CConstaterende datNoordenveld
Koppel je AI →
Document · PDF

5.7 Onderzoek LBD.pdf

Besluitvormende vergadering 17 februari 2021, gemeente NoordenveldBij agendapunt: Transformatieplan De Tip15.444 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

In bosranden kan je daarnaast ook lichtminnende soorten als Brem en Jeneverbes toepassen om bepaalde doorzichten af te schermen. Verder kan het bosrandkarakter versterkt worden door het toepassen van inheemse besdragende struiken. Deze hebben een grote waarde voor onder meer vogels en insecten. Al het hout dat bij het onderhoud en beheer vrijkomt, blijft in het bos, zodat er een gesloten kringloop is. Takkenrillen en het laten staan en liggen van dode bomen zorgen ervoor dat de hoeveelheid dood hout in het bos wordt vergroot en draagt bij aan het vastleggen van kooldioxide. Dode stammen en takken vormen een belangrijke voedselbron voor onder meer paddenstoelen, insecten, mezen en spechten. Daarnaast vinden dieren er schuilplaatsen en dekking. Hoge takkenrillen verminderen tevens de doorzichtigheid van het bos, waardoor de zichtbaarheid en daarmee de verstorende invloed van de aanwezigheid van mensen afneemt. Op grotere bospercelen kunnen kleine stukjes bosgrond worden weggehakt, waardoor de bedekking van strooisel en mos verdwijnt. Op deze plekken kunnen kruiden en grassen weer kiemen en profiteren specifieke groepen dieren, bijvoorbeeld loopkevers. Het strooisel kan verwerkt worden in de takkenrillen. In de natuur zijn weinig of geen rechte lijnen te vinden. De vorming van harde en rechte scheidslijnen worden bij inrichting en beheer vermeden.

De heggen die er zijn, worden uiteindelijk vervangen door strategisch geplante bosjes met een natuurlijke vorm. Doel is dat er een zo natuurlijk mogelijk geheel ontstaat waardoor het voor mens, dier en natuur aangenaam is. Door het uitvoeren van beheermaatregelen worden geleidelijke overgangen gecreëerd en worden de natuurlijk aanwezige potenties versterkt.

26

De kwaliteit van het bos wordt zichtbaar in een karakteristieke biodiversiteit. Er komen meer kenmerkende plantensoorten van bosranden voor die tonen dat het lichtklimaat is verbeterd. Het aandeel vogels dat broedt in struiken en bosranden neemt toe. Het aantal vleermuissoorten neemt toe door de gevarieerdere structuur met een grotere variatie aan insecten. Verschillende soorten reptielen waaronder Ringslang en Hazelworm worden steeds meer gezien en planten zich er voort. Voor Konijn en Levendbarende hagedis ontstaan aantrekkelijke open plekken. Het gebied wordt rijker aan vlinders, libellen en andere ongewervelde dieren. Boom- en struiksoorten Boomsoorten die in een natuurlijk Drents bos thuishoren, zijn Zomer- en Wintereik, Beuk, Ruwe en Zachte berk, Ratelpopulier, Mispel en Grove den. In lage dichtheden kunnen ook andere soorten voorkomen. Het bos houdt zijn gemengde karakter. Op open plekken kan Grove den zich verjongen. Kleinere bomen en struiken die in dit bostype groeien, zijn Wilde lijsterbes, Sporkehout, Hazelaar, Gewone vlier en Hulst. In de bosranden groeien bramen en Sleedoorn. In lage dichtheden kunnen ook andere soorten voorkomen (Bijlage 2). In het streefbeeld passen geen exotische soorten bomen en struiken, er wordt dringend geadviseerd om hun aandeel terug te dringen en verdere verspreiding te voorkomen.

Amerikaanse eiken worden gekapt, zodat ze zich niet verder kunnen uitzaaien. Exemplaren die van belang zijn als nestboom of verblijfplaats worden behouden door ze te ringen. De boom sterft dan, zodat hij niet meer als zaadbron functioneert. Soorten als Laurierkers, Rhododendron (tenzij het een cultuurhistorische waarde heeft), Amerikaanse vogelkers, Amerikaans krentenboompje en Skimmia worden zo veel mogelijk bestreden. Kruiden, grassen en heide Er komen inheemse soorten grassen en kruiden voor. Korte grazige vegetaties zijn belangrijk voor de variatie binnen het terrein. De aanwezigheid als gazon bij woningen is daarom vooral een vraag van schaal en vormgeving. Zonder bemesting, bewatering en grondbewerking, zal een gazon zich ontwikkelen naar een natuurlijke vorm zoals die op grond van bodem en lichtklimaat te verwachten is. Bemesting zou alleen moeten gebeuren met (eigen) compost en/of met dierlijke mest. Kunstmest moet/mag niet worden toegepast. Heide wordt, hoewel het om dwergstruiken gaat, tot de kruidlaag gerekend. In het terrein komt Blauwe bosbes voor en in geringe mate ook Struikheide. Er wordt naar gestreefd om het oppervlak aan dwergstruiken te laten toenemen en verbindingen te laten ontstaan tussen verschillende open plekken, wat ten goede komt aan reptielen, vlinders en andere dieren.

4.3 Wonen, inrichting, gebruik en beheer Indeling in vlakken De woonpercelen bestaan uit drie vlakken die een gradatie in gebruiksintensiteit weergeven: -

-

-

Het woningvlak dat daadwerkelijk bebouwd is. Op deze plek is het bos fysiek geheel afwezig; uitbreiding van het bebouwde oppervlak leidt direct en onvermijdelijk tot de afname van het oppervlak aan bos. Het gebruiksvlak waarbinnen de gebruiksintensiteit varieert. Dit betreft het erf behorend bij de woning. Het verharden van een toegangspad onttrekt oppervlak aan het bos vergelijkbaar met het bebouwen ervan, maar het in stand houden van een grasveld heeft al een minder grote impact, omdat open plekken met gras ook van nature in het bos voorkomen. Er zijn door verschillende vormen van inrichting en gebruik gradaties tussen volledige onttrekking aan het bos tot een grote mate van natuurlijkheid. Het bos- en natuurvlak. Hoewel ook hier de menselijke invloed merkbaar zal zijn (bijvoorbeeld een smal onverhard voetpaadje), staat de natuur hier op de eerste plaats. In cultuur brengen door delen te verharden of materialen op te slaan of op andere manieren onnatuurlijke elementen toe te voegen, is niet toegestaan.

