CConstaterende datNoordenveld
Koppel je AI →
Document · PDF

5. Bijlage behorende bij zienswijze 2

Oordeelsvormende vergadering 18 oktober 2023, gemeente NoordenveldBij agendapunt: Bestemmingsplan Hoek Kanaalstraat Wilhelminastraat Roden15.101 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

Met een samenhangende aanpak kunnen we oplossingen vinden voor het verbeteren van de leefomgevingskwaliteit van bestaand bebouwd gebied, benutten van bestaande waarden en de wijken toekomst- en levensloopbestendig maken. We benutten de kans om te bezien hoe woningen, voorzieningen en werklocaties toe kunnen worden gevoegd. • Hoogstedelijke knooppunten: grootschalige verdichting met kwaliteit. Hiermee benutten we de netwerken die er zijn en versterken we de agglomeratiekracht. Het grote vraagstuk is hier hoe we deze plekken ontwikkelen met kwaliteit: levendige delen van de stad met een grote mix aan functies en hoge kwaliteit van de openbare ruimte. De drie gekozen thema’s bieden hier ieder vanuit een andere invalshoek of voor een ander type plek in de stad oplossing aan. We pakken dit op in nauwe samenwerking met diverse programma’s (Gezonde en groene leefomgeving, Erfgoeddeal, programma Lopen en Fietsen en Smart Mobility, programma Natuur/ Agenda Natuurinclusief, programma Veiligheid en Leefbaarheid, het Deltaprogramma), het programma erfgoed en woningbouw, en initiatieven (Groen in en om de stad, klimaatadaptatie in de gebouwde omgeving, City Deals Openbare Ruimte, Ruimte voor Lopen en Slimme Stad, Energieke Wijken en Slimme Stad, Open oproep anders werken en wonen van het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie, de werkgroep overgangsgebieden en de Groene Metropool).

Voorbeeld: Gezonde structuren in de stad van de toekomst: knelpunt van kabels en leidingen Voor de vergroening van steden is ruimte nodig. Bestaande straten in de stad zijn doorgaans smal en precies breed genoeg voor verkeer, parkeren en een stoep. Straatprofielen bieden niet vanzelfsprekend plek aan een nieuwe rij bomen of een groenstrook. Om die ruimte te creëren zal de auto steeds vaker uit de stad geweerd worden. De mobiliteitstransitie moet ervoor zorgen dat in de stad vaker met OV gereisd wordt, per fiets of te voet. Dan kunnen in straten en pleinen op de plek van parkeerplaatsen, bomen en fietspaden worden aangelegd. Maar om dat te realiseren is niet alleen ruimte bovengronds, maar ook ruimte ondergronds nodig. Wanneer de ondergrond vol met kabels en leidingen ligt, heeft een boom niet voldoende ruimte om te wortelen. Om kabels en leidingen efficiënt plek in de ondergrond te geven, kan de gemeente een verticaal kabel- en leidingensysteem introduceren. In plaats van lukraak onder de straatstenen, worden de ondergrondse assets dan gestapeld binnen een profiel geplaatst. Dit vraagt wel dat de gemeente met alle asset-owners en netbeheerders hier dezelfde goede afspraken over kan maken. Wanneer een eigenaar van een set kabels onder regelgeving valt die hem een andere status geven, worden ambities op dat vlak behoorlijk gestremd, of tegengegaan.

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | Programma Mooi Nederland |

27

Vanuit Mooi Nederland werken we aan handelingsperspectief voor dit soort gestapelde opgaven. In alliantie met partners zullen we naar oplossingen voor de hierboven beschreven knelpunten zoeken. Deze oplossingen willen we instrumenteren, bijvoorbeeld door aanpassing wet- en regelgeving of door het opstellen van handreikingen of staalkaarten voor de gemeenten. Hierdoor kunnen we, samen met onze partners, werken aan een leefbare, groene stad en een Mooi Nederland.

28 | Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

NOHNIK architecture and landscapes

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | Programma Mooi Nederland |

29

4 Monitoring van de doelen Monitoring Het programma Mooi Nederland stelt ruimtelijke kwaliteit centraal door opgaven en toekomstbeelden bij elkaar te brengen, ruimtelijk ontwerp te bevorderen, goede voorbeelden breed te ontsluten en handelingsperspectieven te bieden om maatschappelijke opgaven in samenhang te realiseren. We volgen de ontwikkelingen zodat we weten in welke mate deze doelstelling wordt gerealiseerd. Dit doen we langs drie lijnen. 1. Procesmonitor voortgang programma Mooi Nederland 2. Inzet van ruimtelijke kwaliteitsteams (Q-teams) 3. Signalering van ontwikkelingen in bestaande monitors (1) Procesmonitor voortgang programma Mooi Nederland We monitoren de voortgang om tijdig bij te kunnen sturen als dat nodig blijkt. We rapporteren hier jaarlijks over in een voortangsrapportage gericht op de realisatie van de doelstellingen van het programma, de mijlpalen en factoren die van invloed zijn op de realisatie. In de voortgangsrapportage geven we een kwalitatief beeld van de voortgang van het programma, de producten die zijn opgeleverd en het gebruik van producten. In de voortgangsrapportage gaan we in op:

Doelstellingen

Indicatoren

Producten

Gedeeld beeld van samenhangende opgaven en toekomstperspectieven die de ruimtelijke kwaliteit vergroten

• Analyse en knelpunten stapeling maatschappelijke opgaven • Behoefte bij partners • Relevante ontwikkelingen fysieke leefomgeving

• Toekomstperspectieven • Bijeenkomsten en events

Samenhangende oplossingen doorvertalen naar instrumenten om tot uitvoering met kwaliteit te komen

• Voortgang op ruimtelijke handelingsperspectieven • Rollende agenda

• Gesloten allianties • Ruimtelijke concepten • Instrumenten

Verstevigen van de inzet van ruimtelijk ontwerp als instrument

• Toepassig van ontwerp in nationale programma’s en NOVEXgebieden • Gestimuleerde initiatieven

• Tussenrapportages Actieprogramma Ruimtelijk Ontwerp

Om dit kwalitatieve beeld te laden halen we input op bij partners. We vragen externe partijen, bijvoorbeeld het College van Rijksadviseurs, een expert-opinion te geven op de voortgang en inhoud van ons programma.

