5.2 Bijlage 3 Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld_small_web (1).pdf
Tekst van het document
Gi d s Om ge v in g s k wa l it e it N o ord en ve ld
Gi d s Om ge v in g s k wa l it e it N o ord en ve ld
23 november 2020
Inhoudsopgave 1
Gids Omgevingskwaliteit: de uitleg
3
1.1
Wat zijn ontwerpprincipes?
4
1.2
Drie routes voor bouwplannen
4
2
De 3 basisprincipes van Noordenveld
6
3
1. Vergunningsvrij? Route voor bouwplannen zonder vergunning
9
3.1
Hoe werkt het?
9
3.2
Tips en voorbeelden
9
4
2. Snelle route voor kleine bouwplannen
11
4.1
Hoe werkt het?
11
4.2
Bouwplannen voor de snelle route
11
4.3
Dakkapel aan de voorzijde of zijkant van de woning
11
4.4
Erker aan de voorzijde of zijkant van de woning
13
4.5
Veranderingen aan kozijnen of gevel aan de voorkant of zijkant
14
4.6
Zonnecollectoren en zonnepanelen in beschermd dorpsgezicht
15
4.7
Reclame
16
5
3. Route voor bijzondere bouwplannen: de gebieden van Noordenveld
19
6
De rem
77
7
Begrippenlijst
79
Bijlagen
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
1
Gids Omgevingskwaliteit: de uitleg Deze Gids Omgevingskwaliteit van de gemeente Noordenveld vervangt de Welstandsnota. De gemeente Noordenveld slaat namelijk een nieuwe weg in, passend bij de Omgevingswet. Welstand gaat over de vormgeving van de bebouwing en over hoe de bebouwing past in de straat en de verdere omgeving. Welstand blijft belangrijk. U en wij als gemeente hechten aan een mooie, nette woonomgeving. Wat verandert is hoe we omgaan met welstand. Minder regels en meer maatwerk als u wilt bouwen of verbouwen. Daarom denken we graag mee over nieuwe (ver)bouwplannen. Zo willen we zorgen dat ieder bouwplan past bij Noordenveld en bij de wensen van de bewoners of gebruikers. We hebben daarvoor een eigen gemeentelijke adviescommissie. Het liefst gaat de adviescommissie al met u in gesprek als de eerste ideeën op papier staan en het plan nog niet helemaal af is. Dan is er nog ruimte voor tips. Dat is ook handig als er een vergunning nodig is. Als u de tips gebruikt in uw bouwplan en daarna de vergunning aanvraagt, is de kans groot dat wij de vergunning kunnen afgeven. Omdat we een nieuwe weg inslaan, hebben we een nieuwe naam voor de welstandscriteria: ontwerpprincipes. De ontwerpprincipes helpen een bouwplan te maken dat past bij Noordenveld, uw buurt of straat. In deze Gids Omgevingskwaliteit staat wat de ontwerpprincipes van de gemeente Noordenveld zijn.
Ook leggen we uit voor welke (ver)bouwplannen u wel of geen vergunning nodig heeft en welke van drie routes u dan kunt volgen. Samenhang met andere plannen: Kwaliteitsgids en bestemmingsplan/omgevingsplan Deze Gids Omgevingskwaliteit gaat over de uitstraling van gebouwen. Daarnaast heeft de gemeente ook een Kwaliteitsgids Noordenveld en een bestemmingsplan. Ook die zijn belangrijk als u wilt bouwen of verbouwen. De Kwaliteitsgids geeft informatie over de ontwikkeling van de gemeente en over de historie en kenmerken van onze dorpen en het landschap. In de Kwaliteitsgids staan ook algemene principes voor het bouwen in de dorpen en in het landschap. Wilt u meer weten over uw woonomgeving, leest u dan vooral verder in de Kwaliteitsgids Noordenveld. In het bestemmingsplan staan de bouwregels. Die gaan over de maten van gebouwen: hoe hoog, hoe groot en op welke plek een gebouw mag komen. Welk bestemmingsplan voor uw plan geldt, kunt u vinden op deze website van het Rijk: www.ruimtelijkeplannen.nl
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
3
1.1
Wat zijn ontwerpprincipes?
De ontwerpprincipes beschrijven in grote lijnen hoe gebouwen en onderdelen van gebouwen, zoals een uitbouw of reclame, eruit mogen zien. Een aantal ontwerpprincipes geldt voor alle bouwplannen. Dat zijn de drie basisprincipes. Ze gaan over het ontwerp, de plek en de vormgeving van een gebouw. Lees meer over de 3 basisprincipes van Noordenveld. Afhankelijk van uw bouwplan en uw gebied zijn er daarnaast ontwerpprincipes die de basisprincipes aanvullen. Aan welke ontwerpprincipes uw bouwplan moet voldoen, hangt af van de route die voor uw bouwplan geldt. De ontwerpprincipes gebruiken we om uw bouwplan te beoordelen. Maar de ontwerpprincipes zijn ook geschikt om samen over te spreken. Kom daarom vooral langs op het gemeentehuis als u de eerste ideeën voor uw bouwplan op papier heeft staan.
1.2
Drie routes voor bouwplannen
Uw bouwplan bepaalt welke route u volgt voor een bouwvergunning. We maken het eenvoudig waar dat kan. Er zijn drie routes mogelijk. In veel gevallen is een vergunning misschien niet eens nodig. 1. Route voor vergunningsvrije bouwplannen Veel kleine bouwplannen zijn onder voorwaarden vergunningsvrij. Dat is vooral als het om de achterkant van uw woning of bedrijf gaat. De voorwaarden zijn in een landelijke wet vastgelegd. Denk daarbij aan een uitbouw van uw woning aan de achterzijde of een dakkapel op het dak aan de achterkant. 2. Snelle route voor kleine bouwplannen Voor andere kleine bouwplannen waarvoor wel een vergunning nodig is, hebben we een snelle route gemaakt. De snelle route is er bijvoorbeeld voor een dakkapel of een erker aan de voorkant van een woning. Voor zulke kleine bouwplannen geldt een aantal spelregels. Als uw plan daarbij past, kunt u via deze snelle route een snelle toets krijgen en een positief advies voor het deel 'omgevingskwaliteit' voor uw bouwvergunning.
