze afvalstromen kunnen aanbieden.

6

2.2 Gemeentelijk beleid  Omgevingsvisie en Nota Duurzaamheid De omgevingsvisie Noordenveld 2030, met subtitel “transparant, leefbaar, groen, ondernemend, duurzaam” beschrijft de brede ambities van de gemeente. In de Nota Duurzaamheid 2015-2020 is het volgende vastgesteld: De ambitie van de gemeente Noordenveld is om in 2025 leefbaar, duurzaam, ondernemend, transparant en groen te zijn. Aan de hand van deze kernwaarden werkt Noordenveld aan de kwaliteit van de leefomgeving. Het uiteindelijke streven is in 2040 klimaatneutraal te zijn.  Locatieonderzoek nieuwbouw Met het locatieonderzoek voor de nieuwe gemeentewerf en brengstation zijn vervolgens de onderstaande 5 thema’s ter uitwerking benoemd: Leefbaar: -

Veilige gezonde en prettige werkomgeving voor onze medewerkers;

-

Aantrekkelijke vormgeving, die uitnodigt tot een bezoek;

-

Een goed geoutilleerde gemeentewerf binnen de gemeente Noordenveld die in de omgeving past;

-

Optimale inrichting brengstation: volledige scheiding van werkverkeer en bezoekers;

-

Voldoende ruimte voor het aantal te verwachten bezoekers en een goede doorstroming. Duurzaam: -

Een energie neutrale en gasloze locatie;

-

Circulair en modulair gebouwd;

-

Toekomstbestendig;

- Kostenbewust. Ondernemend: -

Voorzien in de behoefte van meerdere gebruikers;

-

Verbetering dienstverlening naar inwoners;

-

Aansluiting bij wijkgericht werken;

-

Het kortstondig kunnen overslaan van afvalstromen die via de gemeentelijke tractiemiddelen aangevoerd worden (zoals zwerfafval, prullenbak afval etc.). Transparant: - Zichtbaar en herkenbaar. Groen: -

Toepassing van innovaties en hergebruik van materialen;

-

Zichtbare aandacht voor de noodzaak en herkenning van de circulaire economie, afvalscheiding, afvalreductie;

 Bouwprotocol gemeente Noordenveld De gemeente Noordenveld heeft een bouwprotocol vastgesteld waarin de te nemen stappen beschreven zijn voor grondwerkzaamheden in bouwprojecten.

7

2.3 Omgevingsfactoren om rekening mee te houden De locatie Ekkelkamp is onderdeel van het bedrijventerrein Haarveld, gelegen aan een recreatiepark met een grote vijver en wandelpaden in een bosachtige omgeving. Uit het flora en fauna onderzoek zal blijken welke maatregelen nodig zijn ten behoeve van de dieren en planten in deze omgeving. In de Welstandsnota worden de criteria gegeven voor de betreffende locatie. De maximale bouwhoogte is 11 meter en aan de kant van de Dwazziewegen geldt voor de gegeven percelen een bijzonder welstandsregime. In de ambities van het Welstandscriteria bestemmingsplan Haarveld, is het volgende opgenomen: Bij de ontwikkeling en opzet van bedrijventerrein Haarveld blijft veel aandacht voor de groenstructuren en het recreatieve medegebruik van het inwendige parkgebied rond de ‘Kanovijver’. Het groene karakter van het gebied moet een van de dragende toekomstige kwaliteiten van het gebied zijn. Langs en in het zicht van de hoofdontsluitingswegen van het bedrijventerrein (Dwazziewegen), op zichtlocaties (aan de N372) en in het hart van het parkgebied wordt gestreefd naar een meer representatieve bedrijfsbebouwing. Een deel van de locatie langs de Dwazziewegen, (tot ca. de lijn van de houtwal) geldt een bijzonder welstandsregime.

Het accent ligt bij: - het ontwikkelen van sterke architectuur op de zichtlocaties; - het ontwikkelen van werk-woonkavels waarbij de bedrijfswoning duidelijk ondergeschikt is aan de bedrijfsbebouwing, maar in architectuur en vormgeving duidelijk verwantschap heeft met het bedrijfsgebouw. Er ligt een hogedruk aardgasleiding langs de zuidoostkant van de Dwazziewegen. De 1% letaliteitsgrens van deze leiding ligt op circa 60 meter van de leiding. Dit is een leiding in de ‘lichtere categorie’, dit betekent dat er onderzoek gedaan moet worden naar de functies welke gepositioneerd worden grenzend aan de Dwazziewegen. Op ca. 5 km afstand ligt de gasopslag Langelo. Als gevolg hiervan is lokaal sprake van bodemdaling, zoals ook beschreven in diverse rapporten van de NAM. De verkeersdruk op de Dwazziewegen (en Ekkelkamp) is een zorg. Zorgen zijn er ook over de veiligheid van fietsers die om geparkeerde auto’s moeten rijden. Recreanten parkeren nu ook hun auto aan de Ekkelkamp om gebruik te maken van de visvijver. De toegankelijkheid van het terrein voor onze inwoners is van belang.

2.4 Stakeholders Vanuit Natuurlijk Samen Doen willen we de samenwerking zoeken met diverse stakeholders aan de Ekkelkamp, Dwazziewegen, Produktieweg en Overslagweg. Dit gaat onder andere over samenwerken op het gebied van bedrijventerreinmanagement (beveilig, afval, groen onderhoud etc)

8

Ook geldt voor elk van deze bedrijven geldt dat hun kantoren in 2023 moeten voldoen aan de minimumeis van energielabel C voor hun panden. Hiertoe hebben zij hun plannen gedeeld met de bevoegde instanties. Op termijn zullen ook de regels om warmte af te staan aan de omgeving aangescherpt worden en wordt er meer en meer kritischer omgegaan met het lozen op open water. Een gegeven is dat sommige bedrijven een relatief hoge energievraag kennen. Andere bedrijven produceren veel warmte ten behoeve van hun productieproces. Vanuit de energiewetgeving is het niet zonder meer mogelijk dat 1 partij als energieleverancier gaat optreden. Desondanks zijn er voldoende koppelkansen om toch van elkaars “overschotten” aan warmte gebruik te maken, respectievelijk gezamenlijk te ondernemen in een reductie in afname van het elektriciteitsnet. Aantekening hierbij is dat voor de nieuwbouw, gezien de hoge isolatiewaarde volgens het Bouwbesluit per 1 januari 2021, “koelen” belangrijker worden dan “verwarmen”.

