5.2 Bijlage 3 Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld_small_web (1).pdf
Tekst van het document
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
36
groter en voornamer het gebouw. Gebouwen variëren daarom in hoogte en grootte. Een belangrijke functie zit in een groot symmetrisch gebouw. Lagere functies zitten in een eenvoudiger gebouw. Hoe meer bijzonder een functie is, des te meer variatie in de hoofdvorm en des te meer verfraaiing van het gebouw, bijvoorbeeld met pleisterwerk, siermetselwerk of bijzondere gootlijsten. Dat principe wordt zelfs in de inrichting van de tuin doorgezet. Niet voor niets heeft de directeurswoning rododendrons en een rode beuk in de tuin. Het meest opvallend zijn de spreuken op de gevels van de dienstwoningen. De spreuken hebben vaak een opvoedkundig en stichtelijk karakter. De meeste gebouwen zijn vrijstaand of twee-onder-een kap. Her en der staan ook rijwoningen. De bebouwing varieert van een tot twee bouwlagen met kap en met oranje of grijze dakpannen. Soms is er wit pleisterwerk. Opvallende accenten zijn de schoorstenen, luiken, houten dakkapellen, windveren en de roedeverdeling in de ramen. Kenmerkend is het gebruik van rustige kleuren. Beige en donkergroen komen veel voor. Groen wordt gebruikt voor deuren en luiken, beige voor goten, kozijnen en raamroeden. Bij nieuwere bebouwing zijn deze onderdelen vaak (gebroken) wit.
Woningen aan de Hoofdweg in Veenhuizen (1986) Foto: onbekend Bron: Drents Archief (MZ11607052201)
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
37
Gebied 4 - Dorpshart (categorie 3)
Hoofdstraat, Peize Waardering Het dorpshart is belangrijk voor de eigenheid van de dorpen. Veel inwoners waarderen de historie van het gebied. In het gebied zijn vele monumenten te vinden. Het gebied bezit dan ook veel ruimtelijke kwaliteit. Inwoners en toeristen waarderen het dorpshart vanwege de uitstraling en de reuring in het gebied. Het is een van de visitekaartjes van het dorp en dus van onze gemeente. Dynamiek Het dorpshart is een gebied met een mix aan functies. Er wordt gewoond, gewerkt, gegeten en gewinkeld. Door deze mix verandert er regelmatig iets aan gebouwen, omdat bijvoorbeeld een winkel een woning wordt of een kantoor een restaurant. Soms worden oude of vervallen panden gesloopt en worden er een paar nieuwe woningen of een klein appartementengebouw gebouwd. Doelen We willen dat het eigen dorpse karakter van het dorpshart de boventoon blijft voeren. Nieuwe ontwikkelingen moeten dat historische karakter ondersteunen. Dat betekent dat de maat, vormgeving en uitstraling van nieuwe gebouwen moet passen bij het gebied.
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
38
Categorie Het dorpshart rekenen we tot categorie 3. Dat betekent dat we kiezen voor hoge kwaliteit en met zorg kijken naar bouwplannen. Bouwplannen moeten passen bij de kwaliteit van het gebied en daaraan bijdragen. Gebiedsprincipes voor het dorpshart OMGEVING •
Erven passen in het onregelmatige verkavelingspatroon en sluiten aan bij de maat en schaal van het esdorp;
•
Doorzichten tussen de bebouwing naar bijzondere open plekken of bijzondere bebouwing worden gekoesterd;
•
Erven hebben een heldere opbouw, met het hoofdgebouw (de woning, winkel, bedrijf) aan de voorzijde van het erf en een achtererf met schuren en bijgebouwen;
•
Erven hebben een groene uitstraling met een streekeigen beplanting op en rond het erf. Rond het voorerf is een passende (groene) overgang tussen privé en openbaar gebied;
•
Bij boerderijen varieert de plek en de richting van de boerderij op het erf, wat het kenmerkende gestrooide beeld van de esdorpen bepaalt;
•
Woningen staan vaak in de lijn van de kavel en aan de weg.
•
Uit het straatbeeld blijkt de gegroeide opzet van het esdorp: de bebouwing is onregelmatig geplaatst ten opzichte van de straat en ten opzichte van elkaar.
BEBOUWING •
Elk hoofdgebouw op een erf is anders en uniek en draagt bij aan een divers bebouwingsbeeld dat in maat en schaal kan variëren;
•
Het hoofdgebouw (de woning, winkel, bedrijf) bepaalt het beeld van het erf. Bijgebouwen, schuren en aan- en uitbouwen zijn in maat, schaal en uitwerking dan ook ondergeschikt aan het hoofdgebouw;
•
De hoofdvorm past bij het gebied: eenvoudig en langgerekt, één bouwlaag en met een steile kap (zadeldak) die het beeld domineert;
•
Een gebouw op een bijzondere plek (bijvoorbeeld op de hoek van twee straten) of met een bijzondere functie (bijvoorbeeld een oud gemeentehuis of een boerderij) mag ook een andere, passende hoofdvorm hebben;
•
Gebouwonderdelen als schoorstenen, dakkapellen, erkers, meegemetselde bloembakken etc. dragen bij aan een sprekende uitstraling van het hoofdgebouw;
•
De representatieve gevel (vaak de voorgevel) is naar de straat gericht.
UITWERKING •
Bij boerderijen is de oorspronkelijke hoofdvorm en functie goed herkenbaar;
•
De gevels zijn relatief gesloten en hebben verticaal gelede gevelopeningen (de ramen zijn meer hoog dan breed);
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
39
•
De gedekte kleuren van het gebouw ondersteunen het authentieke karakter van het gebied, bijvoorbeeld middentoon aardetinten;
•
Het gebruik van materialen is traditioneel (baksteen en hout), wordt zorgvuldig op elkaar afgestemd en op wat in de omgeving gebruikelijk is;
•
Veel bouwstijlen komen voor. Dat zorgt voor een divers bebouwingsbeeld, maar de bebouwing heeft wel een onderlinge samenhang;
•
De details en verhoudingen in de gevels passen bij de bouwstijl van het gebouw en ondersteunen het ontwerpidee van het gebouw.
Hieronder leest u meer over het gebied en over de achtergrond van de gebiedsprincipes.
Foto-impressie dorpshart
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
40
Over het gebied KENMERKEN VAN HET DORPSHART Norg, Roden en Peize zijn van oudsher esdorpen. De dorpen zijn in de loop van de eeuwen flink gegroeid. Het dorpshart is het oudste, centrale deel van het dorp. Daaromheen zijn woonbuurten, winkels en bedrijventerreinen gegroeid. In het dorpshart ligt de oudste bebouwing rond de brink(en) in het dorp. Van oudsher zijn dat vooral boerderijen en de kerk. In Roden heeft de havezate Mensinge een belangrijke plek in het oude dorpshart. In Peize is het terrein van de oude borg nog steeds zichtbaar. De oudste bebouwing (meestal boerderijen) staat vaak vrij in de ruimte, niet direct aan de weg. De richting van de bebouwing verschilt per erf en ook de afstand tot de weg varieert. In de loop van de negentiende eeuw komen er in het dorpshart meer en meer woningen, winkels en gebouwen andere functies bij, zoals molens, smederijen en horeca. De nieuwere bebouwing staat met de voorkant aan de weg. Bijzondere functies, zoals een oud gemeentehuis, hebben een andere vorm en uitstraling en 'springen in het oog'. In het dorpshart is een mooie mix van functies en gebouwen te vinden. Het dorpshart raakt steeds dichter bebouwd. Opvallend is dat het centrum van Peize juist nog veel openheid kent, met weilanden in het dorpshart. De openbare ruimte in dit gebied is van oudsher losjes ingericht met klinkerwegen.