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
4
3. Route voor bijzondere bouwplannen Soms zijn bouwplannen groter of anders. Dat is geen probleem. Deze plannen volgen bij ons de route voor bijzondere bouwplannen. Deze bouwplannen bekijken we samen. Daarvoor gebruiken we de gebiedsprincipes. Wilt u meer weten over de verschillende gebieden in Noordenveld en hun gebiedsprincipes? Volg dan de route voor bijzondere bouwplannen. Heel af en toe zien we dat iets wordt gebouwd dat zo afwijkt van wat bij Noordenveld hoort, dat we op 'de rem' trappen. In het deel 'de rem' leggen we uit wanneer en onder welke voorwaarden we dat doen. Heeft u al een idee of een bouwplan? Begin dan bij de route 'vergunningsvrij?' Zo ontdekt u of u een vergunning nodig heeft en welke route u met uw plan volgt.
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
5
2
De 3 basisprincipes van Noordenveld Noordenveld is een prachtige gemeente. Daar zijn we zuinig op. Daarom vinden we het van belang dat elk bouwplan past binnen de basisprincipes. De basisprincipes leggen zoals de naam al zegt 'de basis'. De basisprincipes van Noordenveld gaan over drie dingen: het ontwerp, de plek en de vormgeving van het gebouw. We noemen de basisprincipes dan ook wel 'de 3 basisprincipes van Noordenveld'. De 3 basisprincipes van Noordenveld gelden voor alle routes voor bouwplannen: de vergunningsvrije route, de snelle route en de route voor bijzondere bouwplannen. De basisprincipes zijn bijvoorbeeld de basis voor de ontwerpprincipes van de snelle routes. We gebruiken de basisprincipes voor de beoordeling van alle bouwplannen in Noordenveld. Naast de basisprincipes zijn er gebiedsprincipes die gelden voor bijzondere bouwplannen. Elk gebied heeft eigen gebiedsprincipes die zijn afgestemd op dat gebied. In de route voor bijzondere bouwplannen leest u meer over de gebieden van Noordenveld. De 3 basisprincipes hebben elk een aantal uitgangspunten. De basisprincipes en hun uitgangspunten lijken misschien algemeen. Maar zo is er juist ruimte voor de invulling van uw bouwplan. Dat maakt maatwerk mogelijk. De uitgangspunten zijn in vaktaal beschreven, om een goede afweging te kunnen maken.
Basisprincipe 1. Het gebouw heeft een helder ontwerpidee We vinden het belangrijk dat een gebouw een positieve impuls geeft aan de plek en aan de omgeving. Dat een gebouw de omgeving verrijkt en dat er samenhang is tussen het gebouw en de omgeving. Daarom heeft ieder plan voor een gebouw een helder ontwerpidee. De gedachte achter het ontwerp is goed herkenbaar in de vorm en opzet van het gebouw. Soms laat het ontwerp ook een bepaalde tijdsperiode goed zien. Ook de plek van het gebouw is op het ontwerpidee afgestemd.
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
6
Het ontwerpidee kan aansluiten op de bestaande kenmerken van de omgeving of van het gebouw. Maar het ontwerpidee kan ook bewust het contrast opzoeken met de omgeving of het bestaande gebouw (ook bij een monument).
Uitgangspunten van basisprincipe 1: -
Het plan is logisch verklaarbaar voor de beoogde plek;
-
Aan het plan ligt een helder, eenduidig en navolgbaar ontwerpidee ten grondslag;
-
Het plan reageert voldoende overtuigend op de kenmerken van de directe omgeving en levert daaraan een positieve bijdrage;
-
Naarmate het plan vernieuwender en eigenwijzer (contrasterender) is, verdient het ook meer aandacht en biedt het overtuigende kwaliteit.
Basisprincipe 2. Het gebouw past op de plek Het is belangrijk dat een gebouw past op de plek en bij de omgeving. Dat betekent dat een gebouw past op de kavel en op de goede plek op de kavel staat. Het betekent ook dat een gebouw past bij de andere gebouwen in de omgeving. Belangrijk daarbij is dat het gebouw in maat en schaal is afgestemd op de omliggende bebouwing en op de grootte van de kavel. Ook de grootte van de onderdelen van een gebouw moeten passen bij het totale gebouw. Want als een aanbouw heel groot is, kan de woning ineens veel te klein lijken. Of als een nieuwe woning veel hoger wordt dan de andere woningen in een straat, kan de nieuwe woning erg misstaan. Natuurlijk hoeft een gebouw niet hetzelfde te zijn, het mag best anders, eigentijds. Maar dan moet het wel zorgvuldig worden gedaan en moet er kwaliteit worden geleverd.
Uitgangspunten van basisprincipe 2: -
De massa- en maatverhoudingen van gebouwen zijn afgestemd op de omgeving en op de grootte van de kavel;
-
De massa- en maatverhoudingen van gebouwdelen zijn weloverwogen en passend bij elkaar en bij het totale gebouw;
-
De afstemming ten opzichte van de bestaande (monumentale) situatie is helder en doordacht;
-
Het geheel leidt tot een samenhangende compositie waarin voldoende uitdrukkingskracht zit.
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
7
Basisprincipe 3. Het gebouw is zorgvuldig vormgegeven Naast de plek en het ontwerp is ook de vormgeving van het gebouw belangrijk. De kleur van de kozijnen of de stenen maken het beeld van het gebouw compleet. We willen dat het ontwerpidee ook in de details van het gebouw terugkomt. Dat betekent dat er goed is nagedacht over de te gebruiken materialen en kleuren. Maar ook over de verdeling van deuren en ramen in de gevel. Ze moeten passen bij de stijl van het gebouw en bij het ontwerpidee. Zo moet bijvoorbeeld de indeling van de gevel passen bij de functie; de gevel van een winkel is anders dan de gevel van een woning.
Uitgangspunten van basisprincipe 3: -
Het ontwerpidee is op alle niveaus goed uitgewerkt (context, gebouw, vormgeving en detaillering);
-
De onderlinge verhoudingen (gevelindelingen, dakopbouw en afleesbaarheid van constructieve structuur) vormen een positieve bijdrage aan de beleving van het plan;
-
De detailleringen (maatvoering van onderdelen, materiaal- en kleurtoepassingen) benadrukken de zeggingskracht van het ontwerp in zijn tijd;
-
Het toepassen van bestaande stijlmiddelen mag niet leiden tot klakkeloos imiteren.
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
8
3
1. Vergunningsvrij? Route voor bouwplannen zonder vergunning Voor veel kleine bouwplannen heeft u geen vergunning nodig. Dit geldt bijvoorbeeld meestal voor een schuur in de achtertuin, dakramen en zonnepanelen. Ook een dakkapel aan de achterkant van de woning is vaak vergunningsvrij. Net als een dakkapel aan de zijkant, als er naast de woning geen openbaar gebied ligt. Hetzelfde geldt voor veranderingen aan de gevel en aan kozijnen. Die zijn aan de achterkant vaak vergunningsvrij en ook aan de zijkant, als de zijkant niet grenst aan openbaar gebied.