9

3. Grondstoffencentrum of circulair centrum 3.1 Van lineaire naar circulaire economie De kaders Het streven naar hergebruik van grondstoffen is al lange tijd een maatschappelijk thema en is ten dele in regels vastgelegd. Het Nederlandse beleid sluit aan bij het actieprogramma van de Europese Commissie uit 2015: Maak de Cirkel Rond. Dit plan is gericht op de transitie van de Europese interne markt naar een circulaire economie. Het actieplan behelst alle onderdelen van een productcyclus, van ontwerp tot hergebruik. Met name de maatregelen betreffende verbruik, afvalbeheer en hergebruik kunnen de praktijk van decentrale overheden raken. De maatregelen zijn een combinatie van wetgevingsvoorstellen die de Europese afvalwetgeving herzien en ondersteuning vanuit de EU voor lokale en regionale initiatieven die de transitie naar een circulaire economie bevorderen. Er zijn drie doelen gedefinieerd om de wijze waarop materiaalstromen worden ingezet en georganiseerd in de Nederlandse economie op termijn ingrijpend te veranderen: 1. Grondstoffen in bestaande ketens worden hoogwaardig benut; 2. Waar nieuwe grondstoffen nodig zijn, worden fossiele, kritieke en niet-duurzaam geproduceerde hernieuwbare en algemeen beschikbare grondstoffen vervangen door duurzaam geproduceerde, hernieuwbare en algemeen beschikbare grondstoffen’; 3.

We ontwikkelen nieuwe productiemethodes, gaan nieuwe producten ontwerpen en gaan gebieden anders inrichten. Ook bevorderen we nieuwe manieren van consumeren. Om de Nederlandse economie versneld te veranderen in de richting van een circulaire economie moeten zowel de economische structuur als de materiaalstromen daarbinnen worden beïnvloed en veranderd. Dit vereist technische, sociale en systeeminnovatie bij alle partijen. Een grote verantwoordelijkheid hiervoor ligt bij de producenten. Eind 2022 moeten productiebedrijven al zoveel mogelijk stappen hebben gezet naar het circulair ontwerpen van hun producten. Een rol voor gemeenten is mede weggelegd in: 

Productketens van consumptiegoederen optimaliseren;

Effectievere inzamel- en retoursystemen;

Betere sorteer- en verwerkingssystemen;

Stimuleren van een groter aanbod van reparatie- en kringloopinitiatieven;

Delen, hergebruik en reparatie stimuleren bij inwoners;

Gedragskennis breder inzetten en verdiepen.

De eerste stappen in dit proces zijn geconcretiseerd in de landelijke VANG-doelstellingen (Van Afval Naar Grondstoffen). Hierdoor moet worden toegewerkt naar 100 kg restafval en 75% afvalscheiding in 2020 , met een verdere doorgroei naar een maximaal percentage scheiding in 2025. In 2050 worden alle grondstoffen weer gebruikt. Op het gebied van afval, is het verminderen van restafval een vertaling van het streven naar maximaal hergebruik van reststromen. Dat laatste is niet los te zien van de andere doelstellingen zoals verduurzaming

10

aan de voorkant van de keten en het (verplicht) toepassen van gerecyclede materialen. De gescheiden inzameling is een belangrijke schakel in deze keten. Reststromen en recycling Afval wordt een grondstof als deze zo goed mogelijk gescheiden wordt tot zogeheten monostromen. Deze monostromen zijn belangrijk om producten te kunnen verwerken in nieuwe producten. Dit vraagt om discipline: discipline van inwoners en van de gemeente als inzamelaar. Het afval wat niet geschikt is om huis-aan-huis in te zamelen is potentieel afval voor het brengstation. Een maatschappij waarin er weinig tot geen afval meer bestaat is niet op korte termijn te realiseren. Dit betekent dat voor nu een brengstation ingericht moet worden om ten minste alle wettelijke stromen gescheiden in de bakken te kunnen deponeren. Het brengstation moet flexibel of beter: modulair ingericht worden, zodat ruimten in de toekomst beter benut kunnen worden. Hergebruik In de gemeente Noordenveld en omstreken zijn er reeds relatief veel kringloopbedrijven gevestigd. Alleen in het dorp Roden zijn er al vijf. In de buurgemeente heeft ook Novatec een kringloopwinkel. Uit interviews blijkt dat de hergebruikwinkels goed bezocht worden als het gaat om het afdanken van oude (soms ook nieuwe) spullen. Ook is bewezen dat er voldoende markt is voor de repair-cafés.

Repair Café gaat zesde seizoen in 14 augustus 2019 om 20:39 uur

Het Repair Café Noordenveld gaat het zesde seizoen in dit jaar. We zitten al vier jaar op onze vaste stek in de Doopsgezinde Kerk aan de Padkamp, Roden en blijven vasthouden aan de woensdagmiddag 14.00-16.00. De organisatie heeft geprobeerd om op meerdere locaties te beginnen, maar dat zorgde voor veel onrust en verwarring. Alle Noordenvelders zijn nu weer welkom in Roden voor koffie en thee en natuurlijk een reparatie samen met onze vrijwilligers. Oude en kapotte spullen Als er nog oude en/of kapotte spullen uit het vorig jaar in uw huis, schuur of tuin liggen kunnen die weer bij en met ons ter reparatie worden aangeboden. Zoals gebruikelijk zitten onze vrijwilligers om met u aan de slag te gaan. Het Repair Café start in Roden op 4 september 2019 om 14.00. Op verzoek zijn daarnaast twee sessies in de Brinkhof, Norg. Deze zijn op 18 september en 16 oktober. Het Repair Café repareert allerlei kleinere apparaten, speelgoed, klokken en kleding. Ze repareren geen fietsen, computers en stoffering, hiervoor zijn er al andere diensten in onze gemeente. Alles gaat vrijwillig, ook de bijdrage die u kan leveren om onze kosten te dekken.’ Bron: https://roderjournaal.nl/artikel/1039107/repair-cafe-gaat-zesde-seizoenin.html?harvest_referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F