Ook wanneer het bos- en natuurvlak geheel met rust gelaten zou worden, zal de natuur zich door de menselijke aanwezigheid in de omgeving vaak niet optimaal kunnen ontwikkelen. Veel soorten zoogdieren en vogels zijn gevoelig voor verstoring. Het liefst zitten ze op afstand van mensen, 27

waardoor bepaalde soorten niet in het plangebied zullen voorkomen of in lagere dichtheden dan zonder bewoning het geval is. Wonen in de natuur heeft dus altijd een effect. De driedeling in vlakken dient om het onderwerp hanteerbaar te maken. Gebruiksregels In het gebruiksvlak is het gebruik doorslaggevend en de natuur volgend. Waar de recreatiebestemming weinig permanente veranderingen toeliet (tijdelijke aanwezigheid en betreding), wordt het gebruiksvlak in toenemende mate verhard om ook in het natte seizoen er te kunnen verblijven, en wordt aan andere woonbehoeften vorm gegeven, zoals beplanting voor de privacy, tuinen die onderhouden kunnen worden, carports, opslag van boten en (brand)hout, etc. Dit draagt het risico in zich dat behalve het bebouwde oppervlak een veel groter oppervlak aan het bos wordt onttrokken. In bepaalde delen van het plangebied, met name langs de Postmaatseweg, dreigt het bos zijn boskarakter te verliezen. -

-

-

Regels over oppervlak en aard van verharding en bebouwing. Oppervlak besteed aan langdurige opslag van hout, een boot of caravan etc. moet bij verharding worden opgeteld. Uit de praktijk blijkt dat waar kappen is toegestaan in het gebruiksvlak de bomen in de loop der tijd grotendeels verdwijnen. De kap van bomen moet daarom aan een vergunningplicht worden onderworpen. Wat betreft exoten, hun aandeel in het bos dient worden teruggedrongen door middel van actief beheer. Onder exoten wordt in elk geval verstaan: Laurierkers, Rhododendron, Amerikaandse vogelkers, Drentse krentenboompje en Skimmia. Wat betreft Fijnspar en Lariks die in Europa inheems zijn in het bos, maar in Nederland geïntroduceerd, wordt aangehouden dat deze op perceelniveau nog aanwezig mogen zijn. Ingrepen in de bodem, het huidige bestemmingsplan stelt dat ophogen en afgraven van gronden altijd vergunningsplichtig is. Kunstmest verboden De natuur is gevoelig voor nachtelijk kunstlicht. Dieren en planten worden er door verstoord. Kunstlicht mag niet uitstralen op het bos- en natuurvlak. Verder kan lichtuitstraling uit gebouwen het beste worden voorkomen. Voor buitenverlichting kunnen het beste sensoren worden toegepast of als dat niet kan een tijdschakelaar, waarbij de verlichting slechts een beperkt deel van de tijd aan staat.

Andere maatregelen zijn om de lichtsterkte zo laag mogelijk te kiezen, het licht te richten op het te beschijnen oppervlak en af te schermen van de omgeving.

Natuurinclusief bouwen Gebouwen kunnen belangrijk zijn als verblijfplaats voor vleermuizen of nestplek voor vogels (bijv. Boomkruiper, huismus). De huidige bebouwing kan al een dergelijke functie vervullen, waardoor er bij verbouwing of sloop een compensatieplicht ontstaat. Door bij elke (vergunnings- of meldingsplicht) bouwactiviteit de mogelijkheden voor vleermuizen en vogels mee te nemen in het ontwerp, wordt de capaciteit aan nest- en verblijfplaatsen op gebiedsniveau vergroot, waardoor er meerwaarde ontstaat voor de natuur. In het geval er verblijfplaatsen door sloop verloren gaan, kunnen de tot dan toe al gerealiseerde verblijfplaatsen een functie vervullen voor de verplichte compensatie. Wanneer natuur inclusieve maatregelen gedocumenteerd zijn in vergunningaanvragen en meldingen, kan dit ter onderbouwing worden gebruikt. Een ander type maatregel is het toepassen van groene daken waar het dak plat is of een flauwe helling heeft. De voorkeur heeft een dak met zowel vetplanten als (schrale/droogteresistente) kruiden. Hiermee wordt bijgedragen aan nectar- en voedselbronnen voor insecten, vogels, vlinders en andere dieren die in het gebied leven. Bij nieuwbouw zal regenwater standaard moeten worden afgekoppeld van het riool. Eigenaren wordt geadviseerd dat op andere percelen ook te realiseren.

Het kan worden afgeleid naar vijvers en natuurlijke laagten waar het verder kan infiltreren. Het plangebied is van nature een infiltratiegebied, maar het is ernstig verdroogd. Door het regenwater te infiltreren wordt een bijdrage geleverd om verdroging tegen te gaan. Vanuit duurzaamheid kan ervoor worden gekozen om een deel van het regenwater op te vangen in regenwatertanks waarbij het water kan worden gebruikt voor de buitenkraan, voor de wasmachine en de stortbak. Met name in nieuwbouw kan het zelfs voor douchen worden gebruikt.

28

Erfafscheidingen De meeste erfafscheidingen zijn vrij onopvallend aanwezig in het landschap, door onopvallend kleurgebruik en/of door het toepassen van takkenrillen. Bepaalde afscheidingen belemmeren echter de toegang voor kleine dieren, bijvoorbeeld voor egels en dassen. De hekwerken dienen passeer baar te zijn voor fauna. Voor de afscheidingen die de tuinen afscheiden van de Langeloërweg hoeft dat niet, omdat ze nu mogelijk bijdragen aan het voorkomen van verkeersslachtoffers. Het is overigens wenselijk om erfafscheidingen zoveel mogelijk te beperken tot de erven, dat voorkomt problemen m.b.t. faunapasseerbaarheid. Beheer Wonen in het bos betekent dat het boskarakter zo veel mogelijk bewaard moet blijven. Door natuurinclusief te bouwen, door de gebruiksregels te respecteren en de grenzen van het bos- en natuurvlak te respecteren, wordt een belangrijke bijdrage geleverd aan het behoud van het boskarakter. Door het voeren van natuurgericht beheer wordt het natuurlijke karakter versterkt. Meerwaarde kan worden bereikt door samenhangende corridors te ontwikkelen, langs de Langeloërweg en ten zuiden van de Postmaatseweg. Dit overstijgt de inzet van individuele eigenaren, vooral bij de Postmaatseweg waar bosomvorming wenselijk is. Eigenaren kunnen zelf beheermaatregelen uitvoeren. Het belangrijkste is hiervoor al beschreven.