3.1
Hoe werkt het?
Of u inderdaad geen vergunning nodig heeft, kunt u bekijken op www.omgevingsloket.nl. Dit is een website van de Rijksoverheid. Zorg ook dat uw bouwplan voldoet aan de 3 basisprincipes van Noordenveld. U kunt dan uw plan uitvoeren. U hoeft geen melding te doen bij de gemeente. Maar mocht u er niet uitkomen of wilt u uw plan bespreken? We helpen u graag op het gemeentehuis.
3.2
Tips en voorbeelden
Hieronder vindt u tips en voorbeelden voor bouwplannen die vergunningsvrij zijn. U kunt de voorbeelden ter inspiratie gebruiken. Het gaat om dakkapellen, dakramen, zonnepanelen, zonnecollectoren en erfafscheidingen. Deze bouwplannen komen vaak voor in onze gemeente. Dakkapellen Dakkapellen die niet gericht zijn op de straat of openbaar gebied, zijn vergunningsvrij. Dat geldt vaak voor dakkapellen aan de achterzijde van een gebouw of aan de zijkant, als daar geen openbaar gebied ligt. Dakramen Het aanbrengen van dakramen is meestal vergunningsvrij. Of dat voor uw plan ook zo is, kunt u checken op www.omgevingsloket.nl Tips voor het plaatsen van een dakraam: Het dak vormt een soort deken over het gebouw. Dat geeft een rustig beeld. Dakramen kunnen dat beeld veranderen. Daarom is het belangrijk om goed na te denken over het aantal dakramen en de plek op het dak. Voor de plek van het dakraam geven we graag de volgende tips: •
Laag in het dak geeft een rustiger beeld dan hoog op het dak;
•
Zijn er al dakramen of komen er meerdere dakramen in het dak? Kies dan voor dezelfde dakramen op dezelfde lijn en met dezelfde onderlinge afstand;
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
9
•
Komen dakramen boven elkaar? Kies dan voor dezelfde dakramen op dezelfde lijn en met dezelfde breedte;
•
Plaats het dakraam op minimaal 1 meter afstand van andere voorzieningen op het dak, zoals een dakkapel, schoorsteen of dakramen met een andere afmeting.
Zonnepanelen en zonnecollectoren (tips) Het plaatsen van zonnepanelen en zonnecollectoren is vaak vergunningsvrij. Of dat voor uw plan ook zo is, kunt u checken op www.omgevingsloket.nl Als uw woning een rijksmonument of provinciaal monument, is dat in ieder geval niet zo. Ook in de beschermde dorpsgezichten van Zuidvelde, Westervelde en Veenhuizen zijn zonnepanelen en zonnecollectoren meestal niet vergunningsvrij. Tips voor de plek van zonnepanelen: •
Kies een plek op het erf of op het dak waar ze zo min mogelijk het beeld bepalen vanaf het openbaar gebied;
•
Plaats zonnepanelen op het dak daarom als het kan liever aan de achterkant dan aan de voorkant;
•
Houd voldoende afstand tot de randen van het dak en tot andere voorzieningen op het dak, zoals een dakkapel, schoorsteen of dakramen met een andere afmeting, het liefst minimaal een halve meter;
•
Kies bij twee-onder-een kapwoningen en rijwoningen voor dezelfde richting en ligging van de zonnepanelen als de buren, zodat er een eenduidig beeld ontstaat;
•
Kies bij het plaatsen van zonnepanelen in de tuin een plek op het zij- of achtererf op enige afstand van de bebouwing.
Erfafscheidingen (tips) Het maken van een erfafscheiding is meestal vergunningsvrij. Of dat voor uw plan ook zo is, kunt u checken op www.omgevingsloket.nl Tips voor het plaatsen van een erfafscheiding: •
Kies voor groene erfafscheidingen van streekeigen beplanting, zeker op plekken die zichtbaar zijn vanaf het openbaar gebied. Groene erfafscheidingen kunnen hagen zijn, maar ook een (gaas)hekwerk dat is begroeid met klimplanten;
•
Kies bij het gebruik van schuttingen voor hout in donkere, gedekte kleuren;
•
Probeer bij schuttingen een lange dichte wand langs de straat te voorkomen.
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
10
4
2. Snelle route voor kleine bouwplannen Kan uw bouwplan niet vergunningsvrij worden gebouwd, dan heeft u toch een vergunning nodig. We hebben voor een aantal kleine bouwplannen een snelle route gemaakt. Als uw plan past binnen de spelregels van deze route, dan mag u ervan uitgaan dat we snel en soepel een omgevingsvergunning kunnen verlenen. De ontwerpprincipes in de snelle route zijn gebaseerd op de 3 basisprincipes van Noordenveld.
4.1
Hoe werkt het?
Bekijk of uw bouwplan past binnen de spelregels van de snelle route. Als dat het geval is, komt u dan langs op het gemeentehuis om samen de vergunning aan te vragen. Naast het deel 'omgevingskwaliteit' waarvoor de snelle route is gemaakt. Kijken we dan ook naar de andere zaken waar de vergunning aan moet voldoen. Denk aan bouwtechnische eisen en de regels uit het bestemmingsplan. Een architect kan u helpen bij het maken van een passend bouwplan. Dat kan helpen in de snelheid waarmee u het proces doorloopt. Maar u mag van een architect verwachten dat hij voor uw plannen ook een ontwerp maakt, dat echt toegevoegde waarde heeft voor uw huis, uw erf en uw woongenot.
4.2
Bouwplannen voor de snelle route
Hieronder staan de bouwplannen waarvoor we een snelle route hebben gemaakt. Klik op een van deze plannen als u meer wilt weten. 1.
Dakkapel aan de voorzijde of aan de zijkant van de woning
2.
Erker aan de voorzijde van de woning
3.
Veranderingen van de indeling van kozijnen of gevel aan de voorkant van de woning
4.
Zonnecollectoren en zonnepanelen in beschermde dorpsgezichten (Westervelde, Zuidvelde en Veenhuizen)
5.
Reclame
Staat uw plan er niet tussen? Dan is er geen snelle route. Volg de route voor bijzondere bouwplannen.
4.3
Dakkapel aan de voorzijde of zijkant van de woning
Past mijn plan in de snelle route? Voor een dakkapel heeft u een vergunning nodig als: •
de dakkapel aan de voorzijde van een woning komt;
•
de dakkapel aan een zijkant komt die naast openbaar gebied ligt.
Daarvoor is deze snelle route.