11

3.2 Uitwerking ambitieniveau II en III voor het brengstation Zoals in de inleiding reeds aangegeven kan het huidige brengstation het aantal afvalstromen dat noodzakelijk is om te voldoen aan de toekomstige eisen niet verwerken. In de eerdere rapportage van Modulo zijn drie ambitieniveaus voor het brengstation beschreven. In eerdere besluitvorming is verzocht om ambitieniveau II en III uit te werken. - Ambitieniveau II Het grondstoffencentrum: Hier ligt de nadruk op hergebruik van materialen. Er wordt ter plekke of in de buurt een sorterings- en demontageslag gemaakt. Dit creëert naast hogere opbrengsten voor de afzet, ook meer, lokale, werkgelegenheid. Tevens wordt er op het grondstoffencentrum een innamepunt voor kringloopgoederen geboden. De gemeente is zo de regisseur van de afval- en grondstoffen en draagt er zorg voor dat spullen en bouwmaterialen een tweede leven krijgen en grondstoffen de juiste kwaliteit hebben om gerecycled te kunnen worden. Het brengstation zet in op een samenwerking tussen diverse partijen op het gebied van grondstoffen, circulaire economie, kringloop en sociale werkvoorzieningsschap; - Ambitieniveau III Het circulair centrum: Wanneer de gemeente kiest voor een Circulair centrum, kiest zij ervoor om de samenwerking te zoeken met lokale ondernemers en voorinteractie met de bezoekers.

Deze interactie kan op verschillende manieren vorm krijgen, bijvoorbeeld door het realiseren van een winkelruimte waar producten verkocht worden die van afval gemaakt zijn en/of door het realiseren van een educatieruimte waar een programmering gedraaid kan worden ten behoeve van het voorlichten en inspireren van bezoekers. Door deze interactie met de bezoekers kan een Circulair centrum door de gemeente ook gebruikt worden als visitekaartje. Het circulair centrum is een plek waar inwoners van een gemeente graag naar toe gaan, waar zij geïnspireerd worden om er op een duurzame wijze om te gaan met grondstoffen, gebruikte goederen en met elkaar. (Bron: Raadsvoorstel, besluitvorming dd 11-12-2019) Modulo geeft in haar rapportage het verschil tussen de ambitieniveaus weer met het bouwstenenmodel:

De modellen zijn niet rigide, er kunnen tussenvormen tussen de modellen ontstaan. 12

3.2.1 Wat betekent dit voor het gebouw? De keuze voor het ambitieniveau kan effecten hebben op diverse factoren voor het gebouw. Hieronder wordt dit uitgewerkt. Vooraf zijn een aantal randvoorwaarden aanwezig: 

Afval dat achter de slagboom van het brengstation is beland, mag, volgens de huidige regelgeving, op het terrein niet meer worden weggenomen voor hergebruik;

Detailhandel is op het gegeven bedrijventerrein, op basis van het huidige bestemmingsplan, niet toegestaan. De kansen liggen op het vlak van verbeteren van en het realiseren nieuwe producten en deze vervolgens rechtmatig te distribueren;

Voorkomen moet worden dat de gemeente in strijd gaat handelen met de Wet Markt en Overheid;

Concurrentie met bestaande kringloopwinkels en de repair-cafés is niet wenselijk.

Ambitieniveau II betreft een grondstoffencentrum. Dit centrum richt zich op het sorteren en/of demonteren van materialen voor hergebruik. Er is een innamepunt voor kringloopgoederen aanwezig. Er wordt samenwerking gezocht met kringloopwinkels en repair-cafés. In Noordenveld zijn diverse initiatieven aanwezig voor hergebruik en reparatie van goederen. Ambitieniveau III is een circulair centrum. Kenmerkend voor dit centrum is de mogelijkheid voor start ups, een belevingscentrum, exposities en educatie. Voor de uitvoering hiervan is naar schatting 500 m2 extra ruimte noodzakelijk. De investeringskosten worden geraamd op € 800.000. Detailhandel is op dit moment op de locatie bestemmingsplantechnisch onmogelijk. Daarnaast beperkt de Wet Markt en Overheid ons doordat we als gemeente marktconform verhuren, zonder winstoogmerk, en daarmee concurreren met bedrijven en organisaties in de omgeving. Om ambitieniveau III tot uitvoering te brengen bestaat er een grote afhankelijkheid van startende ondernemers (kunstenaars) die kansen zien om producten en/of grondstoffen te hergebruiken en na een periode van 1-1,5 jaar door kunnen groeien naar een ander winkelpand. De voorzichtige verwachting is dat Noordenveld te klein is om voortdurend nieuw aanbod van startups te genereren. Voor inwoners en organisatie vraagt de doorontwikkeling naar een circulaire economie om gedragsverandering.

Voor de gedragsverandering die inwoners aan zet om te delen en te hergebruiken zijn we mede afhankelijk van de inzet van de landelijke overheid.

13

4. Duurzaamheid 4.1 Mate van duurzaamheid Het thema “duurzaam” staat hoog op de agenda van de overheid en de gemeente Noordenveld. In de Omgevingsvisie Noordenveld 2030 heeft Noordenveld er voor gekozen om de ambitie uit te spreken in 2030 de duurzaamste gemeente van Drenthe te zijn. Het doel is om steeds minder gebruik te maken van fossiele brandstoffen, nieuw te bouwen vastgoed zo veel mogelijk zelfvoorzienend te laten zijn en grondstoffen zoveel mogelijk te hergebruiken. Ook vanuit de Europese Unie wordt daarop gestuurd. Onlangs heeft ook Noordenveld zich gecommitteerd aan de duurzame ontwikkelingsdoelen (sustainable development goals). Deze doelen vormen een toekomstagenda voor duurzame ontwikkeling in de periode 2015-2030. In dit document beschrijven we wat dit alles betekent voor een nieuw te bouwen gemeentewerf en brengstation. Hierbij maken we onderscheid in “duurzaam” en in “circulair” alsook een tussenvorm daarvan: duurzaam+.  Met “duurzaam” bedoelen wij: Conform de vigerende wetgeving, respectievelijk de wet voor zover deze bekend is per 1 januari 2021.  Met “circulair” bedoelen wij: Volgens de principes van de circulaire economie: Er bestaat geen afval meer. Daarnaast wordt er weinig tot geen gebruik gemaakt van fossiele brandstoffen. De CO 2 -uitstoot en stikstofuitstoot zijn tot het minimum gereduceerd.