Aan de hand van een excursie in het plangebied zelf kan concreet worden gemaakt hoe eigenaren zelf kleinschalig kunnen beheren. Bij het beheer worden bestaande natuurwaarden ontzien, bijvoorbeeld de beschermde dennenorchis. Daarnaast kan doormiddel van nestkasten (bijvoorbeeld voor uilen, mezen, vleermuizen en eekhoorns) in bomen de faunistische waarde flink worden verhoogd. Monitoring Iedere eigenaar is zich bewust van de waarde het bos. Wanneer je er woont, zie je veel. Door te delen kan je anderen bewust maken, waardoor het totale bewustzijn groter wordt. Geadviseerd wordt om monitoring op te zetten, waardoor de ontwikkeling van het gebied inzichtelijk wordt, en zo nodig ongewenste ontwikkelingen kunnen worden bijgestuurd. In het komende jaar kan een 0meting worden uitgevoerd, waardoor de sterkten en zwakten van het gebied in kaart worden gebracht. Na verloop van tijd kan de meting worden herhaald. Wat betreft de uitgangssituatie hebben (korst)mossen en paddenstoelen prioriteit, omdat er op dit moment niets over bekend is, terwijl ze wel belangrijke informatie geven over de kwaliteit van het huidige bos. Voor de ontwikkeling van de biodiversiteit hebben daarnaast amfibieën, reptielen, dagvlinders, sprinkhanen en (bos)mieren prioriteit, omdat de schaal van hun leefgebied past bij de grootte van het plangebied en ze kritisch zijn wat betreft milieuomstandigheden.

Vanuit de wettelijke bescherming zijn vleermuizen een belangrijke groep.

4.4 Streefbeeld compensatieterrein Uitgansgpunten In het kader van de transitie van De Tip is een natuurcompensatieopgave vastgesteld van 640m2 per transitie kandidaat. Bij 17 deelnemers zou dat neerkomen op 1,08 ha. Het aantal deelnemers kan nog wijzigen, de uiteindelijke oppervlakte wordt bepaald aan de hand van het uiteindelijke aantal deelnemers. Het compensatieperceel grenst aan het transitie gebied De Tip, en ligt ten zuiden van de Postmaatseweg. In dit hoofdstuk worden de uitgangspunten en inhoud van het streefbeeld beschreven. De invulling van het streefbeeld is afgestemd met de eigenaar van het perceel. Uitgangspunten • • • •

Kwantitatieve opgave: 1,08 ha Kwalitatief: 50% bos, 50% ander natuurtype Natuurdoelen sluiten aan bij de natuurambities in het gebied en vormen een versterking van de NNN De nieuwe natuur voegt iets toe aan de kwaliteit van het gebied

29

•

Voorwaarden vanuit eigenaar: behoud van zichtlijn vanuit woning richting het zuidelijke deel van het terrein en mogelijkheden voor extensieve beweiding.

Keuze en ligging natuurdoeltypen Potentie Het compensatieterrein bestaat in de huidige situatie uit een weide waar een groot deel van het jaar paarden worden geweid. Dat gebeurt reeds extensief (3 à 4 paarden op 3 ha.). De weide wordt niet bemest of bespoten. In de periode dat het gras minder voedzaam is wordt er bijgevoerd. De bodem bestaat uit een combinatie van voormalige stuifzandgronden en veldpodzolen. Het terrein is droog met een grondwatertrap VI en VII (figuur 8). Het bodemtype in combinatie met het gevoerde beheer (weinig tot geen bemesting) maken dat de bodem niet sterk verrijkt is en langzaam verschraald is. Om die reden komen er open (zandige) plekken voor in de vegetatie en hebben diverse soorten kruiden hun plek gevonden. Het terrein biedt potentie voor bossen en vegetaties die kenmerkend zijn voor drogere zandgronden. Aansluitend op doelen van de ambitiekaart van het Natuurbeheerplan (figuur 9) van de provincie Drenthe gaat het om: • •

N15.02 Dennen,- eiken-, en beukenbos N12.02 Kruiden- en faunarijk grasland

Ligging natuurdoeltypen Op basis van de wensen van de eigenaar wordt de compensatie aaneengesloten gerealiseerd op het zuidelijke deel van het perceel. Bij de indeling is rekening gehouden met het behoud van een zichtlijn vanaf de Postmaatseweg richting het zuidwestelijk deel van het perceel. Om deze reden bevindt het kruidenrijke grasland zich centraal in het perceel. Het kruidenrijke grasland wordt ten westen en noorden geflankeerd door bos. Deze indeling biedt als voordeel dat er tevens twee bestaande bosranden versterkt worden en er kansen liggen om een geleidelijke overgang naar een flora- en faunarijk perceel te ontwikkelen. De overgang van kruidenrijk grasland naar bos is een ecologisch interessante zone. Veel dieren - insecten, vogels, reptielen, kleine zoogdieren gebruiken structuurrijke overgangen. Dergelijke gradiënten zijn schaars in de bossen rond Norg en vormen daarom een meerwaarde. De bosranden zijn glooiend om zodoende meer “randeffect” te krijgen (figuur 10).

Figuur 8. Grondwatertrappenkaart (bron: Geoportaal), compensatieperceel is omcirkeld.

30

Figuur 9. Ambitiekaart natuurbeheerplan provincie Drenthe, compensatieperceel is omcirkeld.

31

Figuur 10. Verdeling natuurdoeltypen Streefbeeld weide: Kruiden- en faunarijk grasland Kruiden- en faunarijk grasland omvat graslanden die kruidenrijk zijn, maar niet behoren tot de schraallanden en vochtig hooiland zoals die in Drenthe zijn aan te treffen. De vegetatie kan behoren tot allerlei verbonden van graslandvegetaties, maar diverse soorten ruigte en struweel kunnen binnen dit type voorkomen. Het grasland wordt meestal extensief beweid of gehooid en niet of slechts licht bemest. Het beheertype Kruiden- en faunarijk grasland kan voorkomen op diverse bodems van vochtig tot droog en heeft doorgaans een (matig) voedselrijk karakter. Kruiden- en faunarijk grasland wordt bij een goede kwaliteit gekenmerkt door variatie in structuur (ruigte en plaatselijk struweel, hogere en lage vegetatie) en een kruidenrijke graslandbegroeiing die rijk is aan kleine fauna. Op het compensatie terrein worden begroeiingen op de armere plekken gekenmerkt door soorten als Gewoon struisgras, Rood zwenkgras, Gewoon biggenkruid, Gewoon duizendblad en Schapenzuring. Op de rijkere plekken groeien Gestreepte witbol, Gewoon reukgras, Smalle weegbree, Veldzuring, Witte klaver, Scherpe boterbloem en Zachte dravik. Kruidenrijk grasland in dit gebied is van belang voor vlinders en andere insecten, vogels, amfibieën, reptielen en kleine zoogdieren.