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
11
Geen snelle route Een dakkapel aan de achterkant van de woning is vaak vergunningsvrij. Een dakkapel aan de zijkant van de woning ook, als er naast de woning geen openbaar gebied ligt. Volg de route voor vergunningsvrije bouwplannen. Gaat het om een bijzondere woning of gebouw? Of staat het in een bijzonder gebied? Volg de route voor bijzondere bouwplannen als: •
de woning voor 1950 is gebouwd;
•
het dak waar de dakkapel op komt een zadeldak of lessenaarsdak is met een helling van minder dan 30 graden;
•
uw woning een rieten dak heeft;
•
uw woning een onderdeel is van een boerderij of voormalige boerderij;
•
uw woning een karakteristiek pand is;
•
uw woning een rijksmonument of provinciaal monument is;
•
uw woning in een beschermd dorpsgezicht ligt.
Ontwerpprincipes snelle route dakkapel voorzijde of zijkant woning AANTAL, PLEK, MAAT EN VORM VAN DE DAKKAPEL •
Bij dubbele of rijwoningen: bij meerdere dakkapellen op hetzelfde dakvlak is de dakkapel regelmatig verdeeld op een horizontale lijn;
•
Bij dubbele of rijwoningen: per gebouw hetzelfde type dakkapel of herhaling van een eerder toegepaste en vergunde dakkapel (informeer bij de gemeente);
•
Bij dubbele of rijwoningen: de dakkapel blijft aan de zijkanten minimaal 1 meter van de zijkanten van de woningscheidende muur of van de zijgevel (afstand gemeten aan de bovenzijde van de dakkapel);
•
De dakkapel is voorzien van een plat dak of van een aangesleept dak met een helling van maximaal 25 graden;
•
Per woning één dakkapel in het midden van het dakvlak;
•
De dakkapel staat minimaal 0,5 meter en maximaal 1 meter boven de dakvoet (gemeten in het verticale vlak);
•
De dakkapel blijft minimaal 0,5 meter onder de nok (gemeten in het verticale vlak);
•
De breedte van de dakkapel is maximaal 30% van de breedte van het dakvlak van de woning, met een maximum van 2,5 meter.
•
De dakkapel is niet hoger dan 1,75 meter gemeten vanaf de onderzijde van de dakkapel tot aan de dakrand;
•
Op zijdakvlakken (dwars op de straat) is de dakkapel meer dan 3 meter achter de voorgevel geplaatst en meer dan 1 meter uit de achtergevel;
•
Op een mansardedak is de dakkapel in het onderste deel van het dakvlak geplaatst. De bovenkant van het dak van de dakkapel ligt op de knik van het dakvlak.
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
12
VORMGEVING, KLEUREN EN MATERIALEN VAN DE DAKKAPEL •
De voorzijde van de dakkapel bestaat uit glaskozijnen en geen of heel weinig gesloten delen;
•
Kleuren, materialen en detaillering zijn afgestemd op de woning.
4.4
Erker aan de voorzijde of zijkant van de woning
Past mijn plan in de snelle route? Deze snelle route is voor het maken van een erker aan de voorzijde van een woning of aan de zijkant als die grenst aan openbaar toegankelijk gebied. De route kan alleen gebruikt worden als het bestemmingsplan een erker toestaat. Bekijk welke bestemmingsplannen voor uw adres gelden op www.ruimtelijkeplannen.nl Komt u er niet uit, op het gemeentehuis helpen we u graag verder. Geen snelle route Een erker aan de achterkant van de woning is vaak vergunningsvrij. Een erker aan de zijkant ook, als er naast de woning geen openbaar gebied ligt. Volg de route voor vergunningsvrije bouwplannen. Heeft u een bijzondere woning of gebouw of staat het in een bijzonder gebied? Volg de route voor bijzondere bouwplannen als de woning: •
voor 1950 is gebouwd;
•
een onderdeel is van een boerderij of voormalige boerderij;
•
een karakteristiek pand is;
•
een rijksmonument of provinciaal monument is;
•
in een beschermd dorpsgezicht ligt.
Ontwerpprincipes snelle route erker aan voorzijde of zijkant van de woning AANTAL, PLEK, MAAT EN VORM VAN DE ERKER •
Een erker aan de voorzijde kan alleen als het bestemmingsplan hier ruimte voor biedt;
•
Per woning maximaal 1 erker;
•
Bij dubbele of rijwoningen werken met één type erker zodat sprake blijft van samenhang. De eerste erker is dan trendsetter;
•
Platte uitbouw bij de woonkamer;
•
Maximaal 1 meter diep;
•
Maximaal 50% van de voorgevelbreedte en afgestemd op de gevelindeling;
•
Hoogte van de erker bij woningen van 1 bouwlaag: onder de goot van de voorgevel, of;
•
Hoogte van de erker bij woningen van 2 bouwlagen: niet meer dan 0,3 meter boven de vloer van de eerste verdieping.
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
13
VORMGEVING, KLEUREN EN MATERIALEN VAN DE ERKER •
Rechthoekig en meer breed dan diep;
•
De daklijst iets naar voren (minimaal 3 cm) maar niet verder dan 15 cm (deze ruimte komt boven de maximale dieptemaat van 1 meter);
•
Lage borstwering (tot maximaal 1 meter) en de rest vooral glas;
•
Raamindeling passend bij het karakter van de woning;
•
Kleuren die passen bij het kleurenpalet van de voorgevel.
4.5
Veranderingen aan kozijnen of gevel aan de voorkant of zijkant
Past mijn plan in de snelle route? U heeft een vergunning nodig voor: •
veranderingen aan de kozijnen of gevel aan de voorkant van de woning;
•
veranderingen aan de kozijnen of gevel aan de zijkant, als die naast openbaar gebied ligt.
Daarvoor is deze snelle route. Geen snelle route Gaat het om de achterkant van een woning? Of een zijkant die niet naast openbaar gebied ligt? Dan zijn veranderingen aan de gevel of de kozijnen meestal vergunningsvrij. Gaat het om een bijzondere woning of gebouw? Of staat het in een bijzonder gebied? Volg de route voor bijzondere bouwplannen als de woning: •
voor 1950 is gebouwd;
•
een onderdeel is van een boerderij of voormalige boerderij;
•
een karakteristiek pand is;
•
een rijksmonument of provinciaal monument is;
•
in een beschermd dorpsgezicht ligt.
Ontwerpprincipes snelle route veranderingen aan kozijnen of gevel aan voorkant en zijkant ALGEMEEN •
De veranderingen van de gevel passen bij de architectuur van de oorspronkelijke gevel;
•
De samenhang (als daarvan sprake is) en ritme van de straatwand blijft behouden.