30 | Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

(2) Inzet van ruimtelijke kwaliteitsteams (Q-teams) voor monitoring ruimtelijke kwaliteit Om de voortgang en verbetering van de ruimtelijke kwaliteit in de NOVEX-gebieden te volgen en te borgen zetten we ruimtelijke kwaliteitsteams in, kortweg het Q-team genoemd. Dit team van onafhankelijke deskundigen met een multidisciplinaire achtergrond, gaat in gesprek en adviseert gebiedsgericht op ontwikkeling met ruimtelijke kwaliteit. Het Q-team adviseert als ‘kritische vriend’ gericht op het plan- en ontwerpproces en de uitvoering. Waar mogelijk sluiten we in de opzet van deze structuur aan bij bestaande kwaliteitsteams of adviseurs ruimtelijke kwaliteit. In de afgelopen jaren is veel positieve ervaring opgedaan met de inzet van Q-teams, zoals bij het traject Ruimte voor de Rivier. Ook heeft een aantal provincies een Provinciaal Adviseur Ruimtelijke Kwaliteit (PARK). Ze dragen ertoe bij dat ruimtelijke kwaliteit in de dialoog en aanpak centraal komt te staan en geven impuls aan proces. (3) Signaalmonitor ontwikkelingen fysieke leefomgeving Met een combinatie van verschillende bestaande monitoringssystemen kunnen we relevante indicatoren volgen die een signalerende functie hebben voor daadwerkelijke ontwikkelingen in ons land. We gebruiken de volgende monitors om belangrijke signalen en ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving te volgen: 1. Monitor Nationale Omgevingsvisie.

De NOVI-monitor brengt met effectindicatoren in beeld welke ontwikkelingen zich in de leefomgeving voordoen, gekoppeld aan de doelen van de NOVI. Waar deze doelen voldoende concreet zijn, doet de monitor een uitspraak over de mate van doelbereik. Bij de overige doelen geven de indicatoren de richting aan van ontwikkelingen. (link: NOVI-Monitor) 2. Planmonitor NOVI. In de Planmonitor NOVI brengt het PBL mogelijke ruimtelijke ontwikkelingen in kwetsbare gebieden jaarlijks in beeld. In 2021 is een pilot Planmonitor uitgebracht. (link: Planmonitor NOVI) 3. Monitor Landschap. De Monitor Landschap geeft gebruikers objectief inzicht in hoe het landschap transformeert door de tijd op verschillende schaalniveaus, zodat zij die veranderingen kunnen duiden, waarderen en desgewenst naar kunnen handelen. De monitor volgt de indicatoren bebouwing, landgebruik, openheid, opgaand groen, reliëf en historische lijnelementen. (link: Monitor Landschap - 2.0) en verbijzondering Monitor Landschappelijke impact logistieke bedrijven (link: Monitor landschappelijke impact Logistieke Bedrijven | Monitor Landschap - 2.0 (arcgis.com) 4. Erfgoedmonitor. Met de Erfgoedmonitor wordt inzicht gegeven in de ontwikkeling en staat van het erfgoed in Nederland. Een vaste set van indicatoren op het gebied van archeologie, gebouwde monumenten, historisch landschap wordt periodiek gemeten.

Hiermee worden trends en ontwikkelingen in de tijd zichtbaar gemaakt. (link: Erfgoedmonitor ) 5. Monitor Kustpact. Met het Kustpact streven partijen naar een balans tussen de ontwikkeling van recreatieve bebouwing in de kustzone en het beschermen en behouden van haar kernkwaliteiten en collectieve waarden. Het gaat bij de kwaliteiten en waarden bijvoorbeeld om vrij zicht, natuurlijkheid, kusterfgoed en kustplaatsen. (link: Monitor Kustpact | Monitor Landschap - 2.0 (arcgis.com))

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | Programma Mooi Nederland |

31

Gebruik van data in het programma Mooi Nederland Beide actielijnen van het programma Mooi Nederland hebben veel te winnen bij een optimale inzet van data. In actielijn 1 vormen data de basis voor het zowel het verkrijgen van inzicht in knelpunten ten aanzien van ruimtelijke kwaliteit als het zoeken naar oplossingen met behulp van ruimtelijk ontwerp. Datavisualisatie stimuleert de dialoog en verlaagt de drempel tot deelname. Ook in actielijn 2 zijn data het vertrekpunt om in concrete gebieden opgaven te analyseren en mogelijke oplossingen te verkennen. Data- en procesmodellering lenen zich bij uitstek om de ruimtelijke concepten te instrumenteren. Tot slot spelen data vanzelfsprekend een cruciale rol bij monitoring. In lijn met de dataparagraaf uit het programma NOVEX maken we zoveel mogelijk gebruik van reeds beschikbare, rijke aanbod aan ruimtelijke data. In samenspraak met het programma NOVEX inventariseren we de mogelijkheden ontbrekende gegevens aan te vullen en nieuwe vormen van analyse en visualisatie in te zetten. Hierbij valt onder meer te denken aan instrumenten gebaseerd op het concept van een digitale tweeling. Zo’n tweeling maakt het mogelijk opgaven integraal én toegankelijk inzichtelijk te maken en de ruimtelijke uitwerking van keuzes te simuleren.

32 | Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

5 Mijlpalenplanning Het programma Mooi Nederland bestaat uit twee actielijnen met doorlopende activiteiten. Vanuit deze doorlopende activiteiten worden diverse (tussen)producten opgeleverd. In onderstaande mijlpalenplanning hebben we de tussenproducten die we opleveren in relatie tot het proces van programma NOVEX en aanscherping NOVI gevisualiseerd. Daarmee geven we de belangrijkste mijlpalen van het programma weer.

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | Programma Mooi Nederland |

33

34 | Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

6 Toelichting thema’s handelings­ perspectieven op gebiedsniveau In actielijn 2 werken samen met partners aan ruimtelijke inrichtingsconcepten en mogelijke activiteiten voor de toekomst. Daarmee zorgen we voor praktische instrumenten die helpen de opgaven beter en sneller aan te pakken. We selecteren negen ruimtelijke concepten volgens de uitgangspunten van de Ruimtelijke Ordeningsbrief (17 mei 2022). In dit hoofdstuk gaan we in op de verschillende ruimtelijke concepten en voor welke opgaven ze belangrijk zijn. Ook komt aan de orde hoe ze zich verhouden tot de lopende trajecten en de laatste ontwikkelingen en met wie we de ruimtelijke concepten willen maken. Het totaaloverzicht van de concepten staat in onderstaande tabel.