In het compensatieperceel is de ontwikkeling van een kruidenrijk grasland al op gang gekomen vanuit het bestaande beheer met extensieve beweiding. Verdere ontwikkeling kan worden gestimuleerd door middel van het uitstrooien van maaisel uit een

32

natuurgebied waar het vegetatietype al goed tot ontwikkeling is gekomen. Omdat de gewasproduktie nu niet hoog is, zal extra afvoer van nutriënten door middel van maaien en afvoeren niet nodig zijn. Bij beweiding mag de dichtheid niet hoger liggen dan 1,5 GVE/ha. Het is van belang dat de vegetatie kort de winter in gaat zodat de zode niet kan vervilten. Een deel blijft staan als overwinteringsplek voor insecten en als wintervoedsel voor vogel en klein zoogdieren. Dit kan eenvoudig worden gerealiseerd door tijdelijk uit te rasteren. Streefbeeld bos: Dennen- eiken, of beukenbos Dennen-, eiken-, of beukenbos omvat bossen met dennen, eiken, beuken en/of berken vormen de belangrijkste bostypen die van natuur voorkomen in de omgeving van Norg. Veel van deze bossen komen voor op zure, droge en zandige bodems en zijn op veel plekken in Drenthe kenmerkend. Plaatselijk komt het ook voor in het Heuvellandschap en op oude strandwallen. Veel van de bossen zijn vorige eeuw ontstaan als gevolg van aanplant (ook met ingevoerde boomsoorten) of natuurlijke successie van bijvoorbeeld stuifzanden. Op basis van de bodemeigenschappen lijkt een droog Berken-Zomereikenbos tot de meest voor de hand liggende bostype om tot ontwikkeling te brengen. In dit bostype domineert de zomereik, maar komen ook ruwe berk en grove den voor.

Door het zure en voedselarme karakter is er bij ongestoorde ontwikkeling sprake van ophoping van strooisel wat zich met name voordoet bij bossen zonder leem in de ondergrond en bij sterke dominantie van eiken die zuur strooisel produceren. Hierdoor is bodemvegetatie vaak beperkt aanwezig. Aanwezigheid van soorten met rijker en makkelijker afbreekbaar strooisel, zoals linde op leemhoudende bodems, zorgt voor een milde humus, en daardoor een beter ontwikkelde bodemvegetatie. Door de overexploitatie van de hogere zandgronden tot het begin van de twintigste eeuw en de daaropvolgende beperkte plantkeuze bij bosaanplant is de linde grotendeels uit het landschap verdwenen. Vanwege de gunstige effecten op de bodem is het bijvoorbeeld in Noord-Brabant nu beleid om rijke-strooiselsoorten als linde mee te nemen in de aanplant. We stellen voor om de linde daarom ook op te nemen in de aanplant. Op open plekken ontwikkelen zich vaak braamstruwelen en vestigen zich struiken als lijsterbes en vuilboom. In late stadia kan hulst dominant aanwezig zijn. De betekenis voor de biodiversiteit is met name gelegen in grote aantallen (vaak bedreigde) paddenstoelen, blad- en korstmossen en enkele vaatplanten. Structuurrijke bossen met enige buffering in de bodem, bossen met een hoge luchtvochtigheid en bossen met oude bomen kennen vaak een hogere biodiversiteit.

Bij de realisatie is de insteek om onderscheid te maken tussen een boskern, aansluitend op de bestaande aangrenzende bossen aan de west- en oostzijde en een natuurlijke bosrand van ca. 10 meter breed. Er worden uitsluitend inheemse bomen en struiken (autochtoon plantmateriaal) toegepast, met een zo gevarieerd mogelijke samenstelling passende bij de standplaats (tabel 4). Een ecologisch goede bosrand wordt gekenmerkt door een geleidelijke overgang van bos naar lage vegetaties zoals een bloemrijk grasland of bloemrijke ruigte, in dit geval het kruidenrijke grasland. De overgang bestaat in het ideale geval uit een zoom (ruige grasvegetatie) en een mantel (struikvegetatie), zie ook figuur 11. Door de aanplant te realiseren via een glooiend patroon wordt de variatie en de lengte van de rand vergroot en daarmee ook de soortenrijkdom. In de bosrandzone worden uitsluitend struiksoorten toegepast. In bosranden leven verschillende insecten zoals vlinders, libellen, slakken en kevers. Zij dienen op hun beurt weer als voedsel voor kleine zoogdieren, zangvogels, reptielen en amfibieën.

33

Tabel 3. Samenstelling en plantdichtheid van bosaanplant. Aanplantzone

Boomvormers

Struiken

Boskern Totale dichtheid 25 stuks are

Zomereik (80%) Berk (5%) Grove den (10%) Linde (5%) Geen

Via spontane opslag, eventueel aanvullen met hazelaar en lijsterbes

Bosrand (10 m breed) Dichtheid 10 stuks per are

Inlandse Lijsterbes Vuilboom Gewone vlier Hazelaar Eenstijlige meidoorn Sleedoorn Hondsroos Inlandse vogelkers Boswilg (?) Gewone brem

Figuur 11. Geleidelijke overgang van grasland naar bos ((Bron: Struweel aan de bosrand’’, www.ecopedia.be/318/encyclopedie)

34

5. Maatregelen en borging 5.1 Inleiding

In hoofdstuk 4 zijn de streefbeelden voor bos/natuurvlakken, gebruiksvlak, woonvlak en het compensatieterrein beschreven. In dit hoofdstuk zijn de geadviseerde maatregelen die daarbij zijn benoemd samengevat en is het aspect van de borging belicht. Ten aanzien van de borging gaat het om een advies hoe zaken geregeld zouden kunnen worden. De gemeente legt deze borging in nader overleg met de vertegenwoordigers van De Tip vast.