VORMGEVING, KLEUREN EN MATERIALEN BIJ WIJZIGINGEN AAN DE VOORGEVEL •
De verhoudingen (hoogte-breedte) van nieuwe gevelopeningen zijn gelijk aan of een afgeleide van de bestaande of oorspronkelijke gevelopeningen;
•
De afmetingen van de profielen van kozijnen zijn vergelijkbaar met de bestaande kozijnen of oorspronkelijke vormgeving. Dit kan ook in kunststof of aluminium (renovatieprofielen).
•
De samenhang tussen de gevelelementen op de begane grond en de verdieping(en) blijft behouden net als de gevelindeling;
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
14
•
Geen of alleen kleine veranderingen van de kozijn- of raamindeling door toevoegen of weglaten van raamstijlen, dorpels, roedes of ramen;
•
De gevelopeningen blijven open. Ze worden niet dichtgezet met panelen of schilderwerk;
•
Kenmerkende details van de oorspronkelijke architectuur van de gevel blijven behouden. Bijvoorbeeld lateien, onderdorpels, raamlijsten, speklagen, rollagen, versieringen in het metselwerk, dakgoten en ornamenten;
•
De kleuren en materialen zijn gelijkwaardig aan de aanwezige materialen en kleuren van het hoofdgebouw.
Leg bij twijfel uw plan voor aan de gemeente.
4.6
Zonnecollectoren en zonnepanelen in beschermd dorpsgezicht
Past mijn plan in de snelle route? Woont u in het beschermd dorpsgezicht van Westervelde, Zuidvelde of Veenhuizen? Dan is het plaatsen van zonnecollectoren of zonnepanelen niet altijd vergunningsvrij. De Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed heeft daarom een brochure gemaakt met informatie over het vergunningsvrij kunnen plaatsen van zonnepanelen en zonnecollectoren. Voor zonnecollectoren en zonnepanelen die in het zicht liggen in een beschermd dorpsgezicht is altijd een vergunning nodig. Daarvoor hebben we een snelle route gemaakt. Geen snelle route Heeft uw woning een rieten dak? Of is het een rijksmonument of provinciaal monument? Volg dan de route voor bijzondere bouwplannen. Ontwerpprincipes snelle route zonnecollectoren en zonnepanelen in beschermd dorpsgezicht ZONNEPANELEN OF ZONNECOLLECTOREN OP EEN HELLEND SCHUIN DAK •
Plaats de zonnepanelen of collectoren bij voorkeur op een bijgebouw;
•
Zijn de zonnepanelen zichtbaar vanaf openbaar toegankelijk gebied dan geldt: o
o zo ver mogelijk naar achteren op het zijdakvlak,, zo laag als mogelijk en op minimaal 3 meter vanaf de voorgevellijn;
o
in één rechthoekige vorm en alle panelen zijn gelijk gericht;
o
parallel aan de daknok;
o
op ten minste 0,5 meter afstand van andere onderdelen op een dak (schoorstenen, dakkapellen) en daknok, hoekkepers en kilkepers;
o
plat op het dakvlak
o
de hellingshoek van de panelen is dus gelijk aan de hellingshoek van het dakvlak;
o
de kleur van het paneel of collector inclusief de randen is zwart.
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
15
ZONNEPANELEN OF ZONNECOLLECTOREN OP EEN PLAT DAK •
Op een plat dak van een karakteristiek pand mogen zonnepanelen of -collectoren alleen als ze niet zichtbaar zijn vanaf het openbaar gebied;
•
Op een plat dak van een niet-karakteristiek pand liggen zonnepanelen of -collectoren net zo ver van de dakrand als de hoogte van het paneel ten opzichte van het dak. Een voorbeeld: ligt het hoogste punt van het paneel 50 centimeter boven het dak, dan moet de afstand tot de dakrand(en) ook minimaal 50 centimeter zijn.
Let op: plaats in een beschermd dorpsgezicht de installatie voor het opslaan van het water of het omzetten van de opgewekte elektriciteit altijd binnenin een gebouw.
4.7
Reclame
Past mijn plan in de snelle route? Deze snelle route is voor het aanbrengen van reclame aan of bij gebouwen. In het openbaar gebied willen we geen reclame, behalve bij abri's. In de spelregels voor reclame aan of bij gebouwen maken we verschil in gebieden, omdat reclame niet overal en op dezelfde manier nodig of gewenst is. Geen snelle route Heeft u een bijzondere woning of gebouw of staat het in een bijzonder gebied? Volg de route voor bijzondere bouwplannen als: •
uw woning of gebouw een rijksmonument of provinciaal monument is;
•
uw woning of gebouw in een beschermd dorpsgezicht ligt.
Ontwerpprincipes snelle route reclame RECLAME IN WOONGEBIEDEN EN WONINGEN •
Bij woningen met praktijkruimte: één reclame-uiting met de volgende keuzemogelijkheid: o
Maximaal 0,5 m2 vlak op de gevel, nabij de entree en op de begane grond, of;
o
Maximaal 0,5 m2 in de tuin. Geplaatst aan een hek of op een constructie (bijvoorbeeld van palen) van maximaal 1,50 meter hoogte bij de inrit.
•
Bij andere functies in woongebieden: één reclame-uiting met de volgende keuzemogelijkheid: o
Maximaal 1 m2 vlak op de gevel en op de begane grond, of;
o
Maximaal 1 m2 op het erf. Geplaatst aan een hek of op een constructie (bijvoorbeeld palen) van maximaal 1,50 meter hoogte.
o
Als er sprake is van een gebouw op een hoek, dan is een tweede, gelijke reclameuiting toegestaan aan de andere zijde ('om de hoek');
•
Terughoudende kleuren, in ieder geval geen felle, contrasterende of fluorescerende kleuren;
•
Geen lichtbakken. Reclame-uitingen aanlichten mag eventueel wel, als het geen overlast veroorzaakt.
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
16
RECLAME BIJ WINKELS IN WINKELGEBIEDEN •
Maximaal twee vaste reclame-uitingen voor elke naar het openbaar gebied gekeerde gevel;
•
Maximaal twee reclamevlaggen of -banieren;
•
Reclame-uitingen zitten vlak op de gevel (evenwijdig aan de gevel, niet haaks);
•
Plek van de reclame-uiting op de gevel: op de begane grond tot de eerste verdiepingsvloer;
•
Oppervlakte van de reclame-uiting: maximaal 70% van de breedte van de gevel en niet hoger dan 0,6 meter;
•
Vormgeving met losse belettering in één heldere lijn heeft de voorkeur, maar is geen vereiste;
•
Rustige kleuren, in ieder geval geen felle, contrasterende of fluorescerende kleuren;
•
Geen lichtbakken. Reclame-uitingen aanlichten mag eventueel wel, als het geen overlast veroorzaakt.