A. Perspectief voor landbouw en natuur

A1. Natuur en landbouw verweven: groenblauwe dooradering van het landelijk gebied

A2. Iconisch landelijk gebied: nieuwe cultuurlandschappen in overgangsgebieden

A3. Bouwen met de boer: biobased productielandschappen

B. Ordenende netwerken voor energie en (circulaire) economie

B1. Clusters van grootschalige bedrijfsvestigingen

B2. Energienetwerken: ruimtelijk vormgeven energietransitie

B3. Circulaire werklocaties in steden

C. Leefbare steden en regio’s

C1. Groen en gezond leven in de stad: meer ruimte voor natuur, bewegen en ontmoeten

C2. Woonwijken van de toekomst: vormgeven aan de naoorlogse wijken in transitie

C3. Hoogstedelijke knooppunten: grootschalige verdichting met kwaliteit

A. Perspectief voor landbouw en natuur A1 - Natuur en landbouw verweven: groenblauwe dooradering van het landelijk gebied

Perspectief voor landbouw en natuur

a. Natuur en landbouw verweven

b. Iconisch landelijk gebied

c. Bouwen met de boer

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | Programma Mooi Nederland |

35

Aanleiding: een stapeling van opgaven Ontwikkelingen in de landbouw leidden de laatste decennia tot schaalvergroting. Het verdwijnen van landschappelijke structuren zoals heggen en houtwallen en natuurlijke waterwegen was vaak een consequentie daarvan. Dit ging ten koste van biodiversiteit, de waterkwaliteit en de berging van water en CO2vastleggen in het landelijk gebied. De extra investeringen in de veranderingen van de landbouw kunnen, zonder regie op de ruimtelijke ontwikkeling, leiden tot extra verrommeling en verminderde kwaliteit van landschappen. Een groenblauwe dooradering biedt kansen voor landschappelijke structuurversterking, een basiskwaliteit natuur, erfgoed en vergroting van de leefomgevingskwaliteit. Deze aanpak draagt bij aan een veerkrachtige, natuurinclusieve en toekomstbestendige landbouw, die ook op lange termijn economisch perspectief heeft. Bijvoorbeeld via het versterken van plaagbestrijding, bestuiving, klimaatadaptatie en bodemverbetering. Bestaande initiatieven / mogelijkheden voor samenwerking Er zijn uiteenlopende initiatieven die aan deze problematiek aandacht geven zoals de Coalitie Deltaplan Biodiversiteitsherstel (NGO´s, Provincies, Waterschappen, bedrijven, LNV, BZK en OCW) die werkt aan het ´Aanvalsplan versterking landschappelijke identiteit via landschapselementen´.

Daarnaast is het Nationaal Programma Landelijk gebied (NPLG, BZK, LNV, I&W) relevant, dit werkt aan het vastleggen van 10% groen-blauwe dooradering als nationaal en provinciaal doel en als structurerende keuze. Met name de zogenoemde ´overgangsgebieden´ die in NPLG-verband worden getransformeerd zijn interessant om snel met de dooradering aan de slag te gaan. Het programma Natuur (LNV, Provincies en vele partners) werkt aan de Agenda Natuurinclusief. De Europese Commissie werkt via de EU Biodiversiteitsstrategie aan (wettelijke) verankering van het doel om 10% van het landbouwareaal om te vormen tot landschap met hoge biodiversiteit. Ook in het Nationaal Strategisch Plan (NSP) van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid speelt de inzet op de groenblauwe architectuur (GBA), zoals het daarin wordt genoemd, een hoofdrol. De Nationale Parken van de Toekomst (LNV, Provincies) zijn feitelijk al aan het experimenteren met groenblauwe dooradering. De waterschappen spelen ook een belangrijke rol bij het realiseren van groenblauwe dooradering. Zo schreven zij reeds het manifest Blauwgroene netwerken. Daarnaast is er een koppeling te leggen met de stedelijke leefomgeving, onder andere via het programma Groen in en om de stad (LNV, BZK en anderen), het initiatief van Staatsbosbeheer Groene Metropool en via het Mooi Nederland thema ´Gezonde structuren in de Stad van de Toekomst´.

Concept- en instrumentontwikkeling vanuit Mooi Nederland We onderzoeken per landschapstype welke bestaande ruimtelijke ontwerp- en inrichtingsprincipes kunnen bijdragen aan een sterkere ruimtelijke structuur en landschapskwaliteit, en die gecombineerd kunnen worden een grotere biodiversiteit, betere waterkwaliteit en het vastleggen van meer CO2. We verzamelen en ontwikkelen ruimtelijke concepten om structuren te bouwen die bestaan uit houtwallen en andere lijnvormige houtige elementen. Dit in combinatie met agrarisch landgebruik, of uit waterrijke structuren en natuurvriendelijke oevers. Deze structuren worden gecombineerd met recreatieve routes en andere functies zoals natuurinclusieve kringlooplandbouw. De ontwerp- en inrichtingsprincipes moeten een perspectief bieden voor meervoudig ruimtegebruik en maatregelpakketten die snel uitvoerbaar en betaalbaar zijn. We analyseren ook de bestaande instrumenten en aanvullende instrumenten die wellicht nodig zijn om de gebiedseigen invulling van 10% groen-blauwe dooradering in praktijk te brengen. De uitkomsten nemen we mee in de handreiking Groen Blauwe dooradering, die het regionaal maatwerk in gebieden ondersteunt. Maatschappelijk effect/impact De Groenblauwe dooradering legt de basis voor stevige landschappelijke structuren die aansluiten op de kenmerken en identiteit van gebieden.

Daarmee wordt een belangrijk deel van de opgaven voor klimaat, biodiversiteit, waterkwaliteit, omgevingsbeleid en de bossenstrategie haalbaar. De overgangsgebieden en nationale parken van de toekomst zijn de gebieden waar deze impact wellicht het eerste zichtbaar wordt.