Vanaf de brink lopen slingerende wegen in alle richtingen naar de omgeving. Deze oude wegenstructuur is in het dorpshart nog steeds goed herkenbaar. Langs deze wegen zijn de dorpen ook verder gegroeid. In Norg zijn nog verschillende zandpaden en komt de voormalige agrarische verkaveling nog tot in het dorpshart. In Peize doorkruisen smalle (schelpen)paadjes het dorpshart. Op plekken waar het drukker is zijn de wegen breder en liggen parkeerplaatsen en brede trottoirs. Het dorpshart is al oud. Dat is ook te zien aan de grote volwassen bomen en houtwallen. De wegen hebben vaak eiken aan weerszijden van de weg. Dat zorgt voor een groen straatbeeld. Waar het dorpshart het dichtst bebouwd is zijn kleine voortuinen of geen voortuinen. Een hekje, haag of stoep is dan de afscheiding tussen voorerf en openbaar gebied. KENMERKEN VAN DE BEBOUWING In het dorpshart is door de vele functies die er vroeger waren een grote variatie in de omvang en bouwstijl van de gebouwen. De oudste bebouwing zijn boerderijen van het hallehuistype. Bij deze boerderijen zitten de woning en de stal onder één dak. Dat levert één lange hoofdvorm op, waarbij de nok doorloopt van voor tot achter. Heel kenmerkend zijn het rieten dak, de ramen met een roedeverdeling en de lichtbruine baksteen. De schuurdeuren (baanderdeuren) liggen vaak aan de kant van de weg.
Bij de latere bebouwing bepaalt vaak de bouwperiode de bouwstijl van de woning. Vrijwel geen gebouw is hetzelfde. De hoogte verschilt van woningen van één bouwlaag met kap, tot een klein appartementencomplex
van
enkele
verdiepingen.
Op
bijzondere
plekken
zijn
passende
ontwerpoplossingen gevonden, zoals een hoekverdraaiing of een afwijkende kapvorm.
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
41
De materialen en kleuren die zijn gebruikt voor de bebouwing passen bij de bouwperiode. Meestal is gekozen voor een ambachtelijk traditionele vormgeving en eenvoudige details. De gebouwen hebben rood tot bruin metselwerk, een dak met gebakken dakpannen en witte kozijnen. Gebouwen met commerciële functies hebben vaak reclame op de voorgevel. Wilt u nog informatie over Noordenveld en de dorpen, lees dan verder in de Kwaliteitsgids Noordenveld.
Zicht op de Brink in Norg (1964) Foto: onbekend Bron: Drents Archief (MZ11605000203)
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
42
Gebied 5 - Wegdorpen en ontginningsdorpen (categorie 2 en 3)
Hoofdstraat, Roderwolde Waardering De wegdorpen zijn relatief jonge dorpen. In de dorpen vinden we vooral woningen. De dorpen verschillen van karakter, maar zijn allemaal sterk verweven met het omliggende landschap. Sommige wegdorpen hebben veel bijzondere bebouwing, zoals Roderwolde en Foxwolde. Die dorpen waarderen we hoog. Dynamiek In de wegdorpen verandert al tientallen jaren weinig. Incidenteel komt er een nieuwe woning of schuur bij of wordt een bestaande woning of boerderij gesloopt en vervangen voor een nieuw gebouw. Doelen We vinden het belangrijk dat onze dorpen op orde zijn en blijven. We blijven inzetten op vasthouden van het bestaande dorpsbeeld en inpassen van nieuwe ontwikkelingen binnen dat beeld. Dat betekent dat de hoofdvorm van bebouwing rechthoekig moet zijn en een kap heeft. Ook sturen we erop dat kleuren en materialen passen in het straatbeeld en het groene karakter van de erven mee het beeld bepaalt.
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
43
Categorie Voor dit gebied kiezen we categorie 2. Voor Roderwolde en Foxwolde is dat vanwege de bijzondere waarden categorie 3. We hebben aandacht voor de uitstraling van de bebouwing en de omgeving. We kijken daarbij naar de vormgeving van het gebouw en of het gebouw in het straatbeeld past. Bouwplannen moeten passen bij de kwaliteiten van het gebied. Gebiedsprincipes wegdorpen en ontginningsdorpen OMGEVING •
Erven passen in het verkavelingspatroon en gebouwen op het erf volgen de verkavelingsrichting;
•
Doorzichten tussen de bebouwing naar bijzondere open plekken of bijzondere bebouwing worden gekoesterd;
•
Erven hebben een heldere opbouw, met het hoofdgebouw (de woning, winkel, boerderij) aan de voorzijde van het erf en een achtererf met schuren en bijgebouwen;
•
Erven hebben een groene uitstraling met een streekeigen beplanting op en rond het erf;
•
Het hoofdgebouw (de woning, boerderij of bedrijf) staat in de lijn van de verkaveling en met de voorgevel aan de weg;
•
De afstand van het hoofdgebouw tot de weg is wisselend, waardoor een strakke rooilijn van de bebouwing ontbreekt.
BEBOUWING •
Elk hoofdgebouw op een erf is anders en uniek en draagt bij aan een divers bebouwingsbeeld. Toch is het bebouwingsbeeld eenduidig, door de vergelijkbare maat en schaal van de bebouwing in de straat;
•
Het hoofdgebouw (de woning, winkel, bedrijf) bepaalt het beeld van het erf. Daarom zijn bijgebouwen, schuren en aan- en uitbouwen in maat, schaal en uitwerking ondergeschikt aan het hoofdgebouw;
•
De hoofdvorm past bij het gebied: eenvoudig en langgerekt, één bouwlaag en met een steile kap (zadeldak) die het beeld domineert;
•
Een gebouw op een bijzondere plek (bijvoorbeeld op de hoek van twee straten) of met een bijzondere functie (bijvoorbeeld een oud gemeentehuis of een boerderij) mag ook een andere, passende hoofdvorm hebben;
•
Gebouwonderdelen als schoorstenen, dakkapellen, erkers etc. dragen bij aan een sprekende uitstraling van het hoofdgebouw;
•
De representatieve gevel (vaak de voorgevel) is naar de straat gericht.
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
44
UITWERKING •
De gedekte kleuren van het gebouw ondersteunen het landelijke karakter van het gebied, bijvoorbeeld middentoon aardetinten;
•
Het gebruik van materialen is traditioneel (rode tot lichtbruine baksteen, donkere dakpannen en hout), wordt zorgvuldig op elkaar afgestemd en op wat in de omgeving gebruikelijk is;
Voor de dorpen Roderwolde en Foxwolde gebruiken we ook nog deze extra gebiedsprincipes: •
Bij boerderijen is de oorspronkelijke hoofdvorm en functie goed herkenbaar;
•
De gevels zijn relatief gesloten en hebben verticaal gelede gevelopeningen (de ramen zijn meer hoog dan breed);
•
Veel bouwstijlen komen voor. Dat zorgt voor een divers bebouwingsbeeld, maar de bebouwing heeft wel een onderlinge samenhang;
•
De details en verhoudingen in de gevels passen bij de bouwstijl van het gebouw en ondersteunen het ontwerpidee van het gebouw.
Lees hieronder meer over het gebied en over de achtergrond van de gebiedsprincipes.
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
45
Foto-impressie weg- en ontginningsdorpen Over het gebied KENMERKEN VAN DE DORPEN De dorpen in dit gebied zijn gegroeid langs een weg, zoals Peizermade, of ontstaan bij een kruising van wegen, zoals Roderesch. Hoewel Nietap en Roderwolde al een lange historie hebben, zijn de meeste dorpen in dit gebied nog niet zo oud. Vaak zijn ze aan het begin van de twintigste eeuw ontstaan.
Altena
Met het ontginnen van de heidevelden is Altena ontstaan. Eerst bestaat het dorp uit plaggenhutten, maar die worden vervangen door stenen huizen. Bijzonder is dat in Altena in 1928 de eerste zogenoemde Woningwethuizen worden gebouwd aan de Vijverstraat en Altenaweg. Deze woningen met hun opvallend rode baksteen bepalen nu nog steeds het beeld.
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
46
Nieuw-Roden
Nieuw-Roden is gegroeid rond de kerk en de school. Door de sterke groei van Roden ligt NieuwRoden nu aan Roden vast.
Roderesch
Roderesch bestaat eerst uit een aantal boerderijen en groeit uit tot een klein dorp. De voormalige school vormt het hart van het dorp.
Peizermade
Peizermade is een wegdorp. Boerderijen en woningen staan langs de weg van Peize naar Groningen. Toen deze weg is bestraat, is ook Peizermade als dorp gegroeid. Opvallend is de ruime afstand van de woningen tot aan de weg. Kenmerkend is dat alle woningen schuin staan ten opzichte van de weg, in de lijn van de verkaveling. Bij veel woningen ligt het vloerpeil hoger dan de omgeving. Dat stamt nog uit de tijd voor de inpoldering van de omgeving.