RECLAME BIJ BEDRIJVEN OP HET BEDRIJFSTERREIN (ZICHTLOCATIES) •
Maximaal twee vaste reclame-uitingen voor elke naar het openbaar gebied gekeerde gevel;
•
Maximaal drie reclamevlaggen of -banieren;
•
Maximaal één reclame-uiting per erf in de vorm van een zuil, zo dicht mogelijk bij de hoofdentree van het bedrijf;
•
Reclame-uitingen aan de gevel zitten vlak op de gevel (evenwijdig aan de gevel, niet haaks);
•
Oppervlakte van vaste reclame-uitingen: o
Op de gevel: maximaal 40% van de breedte van de gevel en niet hoger dan 1,5 meter;
o •
Reclamezuil tot maximaal 3 meter hoog;
Vormgeving met losse belettering in één heldere lijn heeft de voorkeur maar is geen vereiste;
•
Rustige kleuren, in ieder geval geen felle, contrasterende of fluorescerende kleuren;
•
Geen lichtbakken. Reclame-uitingen aanlichten mag eventueel wel, als het geen overlast veroorzaakt.
RECLAME BIJ BEDRIJVEN OP HET BEDRIJFSTERREIN (NIET ZICHTLOCATIES) •
Maximaal twee vaste reclame-uitingen voor elke naar het openbaar gebied gekeerde gevel;
•
Maximaal één reclame-uiting per erf in de vorm van een zuil, zo dicht mogelijk bij de hoofdentree en maximaal 3 meter hoog;
•
Reclame-uitingen aan de gevel zitten vlak op de gevel (evenwijdig aan de gevel, niet haaks);
•
Aanlichten is toegestaan als het geen overlast veroorzaakt;
•
Lichtbakken zijn toegestaan in rustig kleurgebruik en zonder lichteffecten (bijvoorbeeld knipperen).
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
17
RECLAME IN HET BUITENGEBIED •
Voor reclame-uitingen bij woningen gelden de spelregels onder woongebied (zie de eerste paragraaf);
•
Voor reclame-uitingen bij agrarische erven en bedrijven geldt maximaal één reclame-uiting met de volgende keuzemogelijkheid: o
Maximaal 2 m2 vlak op de gevel en op de begane grond, of;
o
Maximaal 1 m2 op het erf. Geplaatst aan een hek of op een constructie (bijvoorbeeld palen) van maximaal 1,50 meter hoogte.
o
Als er sprake is van een gebouw op een hoek, dan is een tweede, gelijke reclameuiting toegestaan aan de andere zijde ('om de hoek');
•
Maximaal twee reclamevlaggen of -banieren;
•
Rustige kleuren, in ieder geval geen felle, contrasterende of fluorescerende kleuren;
•
Geen lichtbakken. Reclame-uitingen aanlichten mag eventueel wel, als het geen overlast veroorzaakt.
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
18
5
3. Route voor bijzondere bouwplannen: de gebieden van Noordenveld Bouwplannen die groter of anders zijn verdienen extra aandacht. Net als plannen voor bijzondere woningen en gebouwen, en ook plannen voor woningen en gebouwen in een bijzonder gebied. Het zijn allemaal bouwplannen die niet vergunningsvrij zijn en waarvoor geen snelle route is. We willen dan maatwerk bieden. Daarvoor is de route voor bijzondere bouwplannen. De basisprincipes vullen we in deze route aan met gebiedsprincipes, op maat gemaakte principes voor de verschillende gebieden in Noordenveld. De gebiedsprincipes moeten ervoor zorgen dat bouwplannen passen in de directe omgeving. Dat is niet voor niks. Onze gemeente is heel divers en heeft zoveel moois. Dat willen we behouden en ontwikkelen en dat vraagt zorgvuldigheid. Nu maakt het nogal verschil of u in een oud dorpscentrum of in een nieuwbouwwijk woont of op bijvoorbeeld een bedrijventerrein zit. Daarom zijn er per gebied verschillende gebiedsprincipes. We hebben Noordenveld daarvoor verdeeld in elf gebieden. Daarnaast zijn er soms gebieden in ontwikkeling, bijvoorbeeld een nieuwbouwwijk. Voor deze ontwikkelingsgebieden is of wordt een apart kwaliteitsplan opgesteld. Als een ontwikkelingsgebied klaar is, vervalt het kwaliteitsplan en wordt het gebied onderdeel van een van de elf gebieden van deze Gids Omgevingskwaliteit.
Afwijken van de gebiedsprincipes (hardheidsclausule) De Gids Omgevingskwaliteit is bedoeld om gezamenlijk en in gesprek te komen tot een passend bouwplan voor elke plek. Daarom zijn er voor ieder gebied principes geformuleerd. Het kan in uitzonderlijke gevallen voorkomen dat een bouwplan of een plek dusdanig bijzonder is, dat de gebiedsprincipes niet toereikend zijn. Dan vallen we terug op de basisprincipes. Het kan betekenen dat er dan toch een bouwplan wordt gerealiseerd die wel past bij de basisprincipes maar afwijkt van de gebiedsprincipes. Het afwijken van de gebiedsprincipes wordt onderbouwd bij de vergunningaanvraag. Ook zal de adviescommissie het college van B&W het advies om af te wijken van de gebiedsprincipes voorleggen. Burgemeester en wethouders beslissen bij het wel of niet verlenen van de bouwvergunning of zij willen afwijken van de gebiedsprincipes en gebruik willen maken van deze hardheidsclausule. Soorten gebieden en gebiedsprincipes We maken verschil in het aantal en soort gebiedsprincipes. Zo geven we sommige gebieden wat meer principes mee, bijvoorbeeld omdat ze veel historie bevatten. In andere gebieden laten we meer los en beperken we de principes tot wat minimaal nodig is. Zo geven we ruimte aan onze inwoners en zorgen we tegelijk samen dat alle nieuwe plannen, ook uw bouwplan, goed passen bij de kwaliteiten van het gebied.
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
19
De elf gebieden van Noordenveld hebben we verdeeld in categorieën. Deze categorieën geven aan wat voor soort gebiedsprincipes er gelden. Categorie 0 Dit zijn nieuw te ontwikkelen gebieden waar de ruimte is om zonder gebiedsprincipes te bouwen naar eigen inzicht. Op dit moment hebben we geen gebieden in categorie 0. Categorie 1 In deze gebieden zijn de gebiedsprincipes alleen bedoeld om het gebouw te laten passen in het beeld van de straat of de omgeving. De principes gaan over: •
de plek van het gebouw;
•
de vorm van het gebouw;
•
de richting van het gebouw;
•
de erfafscheidingen.