36 | Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

A2 – Iconisch landelijk gebied: nieuwe cultuurlandschappen in overgangsgebieden Aanleiding: een stapeling van opgaven Nederland heeft als klein land in een delta een verrassende diversiteit aan unieke landschappen die op korte afstand van elkaar liggen. Veel van die landschappen staan echter onder druk. Onder andere door schaalvergroting en intensivering in de landbouw, maar ook andere oorzaken vanuit infrastructuur, woningbouw en andere opgaven. De kwaliteit van onze natuur en de identiteit van onze landschappen worden daardoor beïnvloed. Door stikstofuitstoot van landbouw, verkeer en industrie staan de Europese afspraken over natuurwaarden ernstig onder druk. De regionale water- en bodemsystemen zullen steeds meer de basis moeten gaan vormen voor een duurzame ontwikkeling van landbouw en natuur. Een van de mogelijkheden is zonering rond kwetsbare natuur(kern)gebieden waarin alleen ruimte is voor extensieve en natuurinclusieve vormen van landbouw, de groenblauwe dooradering en voor duurzame productie- en woonlandschappen. Bestaande initiatieven / mogelijkheden voor samenwerking Deze gestapelde opgaven komen samen in de Nationale Parken waarin door verschillende partners wordt samengewerkt (LNV, Nationale Parkenbureau SBB, regionale overheden, NGO´s). De nationale parken zijn de parels van de Nederlandse natuur.

Het komend half jaar werken het Ministerie van LNV, de provincies, de Nationale Parken en andere betrokkenen samen aan een nieuw beleidsprogramma voor de nationale parken vanaf 2023. Onderdeel van die uitwerking is om te kijken naar de criteria die gesteld worden aan een Nationaal Park. Ook wordt gekeken naar de omvang van de Nationale Parken en de samenhang tussen de natuurkern en de gebieden om die kern heen. Een mogelijk model is een zoneringsmodel van natuurkernen die in een landschappelijke ontwikkelzone (overgangsgebied) liggen. Daaromheen ligt een zone voor regionale duurzame sociaaleconomische ontwikkeling. De Nationale Parken kunnen de komende 10 jaar worden ingezet als ‘experimenteerruimte’ voor de grote opgaven waar het landelijk gebied van Nederland voor staat (zoals natuurherstel, klimaatadaptatie en stikstofreductie). Op deze manier bundelen we de krachten met de aanpak van de ruimtelijke strategie (inclusief ‘zonering en ´overgangsgebieden´) vanuit het Nationaal Programma Landelijk Gebied. Daarnaast zijn initiatieven relevant zoals het NPLG (LNV, BZK, I&W), de Agenda Natuurinclusief (brede coalitie olv LNV) en ONS Landschap (BZK, OCW). Concept- en instrumentontwikkeling vanuit Mooi Nederland We verzamelen en ontwikkelen bouwstenen voor een ruimtelijk concept waarmee verschillende functies samen kunnen komen.

Dat betekent een samenhangende ontwikkeling met natuur(kern)gebieden, landbouwkundig gebruik, recreatief gebruik en kleinschalige vormen voor wonen en economische activiteiten in samenhang kan worden ontwikkeld. We gebruiken hier ontwerpend onderzoek voor. We onderzoeken voor een aantal bestaande Nationale Parken hoe, in verschillende landschappen, overgangsgebieden rond Natura2000 gebieden de landschappelijke en erfgoed kwaliteit kunnen versterken. Bestaande concepten en inrichtingsprincipes worden geïnventariseerd en breder toepasbaar gemaakt. Dit moet inspiratie bieden voor toepassing in de Nationale Parken en op alle andere plekken waar overgangsgebieden worden gemaakt rondom Natura2000 gebieden. Maatschappelijk effect/impact Het thema nieuwe cultuurlandschappen kan een belangrijke aanjager zijn voor de verduurzaming van het gehele landelijke gebied. Het ontwikkelen met ruimtelijke kwaliteit kan voor een versnelling en betaalbare uitvoering zorgen van de noodzakelijke transities.

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | Programma Mooi Nederland |

37

A3 – Bouwen met de boer: biobased productielandschappen Aanleiding: een stapeling van opgaven. De verandering die nodig is in de landbouw dwingt boeren uit te zien naar nieuwe verdienmodellen. Ook hebben de opgaven voor de energietransitie, klimaatadaptatie, recreatie en toerisme veel ruimte nodig in het landelijk gebied. Een mogelijke kansrijke ontwikkeling is een verschuiving naar een circulaire, biobased productie van grondstoffen, bouwmaterialen en voedsel voor regionaal (her)gebruik. Deze opgaven houdt sterk verband met de verduurzamingsopgave van de gebouwde omgeving. Op dit moment is productie van biobased materialen vaak nog niet interessant voor boeren. Door een combinatie van opgaven te accommoderen in nieuwe ruimtelijke en bedrijfsmatige concepten en door het wegnemen van barrières door overheden, zou biobased verbouwen in de nabije toekomst een welkome aanvulling op het landgebruik kunnen worden. Bestaande initiatieven / mogelijkheden voor samenwerking Er zijn al diverse initiatieven zoals het NOVI programma Ruimte voor Biobased (ver)bouwen. Dat is een actie onder de Citydeal Circulair en Conceptueel Bouwen (BZK, LNV, 100+ maatschappelijke en publieke partners).

Dit programma toont aan dat het heel aantrekkelijk het is voor de samenleving om biobased bouwmateriaal te ontwikkelen en tegelijkertijd landschappen te versterken, CO2 vast te leggen en biodiversiteit te vergroten. Het verandert ketens van biobased vezelgewassen tot bouwmateriaal, het ondersteunt de noodzakelijke transitie van de landbouw met ontwerpend onderzoek en het geeft uitwerking aan financiële business- en waardecases. Tenslotte oefent het programma deze transitie met partners in concrete gebieden. Daarnaast zijn relevant de Bossenstrategie (LNV, Provincies, NGO´s), het Programma Circulaire Bouw (BZK), Building Balance (LNV en partners) de Open Oproep Prachtige productielandschappen van het Stimuleringsfonds creatieve industrie, en initiatieven van het College van Rijksadviseurs (ontwerpprijsvraag locatie specifiek op natuurinclusief- en biobased bouwen). Concept- en instrumentontwikkeling vanuit Mooi Nederland We ontwikkelen ruimtelijke concepten voor het haalbaar en betaalbaar maken van teelt van biobased bouwmateriaal, zodat er nieuw perspectief ontstaat voor boeren en andere grondeigenaren. Dit leidt tot specifieke ruimtelijke concepten voor specifieke gebieden, die inspelen op het bodem en watersysteem en op de daarbij horende landschappelijke structuren. We analyseren en stellen bestaande concepten beschikbaar. We voegen nieuwe concepten toe als dat nodig is.