Er wordt met maximaal respect omgegaan met de natuur en de gevolgen van de klimaatverandering.  Met “duurzaam+” bedoelen wij: Een tussenvariant van “duurzaam” en “circulair”. Hiermee worden stappen gezet richting circulair, rekening houdend met de klimaatveranderingen heden ten dage. Deze drie thema’s zien vooral toe op wat er gebouwd moet worden en hoe dit te exploiteren is, respectievelijk op welke wijze duurzaamheid aan te besteden is. Een indicatie wordt gegeven van de kosten en de baten, de voor- en nadelen van de opties.

4.2 De bouw Duurzame bouw Per 1 januari 2021 gaan de nieuwe Bouwbesluiteisen in. Een belangrijk onderdeel daarvan is het Bijna Energie Neutraal Gebouw (BENG). Op dit moment zijn bedrijven, maar vooral ook producenten zich massaal aan het voorbereiden op de gevolgen ervan. De branche verwacht een stijging van 3-7% op de bouwkosten door deze maatregel. Het aansluiten op het gasnet van nieuwe gebouwen was sinds juli 2018 in principe al niet meer toegestaan. Het gehele bouwwerk wordt getoetst op de maximale energiebehoefte, het maximaal primair fossiel energiegebruik en de minimaal aandeel hernieuwbare energie. 14

Dit zegt iets over de installaties, maar ook bijvoorbeeld over de detaillering van het bouwkundig ontwerp. De toepassing van warmtepompen en zonnepanelen lijkt onontkoombaar. Omdat de ontwikkelingen om BENG-proof te ontwerpen en te bouwen nog in volle gang zijn, voert het te ver om nu al eisen te stellen en uitgangspunten in te nemen, over hoe de uitvoering moet worden. Wel kunnen we de doelstelling formulieren van het opgeleverde werk en hoe we willen dat de exploitatie verloopt. Duurzaam+ bouwen We kunnen ambities meegeven aan de ontwerper en bouwer en zo mogelijk de beheerder van de opstallen of we duurzaam volgens het Bouwbesluit voldoende vinden, of we de stap maken naar circulair bouwen of ergens tussenin willen. Naast het bouwen volgens de wet, wordt nu ook meer gekeken naar de flexibiliteit en de modulairiteit van het gebouw en andere opstallen. Dit betekent dus dat dit later ook anders inzetbaar is als de gemeente van de gemaakte ruimte geen gebruik meer maakt vanwege gewijzigde wetgeving of bijvoorbeeld een andere werkwijze. Zonnepanelen worden geïnstalleerd voor het eigen gebruik voor ten minste de daguren (daglicht). We maken gebruik van het feit dat veel producenten vanaf 2023 hun producten circulair vervaardigd moeten aanbieden (of daarvoor een plan gereed hebben voor uitvoering). We bieden ondernemers de kansen hun reeds (her)ontwikkelde producten toe te passen.

In de praktijk betekent duurzaam+-bouwen: 

meer ecologie en aansluiting op de natuurlijke omgeving;

Het energie- en waterverbruik wordt gereduceerd;

Zo maximaal mogelijk gebruik van gerecyclede producten;

Er wordt modulair gebouwd.

Circulair bouwen Circulair bouwen betekent dat elk product dat toegepast wordt, herbruikbaar is en zo mogelijk al hergebruikt materiaal is. Na de sloop mogen onderdelen niet of nauwelijks leiden tot afval. Er worden nagenoeg geen fossiele brandstoffen gebruikt gedurende de bouw en de exploitatie van het gebouw en overige opstallen. In de praktijk betekent circulair bouwen: 

een andere bouwmethodiek door hergebruik van materialen;

reductie van energie- en waterverbruik en zorgvuldig energie- en waterbeheer;

opgewekte energie volledig voor eigen gebruik;

energieopwekking voor anderen behoort tot de mogelijkheden.

In de uitvraag stellen we duidelijke voorwaarden aan de toe te passen producten: waar komt het vandaan en op welke wijze gaat het lang mee én kan het na einde toepassing een nieuwe levensfase ingaan (elders). Zoals beschreven, moeten producenten voor 2023 al nagedacht hebben over hun eigen producten. Door het circulair bouwen in de uitvraag mee te nemen, worden ook ontwerpers en bouwers gemotiveerd hiervoor zich in te spannen met als voordeel dat zij klaar zijn voor de in de nabijheid zijnde regels voor circulariteit.

15

Duurzaamheid in het algemeen Zodra er keuzes zijn geformuleerd welke ambities de gemeente nastreeft bij de ontwikkeling en exploitatie van de nieuwe gemeentewerf en brengstation (zie matrix), zullen deze ambities ondubbelzinnig middels doelen geformuleerd worden om te komen tot een opdracht aan een bedrijf die dat voor de gemeente gaat uitvoeren. Het uiteindelijke doel voor het duurzame gebruik van het gebouw is om een gemeentewerf en brengstation te realiseren waar men goed en prettig kan werken (exploitatie). De opstallen zijn middelen om dat (deels) te bewerkstelligen. Werknemers, maar ook bezoekers moeten zich er goed voelen, logistiek moet het geheel een logisch geheel zijn en ook bijvoorbeeld kostentechnisch en beheerstechnisch moet het werkbaar zijn.

16

5. Subsidie mogelijkheden Er zijn diverse subsidiemogelijkheden op Europees, landelijk en regionaal vlak. Jaarlijks wordt er een nieuw pakket aan subsidies aangeboden. Hierbij opgemerkt dat een aantal subsidies alleen zijn ingericht voor bedrijven en particulieren. Een samenwerking met een bedrijf kan dus best kansen bieden. Welke kansen dat precies zijn hangt geheel af van wat er gemaakt moet worden en het ontwerp daarbij. We moeten hiervoor dus al verder zijn in het traject. De grotere veelal provincie-overstijgende subsidies kennen een relatief lang voortraject zonder kans op zekerheid van verkrijging van deze subsidie. Verder zijn er diverse kleine subsidies. Op dit moment gelden er ook voor overheden subsidies voor bijvoorbeeld warmtepompen. Zodra er een besluit is genomen, wat te realiseren moet worden gekeken welke subsidiemogelijkheden er op dat moment nog zijn en kunnen de aanvragen worden gedaan. Jaarlijks vind hierin een wijziging plaats en worden subsidiepotten al dan niet aangevuld. De SNN en de RVO bieden hiervoor een goed overzicht. Uit de gesprekken welke we gevoerd hebben met de provincie en de milieufederatie blijkt overigens dat er de komende tijd waarschijnlijk nog meer subsidies beschikbaar worden gesteld.