Categorie 2 In deze gebieden gaan de gebiedsprincipes over het laten passen van het gebouw in de omgeving en over de uitstraling van het gebouw. De principes gaan over: •
de plek van het gebouw;
•
de vorm van het gebouw;
•
de oriëntatie van het gebouw;
•
de kleuren van het gebouw;
•
de materialen van het gebouw;
•
de erfafscheidingen.
Categorie 3 In deze gebieden gaan de gebiedsprincipes over de omgeving, het gebouw en de details. Zo zorgen we dat het plan past bij de bijzondere kwaliteiten van het gebied. De principes gaan over: •
de plek van het gebouw;
•
de vorm van het gebouw;
•
de oriëntatie van het gebouw;
•
de kleuren van het gebouw;
•
de materialen van het gebouw;
•
de details van het gebouw;
•
de erfafscheidingen.
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
20
In dit schema ziet u een overzicht van de elf gebieden van Noordenveld. Per gebied is ook de categorie aangegeven. Nr.
Naam
Categorie
1
Buitengebied
3
2
Kleine esdorpen
3
3
Veenhuizen
3
4
Dorpshart
3
5
Weg- en ontginningsdorpen
2 en 3
6
Winkelgebied Roden
3
7
Lintbebouwing
2
8
Woonwijken
2
9
Bedrijventerreinen
1 en 3
10
Wonen en/of voorzieningen in het groen
2
11
Recreatiegebieden
1
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
21
Hoe werkt het? Bijzondere bouwplannen bespreken we in onze gemeentelijke adviescommissie. We gaan graag in gesprek over uw bouwplan. Dat mag al in het begin, als de eerste ideeën op papier staan. Samen kijken we of en hoe het bouwplan past bij de plek en bij de omgeving. Door juist al in het begin het gesprek aan te gaan, kunnen we aan het eind beter adviseren en hopelijk ook een positief advies geven voor het deel 'omgevingskwaliteit' van de benodigde vergunning. Een architect kan u helpen in dit traject en bij het ontwikkelen van een passend bouwplan. Dat kan het proces versnellen. Ook mag u van een architect een ontwerp verwachten dat echt toegevoegde waarde heeft voor uw huis, uw erf en uw woongenot. Gebied 1 - Buitengebied (categorie 3)
Nijlandseweg Lieveren Waardering Het buitengebied is uniek door de variatie aan landschappen zo dicht bij elkaar. Op veel plekken in het landschap is de historie en de ontwikkeling van het gebied goed af te lezen. Het is voor inwoners en toeristen een veelgebruikt recreatiegebied. Het buitengebied is belangrijk voor de aantrekkingskracht van onze gemeente en wordt hoog gewaardeerd.
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
22
Dynamiek van het gebied Het buitengebied is ook een gebied dat waar veel verandert. De landbouw verandert en verduurzaamt. Tegelijkertijd is het zichtbaar dat boeren stoppen en boerderijen worden verbouwd tot woonhuizen. Kleine boerderijen (keuterijen) en woningen worden gesloopt en vervangen door woningen die aan de huidige eisen voldoen. Doelen Wij willen de unieke kwaliteiten van ons buitengebied hooghouden. Daarom willen we dat bouwplannen het landelijke karakter van het gebied. De bebouwing moet niet het beeld bepalen. Het landschap bepaalt het beeld en de bebouwing past daar naadloos in. Categorie Het buitengebied rekenen we tot categorie 3. Dat betekent dat we met zorg kijken naar bouwplannen. Bouwplannen moeten passen bij de kwaliteit van het gebied en daaraan bijdragen. Gebiedsprincipes buitengebied OMGEVING •
Erven passen in het verkavelingspatroon en sluiten aan bij de maat en schaal van het landschap;
•
Erven liggen aan de weg of vlak bij de weg;
•
Erven hebben een heldere opbouw: een representatief voorerf met de boerderij of het woonhuis en een achtererf met schuren en bijgebouwen;
•
De plek van het hoofdgebouw (de woning of de boerderij) op het erf is afgestemd op het gebouwtype en op wat in de omgeving gebruikelijk is;
•
Gebouwen op het erf volgen de verkavelingsrichting van het landschap waarin het erf ligt;
•
Erven hebben een groene uitstraling met een streekeigen beplanting op en rond het erf.
BEBOUWING •
Het landschap springt in het oog, niet het gebouw. Bebouwing gaat op in het landschap;
•
Elk hoofdgebouw op een erf is anders en uniek en draagt bij aan een divers bebouwingsbeeld;
•
Het hoofdgebouw (de woning, de boerderij) bepaalt het beeld van het erf. Daarom zijn bijgebouwen, schuren en aan- en uitbouwen in maat, schaal en uitwerking ondergeschikt aan het hoofdgebouw;
•
De hoofdvorm past bij het gebied: eenvoudig en langgerekt, één bouwlaag en met een steile kap (zadeldak) die het beeld domineert;
•
De representatieve gevel (vaak de voorgevel) is naar de straat gericht.
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
23
UITWERKING •
Bij (kleine) boerderijen zijn de oorspronkelijke hoofdvorm en functie goed herkenbaar;
•
De gevels zijn relatief gesloten en hebben verticaal gelede gevelopeningen (de ramen zijn meer hoog dan breed);
•
De gedekte kleuren van het gebouw ondersteunen het landelijke karakter van het gebied, bijvoorbeeld middentoon aardetinten;
•
Het gebruik van materialen is traditioneel (baksteen en hout), wordt zorgvuldig op elkaar afgestemd en op wat in de omgeving gebruikelijk is;
•
De details en verhoudingen in de gevels passen bij de bouwstijl van het gebouw en ondersteunen het ontwerpidee van het gebouw.
U leest hieronder meer over het gebied en de achtergrond van de gebiedsprincipes.