Daarnaast wordt onderzocht op welke wijze andere productievormen, zoals energie, schoon water, biodiversiteit en recreatief aantrekkelijk landschap waarde kunnen toevoegen voor boer en samenleving. We verbinden deze biobased productielandschappen met het biobased, natuur-, erfgoed, en landschapsinclusief en energieneutraal bouwen en renoveren van onze gebouwde omgeving. Zo ontstaan kansen voor de kwaliteit van stad én land in combinatie met verduurzaming van de bouw. Deze aanpak leidt tot regionaal gewortelde architectuur én karakteristieke landschappen die zijn geworteld in het lokale bodem- en watersysteem en voortbouwen op onze eeuwenoude cultuurlandschappen. Maatschappelijk effect/impact Het thema duurzame productielandschappen kan een belangrijk vliegwiel beteken in de transitie en transformatie naar een duurzaam gebruik van water- en bodemsystemen en een biobased productie in nieuwe, landschappelijk aantrekkelijk ensembles. Bovendien kan hiermee via korte ketens in de bouw en renovatie onze gebouwde omgeving worden verduurzaamd.

38 | Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

B. Netwerken voor energie en (circulaire) economie Ordenende netwerken voor energie en (circulaire) economie

a. Clusters van grootschalige bedrijfsvestigingen

b. Energienetwerken

c. Circulaire werklocaties in steden

B1 – Clusters van grootschalige bedrijfsvestigingen Aanleiding: een stapeling van opgaven Al geruime tijd vindt er een snelle groei van grootschalige bedrijfscomplexen plaats. Een belangrijk deel van de groei komt door ons winkelgedrag. We bestellen steeds meer digitaal zoals pakketten en onze dagelijkse boodschappen en hiervoor zijn steeds meer distributiecentra nodig. Het einde van deze groei is nog niet in zicht. Ondanks beleidsinzet van de verschillende provincies, leidt de groei er onder andere toe dat de kwaliteit van het landschap op sommige plekken wordt aangetast en de beschikbare ruimte voor bedrijven schaarser wordt. Ook leidt het tot onvrede in delen van de maatschappij. Die onvrede heeft ook te maken met de impact die grootschalige bedrijfsvestigingen hebben op het landschap. Bestaande initiatieven / mogelijkheden voor samenwerking Er zijn reeds een aantal initiatieven zoals het Samenwerkingsverband ´Grip op grootschalige bedrijfsvestingen´ met BZK, EZK, I&W en Provincies. In dit programma werken we aan bestuurlijke afspraken tussen Rijk en Provincies over het door ontwikkelen en het onderling convergeren van het provinciaal beleid ten aanzien van behoefteraming, regionale meerwaarde, hergebruik bestaande bedrijventerreinen, clustering, zorgvuldige inpassing, inrichting en monitoring.

Daarnaast werken Rijk en Provincies op basis van gezamenlijk onderzoek aan afspraken over de clustering van nieuwe grootschalige bedrijven op bedrijventerreinen. Tenslotte streven Rijk en Provincie naar onderlinge kennisdeling via het opstellen van een handreiking voor regionale meerwaarde, een toolkit voor hergebruik van bestaande bedrijventerreinen en een handreiking duurzame ruimtelijke inpassing & inrichting (inclusief kennisdeling/community of practice, onderzoeken mogelijkheden van ontwikkeling nieuwe standaarden). Daarnaast zijn relevant de samenwerking rond Hyperscale Datacentra (BZK, EZK), het programma Werklocaties (EZK) en het initiatief van EZK ‘Ruimte voor Economie’ (RO-brief). Concept- en instrumentontwikkeling vanuit Mooi Nederland Via ontwerpend onderzoek zoeken we naar de kansen en onmogelijkheden om grootschalige bedrijfsvestigingen (inclusief hyperscale datacentra) te clusteren, hergebruik te bevorderen en niet meer bedrijfsterreinen uit te geven dan waar (regionaal) behoefte aan is. Aandacht voor de inpassing en inrichting van de bedrijfsterreinen zorgt voor een betere belevingswaarde in combinatie met functionaliteit en toekomstvastheid. Bestaande ruimtelijke concepten voor clustering en zorgvuldige multifunctionele inrichting van grootschalige bedrijventerreinen worden geïnventariseerd en breed ontsloten. Waar nodig worden nieuwe concepten ontwikkeld.

We onderzoeken welk instrumentarium beschikbaar is om te sturen op clustering en zorgvuldige inpassing van grootschalige logistieke clusters. Waar nodig worden nieuwe instrumenten beschreven. Maatschappelijk effect/impact Dit ontwerpend onderzoek helpt overheden en bedrijven om logistieke clusters met kwaliteit te ontwikkelen in relatie tot de gebouwde omgeving en het landschap. Het vergroot het lerend vermogen van de betrokken partners en draagt eraan bij om de goede voorbeelden tot de nieuwe standaard te verheffen.

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | Programma Mooi Nederland |

39

B2 – Energienetwerken: ruimtelijk vormgeven energietransitie Aanleiding: een stapeling van opgaven De omslag van fossiele naar duurzame energie vraagt meer ruimte boven en onder de grond, op land en op de Noordzee, op het platteland en in stedelijk gebied. De hoofdinfrastructuur, bestaande uit opwek, transportinfrastructuur, opslag en conversie, waaronder nieuwe transformatorstations, heeft een grote ruimtelijke impact op stad, dorp en landschap. Het toekomstige energiesysteem en alle benodigde regionale en lokale transities vragen ruimte en inpassing in de directe leefomgeving van mensen. Met het water- en bodemsysteem moet ook rekening gehouden worden. Als slimme functiecombinaties met meervoudig ruimtegebruik dit helpen realiseren met ruimtelijke kwaliteit, bevordert dit onder meer de acceptatie en realisatie van deze transitie. Bestaande initiatieven / mogelijkheden voor samenwerking Mooi Nederland werkt samen met de het Nationaal Programma RES (NP RES), Programma Energiehoofdstructuur (PEH), Nationaal programma Energiesysteem (NPE) en Verkenning aanlanding wind op zee (VAWOZ) en de Erfgoeddeal.