5.1 Subsidiemogelijkheden voor gemeente en bedrijven Hieronder volgt een overzicht van de subsidies in 2020 die (naar verwachting) doorlopen in 2021. Deze lijst is niet uitputtend: Energie-investeringsaftrek (EIA) Als je investeert in energiezuinige technieken die op de energielijst staan mag je de kosten aftrekken van de vennootschapsbelasting. Deze regeling geldt voor overheden alleen als het activiteiten betreft waarvoor vennootschapsbelasting betaald wordt. Het gaat daarbij hoofdzakelijk om activiteiten waarbij we deelnemen aan economisch verkeer 2 . Regeling willekeurige afschrijving milieu-investeringen (Vamil) Als je investeert in milieuvriendelijke bedrijfsmiddelen die op de milieulijst vermeld staan dan kun je 75% van de investering op een willekeurig moment af schrijven. Hoe snel of langzaam je afschrijft, bepaal je zelf. Het is zelfs mogelijk om 75% van de investering al in het jaar van aanschaf af te schrijven. De overige 25% schrijft je regulier af. Door af te schrijven in het jaar waarin dat het beste uitkomt, verminder je de fiscale winst. In het jaar dat het meeste wordt afgeschreven is de vennootschapsbelasting minder. Uiteraard valt er dan in latere jaren minder af te schrijven. Hiermee wordt een liquiditeit- en een rentevoordeel geboekt doordat het betalen van belastingen naar de toekomst wordt verschoven.

Ook kan het voordelig zijn de belasting te betalen in jaren waarin veel winst wordt maakt doordat je in een lagere belastingpercentage terecht komt. Deze regeling geldt voor overheden alleen als het activiteiten betreft waarvoor vennootschapsbelasting betaald wordt. Het gaat daarbij hoofdzakelijk om activiteiten waarbij we deelnemen aan economisch verkeer.

2 Economisch verkeer = diensten of leveringen aan derden waar ten minste een kostendekkende vergoeding

tegenover staat, door die derden.

17

Milieu-investeringsaftrek (MIA) Als je investeert in milieuvriendelijke bedrijfsmiddelen die op de milieulijst vermeld staan dan kun je een extra percentage (13,5%, 27% of 36%) aftrekken van de fiscale winst. Dit is bovenop de Vamil regeling. Hierdoor betaal je minder belasting. Deze regeling geldt voor overheden alleen als het activiteiten betreft waarvoor vennootschapsbelasting betaald wordt. Het gaat daarbij hoofdzakelijk om activiteiten waarbij we deelnemen aan economisch verkeer. ISDE-subsidie voor warmtepompen De Investeringssubsidie duurzame energie geeft een tegemoetkoming bij de aankoop van zonneboilers, warmtepompen, pelletkachels en biomassaketels. Het subsidiebedrag is afhankelijk van het type installatie en is bij warmtepompen ca. 20% van het aanschafbedrag van de installatie. SDE+ subsidie of SDE++ subsidie De stimuleringsregeling duurzame energieproductie is een subsidieregeling waarbij de productie van duurzame energie wordt beloond over een vastgesteld aantal jaren voor een vast bedrag per geproduceerde kWh elektriciteit of warmte. Vaak is er een voorjaarsronde en een najaarsronde, gedurende een aantal weken kan er dan worden ingeschreven op de regeling. Deze regeling bestaat al een aantal jaren. De verwachting is dat de gemeente na de bouw hier ook gebruik van kan maken. Meer informatie over de SDE+ regeling staat op de site van de RVO.

Regeling Regionale Projecten (RRP) van de regio Groningen Assen Regio Groningen-Assen investeert in projecten die de regio mooier, sterker en krachtiger maken. De afgelopen jaren is binnen deze regeling 6 miljoen euro uitgekeerd in 46 projecten. Bij het beoordelen van de initiatieven gelden twee voorwaarden (urgentie en regionaal) en drie criteria: samenwerking, ruimtelijke kwaliteit en duurzaamheid. Er zijn twee momenten per jaar wanneer de projecten kunnen worden ingediend. De deadline voor de volgende ronde is 28 september 2020 en daarna in april 2021. De maximale subsidie is € 500.000 per project. Prijsvraag voor het opzetten circulair ambachtscentrum Voor het opzetten of uitbreiden stelt Rijkswaterstaat in 2020 weer een subsidie beschikbaar. De best beoordeelde plannen kunnen rekenen op een bedrag van maximaal 50% van de subsidiabele kosten tot een bedrag van € 50.000 per project. Van 7 september tot 18 oktober 2020 kan er een plan worden ingediend in samenwerking met kringloopwinkels en repair-cafés. Impulsregeling klimaatadaptatie Dit is een landelijke subsidie voor klimaatadaptatie. Met deze regeling kan wellicht de hemelwater maatregelen als bedoeld onder “Circulariteit” gesubsidieerd worden. De rijksbijdrage zal 33% zijn van de investering.