Nietap
Nietap is een oud handelsdorp met veel woningen, winkels en cafés en nauwelijks boerderijen. Het dorp is langzaam vastgegroeid aan Leek.
Roderwolde
Roderwolde en in het verlengde daarvan Foxwolde zijn gegroeid op een zandrug in het veen. Roderwolde is langs de doorgaande weg gegroeid vanaf de plek van de haven en de beeldbepalende molen die daarbij staat. Bijzonder is het noordelijk deel van Roderwolde, waar de woningen maar aan één zijde van de weg staan. Aan de andere zijde is er vrij zicht over de weilanden. In de dorpen staat veel vrijstaande bebouwing, vooral langs de hoofdwegen, die vaak licht slingeren. De gebouwen staan met hun voorgevel aan de weg en volgen de richting van de verkaveling. Meer naar het hart van de dorpen staat de bebouwing dichter op elkaar, aan de randen is de afstand tussen de gebouwen groter. Daar zijn ook steeds meer doorzichten naar het landschap. De openbare ruimte in het gebied bestaat uit (klinker)wegen, vaak met bomen aan weerszijden. De bomen zijn niet altijd oud, maar zorgen wel voor een groen beeld. Doordat de dorpen niet al te groot zijn, is het landschap altijd dichtbij. Het landschap is in de dorpen voelbaar en soms vanuit het dorp ook te zien, bijvoorbeeld in Peizermade en Foxwolde. De erven liggen vrijwel altijd aan de weg met een ruime voortuin met hagen, bomen en gras. KENMERKEN VAN DE BEBOUWING Doordat de dorpen door de jaren heen steeds wat groeiden, is er een divers bebouwingsbeeld ontstaan met gebouwen van verschillende bouwstijlen. Bijna geen enkel gebouw is gelijk.
De meeste bebouwing heeft een eenduidige hoofdvorm en bestaat uit één bouwlaag met een kap. De ambachtelijk traditionele bouw heeft de overhand. De gebouwen zijn eenvoudig maar zorgvuldig
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
47
gedetailleerd. Accenten bestaan uit schoorstenen, houten dakkapellen en soms siermetselwerk in de voorgevel. De gebouwen hebben een rode tot bruine baksteen en vaak witte kozijnen. Her en der komen ook in wittinten geverfde gevels of houten gevels voor. Het dak is van riet of donkere of oranje dakpannen. Wilt u meer informatie over Noordenveld en de dorpen, lees dan verder in de Kwaliteitsgids Noordenveld.
Tolhuisje aan de Roderwolderweg in Foxwolde (1971) Foto: onbekend Bron: Drents Archief (MZ12102010103)
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
48
Gebied 6 - Winkelgebied Roden (categorie 3)
Wilhelminastraat, Roden Waardering Het winkelgebied van Roden trekt veel bezoekers uit het dorp en de omliggende kernen. Een aantrekkelijk en plezierig winkelhart is van groot belang voor het dorp en de gemeente. We waarderen het winkelgebied als trekpleister en voorzieningencentrum. Dynamiek Winkels vestigen zich niet vanzelfsprekend in Roden. Dat betekent dat het winkelgebied ook de komende jaren verandert. Een deel van de winkelpanden zal veranderen in woonhuizen of appartementen en winkels zullen zich meer concentreren in het echte winkelhart. Daarnaast zetten we als gemeente actief in op een verdere doorontwikkeling van het winkelgebied als een fijne plek om te zijn en te (ver)blijven. Doelen Het winkelgebied van Roden heeft op sommige plekken nu weinig meer van doen met het Drentse esdorp dat Roden is. Op andere plekken is het Drentse karakter nog wel duidelijk voelbaar. We koesteren de nog bestaande historische bebouwing. Daarom zetten we met nieuwe ontwikkelingen in op
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
49
een gevarieerd, dorps bebouwingsbeeld langs de historische routes zoals de Heerestraat, Raadhuisstraat en Wilhelminastraat, passend bij het Drentse karakter. In 'Zo brinkelt Roden' hebben we onze visie op de inrichting van het winkelgebied verder uitgewerkt voor bebouwing en openbare ruimte. Categorie Het winkelgebied rekenen we tot categorie 3. Daarbij richten we ons niet zo zeer op het behoud van het bestaande, maar willen we met zorg kijken naar de manier waarop we nieuwe, Drentse kwaliteit kunnen toevoegen. Zo willen we de eigenheid en (Drentse) identiteit van het winkelgebied van Roden vergroten. Gebiedsprincipes winkelgebied Roden OMGEVING •
Het straatbeeld is evenwichtig en gevarieerd met verschillen in maat, schaal en hoogte van gebouwen;
•
Het straatbeeld is levendig door terrassen, etalages, zitplekken en uitstallingen. Eventuele opslag staat niet in het zicht vanaf de straat en terrassen overheersen niet in het straatbeeld;
•
Doorzichten en stegen tussen de bebouwing worden behouden;
•
Erven hebben een heldere opbouw met het hoofdgebouw (de woning, winkel) aan de voorzijde van het erf;
•
Er is een passende (groene) overgang tussen privé en openbaar gebied;
•
Gebouwen staan dicht op elkaar en dicht op de straat;
•
Het hoofdgebouw staat in de lijn van de verkaveling en met de voorgevel aan de weg, waarbij de rooilijn steeds verspringt.
BEBOUWING •
Elk gebouw is anders en uniek en draagt bij aan een divers bebouwingsbeeld dat in maat en schaal varieert;
•
Gebouwen versterken het oorspronkelijk Drentse karakter van het dorp, waarbij aan de Albertsbaan ook meer eigentijdse bebouwing is toegestaan die bijdraagt aan een positieve uitstraling van het gebied;
•
Gebouwen hebben vanaf de straat gezien de maat en schaal van een vrijstaande of tweeonder-een kapwoning. Daarom wordt bij gebouwen met een lange wand aan de straat, de wand visueel onderbroken. Daarmee past het gebouw bij de gewenste kleine, dorpse maat en schaal;
•
Gebouwen hebben uitnodigende puien op de begane grond;
•
De hoofdvorm van het gebouw is langgerekt en enkelvoudig en bestaat uit één tot twee bouwlagen met of zonder kap;
•
Gebouwonderdelen als schoorstenen, dakkapellen, erkers etc. dragen bij aan een sprekende uitstraling van het hoofdgebouw;
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
50
•
Een gebouw op een bijzondere plek (bijvoorbeeld op de hoek van twee straten) mag ook een andere, passende hoofdvorm hebben;
•
De representatieve gevel (vaak de voorgevel) is naar de straat gericht;
•
De begane grond heeft een open karakter, waardoor je van buiten naar binnen kunt kijken en omgekeerd. Wel hebben de hoeken van een gebouw voldoende massa en zijn die meer gesloten.
UITWERKING •
De gevelindeling versterkt het individuele karakter van het gebouw;
•
Veel bouwstijlen komen voor.
•
De gevels zijn zorgvuldig geleed, redelijk gesloten en met vierkante tot verticale gevelopeningen;
•
De terughoudende kleuren van het gebouw ondersteunen het dorpse karakter, bijvoorbeeld in middentoon aardetinten;
•
Het gebruik van materialen wordt zorgvuldig op elkaar afgestemd;
•
Rond de Albertsbaan is meer eigentijdse en kleinstedelijke bebouwing mogelijk met een meer moderne vormgeving van de gevels;
•
De details en verhoudingen in de gevels en eventuele gevelreclame passen bij de bouwstijl van het gebouw en ondersteunen het ontwerpidee van het gebouw.
Hieronder leest u meer over het gebied en over de achtergrond van de gebiedsprincipes.