5.1 Bos/natuurvlak

Tot bos/natuurvlak worden de gronden buiten het woonvlak/gebruiksvlak gerekend, zoals aangeduid in het nieuwe bestemmingsplan. Bos en natuur is een belangrijke kernwaarde voor het gebied.

Maatregelen: Het versterken van het karakter van het bos en de bosranden is een kwestie van beheer en het handhaven van afspraken m.b.t. opstanden en opslag van materialen. Ten aanzien van het bos gelden enkele onderscheidene aandachtpunten voor de verschillende deelgebieden.

Deelgebied specifiek -

Langeloërweg: versterken bosrandkarakter aan de oostzijde van de percelen; Zuidzijde Postmaatseweg: versterken bosrandkarakter op grens met agrarische percelen, Groepsgewijs kap van fijnsparren en larix om een ontwikkeling naar een Eiken-beukenbos mogelijk te maken via spontane opslag en aanplant van inheemse bomen en struiken Noordzijde Postmaatseweg: Open plekken maken door bomen te kappen en stamhout te laten liggen in de rand. Aanvullende boomvormers aanplanten en/of spontane boomopslag ruimte geven.

Generieke aanbevelingen/maatregelen voor bos/natuurvlak - Aanbeveling tot verwijderen van exotische soorten bomen en struiken; - Fijnspar en lariks niet geheel verwijderen vanwege ecologische waarde maar het aandeel terugdringen met op lange termijn behoud van enkele bomen of boomgroepen; - Naaldbomen op locaties met Dennenorichis laten staan; - Doorzichten afschermen in bosranden met inheemse struiken, bijvoorbeeld Brem en Jeneneverbes. - Doorzichten in het bos afschermen met inheemse wintergroene soorten als Hulst, Taxus en Klimop; - Bosranden versterken met inheemse besdragende struiken als Vlier, Lijsterbes, Vuilboom en Inlandse vogelkers; - Vrijkomende stamhout en takken verwerken in hoge rillen; kleine stukjes bosgrond plaggen t.b.v. de ontwikkeling van kruidlaag en kansen voor loopkevers; - Rechte heggen omvormen naar strategisch gelegen bosjes; - Aanplant van inheems bomen en struiken op plekken waar buiten het woon- en gebruiksvlak bos momenteel ontbreekt (uitgezonderd paden); - Opslag/stallen van materialen, voertuigen e.a. evenals aanwezigheid van bouwwerken in het bosvlak zijn niet toegestaan; - Hekwerken in bosvlak beperken en dienen bij toepassing passeerbaar te zijn voor fauna en hebben onopvallende kleuren. Minimaal om de 50 m bevind zich een doorgang van minimaal 30-40 cm (dassen).

Tussen de bosbodem en de onderkant van het hek bevind zich een vrije ruimte van 25 cm. De maximale hoogte van het hek bedraagt 120 cm boven maaiveld (passerbaarheid voor reeen).

Borging: -

Het hele gebied krijgt de bestemming bos, erven/gebruiksvlakken daarbinnen worden aangeduid. Daarbuiten richt het bestemmingsplan zich op behoud en versterking van bos; In het bestemmingsplan worden opslag van materialen en bouwwerken in het bosvak verboden; 35

-

-

-

Maatregelen worden gefaseerd uitgevoerd door individuele eigenaren en of via een op te richten beheergroep/gezamenlijke werkdagen. Begeleiding kan worden uitgevoerd door landschapsbeheer Drenthe. De insteek hierbij is het vergroten van kennis m.b.t. het op een juiste manier uitvoeren van maatregelen; Boomkap en verharden moet worden voorkomen; Boomkap (t.b.v. terugdringen aandeel naaldbomen) onder begeleiding van professionals en in afstemming met gemeente; Voortgang van bosmaatregelen jaarlijks rapporteren en eens in vijf jaar evalueren.

5.2 Gebruiksvlak

Het is van belang dat de negatieve uitstraling van het gebruiksvlak naar het bos wordt beperkt en dat er een samenhang met het bos behouden blijft. De gemeente doet in overleg met de bewoners een voorstel. In dit voorstel wordt gekeken naar bestaande ligging van de woning, bijgebouwen en tuin. Op basis van dit voorstel beoordeeld Landschapsbeheer het totaalplaatje. De situering wordt in het bestemmingsplan vertaald. Alle buiten de in het bestemmingplan vastgelegde gebruiksvlakken dient bos te zijn.

Maatregelen: De maatregelen richten zich op beperken van negatieve uitstraling richting het bos. -

Beperk/voorkom volledige verharding van het gebruiksvlak. Bij verharding is langdurige opslag van hout, een boot of caravan etc. inbegrepen; Om samenhang met het bos te behouden is de aanwezigheid van oudere bomen en struiken in een deel van het gebruiksvlak van belang; Het terugbrengen van het aandeel Laurierkers en Rohodendoron in het vlak Fijnspar en Lariks mogen worden gespaard; andere inheemse groenblijvers kunnen worden geplant Bodemingrepen zijn vergunning- of meldingsplichtig; Uitstralen van kunstlicht op het bos- en natuurvlak beperken (lichtschakelaars, kiezen voor lage lichtsterkte). Ten behoeve van vleermuizen bij voorkeur amberkleurig licht toepassen.

Borging: -

De kap van bomen moet aan een vergunningplicht worden onderworpen Vaststellen max 75% verharding op het gebruiksvlak Ingrepen in de bodem zijn vergunning- of meldingsplichtig. Vergroten van kennis m.b.t. het open een juiste manier uitvoeren van maatregelen. Voortgang van gebruiksvlakmaatregelen jaarlijks rapporteren en eens in vijf jaar evalueren. Hekwerken worden bij voorkeur beperkt tot gebruiksvlakken; De gemeente doet in overleg met de bewoners een voorstel voor de ligging van het gebruiksvlak. In dit voorstel wordt gekeken naar bestaande ligging van de woning, bijgebouwen en tuin. Als de gebruiksvlakken van alle kavels zijn ingetekend dan wordt het totaalplaatje door Landschapsbeheer Drenthe beoordeeld. Er wordt daarbij gekeken of de gebruiksvlakken niet teveel naar elkaar toegroeien.