Concept- en instrumentontwikkeling vanuit Mooi Nederland We gaan onderzoeken en ontwerpen wat slimme functiecombinaties met meervoudig ruimtegebruik zijn in gebieden waar de energiehoofdinfrastructuur grote gevolgen heeft, zoals aanlandingsplekken van wind op zee, industriegebieden, stedelijk en landelijk gebied. Daarnaast wordt bestaand instrumentarium voortgezet, versterkt en ontwikkeld om ruimtelijke inpassing van de energietransitie te realiseren. Voortzetten van bestaande producten, zoals de handreiking RES, die geactualiseerd en aangevuld kunnen worden. Versterken door de energietransitie steeds meer onderdeel te laten zijn van de totale opgave in alle thema’s. Ondersteunend instrumentarium gezamenlijk ontwikkelen, waarin de Ruimtelijke Strategie Energiesysteem (RSE) toepasbaar wordt gemaakt in ruimtelijke ontwerpen. Maatschappelijk effect/impact Dit helpt om de nationale en regionale keuzes op het gebied van de energietransitie met oog voor ruimtelijke kwaliteit te maken en daarmee het toekomstige energielandschap te realiseren op een manier die de ruimtelijke kwaliteit ten goede komt.

B3 – Circulaire werklocaties in steden Aanleiding: een stapeling van opgaven Een deel van de (verouderde) bedrijventerreinen in stedelijk gebied hebben een complexe verduurzamingsopgave, vragen veelal een economische revitalisering en lopen de kans verdrongen te worden door stedelijke verdichting. De ruimte voor dit type gebieden in de stad en hun – liefst circulaire – (her)ontwikkeling staat onder druk. Deze bedrijventerreinen hebben een belangrijke functie voor de stad: in werkgelegenheid voor de bewoners maar hier vinden ook functies een plek waarvoor nabijheid bij de stad belangrijk is maar menging met bijvoorbeeld wonen niet mogelijk. De milieucategorieën die nu al voor deze gebieden gelden bieden juist een perspectief om deze terreinen intensiever te gebruiken voor dit type functies en voor een lokale of regionale functie in de transitie naar een circulaire economie. Hier is ook verdichting een belangrijk thema: hoe beter je de bestaande ruimte voor bedrijven (met milieucategorieën) gebruikt, hoe minder nieuwe ruimte je nodig hebt.

Om hieraan te kunnen werken is ook een beter beeld nodig van wat een ontwikkeling naar een circulaire economie betekent voor bedrijven en bedrijventerreinen: wat is hun functie in die circulaire economie, wat is de ruimte die hiervoor nodig is en wat zijn de randvoorwaarden voor ontwikkeling? Als we circulariteit in de stad serieus nemen, dan zijn er ook ‘omgekeerde logistieke complexen’ nodig die retourstromen verzamelen en verwaarden. Hier ontstaat ook een vraagstuk rond milieucategorieën en contouren i.r.t. de ligging in en nabij de stad en de mensen die eromheen wonen.

40 | Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Bestaande initiatieven / mogelijkheden voor samenwerking De nationale programma’s die ook aan deze thema’s werken zijn het Programma ‘Ruimte voor Economie’ (EZK) en het Rijksbrede programma ‘Nederland Circulair in 2050’. Met beide programma’s wordt samenwerking opgestart om aan dit thema te werken. Daarnaast kijken we naar de groeifondsaanvraag voor klimaatadaptieve werklandschappen. Concept- en instrumentontwikkeling vanuit Mooi Nederland Er is beeld nodig wat de ontwikkeling naar een circulaire economie betekent voor bedrijven en bedrijfsterreinen. Sterke samenwerking met perspectief C Leefbare steden en regio’s is nodig, met name op gezonde en groene overgangsgebieden. Maatschappelijk effect/impact Deze aanpak levert een bijdrage aan het circulair maken van onze economie en ruimte voor economische functies in de stad. Daarmee ook aan het behoud van werken in de stad voor de bewoners van de stad. En aan een goede en gezonde leefkwaliteit in de stad.

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | Programma Mooi Nederland |

41

C. Leefbare steden en regio’s Leefbare steden en regio’s

a. Groen en gezond leven in de stad

b. Woonwijken van de toekomst

c. Hoogstedelijke knooppunten

C1 – Groen en gezond leven in de stad: meer ruimte voor natuur, bewegen en ontmoeten

Artist impression van het vernieuwde Hofplein [Juurlink + Geluk] Aanleiding – een stapeling van opgaven In de stad van de toekomst zal een gezonde, natuur- en klimaatinclusieve en autoluwe openbare ruimte centraal staan. Dit geldt zowel voor bestaand bebouwd gebied, als voor nieuw te ontwikkelen gebieden aan de randen van de stad. Deze ambitie stelt hoge eisen aan de openbare ruimte. Er is meer groen in en om de stad nodig, omdat groen zorgt voor het verminderen van hittestress en wateroverlast, ruimte biedt aan het versterken van de biodiversiteit en het menselijk welzijn in de stad vergroot. Omdat er steeds meer mensen in de stad wonen, is er meer ruimte nodig om te kunnen ontmoeten en ontspannen in de buitenlucht. Stedelijke verdichting vraagt om slimme ontwerpen, waarbij wordt voorgesorteerd op het veranderende klimaat en stadsnatuur overal aanwezig is. In plaats van geparkeerde auto’s, zal ruimte worden gemaakt voor lopen en fietsen, groen en water. Verbindingen tussen stedelijk groen, landschap en natuur combineren royale klimaatdragers met comfortabel en aantrekkelijke routes voor lopen en fietsen. Groen-blauwe netwerken voor mens, plant en dier, die stad, stadsrand en dorp met het buitengebied verbinden dragen enorm bij aan deze ambities. Bestaande initiatieven / mogelijkheden voor samenwerking