Foto-impressie winkelgebied Roden
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
51
Over het gebied KENMERKEN VAN HET WINKELGEBIED In de afgelopen decennia heeft Roden zich ontwikkeld tot een winkelkern met regionale aantrekkingskracht. Het gebied rond de Heerestraat, Wilhelminastraat en Raadhuisstraat is veranderd in een aaneengesloten gebied van winkels, restaurants, woningen en appartementen. De gebouwen staan met hun voorgevel aan de weg. Vaak zijn hier grote (winkel)puien gemaakt. Het kleur- en materiaalgebruik verschilt per gebouw. De voorruimte voor de gebouwen wordt gebruikt voor een terras, uitstallingen en bij woningen voor een kleine voortuin. De wegen bestaan grotendeels uit klinkerbestrating. Bomen staan aan weerszijden van de straten. De bomen zijn nog niet volgroeid, maar zorgen samen met bloembakken voor een kleurrijk straatbeeld. De vele reclame-uitingen, (beach)vlaggen en terrasjes zorgen voor een onmiskenbare uitstraling als winkelgebied. Ze maken het gebied herkenbaar, maar zijn vaak overdadig aanwezig. Afgelopen jaren is veel aandacht geweest voor de manier waarop de Drentse karakteristieken in het straatbeeld kunnen worden teruggebracht. Dit heeft onder andere geleid tot een ruimtelijk kader voor het centrum van Roden: 'Zo brinkelt Roden'. Komende jaren worden de resultaten daarvan meer zichtbaar. Een van de doelstellingen is een groener straatbeeld waarbij de historie van het gebied beter zichtbaar en herkenbaar wordt.
KENMERKEN VAN DE BEBOUWING In het winkelgebied staan kleinere, oude woonhuizen tussen nieuwe winkels en appartementengebouwen. Het levert een heel gevarieerd straatbeeld op met stevige bebouwingswanden. De oudste gebouwen zijn kleiner en hebben nog een dorps karakter. Ze bestaan uit één bouwlaag met een kap. Ze zijn ambachtelijk traditioneel, eenvoudig maar met details als subtiel siermetselwerk, lateien en verfraaide gootlijsten. De gevelindeling is vaak traditioneel en afhankelijk van het gebouw soms symmetrisch. De nieuwere gebouwen zijn fors(er) en bestaan soms uit meerdere verdiepingen. De bouwstijl van deze nieuwere gebouwen is modern stedelijk en heeft weinig van doen met het oorspronkelijke Drentse karakter. Opvallend zijn de afwijkende kleuren van de gebouwen met gele, geelbruine of witte tinten.
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
52
Raadhuisstraat in Roden (1900) Foto: Geert Folkerts Ansichtkaart: Huizinga's goedkope Winkel Bron: Drents Archief (RG09010102003)
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
53
Gebied 7 - Lintbebouwing (categorie 2)
Nieuweweg, Roden Waardering De lintbebouwing ligt aan de oudste wegen van de dorpen. Deze uitvalswegen zijn nog steeds de belangrijkste routes door en naar de dorpen. We vinden het belangrijk dat het straatbeeld daar netjes en op orde is. We waarderen de diversiteit aan bebouwing waar de geschiedenis van de straat aan af te lezen is. Dynamiek We zien dat in de lintbebouwing met regelmaat wat verandert. Functies vallen weg of woningen worden uitgebouwd om aan de huidige wooneisen te voldoen. Doelen De lintbebouwing is de eerste bebouwing buiten de oude kern. Het geeft een beeld van de historie en ontwikkelingsgeschiedenis van de dorpen. Dat beeld willen we overeind houden. Elke woning is anders en een voorbeeld van de periode waarin de woning is gebouwd. Nieuwe ontwikkelingen zijn een eigentijdse toevoeging die verder bouwen aan het gevarieerde straatbeeld. Categorie Lintbebouwing valt onder categorie 2. We hebben aandacht voor de uitstraling van de bebouwing en de omgeving. Daarbij gaat het om de vormgeving van het gebouw en of het gebouw past in het straatbeeld.
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
54
Bouwplannen moeten passen bij de kwaliteiten van het gebied. Gebiedsprincipes lintbebouwing OMGEVING •
Erven passen in het verkavelingspatroon;
•
Erven hebben een heldere opbouw, met het hoofdgebouw (de woning, het bedrijf) aan de voorzijde van het erf en een achtererf met schuren en bijgebouwen;
•
Erven hebben een groene uitstraling met een streekeigen beplanting op en rond het erf.
•
Het hoofdgebouw (de woning, het bedrijf) staat in de lijn van de verkaveling en met de voorgevel aan de weg, waarbij de rooilijn licht kan verspringen.
BEBOUWING •
Elk hoofdgebouw op een erf is anders en uniek en draagt bij aan een divers bebouwingsbeeld. Toch is het bebouwingsbeeld eenduidig, door de vergelijkbare maat en schaal van de bebouwing in de straat;
•
Het hoofdgebouw (de woning, het bedrijf) bepaalt het beeld van het erf. Bijgebouwen, schuren en aan- en uitbouwen zijn in maat, schaal en uitwerking ondergeschikt aan het hoofdgebouw;
•
De hoofdvorm van het gebouw is rechthoekig en langgerekt en bestaat uit één bouwlaag met een kap;
•
Gebouwonderdelen als schoorstenen, dakkapellen, erkers, meegemetselde bloembakken etc. dragen bij aan een sprekende uitstraling van het hoofdgebouw;
•
Een gebouw op een bijzondere plek (bijvoorbeeld op de hoek van twee straten) mag ook een andere, passende hoofdvorm hebben;
•
De representatieve gevel (vaak de voorgevel) is naar de straat gericht.
UITWERKING •
De kleuren van het gebouw ondersteunen het dorpse karakter van het lint, met middentoon aardetinten;
•
Het gebruik van materialen wordt zorgvuldig afgestemd op elkaar en op wat in de omgeving gebruikelijk is.
Hieronder leest u meer over het gebied en over de achtergrond van de gebiedsprincipes.
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
55
Foto-impressie lintbebouwing Over het gebied KENMERKEN VAN DE STRAAT Aan het begin van de 20e eeuw neemt het aantal winkels, woningen en bedrijven snel toe. De groei van de dorpen gebeurt als eerste langs de oude wegen die het dorp met de omgeving verbinden. Zo ontstaat de lintbebouwing, bijvoorbeeld langs de Leeksterweg, Groningerweg, de J.P. Santeeweg en het Oosteind. De lintbebouwing groeit geleidelijk. Daarom staan er veel verschillende gebouwen in verschillende bouwstijlen. Dichter bij het centrum van het dorp is de lintbebouwing meer aaneengesloten. Naar de randen toe is er meer ruimte tussen de gebouwen. De gebouwen staan met hun voorgevel evenwijdig of haaks aan de weg, vaak in min of meer dezelfde rooilijn. De meeste woningen hebben een enkelvoudige hoofvorm met een zadeldak. De openbare ruimte in het gebied bestaat uit rechte tot slingerende (klinker)wegen, vaak met bomen aan weerszijden. De bomen zijn niet altijd oud, maar zorgen wel voor een groen beeld van de straat. De erven liggen vrijwel altijd aan de weg met een ruime voortuin met hagen, bomen en gras. KENMERKEN VAN DE BEBOUWING Elke woning is anders, maar wel van dezelfde maat en schaal. Dat zorgt voor een gevarieerd en tegelijkertijd samenhangend straatbeeld. De woningen zijn door de jaren heen gebouwd. Dat is terug te
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
56
zien in de verschillende bouwstijlen van de woningen. Deze bouwstijlen passen bij de tijd waarin de woning is gebouwd. De meeste woningen zijn tussen 1910 en 1940 gebouwd. De lintbebouwing bestaat vooral uit vrijstaande woningen van één bouwlaag en met een kap. De meeste woningen zijn ambachtelijk traditioneel gebouwd. De woningen zijn eenvoudig maar zorgvuldig gedetailleerd. Accenten bestaan uit schoorstenen, houten dakkapellen en soms siermetselwerk in de voorgevel. Kenmerkend zijn de vaak gebruikte rode baksteen en daken met donkere gebakken pannen. Hier en daar komen witgeverfde gevels voor. Kozijnen zijn vaak gebroken wit.
Woningen aan de Leeksterweg in Roden (1986) Foto: onbekend Bron: Drents Archief (MZ12108050303)
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
57
Gebied 8 - Woonwijken (categorie 2)
Woningen in Roderveld IV, Roden Waardering In de woonwijken wonen veel van onze inwoners. Veel inwoners hechten aan hun directe woonomgeving. Daarom vinden we het belangrijk dat de woonwijken er netjes uitzien, dat het straatbeeld en de bebouwing op orde zijn. Dynamiek In de woonwijken verandert relatief weinig. De meeste veranderingen zijn kleinere aanpassingen aan een woning of op het erf. Doelen In de woonwijken zetten we in op het vasthouden van het bestaande beeld. Dat betekent dat we ons in sommige buurten en straten richten op behoud van de samenhang tussen de bebouwing. In andere straten kijken we vooral hoe ontwikkelingen kunnen passen binnen de variatie in de straat. In alle gevallen willen we voorkomen dat sterk afwijkend kleur- of materiaalgebruik of te afwijkende vormgeving een afbreuk doen aan het straatbeeld. Categorie Voor de woonwijken kiezen we categorie 2. In het gebied hebben we aandacht voor de uitstraling van het gebouw zelf en de inpassing van het gebouw in de omgeving. Bouwplannen moeten passen bij de kwaliteiten van het gebied.