Deze regeling zal per 1 januari 2021 tot in elk geval 31 december 2023 opengesteld worden, bij een totale subsidiepot van 15-250 mln euro). Diverse SNN subsidies – welke pas na besluitvorming en veelal specifiek voor de bouw beschikbaar gesteld worden. www.snn.nl 18

5.2 Subsidiemogelijkheden specifiek voor bedrijven Voor bedrijven bestaan ook nog de volgende subsidies.

Via Innovatie Tot 31 december 2021 kunnen bedrijven een subsidie aanvragen voor het inschakelen van een onafhankelijke derde bij het ontwikkelen en implementeren van een nieuwe manier van organiseren, een nieuw verdienmodel of een samenwerking met andere partijen. Het subsidiepercentage is 50% en de maximale subsidie is € 12.500. Deze subsidie is vooral gericht op 100% circulair: Noord Nederland als groenste regio van Nederland. DEI subsidie Demonstratie Energie- en Klimaatinnovatie 2020 In een pilotproject kunt u een nieuwe technologie testen en verbeteren in een proefopstelling die representatief is voor de praktijk. In een demonstratieproject investeert u in een productieinstallatie die ook na afloop van het subsidieproject in gebruik blijft. De projecten moeten innovatief zijn. Bij pilotprojecten kijken we daarvoor naar de internationale stand van de techniek. Voor demonstratieprojecten geldt dat maximaal 2 keer eerder subsidie mag zijn gegeven voor een zelfde soort installatie vanuit de Topsector Energie-regelingen. De DEI+ staat open voor bedrijven, bijvoorbeeld een bedrijf dat iets innovatiefs wil proberen op de locatie Ekkelkamp Binnen de Demonstratie Energie- en Klimaatinnovatie (DEI+) zijn er diverse thema’s: 

Energie-innovatie

Energie-efficiëntie

Hernieuwbare energie (incl. flexibilisering van het elektriciteitssysteem, waaronder waterstof en ruimtelijke inpassing)

Lokale infrastructuur

CCUS (Carbon Capture, Utilisation and Storage)

Overige CO 2 -reducerende maatregelen in de industrie of elektriciteitssector

Aardgasloze woningen, wijken en gebouwen

5.3 Prognose Aangenomen mag worden dat de “kleinere” subsidies voor onder andere warmtepompen de komende jaren wel in stand blijven. Deze regelingen gelden ook voor overheden. Een subsidie van € 15.000 is realistisch. De SDE-subsidies blijft voorlopig ook nog in stand. Dit is vooral een aanrader om aan mee te doen omdat dit de exploitatielasten (energiekosten) de komende jaren aanzienlijk zal verlagen en winst mogelijk is vanwege overmaat aan energieproductie. Immers, binnen enkele jaren zal de salderingsregeling voor zelf opgewekte stroom van toepassing zijn. Hierdoor zal het belastingvoordeel van zelf opgewekte stroom (geleidelijk aan) weg vallen. Met gebruikmaking van de SDE-regeling is daar voor de duur van 15 jaren geen sprake van.

19

Er bestaat een kans dat bij het sec voldoen aan de BENG3-normen uit het Bouwbesluit het opgewekt vermogen al 15 KW moet zijn. Bij de meest eenvoudige variant van duurzaam kan de gemeente dus mogelijk al gebruik kunnen maken van deze regeling. Bij de opties “duurzaam+” en “circulair” kan hier zeker gebruik van gemaakt worden. Het verschil in oorspronkelijke kosten en opgewekte kosten worden dan – vrij vertaald – gecompenseerd door de overheid. De RRP en de prijsvraag voor het circulaire ambachtscentrum zijn ook zeker aanraders. Rekening kan gehouden worden met subsidies tussen de € 50.000 en € 550.000. Voorwaarde is wel dat er voor maximale circulariteit gekozen wordt en ambitieniveau III voor het grondstoffencentrum. Datzelfde geldt voor de subsidie Impulsregeling Klimaatadaptatie. 33% van de investering op het vlak van klimaatadaptatie wordt met deze regeling gesubsidieerd. Alle maatregelen die ervoor zorgen dat er op een goede manier met regenwater wordt omgegaan vallen onder deze regeling. Te denken valt aan: opvangen en gebruiken van regenwater, maar ook de toepassing van biodiversiteit: natuurlijke zuivering in open waterpartijen, doelmatig aangelegde groenvoorzieningen etc. Uit de gesprekken met Milieufederatie Drenthe blijkt dat ook daar nog een aantal kansen liggen. Zodra er meer concrete plannen liggen treft een vervolgoverleg doel.

In de matrix in hoofdstuk 7 is een en ander in een overzicht uitgewerkt.

20

6. Exploitatie en aanbesteding 6.1 Onderdelen om aan te besteden Er zijn diverse mogelijkheden om het uit te voeren werk, de diensten en de leveringen op de markt te brengen. Vanwege de verwevenheid van taken die gedaan moeten worden, zien we landelijk steeds vaker dat werkzaamheden geclusterd worden waar dat kan en waar dat mag, teneinde de doelmatigheid optimaal te benutten. Belangrijk is dat niet de focus ligt op de bouw van de werf en het brengstation, maar hoe het gebouwde ondersteunend kan zijn aan een fijne en veilige werkplek, alsook bijvoorbeeld een werkbare en prettige exploitatie. Hieronder een overzicht van een aantal mogelijkheden: 6.1.1 Traditioneel Een traditionele vorm van opdrachten op de markt zetten: 1. Het ontwerp uitbesteden (middels een prijsvraag); 2. De uitvoering uitbesteden, waarbij er desgewenst een splitsing gemaakt in diverse onderdelen/ vakdisciplines (Bouwkundig deel, installatietechnisch en civieltechnisch deel); 3. Het onderhoud uitbesteden; 4. Beheer energie- en waterrekening. De nieuwe Bouwbesluiteisen/BENG vergt van de ontwerper van het bouwkundige en civieltechnische deel veel meer inspanning dan tot op heden. Voor het installatietechnische ontwerp des te meer. Het installatieconcept is onlosmakelijk verbonden aan het bouwkundig ontwerp.

In de praktijk blijkt het al jaren lastig te zijn voor installateurs om een gebouw zo te ontwerpen dat er maximaal rendement wordt gehaald uit de installaties in het gebouw. Pas na een jaar – als alle seizoenen geweest zijn, is een installatie pas goed ingeregeld. Dit is een intensieve periode voor de vastgoedeigenaar. Aannemers proberen in het algemeen voor een zo scherp mogelijke prijs te voldoen aan de uitvraag om de winstpercentage voor hem zo hoog mogelijk te laten zijn. (Let op: Dit staat los van het aanbesteden op prijs-kwaliteit.) Pas als de uitvoerende partij (of zelfs ontwerper) ook “probleemeigenaar” wordt van de exploitatie van de installaties of het energieverbruik, dan is er een grotere prikkel om de installatie tezamen met het bouwkundig en civieltechnische deel zo goed mogelijk te construeren. Dit leidt veelal tot minder (klachten) onderhoud. Ontwerp, uitvoering en onderhoud zijn dan nauw met elkaar verbonden. Traditioneel aanbesteden is een goede optie als er ten minste gekozen wordt voor het bouwen in een bouwteam. Dit om de integraliteit en de uitvoerbaarheid van het ontwerp te waarborgen.