42 | Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Interdepartementaal lopen er meerdere trajecten die delen van dit vraagstuk oppakken: Groen in en om de stad (LNV+BZK), Gezonde en Groene Leefomgeving (LNV+VWS), Klimaatadaptatie in de gebouwde omgeving (BZK), Erfgoeddeal, Programma’s Lopen en Fietsen en Smart Mobility (I&W), City Deals Openbare Ruimte, Ruimte voor Lopen en Slimme Stad (BZK ea), Open Oproep Anders werken aan wonen (Stimuleringsfonds Creatieve industrie), het programma woningbouw en erfgoed (OCW), Programma Natuur en de werkgroep overgangsgebieden en de Groene Metropool (Staatsbosbeheer). Ook de Agenda Natuurinclusief is een belangrijk platform voor de samenwerking aan een groenere leefomgeving en goede verbindingen tussen stadsgroen en groen in het buitengebied. Daarnaast zijn er trajecten die gericht zijn op de ontwikkeling van de stad: de regionale verstedelijkingsstrategieën (NOVEX gebieden) en de grootschalige woningbouwgebieden waar we deze ambities aan willen verbinden. Bijvoorbeeld het traject erfgoed en woningbouw voor de grootschalige integrale woningbouwgebieden uit het Programma Woningbouw. Daarnaast werken partijen ook samen aan het agenderen en adviseren ten behoeve van de sociale opgaven, onder andere middels het advies Ruimte voor ontmoeting (College van Rijksadviseurs en Raad voor Volksgezondheid en Samenleving).

De Europese Commissie werkt met New European Bauhaus en met de 100 Climate neutral cities aan het ontwikkelen van mooie, duurzame, inclusieve en klimaatneutrale steden. Er zijn daarnaast een aantal koplopende gemeenten die al ver zijn in het ontwikkelen van een samenhangende aanpak, zoals Rotterdam, Amsterdam en Groningen. Concept- en instrumentontwikkeling vanuit Mooi Nederland Voor het stapelen van deze opgaven in de stad van toekomst én binnen bestaande stedelijke en regionale netwerken ontwikkelen we het ruimtelijk concept Gezonde Structuren. Groen blauw ingerichte netwerken in de stad en regionaal bieden ruimte om te lopen, sporten en ontmoeten, van voordeur tot in het buitengebied. Daarnaast vervullen zij een taak in het bevorderen van biodiversiteit, waterretentie en het tegengaan van hittestress. Aandacht voor een groene en gezonde stedelijke inrichting gaat verrommeling tegen, en verbindt op een aantrekkelijke manier het groene buitengebied tot in de haarvaten van de stad. Groene en gezonde netwerken die stad en land verbinden zijn een noodzakelijk element in het leefbaar houden van steden in de toekomst. Ten behoeve van deze netwerken ontwikkelen we inrichtingsprincipes en normeringen voor ruimte voor groen in straatprofielen. We kijken naar stedelijk programmeren ten behoeve van verbonden netwerken met pocketparks en singels.

We zorgen dat de verstedelijking niet ten koste gaat van ruimte voor sportvelden en volkstuintjes aan de randen van de stad, maar zorgen juist dat de stadsranden vergroenen en we onderzoeken aantrekkelijke overgangen tussen de stad en het buitengebied. Hierin is een sterke verbinding en samenwerking met het A1 Groen-blauwe dooradering landelijk gebied. Waar ruimte gevraagd wordt voor gezonde routes, moet ruimte gemaakt worden door een andere transitie. De mobiliteitstransitie en het weren van de auto uit de stad is randvoorwaardelijk voor het slagen van gezonde structuren. Daarnaast is regie op de ondergrond en een gekoppelde aanpak aan andere investeringen noodzakelijk voor de haalbaarheid. Maatschappelijk effect/impact Deze aanpak levert een bijdrage aan het klimaatadaptief maken van onze steden, aan het bevorderen van biodiversiteit, aan het versnellen van de mobiliteitstransitie in de stad, en aan het realiseren van een gezonde, herkenbare en sociale openbare ruimte in de stad.

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | Programma Mooi Nederland |

43

C2 – Woonwijken van de toekomst: vormgeven aan de naoorlogse wijken in transitie

Artist impressions verdichten in een naoorlogse woonwijk [Studie Ruimte zat in de stad, KAW] Aanleiding – een stapeling van opgaven Op de Nederlandse woonomgeving komen grote opgaven af. Zowel de nieuw te ontwikkelen woonwijken als bestaande wijken moeten bijdragen aan de verduurzamingsopgave. De wijk van de toekomst is klimaatadaptatief, heeft meer groen in de wijk en minder auto’s, is energieneutraal, heeft een diversiteit aan woningen en andere functies en is goed verbonden met het buitengebied. Met name de na-oorlogse woonwijken zijn op dit moment aan een kwaliteitsimpuls toe. Vele wijken gebouwd tussen 1950-1980 onder het principe van functiescheiding en vaak met een eenzijdig woonaanbod, raken op dit moment sleets, zijn of worden kwetsbare wijken, en voldoen niet meer aan de woonwensen van nu. Daarentegen hebben ze vaak een ruime en groene opzet, en bieden ze kans voor het toevoegen van woningvoorraad en andere functies. Hierdoor liggen er mooie kansen om hier aantrekkelijke wijken van te maken die ruimte bieden voor nieuwe woningen, meer diversiteit in het woning- en voorzieningenaanbod brengen, met een aantrekkelijke en natuur- en klimaatadaptief ingerichte openbare ruimte en verbonden met groene buitengebieden.

Bestaande initiatieven / mogelijkheden voor samenwerking Een aantal (inter)departmentale programma’s en adviestrajecten richten zich al op de kwaliteit van (kwetsbare) woonwijken: Veiligheid en Leefbaarheid (BZK+JenV), de City Deals Openbare Ruimte, Energieke Wijken en Slimme Stad (BZK e.a) en de interbestuurlijke Erfgoeddeal. Maar ook onderzoeken door het College van Rijksadviseurs, het Planbureau voor de Leefomgeving (BBLOK met Vereniging Deltametropool) en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed leveren allemaal waardevolle inzichten voor een kwaliteitsimpuls voor deze woonwijken. Waar mogelijk leggen we verbinding met de Woondeals. Daarnaast is de Agenda Natuurinclusief een belangrijk platform voor de samenwerking aan een groenere woonomgeving en goede overgangsgebieden naar groen buitengebied. Concept- en instrumentontwikkeling vanuit Mooi Nederland Met een samenhangende aanpak gericht op het verbeteren van de leefomgevingskwaliteit in na-oorlogse wijken kunnen we een groot gedeelte van bestaand bebouwd gebied toekomstbestendig maken en bestaande kwaliteiten versterken. Verdichting biedt naast extra woningvoorraad een kans voor een extra kwaliteitsimpuls; een betere afstemming van het woningaanbod (huur/koop/sociaal) door maatwerk, een levensloopbestendige wijk, en een divers en gericht voorzieningenaanbod.