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
58
Gebiedsprincipes woonwijken OMGEVING •
Erven passen in het verkavelingspatroon;
•
Erven hebben een heldere opbouw, met het hoofdgebouw (de woning, het bedrijf) aan de voorzijde van het erf en een achtererf met schuren en bijgebouwen;
•
Erven hebben een groene uitstraling met een streekeigen beplanting op en rond het erf. Rond het voorerf is een passende (groene) overgang tussen privé en openbaar gebied;
•
Het hoofdgebouw (de woning, het bedrijf) staat met de voorgevel aan de weg en in een eenduidige rooilijn van de straat of het hofje.
BEBOUWING •
Het hoofdgebouw (de woning, het bedrijf) bepaalt het beeld van het erf en van de straat. Daarom zijn bijgebouwen, schuren en aan- en uitbouwen in maat, schaal en uitwerking ondergeschikt aan het hoofdgebouw;
•
De hoofdvorm van het gebouw past bij wat in de straat gebruikelijk is en bestaat uit één of twee bouwlagen al dan niet met een kap;
•
In de straat en soms zelfs in de buurt is een duidelijke architectonische samenhang in de bebouwing zichtbaar;
•
Als een plek bijzonder is, bijvoorbeeld op de hoek van twee straten, wordt de hoofdvorm daar op afgestemd;
•
Gebouwonderdelen als schoorstenen, dakkapellen, erkers, mee gemetselde bloembakken etc. dragen bij aan een sprekende uitstraling van het hoofdgebouw;
•
De representatieve gevel is naar de straat gericht.
UITWERKING •
De rustige kleuren van het gebouw ondersteunen het bebouwingsbeeld van de straat;
•
Het gebruik van materialen wordt zorgvuldig op elkaar afgestemd en op wat past in het straatbeeld.
Lees hieronder meer over het gebied en over de achtergrond van de gebiedsprincipes.
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
59
Foto-impressie woonwijken Over het gebied KENMERKEN VAN DE WOONWIJKEN Vanaf de jaren '50 groeit een deel van de dorpen in Noordenveld flink. In Roden, Norg en Peize worden verschillende woonwijken gebouwd en nog steeds komen daar nieuwe woonbuurten bij. In Een, Roderwolde en Veenhuizen blijft de groei beperkt tot een enkele woonbuurt. De oudste woonwijken liggen over het algemeen het dichtst bij het dorpscentrum, de nieuwste wijken juist aan de rand van het dorp. In de afgelopen jaren zijn door herstructurering van de bestaande bebouwing ook woonbuurten ontstaan op plekken dicht bij het dorp. Bijvoorbeeld in Roden op de plek van de voormalige bibliotheek (rond de Secretaris Buitenveldlaan en Koerskamp) en in Peize bij de Floralialaan.
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
60
Voor de bouw van de woonbuurten wordt een plan gemaakt. Het zijn zogenoemde planmatige woonwijken. Dat is anders dan eerder: toen groeiden de dorpen nog stap voor stap en per woning. Bij het ontwerp van de woonbuurten wordt al van tevoren nagedacht over de plek van groen en speelvoorzieningen en over de ligging en vormgeving van woningen. Daarom heeft de bebouwing in de woonwijken vaak overeenkomsten per straat of per buurt. In veel buurten is aan de bebouwing goed te zien in welke periode de buurt is gebouwd. WOONBUURTEN UIT DE JAREN '60 Kenmerkend voor de eerste woonbuurten uit de jaren '60 zijn de vaak rechte straten en plantsoenen en hoeken met groenvakken. Er staan vaak geen bomen langs de straten, maar grotere groengebieden geven de woonbuurten toch een groene uitstraling. In de buurten staat een mix van rijwoningen, twee-onder-een-kapwoningen en enkele vrijstaande woningen. Kenmerkend zijn de zogenaamde doorzonwoningen met gevelvullende puien aan de vooren achterzijde. Eigenlijk alle woningen bestaan uit twee bouwlagen met een kap. De woningen zijn ambachtelijk traditioneel gebouwd. Schoorstenen, erkers en balkons zijn opvallende accenten. De woningen hebben vaak een lichtgele steen, weinig details en een dak met een klein dakoverstek. Hoewel er kleine verschillen zijn, heeft de hele buurt een vergelijkbare uitstraling.
Wethouder Deodatusplantsoen, Roden
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
61
WOONBUURTEN UIT DE JAREN '70 In de jaren '70 wordt dit beeld van de jaren daarvoor doorgezet, al worden de woningen wat groter. Er is een variatie aan vooral rijwoningen en dubbele woningen. De bebouwing bestaat uit twee bouwlagen met een kap. Kenmerkend is de traditionele gevelindeling. De details zijn eenvoudig. De woningen zijn vaak van lichtbruine baksteen met grijze dakpannen. Op sommige plekken worden ook (semi-)bungalows gebouwd, zoals in Peize aan de Joest Lewelaan, in Roden rond de Molenweg en Raiffeisenlaan en in Norg in de omgeving van de Eerste en Tweede laan. Deze buurten hebben een heel groene uitstraling door de ruime tuinen rond de woningen en door de woningen die geen kap hebben of een lage, flauwe kap. Accenten bestaan uit dakkapellen, schoorstenen en soms een brede gootlijst. De meeste woningen hebben een lichtgele tot bruine steen, kozijnen zijn vaak wit.
Binnenhof, Roden WOONBUURTEN UIT DE JAREN '80 EN '90 In de jaren '80 wordt het bebouwingsbeeld en het straatbeeld diverser, wat in de jaren '90 wordt doorgezet. Per straat zijn er overeenkomsten in de woningen, maar in de buurt verschillen de straten van elkaar. Ook het beloop van de straten verandert, met steeds vaker slingerende straten of sterk gebogen straten. Langs veel straten staan bomen en zeker vanaf de jaren '90 hebben de buurten een groot aaneengesloten groengebied. Hier is vaak ruimte om te spelen. Voet- en fietspaden lopen door het groengebied en zijn een korte verbinding tussen de verschillende straten. De bebouwing is voor een deel nog steeds traditioneel met een bruingetinte baksteen en donkere dakpannen. Maar in de buurten komen steeds meer woningen met lichte (witte) baksteen en minder
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
62
traditionele materialen. De woningen verschillen van vorm en bestaan uit één of twee bouwlagen en een kap. De kapvorm verschilt van een zadeldak tot een schilddak en lessenaarsdak.
Dubbellooflaan, Peize DE NIEUWSTE WOONBUURTEN Waar in de jaren '80 en '90 de opzet van de woonwijken wat krapper is, met smallere straten, is dat in de afgelopen jaren juist weer veranderd in bredere straatprofielen met ruimte voor laanbeplanting. Deze woonbuurten hebben over het algemeen een aaneengesloten groene hoofdstructuur in en door de wijken en beplanting in de straten. In veel straten staan bomen en op hoeken liggen groenvakken. In de nieuwste woonbuurten, zoals Vijfde Verloting en Roderveld IV in Roden, Lange Streeken II in Peize en Oosterveld in Norg, hebben eerst lichte en later juist de meer donkere tinten in de bebouwing de overhand. Woningen hebben (donker)grijze, donkerrode tot bruine steen en vaak ook hout in de gevels. Ook moderne materialen als zink worden gebruikt. De bouwstijl wisselt van modern tot meer traditioneel. De details bestaan uit dakoverstekken, schoorstenen en dakkapellen.
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
63
Dalkruidlaan, Peize Wilt u meer informatie over Noordenveld en de dorpen, lees dan verder in de Kwaliteitsgids Noordenveld.