Het uitvoeren per fase zorgt voor dit project zorgt niet alleen voor een vertraging van ten minste 4 maanden, ook bestaat er een gerede kans dat de uitvoerende partij het ontwerp op punten zal moeten herzien en opnieuw uitwerken om de uitvoerbaarheid van de toe te passen noviteiten 3 te garanderen.

3 Noviteiten heeft in dit kader betrekking op de snel veranderende markt op het gebied van verwarmen en

ventileren, etc. Niet bedoeld wordt dat er bij voorkeur de meest nieuwe producten toegepast moeten worden, waardoor dit project een proeftuin wordt voor nieuwe producten. 21

(NB: als ontwerp gereed is, moet er een bestek of werkbeschrijving gemaakt worden en pas dan kan de aanbestedingsprocedure in gang gezet worden voor het selecteren van een aannemer.) De traditionele manier van uitbesteden per fase wordt voor dit project afgeraden.

6.1.2 Meest voor de hand liggende alternatieven De wijziging in de wet/Bouwbesluit alsook het belang van een exploitatie die zowel functioneel als kostentechnisch het meest voordelig is, maakt dat een andere wijze van opdrachtgeverschap of zelfs eigenaarschap aantrekkelijk wordt voor dit project. Ook de kwetsbaarheden van de eigen organisatie kunnen ondervangen worden met een andere vorm van uitbesteden dan traditioneel. De eigen organisatie hoeft niet overal verstand van te hebben, maar moet slechts nog sturen op het realiseren van de afgesproken doelen (regiefunctie). Design Build Finance Maintain Operate (DBFMO) is de meest geïntegreerde variant van de publiek-private samenwerking (PPS). DBFMO betekent vrij vertaald: ontwerp, bouwen, financieren, onderhouden en exploitatie. In het DBFMO zijn diverse variaties mogelijk. De meest voor de hand liggende opties voor de nieuwbouw gemeentewerf en brengstation zijn: a. DB: Ontwerper = Uitvoerder/ bouwer b. DBM: Ontwerper = Uitvoerder/ bouwer & voert Beheer en onderhoud uit c. DBFM: Ontwerper = Uitvoerder/bouwer = Financierder & Voert beheer en onderhoud uit Bij elk van deze opties moet van te voren vastgesteld worden met welke intensiteit en in welke rol(len) de gemeente aan het roer zit. Dit kan gelijk zijn aan de traditionele wijze van het op de markt brengen van de opdrachten.

Zoals aangegeven bieden deze vormen de mogelijkheid om beter regie te voeren op het project. DB De DB-methode is volgend op het traditioneel op de markt brengen van het ontwerp en de bouw. De bouwer is ontwerper van het vastgoed. Daardoor komt er een goed integraal plan tot stand die uitvoerbaar is qua techniek en kosten. Er kunnen voorwaarden gegeven worden voor hoe we het onderhoud en beheer willen doen. Uit de praktijk moet vervolgens blijken wat daarvan tot stand is gebracht. Met deze vorm van aanbesteden maakt de gemeente zichzelf kwetsbaar als het gaat om het onderhoud en beheer. Verwacht mag worden van de gemeentelijke organisatie dat zij de kennis en kunde hebben te kunnen sturen op dat beheer. Gezien de razendsnelle ontwikkelingen op het vlak van duurzaamheid is dit niet realistisch. De risico’s voor de gemeente zijn voor het onderhoud en beheer gelijk aan de traditionele manier van het op de markt brengen van werken en diensten. Ook deze manier van op de markt brengen van het werk wordt afgeraden. DBM Een groeiende trend is dat aannemers, maar vooral installateurs ook verantwoordelijk gemaakt worden voor het onderhoud (van de installaties). 22

Op deze wijze is er een prikkel voor de ondernemer om niet alleen zo slim mogelijk te ontwerpen, zo goed mogelijk te bouwen en te onderhouden, maar ook om daar meer doelgericht over na te denken: op welke wijze het milieu zo min mogelijk belast wordt ten gunste van de eigen inzet financiering. Uit de praktijk blijkt dat installateurs dit een prettige vorm vinden. Het geeft ook hen meer bedrijfszekerheid. Voor de vastgoedeigenaar is het voordeel dat het onderhoudsbedrijf het bewuste vastgoed goed kent. In de praktijk zien we dat deze vorm van uitbesteden een gunst effect heeft op het (klachten)onderhoud. Hoe minder storingen er gemeld wordt des te gunstiger voor alle partijen. Er wordt efficiënt beheer gepleegd. De kwetsbaarheid van de eigen organisatie wordt beperkt. In plaats van ‘uitvoerende’ is de rol gewijzigd naar ‘controlerende’ of ‘regievoerende’ rol. Het geven van een prikkel voor een zo gunstig mogelijke exploitatie kan bij een DBM-constructie middels KPI-verwachtingen gegeven worden. (KPI = Kritieke Prestatie Indicatoren) De KPI’s geven handvatten tijdens de aanbesteding, de uitvoering en de exploitatie om op te toetsen en te handhaven. Uit de praktijk blijkt het toetsen op KPI’s minder tijdrovend te zijn dan het aansturen van diverse bedrijven om oneffenheden op te lossen, zoals dat bij een traditionele vorm van beheer het geval zou zijn.