5.3 Woonvlak

Gebouwen kunnen belangrijk zijn als verblijfplaats voor fauna die is verbonden met het bos. Vanwege wetgeving (vleermuizen) voor bestaande locaties en extra kansen voor nieuwe locaties (meerwaarde voor het gebied) is specifieke aandacht van belang. Bovendien is de afvoer van regenwater van invloed op de hydrologie van het gebied.

Maatregelen -

Mitegerende maatregelen bij sloop in geval van verblijfplaatsen van vleermuizen; Realiseer nieuwe verblijfplaatsen voor vleermuizen en vogels om nest- en verblijfplaatsen in zijn totaliteit te verhogen; Overweeg/stimuleer aanleg van groene daken; Overweeg/stimuleer afkoppelen van opvang van regenwater naar het riool en afleiden naar vijvers en laagten om infiltratie in de bodem te verhogen.

36

Borging -

Natuurinclusief bouwen is gewenst en er dient nader te worden onderzocht of en hoe dit geborgd kan worden. Documenteer natuur inclusieve maatregelen in vergunningaanvragen en meldingen. De gemeente doet in overleg met de bewoners een voorstel voor de ligging van de woonvlakken. Op basis van dit voorstel beoordeeld Landschapsbeheer het totaalplaatje.

5.4 Compensatieterrein

Vanwege de transitie van recreatiewoning naar permanent wonen, wordt het NNN aangetast. Hiervoor geldt een wettelijke compensatieplicht (zie hoofdstuk 3).

Maatregelen -

Compensatie is 640 m2 per perceel dat wordt getransformeerd, uitgaande van 17 percelen komt dit uit op 1,08 ha Uitvoering compensatie conform streefbeeld (hoofdstuk 4.4);

Borging - Het compensatiegebied wordt in het bestemmingsplan vastgelegd. Dit deel van het perceel behoudt de bestemming “Bos”, maar de aanduiding “agrarisch” wordt hier verwijderd; - De compensatie wordt door middel van een kwalitatieve verplichting bij de notaris vastgelegd; - De compensatie dient 3 jaar na vaststelling bestemmingplan te zijn uitgevoerd.

37

Bijlage 1. Soorten in het plangebied en omgeving Literatuurgegevens zijn in Nederland beschikbaar op het niveau van kilometerhokken (K) en uurhokken (U, 5x5 km). Het plangebied ligt in vier kilometerhokken. In onderstaande tabellen is zo gedetailleerd mogelijk aangegeven per kilometerhok of een soort daar voorkomt. Als gegevens op kilometerhokniveau (K) niet bekend zijn, maar wel van het uurhok waarin het kilometerhok ligt, is dit aangegeven met een U. Tabel 4. Beschermingsstatus van verschillende soortgroepen in het plangebied.

Planten (Korst)mossen Paddenstoelen Vleermuizen Overige zoogdieren Vogels Amfibieën Reptielen Dagvlinders Libellen Overige ongewervelde dieren

Wnb WnbA

HRIV HRIV/WnbA/Vrijstelling VR HRIV/WnbA/Vrijstelling WnbA WnbA

RL (Rode lijstsoort) x x x x x x x x x x x

Tabel 5. Aanwezigheid per kilometerhok van de doelsoorten vaatplanten (Bal et al. 2001) voor de bostypen in het Natuurnetwerk Nederland. De beschermde en Rode-Lijstsoorten zijn vetgedrukt. De lichtste categorieën zijn gevoelig (RL-GE) en kwetsbaar (RL-KW), de zwaardere categorieën zijn bedreigd (RL-BE), ernstig bedreigd (RL-EB) en uitgestorven (verdwenen - RL-VN).

Aantal soorten:

97

225-566 291

Waarvan Rode Lijst:

2

9

2

0

Coördinaten kilometerhok:

225-565

226-565 145

225-566 114

Soortnaam Bosaardbei (RL-GE)

U

U

U

U

Bosdroogbloem

U

U

U

U

Dennenorchis (WnbA)

K

K

U

K

Dubbelloof (RL-GE)

U

U

U

U

Echte guldenroede (RL-KW)

U

U

U

U

Eenbloemig parelgras

-

-

-

-

Fraai hertshooi (RL-BE)

-

-

-

-

Grondster (RL-KW)

U

U

U

U

Grote keverorchis

-

-

-

-

Grote veldbies

U

U

U

U

Grote wolfsklauw (RL-BE)

-

-

-

-

Klein wintergroen (RL-BE)

-

-

-

-

38

Kleine keverorchis (RL-GE)

-

-

-

-

Kleine wolfsklauw (RL-EB)

-

-

-

-

Linnaeusklokje (RL-BE)

-

-

-

-

Stekende wolfsklauw

-

-

-

-

Stofzaad (WnbA)

-

-

-

-

Tabel 6. Aanwezigheid mossen van de Rode Lijst in de kilometerhokken van het plangebied.

225-565 Aantal soorten:

5

225-566 7

226-565 48

225-566 3

Waarvan Rode Lijst:

1

1

0

0

Aarmaanmos (RL-BE)

U

U

U

U

Broedkelkje (RL-KW)

U

U

U

U

Gerimpeld gaffeltandmos (RL-KW)

U

U

U

U

Glanzend veenmos (RL-KW)

U

U

U

U

Hoogveenmos (RL-KW)

U

U

U

U

IJl stompmos (RL-BE)

U

U

U

U

Sliertmos (RL-KW)

U

U

U

U

Wrattig veenmos (RL-KW)

U

U

U

U

Soortnaam

Tabel 7. Aanwezigheid korstmossen van de Rode Lijst in de kilometerhokken van het plangebied.

225-565 Aantal soorten:

1

225-566 1

226-565 2

225-566 45

Waarvan Rode Lijst:

0

0

0

6

Soortnaam Ananaskorst (RL-KW)

U

U

U

K

Bleek baardmos (RL-KW)

U

U

U

K

Bostandpastakorst (RL-KW)

U

U

U

K

Gewoon schorsmos (RL-GE)

U

U

U

K

Groot boerenkoolmos (RL-KW)

U

U

U

K

Purper geweimos (RL-KW)

U

U

U

K

Tabel 8. Aanwezigheid per kilometerhok van de doelsoorten paddenstoelen (Bal et al. 2001) voor de bostypen van het Natuurnetwerk Nederland. De Rode-Lijstsoorten zijn vetgedrukt.