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
64
Gebied 9 - Bedrijventerreinen (categorie 1 en 3)
Westeresch, Roden Waardering De bedrijventerreinen zijn over het algemeen functioneel ingericht. Bijzonder zijn de brede groenstructuren. Door deze groene opzet kan de bebouwing divers zijn. De Vrijetijdsboulevard in Roden heeft een hoge aantrekkingskracht. Hier waarderen we de moderne vormgeving van de panden en zetten we in op een aantrekkelijk verblijfsgebied. Dynamiek Op de bedrijventerreinen vinden met regelmaat wisselingen plaats: een bedrijf stopt en een ander bedrijf vestigt zich in een bestaand pand. Voor een deel is er op de bedrijventerreinen nog ruimte voor nieuwe bedrijven. Doelen Op de bedrijventerreinen maken we verschil tussen de delen die in het zicht liggen vanaf doorgaande wegen en een visitekaartje zijn voor onze gemeente, en de andere delen. We vinden het belangrijk dat de gebieden die een visitekaartje zijn een positieve uitstraling hebben. Daarom zetten we daar in op een hoogwaardige vormgeving en uitstraling van de panden. Ook de inrichting van de erven moet goed voor elkaar zijn: liefst groene erfafscheidingen en weinig hekken. Op de andere delen van het bedrijventerrein moeten gebouwen zich voegen in het gangbare straatbeeld. Hier is veel mogelijk en is onze inzet vooral gericht op een netjes en representatief erf met
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
65
goede erfafscheidingen. We willen voorkomen dat nieuwe bebouwing te veel afwijkt van bestaande bebouwing, bijvoorbeeld door een andere vorm en maat van de gebouwen. Voor alle bedrijven geldt dat we opslag niet in het zicht van de straat willen. Categorie Voor de bedrijventerreinen kiezen we categorie 1 voor de gewone delen en categorie 3 voor de zichtzones. Die zichtzones zijn de randen van de bedrijventerreinen in Roden en Peize grenzend aan de N372, langs het Oosteinde en het gebied van de Vrijetijdsboulevard, beide in Roden. Bedrijventerrein Haarveld in Roden is nog in ontwikkeling. Hier is apart kwaliteitsbeleid voor opgesteld. Gebiedsprincipes bedrijventerreinen OMGEVING •
Het straatbeeld is evenwichtig en gevarieerd met verschillen in maat, schaal en hoogte van gebouwen;
•
Opslag staat niet in het zicht van het openbaar gebied en op zichtlocaties wordt voor de logistiek een ondergeschikte plek op het erf gezocht;
•
Erven hebben een heldere opbouw met het hoofdgebouw aan de voorzijde van het erf;
•
Er is een passende (groene) overgang tussen privé en openbaar gebied en tussen naastgelegen kavels;
•
Op zichtlocaties worden eventuele parkeerplekken omzoomd door een groene afscheiding, bijvoorbeeld een haag.
BEBOUWING •
Elk gebouw is anders en uniek en draagt bij aan een divers bebouwingsbeeld;
•
Het hoofdgebouw staat met de voorgevel aan de weg, waarbij de rooilijn steeds verspringt;
•
Als er ook een bedrijfswoning is, staan het hoofdgebouw, schuren en bijgebouwen achter de voorgevelrooilijn van de woning;
•
Als een plek bijzonder is, bijvoorbeeld op de hoek van twee straten, wordt de hoofdvorm daar op afgestemd.
•
De gebouwen zijn rechthoekig, bestaan uit één tot twee bouwlagen met een plat dak.
UITWERKING Voor de zichtzones gelden aanvullend nog deze gebiedsprincipes: •
De gevelindeling versterkt het individuele karakter van het gebouw;
•
De gevels zijn zorgvuldig geleed, met een duidelijk representatieve gevel aan de kant van de straat;
•
De kleuren van het gebouw ondersteunen het karakter van de straat;
•
Het gebruik van materialen wordt zorgvuldig op elkaar afgestemd;
•
De details en verhoudingen in de gevels en eventuele gevelreclame passen bij de bouwstijl van het gebouw en ondersteunen het ontwerpidee van het gebouw.
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
66
Hieronder leest u meer over het gebied en over de achtergrond van de gebiedsprincipes.
Foto-impressie bedrijventerrein Over het gebied KENMERKEN VAN DE BEDRIJVENTERREINEN Bij Roden, Norg en Peize zijn in de loop van de jaren bedrijventerreinen tot ontwikkeling gekomen. Het bedrijventerrein bij Peize ligt tussen de Groningerweg en de provinciale Rondweg N372. Er is ruimte voor grote en kleine bedrijven met veel verschillende ondernemingen: van keukenhandel tot logistiek en distributie. Ordel is een kleinschalig bedrijventerrein aan de rand van Norg. Er is ruimte voor wonen en werken. De ruime erven en de boomsingels rond het terrein zorgen voor een heel groen karakter van het terrein.
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
67
Op het bedrijventerrein in Roden is verschil te maken in een aantal gebieden. Bedrijventerrein Bitseveld biedt vooral ruimte aan de meer grootschalige bedrijven. Dat varieert van groothandels tot autobedrijven en productie- en ontwikkelbedrijven. Noordhoek is een kleinschaliger deel van het bedrijventerrein. Hier is ruimte voor wonen en werken. Er staan vooral woningen met een bedrijf aan huis, zoals werkplaatsen of verhuur van materiaal. Bedrijventerrein Haarveld is nog in ontwikkeling. Hier kunnen binnen een groene basis van houtsingels en water nieuwe bedrijven komen. Voor dit deel is apart kwaliteitsbeleid opgezet voor de bebouwing. De Vrijetijdsboulevard neemt een bijzondere plek in Roden in. Hier zijn verschillende op sport en vrijetijd georiënteerde bedrijven te vinden, met in het bijzonder een Kampeerhal met bezoekers uit de wijde omtrek. In het gebied staan oude gebouwen zoals de voormalige Zuivelfabriek, maar ook moderne winkelpanden. Kenmerkend voor de bedrijventerreinen zijn de vaak brede wegen van asfalt met ruime bermen. Alleen op Ordel zijn klinkerwegen te vinden. De wegen zijn recht of licht gebogen. De erven liggen aan de weg. Op het voorerf is vaak ruimte om te parkeren. Vlaggen, reclamezuilen en soms ook hekwerken op het voorerf bepalen het straatbeeld.
Waar bij de inrichting van de erven ruimte is gemaakt voor bomen en struiken, wordt het straatbeeld aangenaam en groen. KENMERKEN VAN DE BEBOUWING Op de bedrijventerreinen is een brede verzameling aan bebouwing te vinden. Op de terreinen waar wordt gewoond en gewerkt zijn de bedrijfsgebouwen vaak langgerekt, één bouwlaag en met een kap of een plat dak. De kleur van de bedrijfsgebouwen wisselt, maar is meestal in donkere en grijze tinten. De woningen bepalen hier het beeld. Dit zijn vrijstaande woningen van één bouwlaag en met een kap. De woningen zijn eenvoudig gedetailleerd, met baksteen in gele tot bruine tinten en met een dak van donkere pannen. Kozijnen zijn vaak wit. De grote bedrijfsgebouwen hebben vaak een samengestelde hoofdvorm. Dat betekent dat het gebouw niet uit één stuk is, maar meerdere delen heeft die verschillen in vorm, hoogte en opbouw. Hierdoor wordt de grootte van het gebouw wat opgeknipt. Dat past beter in het straatbeeld. De representatieve gevels zijn vaak van glas. De bedrijfsgebouwen hebben bijna allemaal een plat dak en zijn vaak tussen de 6 en 10 meter hoog. De gebouwen zijn van baksteen en/of modern plaatmateriaal. De kleuren zijn gedekt en variëren van bruine tot grijze en zelfs bijna zwarte tinten. De reclame-uitingen vallen vaak op door hun opvallende kleurstelling.
Wilt u meer informatie over Noordenveld en de dorpen, lees dan verder in de Kwaliteitsgids Noordenveld.
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
68
Gebied 10 - Wonen en/of voorzieningen in het groen (categorie 2)
Woldzoom, Roden Waardering In dit gebied is een duidelijke samenhang tussen het openbare gebied en de bebouwing. De gebouwen staan in het groen, het landschap loopt door tot aan de gevels. Dat is de kwaliteit van dit gebied. Dynamiek De dynamiek in het gebied is beperkt. Er zijn weinig veranderingen te verwachten. Mogelijk zijn er, gelet op de ouderdom van de gebouwen, aanpassingen te verwachten van de zorgcomplexen Noorderkroon en Vijversburg. Doelen In dit gebied streven we als gemeente naar een goede balans tussen het groene karakter en de gebouwen die daar als paviljoens in staan. Dat betekent voor de gebouwen dat we sturen op het individuele karakter van de gebouwen en voldoende ruimte rond het gebouw. Categorie Voor dit gebied kiezen we categorie 2. In het gebied hebben we aandacht voor de uitstraling van het gebouw zelf en de inpassing van het gebouw in de omgeving. Bouwplannen moeten passen bij de kwaliteiten van het gebied.