Bovendien kan gestuurd worden op resultaat en is kennis van de (zich razendsnel ontwikkelende) bouw minder van belang. Opgemerkt moet worden dat voor wat betreft de technische installatie, het raadzaam is om de installaties voor een langere termijn uit te besteden dan de gebruikelijke vier jaren. Immers, de afschrijvingstermijn van installaties is vastgesteld op minimaal 10, maar veelal 15 jaar. In de eerste vier jaren na de bouw zal het onderhoud minimaal zijn en heeft de installateur amper een prikkel om een zo efficiënt mogelijke installatie te installeren. In de praktijk zien we ook meer en meer dat overheden een besluit nemen af te wijken van de reguliere 4 jaren voor het uitbesteden van diensten: het onderhoud en beheer van de technische installaties. DBM is vanzelfsprekend ook mogelijk voor het totaalpakket aan onderhoud en beheer. De grondslag om het bouwkundig en civieltechnisch onderhoud ook in een lange termijn overeenkomst onder te brengen is minder groot dan voor de installaties. Gezien de integraliteit van al hetgeen gebouwd moet worden, is dit een aan te bevelen optie. DBFM Het is een mogelijkheid om de realisatie van het gehele project neer te leggen bij een privaatrechtelijke organisatie. Deze voert uit, financiert en pleegt onderhoud. Ook de aanvraag subsidies wordt dan door de privaatrechtelijke partij geregeld.

De gemeente wordt op deze wijze volledig ontzorgd. Ook hier geldt weer: vooraf kunnen afspraken gemaakt worden over de input en de beslismogelijkheden van de gemeente. De grond kan verkocht worden aan de privaatrechtelijke partij. Vervolgens huurt de gemeente het vastgoed terug. Het voordeel is dat de gemeente nu geen investeringskosten heeft, maar enkel (vooraf overeengekomen) jaarlasten. Na einde huurperiode kunnen er nieuwe afspraken gemaakt worden over continuering van de huurovereenkomst of opzegging. In het laatste geval staat het de belegger vrij om binnen de gegeven kaders van het bestemmingsplan, een nieuwe bestemming te geven aan het terrein, of aan een andere partij te verhuren. 23

Ook kan ervoor gekozen worden om een recht van opstal te vestigen voor het terrein, zodat de grond eigendom blijft van de gemeente. Vervolgens leaset de gemeente het vastgoed. Het voordeel is dat de gemeente geen investeringskosten heeft voor de bouw, maar enkel (vooraf overeengekomen) jaarlasten. Na het einde van de overeenkomst kan ervoor gekozen worden het vastgoed af te kopen of een vorm van continuering van de leaseovereenkomst. Dit is een goede optie bij een tekort in het investeringsbudget en als de bedrijfszekerheid van de taken van de gemeentewerf en brengstation op (korte) termijn een andere zullen zijn. Een goed programma van eisen blijft een must om alle gemeentelijke taken uit te kunnen voeren zoals bedoeld. Soms ligt de afweging voor wie de rol op zich neemt van opdrachtgeverschap bij de te verkrijgen subsidies. Privaatrechtelijke ondernemingen kunnen in sommige gevallen wel gebruik maken van subsidies, daar waar de bestuursrechtelijke organisaties dat niet kan. Een nadeel van deze optie kan zijn dat het sluiten van de financiële overeenkomst onder voorwaarden tijd kost ten koste van de start van de werkzaamheden (ontwerp). Dit afgezet tegen de DBM-constructie, waarbij de winnende inschrijver gelijk kan starten met het ontwerp na gunning, moeten we rekenen op 1 tot 2 maanden vertraging.

Aandachtspunt is dat toekomstige mutaties in het gebouw of op het terrein uitgevoerd moeten kunnen worden, onder vooraf afgesproken voorwaarden. Bij het aangaan van de overeenkomst mag hier vooraf geen onduidelijkheid bestaan over wie verantwoordelijk is voor welk budget of tegen welke prijs. DBFM Een variant op DBFM is dat er gekozen wordt voor DBM en dat er op onderdelen voor de Fmogelijkheid gekozen wordt. Te denken valt aan: -

Installatieonderdelen die los te koppelen zijn;

-

Een gebouwdeel (bijvoorbeeld: het brengstation, of het kantoor, of de voorsorteerruimte. (Afhankelijk van het te kiezen onderdeel zal er een recht van opstal en/of appartementsrecht gevestigd moeten worden.) Let wel: In dit geval moet er een apart recht van opstal gevestigd worden om de verantwoordlijkheden goed helder te duiden. DBFM kan voor een project van deze omvang (of een deel daarvan) een aantrekkelijk optie zijn voor beleggers. Immers, geld op de bank zetten kost geld. Door te investeren kunnen zij wel/ een betere rente ontvangen. Het risico dat de gemeente als contractant haar afspraken niet na kan komen is relatief klein en daarmee biedt dit veel zekerheid voor de betreffende belegger(s). DBFM is voor de gemeente voornamelijk aantrekkelijk omdat ruimten die niet of tijdelijk niet door de gemeente in gebruik zijn door een derde (commerciële) partij makkelijker te verhuren is dan door de gemeente. De gemeente heeft zich immers te houden aan de Wet Markt en Overheid. Een privaatrechtelijke partij mag wel commercieel verhuren (binnen de kaders van het bestemmingsplan).

24

DBFMO De DBFMO-variant is niet nader uitgewerkt. Het heeft met de aanstaande wetgeving geen expliciete meerwaarde om ook de exploitatie bij een derde partij neer te leggen. Immers, de energiekosten zullen verminderen. Bijvoorbeeld de kosten van de schoonmaak zijn nauw verbonden met de kwaliteit van de schoonmaak en vraagt om een andere flexibiliteit. De te verwachten kosten die een private partij in rekening brengt zal altijd gebaseerd zijn op een stukje bedrijfszekerheid voor hemzelf. Dit zal zeker niet in het voordeel van de gemeente zijn. DBFMO+ of All-in lease contract Nog een stapje verder gaat dat de gehele exploitatie inclusief allerlei facilitaire voorzieningen meegenomen worden. Een voorbeeld hiervan in het Cruiseschip in Groningen (DUO en Belastingdienst). In casu wordt bijvoorbeeld ook de koffie/thee, schoonmaak en de werkplekken mee “geleased” door de overheid. Kritiek punt van deze constructie is dat de wijze van zeggenschap van de gemeente als klant, van te voren heel expliciet uitgeschreven moet worden voor wat betreft de behoeften en de eisen ten aanzien van duurzaamheid, circulariteit en de gewenste klachtenregeling. Het principe is dat de gemeente met deze methodiek volledig ontzorgd wordt. Hiervoor worden kosten in rekening gebracht. In het voorbeeld van DUO en de BD gaat het in principe alleen om kantoorruimte.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Noordenveld&id=4f66e08d-b3c4-44e3-986d-ab5ac221ff22