Daarnaast is er een kans om vanuit het toevoegen van vastgoed de verduurzamingsopgaven in de openbare ruimte mede te financieren. Met de ontwikkeling van ontwerp- en inrichtingsprincipes maken we de uitvoering van de verduurzamingsopgave (energietransitie, klimaatadaptie, mobiliteit) in de woonwijken mogelijk en maken

44 | Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

we het mogelijk om binnenstedelijk te verdichten (wonen en werken) en de diversiteit en leefbaarheid te vergroten. Zo kunnen we van de na-oorlogse wijken de woonomgeving van morgen maken. Maatschappelijk effect/impact Een impuls voor de naoorlogse wijken is van belang om de verschillende transities ook snel, effectief en betaalbaar te laten plaatsvinden. Alleen zo voorkomen we lock-ins (bijvoorbeeld energietransitie) en borgen we de leefbaarheid en diversiteit van deze gebiedscategorieën. Deze categorie wijken hebben kunnen een strategische functie hebben in het bereiken van nationale doelen. We benutten de kans om woningen toe te voegen en daarmee ook bij te dragen aan de grote woningbouwvraag. Opgeteld kansen om de woningen in dit type wijken met 25% te doen toenemen.

Ontwerp-visie voor Rotterdam Marconiplein [Studie Stad X Ruimte, VenhoevenCS, BVR, Sweco]

C3 – Hoogstedelijke knooppunten: grootschalige verdichting met kwaliteit Aanleiding – een stapeling van opgaven Voor de verdichtingsopgave in stedelijk Nederland kijken we als eerst naar bestaande knooppunten, waar de bereikbaarheid groot is en een mix van wonen en werken gerealiseerd kan worden. Hoogstedelijke gebieden rondom vervoerskooppunten hebben een (boven)regionale functie binnen het stedelijk netwerk. In de ‘machinerie’ van de stad zijn ze op economisch vlak (werken, voorzieningen) en qua regionale bereikbaarheid belangrijke schakels. Daarmee zijn de knooppunten vaak entreegebieden voor stad, en een belangrijke bepaler voor het vestigingsklimaat. Het is dus de plek waar we als eerste naar kijken voor het bijbouwen van woningen. De strategie voor verdichting op deze plekken zet een grote druk op de lokale leefbaarheid van deze stedelijke knooppunten. Juist deze knooppunten zijn al behoorlijk vol geprogrammeerd, en kennen grote ruimtevragende infrastructuur. Voor de bevordering van de leefomgevingskwaliteit (goede voorzieningenmix, meer groen, meer ruimte voor langzaam verkeer, betere aansluiting van omliggende wijken en buitengebied) zijn naast een gebiedsgerichte strategie ook vaak (systeem)keuzes op een hoger schaalniveau nodig om ruimte te creëren en kwaliteit te realiseren.

Bestaande initiatieven / mogelijkheden voor samenwerking De meeste hoogstedelijke knooppunten zijn onderdeel van de Regionale Verstedelijkingsstrategieën (NOVEX gebieden) en de grootschalige woningbouwgebieden daarbinnen en hebben een grote verdichtingsopgave (wonen en werken) in combinatie met een aanpak van de infrastuctuur op

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | Programma Mooi Nederland |

45

en rond die knooppunten (weg, OV, fiets). Hierin wordt samengewerkt in de gebiedsgerichte bereikbaarheidsprogramma’s van IenW. In het programma woningbouw en erfgoed wordt in de 16 grootschalige woningbouwgebieden erfgoed boven en onder de grond aan de start van de planvorming in beeld gebracht. Het Deltaprogramma biedt inzichten en strategieën tav ruimtelijke adaptatie van knooppunten en verstedelijkt gebied. Agenda Natuurinclusief doet dat voor vergroening van hoogstedelijk gebied. De City Deals Openbare Ruimte, Slimme Stad en Vitale Binnensteden (BZK ea) leveren waardevolle inzichten voor de boven- en ondergrondse inrichting van de openbare ruimte en voorzieningen in (hoog)stedelijk gebied. In het recente verleden zijn onderzoeken verricht naar het belang en de kwaliteit van knooppunten o.a. door het College van Rijksadviseurs, en de Europese Commissie werkt met New European Bauhaus en met de 100 Climate neutral cities aan het ontwikkelen van mooie, duurzame, inclusieve en klimaatneutrale steden. Concept- en instrumentontwikkeling vanuit Mooi Nederland Een samenhangende aanpak van de opgaven in hoogstedelijke knooppunten is randvoorwaardelijk voor het slagen van de verdichtingsopgave op die plek.

Waar meer mensen zullen komen wonen, is ook meer ruimte nodig voor (boven- en ondergrondse) voorzieningen, infrastructuur, meer ruimte voor groen, langzaam verkeer en meer ruimte voor ontmoeting en ontspanning. Bij deze ruimtevragende opgaven hoort een strategie door de schalen heen. Ontwerp- en inrichtingsprincipes kunnen helpen om de woningbouwopgave op te lossen, de verduurzaming van de openbare ruimte (warmtetransitie, klimaatadaptie, mobiliteitstransitie) te realiseren en daarbij ook een aantrekkelijke en inclusieve functiemix te ontwikkelen. Maatschappelijk effect/impact vanuit Mooi Nederland Een goede ruimtelijke kwaliteit van hoogstedelijke knooppunten en centra is van belang om de vitaliteit en leefbaarheid van deze plekken te behouden, de verdichtingsmogelijkheden verder te blijven benutten en hebben een belangrijk effect op de kwaliteit van het omringende stedelijke gebied en de regio.

Schetsbeeld van de binnenstad van Amsterdam, met voorzieningen en openbare ruimte gericht op de bewoners van de binnenstad [BURA]

46 | Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | Programma Mooi Nederland |

47

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening www.minbzk.nl www.denationaleomgevingsvisie.nl Juli 2022

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Noordenveld&id=c4c4b6f1-096c-42e9-925b-a504d54b978b