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
69
Gebiedsprincipes wonen en/of voorzieningen in het groen OMGEVING •
Erven passen in het verkavelingspatroon;
•
Erven hebben een heldere opbouw, met het hoofdgebouw (de woning, het bedrijf) aan de meest representatieve zijde van het erf en een achtererf met schuren en bijgebouwen;
•
Erven hebben een groene uitstraling met een streekeigen beplanting op en rond het erf. Rond het voorerf is een passende (groene) overgang tussen privé en openbaar gebied, waarbij de groeninrichting van het gebied over het erf doorloopt tot aan de gevels;
•
Het hoofdgebouw ligt vaak centraal op de kavel, van een duidelijke rooilijn is geen sprake.
BEBOUWING •
Het hoofdgebouw (de woning, het bedrijf) bepaalt het beeld van het erf en van de straat. Daarom zijn bijgebouwen, schuren en aan- en uitbouwen in maat, schaal en uitwerking ondergeschikt aan het hoofdgebouw;
•
De hoofdvorm van het gebouw sluit aan bij de omgeving en bij de functie van het gebouw;
•
Als een plek bijzonder is, bijvoorbeeld op de hoek van twee straten, wordt de hoofdvorm daar op afgestemd.
•
Het hoofdgebouw (de woning, het bedrijf) staat met de representatieve gevel aan de weg;
UITWERKING •
De rustige, gedekte kleuren van het gebouw ondersteunen het bebouwingsbeeld van de groene omgeving;
•
Het gebruik van materialen wordt zorgvuldig op elkaar afgestemd en op wat past in het straatbeeld, waarbij ook hoogwaardige, eigentijdse materialen mogelijk zijn.
Hieronder leest u meer over het gebied en over de achtergrond van de gebiedsprincipes.
Foto-impressie voorzieningen in het groen
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
70
Over het gebied KENMERKEN VAN DE WOONZORGCOMPLEXEN Op een aantal plekken in de dorpen zijn grotere voorzieningen gebouwd in een groene, parkachtige opzet. Dat is allereerst gebeurd bij de bouw van de woonzorgcomplexen Vijversburg in Norg en Noorderkroon in Roden. De zorgcomplexen zijn een naoorlogs voorbeeld van de toenmalige ideeën over huisvesting voor ouderen. De complexen bestaan uit een groter gebouw van meerdere verdiepingen met verpleegkamers en een reeks aan bungalowwoningen op het terrein. Het terrein heeft een parkachtige opzet, met wegen en voetpaden die de gebouwen met elkaar verbinden. Grote gazons en vrijstaande bomen zorgen samen met de boomsingels rond het terrein voor het groene karakter van het gebied. Het hoofdgebouw bestaat uit enkele verdiepingen. In het gebouw zijn in- en uitspringen van de gevel, al dan niet gecombineerd met balkons. Opvallend zijn de vele ramen. De muren zijn van baksteen, gecombineerd met hout als plaatmateriaal. Het kleurgebruik is traditioneel. De woningen zijn geschakeld en liggen verspreid door het parkachtig opgezette gebied. Ze hebben allemaal één bouwlaag met een plat dak. Garages zijn inpandig of aangebouwd bij de woningen. De entrees van de woningen liggen iets terug. De gevels zijn redelijk gesloten met verticale tot vierkante gevelopeningen. Opvallend is het plaatmateriaal in de afwerking van de woningen.
Het kleurgebruik varieert, kozijnen zijn meestal wit. In Peize is een nieuw woonzorgcomplex gebouwd, De Hoprank. Het nieuwe complex is zorgvuldig afgestemd op de schaal van het dorp. Daarbij is gekeken naar de aansluiting op relatieve grotere bestaande gebouwen en het straatbeeld van het centrum van het dorp. Peize is een voorbeeld voor het omgaan met de inpassing van nieuwbouw binnen een bestaand gebied. KENMERKEN VAN DE VOORZIENINGENCLUSTERS In de afgelopen jaren zijn in Een, Nieuw-Roden en Roderwolde nieuwe multifunctionele accommodaties gebouwd met een school. Kenmerkend voor al deze plekken is het gebouw zelf dat centraal in het gebied staat. Rondom liggen parkeerterrein, schoolplein en groen. Elk van de gebouwen heeft een eigen vaak expressieve uitstraling en vormgeving. Het kleur- en materiaalgebruik is afgestemd op de plek en op wat in de omgeving gebruikelijk is. In Een is veel met hout gewerkt, de school in NieuwRoden is van donkerrode steen, wat past bij de woningen langs de Zevenhuisterweg en in het dorp. Langs de Maatlanden in Roden is aan de oostzijde een groter voorzieningencluster gegroeid. Hier zijn kerken, school, kinderopvang en zorgvoorzieningen te vinden. Alle gebouwen liggen in de parkachtige structuur van de Maatlanden. Het is bijzonder dat alle gebouwen en erven worden ontsloten via andere wegen dan de Maatlanden.
De bebouwing heeft een voorkant aan de zijde van de Maatlanden en zo mogelijk ook bij de weg waar het erf aan ligt. De groene, natuurlijk ingerichte parkstrook zorgt voor een fraaie inpassing van de gebouwen. De gebouwen liggen zoveel mogelijk 'los' in het groen. De Maatlanden slingert door het groengebied heen.
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
71
De bebouwing in het gebied is steeds anders. Elk gebouw is uniek en heeft een hoogwaardige, moderne vormgeving. Daardoor zijn er veel verschillende kapvormen, materialen en kleuren te vinden. Toch past alles bij elkaar door de groene opzet van de Maatlanden zelf. Wilt u meer informatie over Noordenveld en de dorpen, lees dan verder in de Kwaliteitsgids Noordenveld.
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
72
Gebied 11 - Recreatiegebieden (categorie 1)
Norg, Langeloërduinen Waardering De recreatiegebieden bieden ons de mogelijkheid om toeristen en bezoekers te laten verblijven in onze mooie gemeente. We waarderen de inbedding van de recreatiegebieden en -woningen in de natuurlijke omgeving. Dynamiek We verwachten weinig ontwikkelingen op de recreatieparken en campings. In de gemeente staan ook diverse clusters van recreatiewoningen meer vrij in het bos, zoals bij Norg en Steenbergen. Gelet op de ouderdom van diverse woningen kunnen zich daar in de komende periode wel veranderingen voordoen. Dat kan verbouw zijn of sloop en nieuwbouw van nieuwe woningen. In het kader van 'Vitale vakantieparken' wordt bekeken of een deel van de recreatiewoningen kan worden omgezet naar gewone woningen. Doelen Voor de recreatiegebieden is het van belang dat het natuurlijke karakter voorop blijft staan. De omgeving bepaalt het beeld en niet de woningen. We willen dat de woningen passen bij de maat van de kavel en bescheiden van omvang zijn. We sturen op een natuurlijke overgang van privétuin naar natuurgebied, waarbij de woningen 'te gast' zijn in het bos.
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
73
Categorie Voor recreatiegebieden kiezen we categorie 1. Dat betekent dat we onze aandacht richten op het laten passen van het gebouw in de (natuurlijke) omgeving. Bouwplannen moeten passen bij de kwaliteiten van het gebied. Gebiedsprincipes OMGEVING •
Erven hebben een open opbouw met het hoofdgebouw in een vrije situering op het erf;
•
Erven hebben een groene uitstraling met een streekeigen beplanting op en rond het erf;
•
Er is een natuurlijke overgang tussen het erf en het omliggende openbare gebied.
BEBOUWING •
Het hoofdgebouw (de recreatiewoning) past bij het beeld van het erf en de natuurlijke omgeving.
•
Aan- en uitbouwen zijn in maat, schaal en uitwerking ondergeschikt aan het hoofdgebouw, bijgebouwen zijn niet toegestaan.