225-565 Aantal soorten:

45

225-566 14

226-565 194

225-566 118

Waarvan Rode Lijst:

1

1

12

4

Soortnaam Bruine ringboleet (RL-GE)

U

U

U

U

Duivelsbroodrussula

U

U

U

U

Okerkleurige vezeltruffel

U

U

U

U

Papilrussula

U

U

U

U 39

Stekeltrilzwam

U

U

U

U

Gele berkenrussula

U

U

U

U

Kleine berkenrussula

-

-

-

-

Bonte berkenboleet

-

-

-

-

Groene berkenrussula

-

-

-

-

Roodgrijze melkzwam (RL-KW)

-

-

-

-

Roze berkenrussula

U

U

U

U

Zwartgroene melkzwam

U

U

U

U

Grijsgroene melkzwam

-

-

-

-

Dunne weerschijnzwam (RL-KW)

-

-

-

-

Porseleinzwam

-

-

-

-

Witte paardenhaartaailing

-

-

-

-

Tabel 9. Aanwezigheid van zoogdieren in de kilometerhokken en waarnemingen in het veld (april 2020). Vetgedrukt zijn de soorten die een zwaardere bescherming hebben en soorten van de Rode Lijst. Wat betreft de vleermuizen is er zeker geen sprake van een compleet overzicht, want er is tot nog toe geen goed onderzoek naar deze diergroep gedaan. De onderzoeksinspanning voor de overige zoogdieren is redelijk. De Otter is weggelaten, omdat deze soort gebonden is aan grotere, visrijke wateren.

225-565

225-566

226-565

225-566

Gewone dwergvleermuis (HRIV)

U

U

K

U

Laatvlieger (HRIV) (RL-KW)

U

U

K

U

Rosse vleermuis (HRIV) (RL-KW)

U

U

U

U

Aantal Wnb*-soorten op basis NDFF

6

3

4

4

Aardmuis (Wnb*)

U

U

U

U

Boommarter (WnbA) (RL- KW)

U

K

U

K

Bosmuis (Wnb*)

U

U

U

U

Soortnaam

Bruine rat

K

K

K

K

Bunzing (Wnb*)

U

U

U

U

Damhert (WnbA)

U

U

U

U

Das (WnbA)

K

K

U

U

Dwergmuis (Wnb*)

U

U

U

U

Dwergspitsmuis (Wnb*)

U

U

U

U

Eekhoorn (WnbA)

K

K

K

K

Egel (Wnb*)

U

U

U

U

Haas (Wnb*)

U

U

U

U

Hermelijn (Wnb*) (RL-GE)

U

U

U

U

Huisspitsmuis (Wnb*)

U

U

U

U

Konijn (Wnb*) (RL-GE)

U

U

U

U

Mol

K

K

K

K

Veld 2020

+

Soortnaam

40

Muskusrat

U

U

U

U

Ree (Wnb*)

U

U

U

U

Rosse woelmuis (Wnb*)

U

U

U

U

Steenmarter (WnbA)

K

K

K

K

Veldmuis (Wnb*)

U

U

U

U

Vos (Wnb*)

U

U

U

U

Wasbeer

U

U

U

U

Wezel (Wnb*) (RL-GE)

U

U

U

U

41

Tabel 10. Broedvogels die bij het streefbeeld horen (Bal et al. 2001), hun aanwezigheid in het plangebied (veldbezoeken april 2020) en in het uurhok (5*5 km). Rode-Lijstsoorten en soorten waarvan de nesten ook buiten de broedperiode bescherming kennen (codes 2 t/m 5) zijn vetgedrukt. + = aanwezig; t= territoriaal gedrag; o=aanwezig in omgeving; BV = broedvogel; wBV= waarschijnlijke broedvogel; mBV = mogelijke broedvogel

Soortnaam

veld 2020

Literatuur 2020

Heggenmus

t

BV

Roodborsttapuit

BV

Bosrietzanger

BV

Spotvogel (RL-GE)

BV

Braamsluiper

BV

Grasmus

BV

Tuinfluiter

t

BV

Fitis

BV

Grauwe Klauwier (RL-BE)

BV

Kneu (RL-GE)

BV

Fazant

BV

Zomertortel (RL-KW)

mBV

Winterkoning

t

BV

Roodborst

t

BV

Merel

t

BV

Zanglijster

t

BV

Zwartkop

t

BV

Staartmees

BV

Matkop (RL-GE)

BV

Goudvink

BV

Soortnaam

Literatuur 2020

Groene Specht (5)

BV

Boomleeuwerik

BV

Boompieper

BV

Gekraagde Roodstaart (5)

BV

Geelgors

BV

Ekster (5)

t

BV

Zwarte Kraai (5)

t

BV

Groenling

t

BV

Putter Houtduif

BV t

Ransuil (4) (RL-KW)

BV wBV

Koolmees (5)

t

BV

Gaai

t

BV

Vink

t

BV

Goudhaantje

t

BV

Vuurgoudhaantje

BV

Kuifmees

BV 42

Zwarte Mees (5) (RL-GE)

BV

Houtsnip

BV

Grote Lijster (RL-KW)

+

Fluiter Tjiftjaf

BV t

Wielewaal (RL-KW) Appelvink

BV BV BV

+

Zwarte Specht (5)

BV wBV

Grote Bonte Specht (5)

t

BV

Boomkruiper (5)

t

BV

Spreeuw (5)

BV

Ringmus (RL-GE)

BV

Kleine Bonte Specht (5)

BV

Grauwe Vliegenvanger (5) (RL-GE)

BV

Glanskop (5)

+

BV

Pimpelmees (5)

t

BV

Holenduif

BV

Bosuil (5) Boomklever (5)

BV t

Kauw

BV BV

Soortnaam

Literatuur 2020

Havik (4)

BV

Sperwer (4)

t

BV

Buizerd (4)

BV

Raaf (5) (RL-GE)

mBV

Torenvalk (5) (RL-KW)

BV

Boomvalk (4) (RL-KW)

BV

Bonte Vliegenvanger (5) Koekoek (RL-KW)

t

BV BV

Tabel 11. Overige broedvogels (die niet tot de doelsoorten horen), hun aanwezigheid in het plangebied (veldbezoeken april 2020) en in het uurhok (5*5 km). Rode-Lijstsoorten en soorten waarvan de nesten ook buiten de broedperiode bescherming kennen (codes 1 t/m 5) zijn vetgedrukt.