•
De hoofdvorm van het gebouw is eenvoudig en langgerekt en bestaat uit één bouwlaag met of zonder kap;
•
De begane grond heeft in zijn opzet en vormgeving een duidelijke en directe relatie tussen binnen en buiten.
Hieronder leest u meer over het gebied en over de achtergrond van de gebiedsprincipes.
Foto-impressie recreatiegebieden
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
74
Over het gebied KENMERKEN VAN DE OMGEVING De aantrekkelijkheid van het landschap en de bosrijke omgeving in Noordenveld hebben ervoor gezorgd dat het gebied al in de jaren '60 door de recreatie is ontdekt. De grote recreatiegebieden concentreren zich rond Norg en bij Steenbergen rond het Ronostrand. In Norg liggen veel recreatiewoningen vrij in het bos. De woningen hebben ieder een eigen perceel dat langzaam overgaat in het bosgebied. De inrichting van de erven is eenvoudig met gras en bomen. Zandpaden ontsluiten de woningen op de openbare weg. Op sommige plekken zijn recreatieparken of campings te vinden. Deze recreatiegebieden hebben een complexmatige opzet. Een brede groensingel schermt het park af van de omgeving. Het park heeft een eigen ontsluitingsstructuur en vaak veel groen. Op het park of de camping zijn vaak een of meerdere centrale hoofdgebouwen. KENMERKEN VAN DE BEBOUWING De recreatiewoningen zijn vaak eenvoudig van vorm. De woningen hebben één bouwlaag en meestal ook een kap. Het zijn vrijstaande woningen die niet al te groot zijn. In de opzet en uitstraling is goed te zien dat het een recreatiewoning is, bijvoorbeeld door de koppeling van de woonruimte met het terras. De detailleringen van de woningen zijn eenvoudig en verzorgd.
Bij nieuwbouw kunnen juist de details ook zorgen voor een meer sprekend beeld van de woning, die verder eenvoudig is en past in de natuurlijke omgeving. Het kleurgebruik van de woningen varieert, maar past bij het gebied. De woningen zijn vaak van hout of baksteen met een dak van pannen, leien of riet.
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
75
Zomerhuisje in de Oosterduinen bij Norg (1971) Foto: onbekend Bron: Drents Archief (MZ11605000123)
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
76
6
De rem Inleiding Als gemeente zien we erop toe dat de ontwerpprincipes uit deze Nota Omgevingskwaliteit worden gebruikt en toegepast. We zullen ook handhaven als er gevallen zijn waarbij de principes onvoldoende of niet worden nageleefd. Ook voor bouwplannen die vergunningsvrij zijn, zullen we vaststellen of deze voldoen aan de basisprincipes uit deze nota en dus geen afbreuk doen aan de kwaliteit van de omgeving. Dus ook van vergunningsvrije bouwplannen verwachten we dat ze passen bij de plek, bij de woning en bij de directe omgeving. Immers, iedereen woont graag in een mooie buurt, mooie straat of fraai dorp. Dus we verwachten ook dat iedereen zorgvuldig omgaat met zijn gebouwen, bouwwerken en erf. Wanneer de rem? De rem (ook wel bekend als excessenregeling) gebruiken we als er bouwwerken zijn of worden gebouwd die niet passen binnen de 3 basisprincipes van Noordenveld die we in deze gids hebben vastgelegd. Daarbij gebruiken we als regel dat wij aan de rem kunnen trekken als iedereen (ook nietdeskundigen) kan zien dat het uiterlijk of de positie van een bouwwerk buitensporig afwijkt van de omgeving en een grote afbreuk doet aan de ruimtelijke samenhang, kwaliteit en eigenheid van een plek. De rem geldt ook voor bouwwerken die, bijvoorbeeld door gebrekkig onderhoud, ernstig zijn verwaarloosd en vervallen en daardoor misstaan in het straatbeeld.
Onder bouwwerken verstaan we alle soorten gebouwen, overkappingen, schuren, bijgebouwen en dergelijke. Het is niet op voorhand te voorspellen of en waarom het nodig is om als gemeente aan de rem te trekken en gebruik te maken van deze regels. Per geval zullen we bekijken of er sprake is van een bouwwerk dat een buitensporige afbreuk doet aan de omgeving. Daarbij maakt het ook uit wat de kwaliteiten van de omgeving zijn. In gebieden met veel kwaliteit of hoge historische waarde, zoals onze beschermde dorpsgezichten, kan het nodig zijn om eerder op de rem te trappen. Dat geldt ook voor gebouwen of bouwwerken die meer in het zicht staan en waarbij het omliggende gebied (en het gebouw en bouwwerk) van groot belang is voor het aanzicht van het gebied of het landschap. Als we het proberen uit te drukken in een rapportcijfer, dan is een 5 een bouwwerk dat niet past in de omgeving en pas bij een 3 is sprake van bouwwerk dat een buitensporige afbreuk doet aan de omgeving. Lijst van mogelijkheden Hieronder is een niet-uitputtende lijst opgenomen van mogelijkheden om op de rem te trappen. Het is een lijst die juridisch kloppend moet zijn, dus het kan zijn dat er vaktermen in staan die lastig te begrijpen zijn. Op het gemeentehuis geven we u graag een toelichting als dat gewenst is.
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
77
We kunnen op de rem trappen en overgaan tot het aanschrijven van een eigenaar als: •
bouwwerken of delen van een bouwwerk zodanig fysiek of visueel van de omgeving worden afgesloten, dat de relatie tussen de bebouwing en de context ernstig wordt verstoord of opgeheven;
•
architectonische bijzonderheden bij aanpassing van een bouwwerk worden ontkend of vernietigd;
•
het materiaalgebruik van bouwwerken armoedig is;
•
het kleurgebruik van bouwwerken een sterk negatieve invloed heeft op het karakter van zowel de bebouwing als de omgeving, bijvoorbeeld omdat kleuren te fel zijn, detoneren bij de omgeving of stek contrasteren met de omgeving;
•
wijzigingen in de detaillering van kozijnen, deuren en gevelgeleding een te grote aantasting vormen van de oorspronkelijke gevelkarakteristiek;
•
vernieuwingen aan de gevel niet zijn afgestemd op het oorspronkelijk gevelbeeld, zodat er onderscheid bestaat in voegwerk, schilderwerk, kleurstelling, materiaalgebruik en details bij eenzelfde bouwwerk waar dit onderscheid oorspronkelijk niet bestond;
•
reclame zeer opvallend is, opdringerig, te groot, of veelvuldig wordt herhaald, al dan niet op plekken die daarvoor niet geschikt zijn;
•
gebruik wordt gemaakt van LCD/LED-schermen of lichtkranten;
•
bouwwerken gedeeltelijk zijn afgebroken, gesloopt of ingestort of aan de buitenzijde geheel of gedeeltelijk in grote mate zijn beschadigd;
•
bouwwerken zeer grote afwijkingen vertonen of te grote inbreuk maken op wat gebruikelijk is in de dorpen (zie daarvoor de gebiedsprincipes en omschrijvingen), bijvoorbeeld omdat ze slecht zijn onderhouden, in verval zijn of ernstig zijn verwaarloosd, met negatieve gevolgen voor de bebouwing en de omgeving.
Hoe werkt het? Om te bepalen of er daadwerkelijk sprake is van een buitensporige afbreuk aan de omgeving, zal het college van Burgemeester en Wethouders advies inwinnen bij de gemeentelijke adviescommissie. Daarbij wordt ook bekeken hoe lang al sprake is van deze buitensporigheid en of er voldoende tijd is geweest om de buitensporigheid op te heffen. Op basis van hun gemotiveerde advies zal het college van B&W al dan niet aan de rem trekken. Als dat wel het geval is, zal het college van B&W op basis van artikel 19 van de Woningwet de eigenaar aanschrijven. De eigenaar wordt dan gevraagd aanpassingen te doen aan het bouwwerk, zodat het wel passend is in de omgeving en bij de plek. De intentie is in eerste instantie niet gericht op het afbreken van het bouwwerk. Mocht een eigenaar geen aanpassingen aan het bouwwerk willen doen, kan de gemeente aanvullende stappen zetten, zoals het opleggen van een dwangsom. Als u een bouwplan heeft dat vergunningsvrij is, maar u toch graag wilt weten of uw plan past binnen de basisprincipes van de gemeente, kunt u altijd langskomen op het gemeentehuis. Dan kijken we graag met u mee.