Soortnaam

Literatuur 2020

Gierzwaluw (2)

BV

Huismus (2) (RL-GE)

BV

Kerkuil (3)

BV

Ooievaar(3)

BV

Steenuil (1) (RL-KW)

mBV

Boerenzwaluw (5) (RL-GE)

BV

Huiszwaluw (5) (RL-GE)

BV

Oeverzwaluw (5)

BV

Zwarte Roodstaart (5)

BV

Gele Kwikstaart (RL-GE)

BV 43

Graspieper (RL-GE)

BV

Grutto (RL-GE)

wBV

Paapje (RL-BE)

BV

Patrijs (RL-KW)

BV

Tureluur (RL-GE)

mBV

Veldleeuwerik (RL-GE)

BV

Watersnip (RL-BE)

wBV

Wintertaling (RL-KW)

BV

Wulp (RL-KW)

BV

Bergeend

mBV

Blauwborst

BV

Dodaars

BV

Fuut

BV

Grauwe gans

wBV

Grote canadese gans

wBV

Kievit

BV Literatuur 2020

Soortnaam Kleine Karekiet

BV

Knobbelzwaan

BV

Krakeend

wBV

Kuifeend

BV

Kwartel

BV

Meerkoet

BV

Rietgors

BV

Rietzanger

BV

Scholekster

BV

Sprinkhaanzanger

BV

Turkse Tortel

BV

Waterhoen

BV

Wilde Eend

+

BV

Witte Kwikstaart

BV

Nijlgans (geen VR)

BV

Soepeend (geen VR)

BV

Soepgans (geen VR)

BV

Tabel 12. Aanwezigheid van amfibieën en reptielen in de kilometerhokken (K) en in het plangebied tijdens de veldbezoeken in april 2020.

Soortnaam

225-565

225-566

226-565

225-566

Alpenwatersalamander (WnbA)

U

U

K

U

Bastaardkikker

U

U

U

U

Bruine kikker

U

U

U

U

Gewone pad

U

U

U

U

Heikikker

U

U

U

K

Poelkikker

U

U

U

U

Adder

U

U

U

U

Veld 2020 +

44

Hazelworm

U

K

K

U

Levendbarende hagedis

K

U

U

K

45

Tabel 13. Aanwezigheid van dagvlinders in de kilometerhokken waarin het plangebied ligt. De soorten van de Wnb en de Rode Lijst zijn vetgedrukt.

Aantal soorten: Waarvan Rode Lijst: Soortnaam Atalanta Bont zandoogje Boomblauwtje Bruin zandoogje Bruine vuurvlinder (RL-KW) Citroenvlinder Dagpauwoog Distelvlinder Eikenpage Gehakkelde aurelia Gele luzernevlinder (RL-BE) Groentje Groot dikkopje Groot koolwitje Heideblauwtje (RL-KW) Hooibeestje Icarusblauwtje Klein geaderd witje Klein koolwitje Kleine vos Kleine vuurvlinder Koevinkje Landkaartje Oranje zandoogje (RL-GE) Oranjetipje Veenhooibeestje (RL-EB) Zwartsprietdikkopje

225-565 12 0

225-566 9 1

226-565 13 0

225-566 9 0

U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U

U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U

U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U

U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U

Veld 2020

+

46

Tabel 13. Aanwezigheid van libellen in de kilometerhokken waarin het plangebied ligt. De beschermde en Rode-Lijstsoorten zijn vetgedrukt.

Aantal soorten: Waarvan Rode Lijst:

225-565 4 0

225-566 13 0

226-565 5 0

225-566 2 0

U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U

U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U

U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U

U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U U

Soortnaam Azuurwaterjuffer Bandheidelibel (RL-GE) Blauwe breedscheenjuffer Blauwe glazenmaker Bloedrode heidelibel Bruine glazenmaker Bruine korenbout (RL-KW) Bruinrode heidelibel Gevlekte witsnuitlibel (RL-BE, HRIV) Gewone oeverlibel Gewone pantserjuffer Glassnijder Grote keizerlibel Grote roodoogjuffer Houtpantserjuffer Koraaljuffer Lantaarntje Metaalglanslibel Noordse witsnuitlibel Paardenbijter Platbuik Smaragdlibel Steenrode heidelibel Tengere grasjuffer Tengere pantserjuffer (RL-KW) Variabele waterjuffer Viervlek Vroege glazenmaker (RL-KW) Vuurjuffer Watersnuffel Weidebeekjuffer Zuidelijke oeverlibel (RL-GE) Zwarte heidelibel

Veld 2020

Tabel 15. Aanwezigheid van sprinkhanen en krekels in de kilometerhokken waarin het plangebied ligt. De soorten van de Rode Lijst zijn vetgedrukt.

Aantal soorten: Waarvan Rode Lijst:

225-565 2 0

225-566 6 0

226-565 0 0

225-566 0 0

Veld 2020

47

Soortnaam Grote groene sabelsprinkhaan Heidesabelsprinkhaan Moerassprinkhaan Ratelaar Snortikker Kustsprinkhaan

U U U U U U

U U U U U U

U U U U U U

U U U U U U

Tabel 16. Aanwezigheid van overige doelsoorten (Bal 2001) in het uurhok waarin het plangebied ligt.

Soortnaam

Literatuur 2020

Behaarde rode bosmier

U

Glanzende gastmier

-

kale rode bosmier

-

zwartrugbosmier

-

48

Bijlage 2. Mogelijk aan te planten houtige soorten Hieronder is een opsomming gegeven van inheemse bomen en struiken die kunnen worden aangeplant. Wat betreft de kruidachtige planten bestaat er geen standaardlijst voor inheemse soorten. Een aanknopingspunt geeft de Atlas van de Drentse Flora (WFD 1999). Hierin staat bij elke soort aangegeven of de soort oorspronkelijk inheems is in Drenthe. Soort Mantelvegetaties Hazelaar Eenstijlige meidoorn Kardinaalsmuts Wilde appel Zoete kers Gewone vogelkers Sleedoorn Wegedoorn Hondsroos Egelantier Gelderse roos Boswilg Grauwe wilg Geoorde wilg Vuilboom Gewone vlier Lijsterbes Braam Brem Framboos Wilde kamperfoelie Bomen Ruwe berk Zachte berk Hulst Zomereik Beuk Klimop Wintereik

49

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Noordenveld&id=0fefeb8c-b4ec-4525-8faf-c6d34d2c98d5