Foto-impressie buitengebied
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
24
Over het gebied Het buitengebied van de gemeente is heel divers en bestaat uit verschillende landschappelijke deelgebieden. Laagveenontginningen in het noorden KENMERKEN VAN HET LANDSCHAP In het noorden liggen de laagveenontginningen van Roderwolde en omstreken. De boerderijen en woningen staan hier langs kronkelende wegen op smalle zandruggen. Kenmerkend zijn de licht slingerende klinkerwegen met grote eiken aan weerszijden van de weg. De erven gaan hier op in het landschap. Houtsingels lopen langs het erf en langs de weilanden en sloten. De erven zijn groen met bomen en boomsingels op het achtererf en hagen en gras op het voorerf. Tussen de erven door is er zicht op de omgeving. De meeste boerderijen staan met de voorkant naar de weg. De afstand tussen de boerderij of de woning en de weg verschilt. Soms staan boerderijen zelfs een flink stuk naar achteren. Schuren en stallen staan op het achtererf. KENMERKEN VAN DE BEBOUWING In de laagveenontginningen staan veel grote kop-rompboerderijen en boerderijen van het krimpentype. In het gebied komen verder keuterijen voor en wat andere bebouwing. De keuterijen zijn klein en laag, waardoor de bebouwing meer lang is dan hoog. Bij alle boerderijen is er een duidelijk verschil tussen het woonhuis en de schuur. Bij eenvoudige boerderijen staat het woonhuis in dezelfde lijn als de schuur.
Bij (van oudsher) rijkere boerderijen is er vaak een dwarshuis voor de schuur geplaatst. Het schuurgedeelte heeft een rieten kap of een dak van dakpannen, net als het woonhuis. Heel kenmerkend is de veelgebruikte rode baksteen voor de boerderijen. Ook hebben de boerderijen vaak een wat rijkere versiering en detaillering, bijvoorbeeld door deels ander metselwerk, schoorstenen of bijzondere gootlijsten. Dat is het gevolg van de invloeden vanuit Groningen, waar de rode baksteen en de versieringen meer gebruikelijk zijn. Kozijnen, windveren en overstekken zijn bijna altijd geverfd in (gebroken) wittinten. Hoogveenontginningen in het zuiden In het zuiden van de gemeente is juist hoogveen te vinden, bij Veenhuizen en het Fochteloërveen. Veenhuizen heeft een eigen bijzondere ontwikkeling en het Fochteloërveen is een groot natuurgebied zonder bebouwing. In deze gids gaan we daarom niet verder in op dit deel van het buitengebied. Oude veldontginningen KENMERKEN VAN HET LANDSCHAP Het grootste deel van de gemeente bestaat uit zandgronden. Hier liggen esdorpen als Peest, Zuidvelde en Steenbergen. Het landschap dat hier is ontstaan is al eeuwenoud.
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
25
Kenmerkend voor de oude veldontginningen zijn de esdorpen met hun brinken en boerderijen. Van oudsher zijn de boerenerven verbonden met het omliggende landelijke gebied. Dat is door de groei van de dorpen nu niet meer altijd het geval. De boerderijen staan ogenschijnlijk willekeurig langs de weg. De boerderijen staan steeds onder een andere hoek ten opzichte van de weg en van elkaar en in een andere rooilijn. Op het achtererf zijn de schuren en bijgebouwen te vinden. Naast de boerderij staat soms een stookhokje. De erven zijn vaak groen, met gras, hagen en grote, verspreid staande bomen op het erf. Erven lopen vaak langzaam over in het landschap. Soms is er op het erf een boomgaard met fruit- en notenbomen. KENMERKEN VAN DE BEBOUWING De boerderijen in dit gebied zijn oud en typisch Drents. Het zijn vaak boerderijen van het zogenaamde hallehuistype. Deze boerderijen zijn langgerekt met de woning en de schuur onder één dak. Heel kenmerkend is het rieten dak, de ramen met een roedeverdeling en de lichtbruine baksteen. De daken van de boerderijen lopen ver door naar beneden. Schuurdeuren (baanderdeuren) vormen de enige onderbreking in het dak. Meestal liggen deze deuren in een zijgevel van de boerderij. De schuur heeft een lage gootlijn. In de muren is vaak nog de agrarische functie terug te zien, bijvoorbeeld de stalramen.
Het woonhuis is al net zo eenvoudig als de schuur, maar heeft een hogere gevel. Vaak is de gevelindeling van het woonhuis traditioneel. Dat geldt ook voor de details: robuust kozijnwerk en soms wat subtiel metselwerk, zoals vlechtingen in de voorgevel van het woonhuis. Ook komen in het gebied keuterijen voor, kleine boerderijen die laag zijn en langgerekt. Jonge veldontginningen KENMERKEN VAN HET LANDSCHAP Vanaf de twintigste eeuw worden de tot dan toe onbruikbare heidevelden rond de esdorpen omgevormd tot landbouwgrond, de zogenoemde jonge veldontginningen. Verspreid in het buitengebied komen er boerderijen. De boerderijen liggen aan rechte wegen en op wat afstand van elkaar, bijvoorbeeld bij Huis ter Heide, Een-West en Altena. Het levert een gevarieerd bebouwingsbeeld op. Net als het landschap zijn ook de erven in dit gebied rechttoe rechtaan. Dus een vierkante tot rechthoekige vorm met bomen rond het achtererf waar de schuren staan. Op het voorerf is vaak een haag en staat een enkele losse boom. KENMERKEN VAN DE BEBOUWING De boerderijen in dit gebied zijn gebouwd in verschillende perioden van de twintigste eeuw. Er is dan ook een variatie te vinden in verschillende bouwstijlen. De eerst gebouwde boerderijen zijn vaak klein en meer traditioneel met de woning en de schuur onder hetzelfde dak. De modernere boerderijen bestaan vaak uit een woning met aparte schuren.
Deze schuren liggen dan op het achtererf. Er zijn voor de schuren ook moderne materialen als golfplaat gebruikt.
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
26
Kenmerkend voor alle boerderijen zijn de grote daken. Die vallen van afstand het meest op. De kleuren en materialen verschillen, maar zijn wel op elkaar afgestemd. Wilt u nog meer informatie over de landschappen van Noordenveld en de dorpen, lees dan verder in de Kwaliteitsgids Noordenveld.
Destijds moderne boerderij aan de Vaartweg in Lieveren (1971) Foto: onbekend Bron: Drents Archief (MZ12903020102)
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
27
Gebied 2 - Kleine esdorpen (categorie 3)
Hoofdweg, Westervelde Waardering De kleine esdorpen laten heel goed de historie en de ontwikkeling van onze gemeente zien. Doordat ze weinig zijn gegroeid is de oorspronkelijke opzet van de dorpen heel goed zichtbaar. Ook de samenhang van het dorp met de omgeving is nog duidelijk herkenbaar. Zuidvelde en Westervelde zijn bovendien aangewezen als beschermd dorpsgezicht. In de kleine esdorpen vinden we veel monumenten en karakteristieke panden. Dynamiek van het gebied De kleine esdorpen zijn nauwelijks veranderd. Boerderijen worden soms een woning, maar vaak met behoud van het bestaande gebouw. Incidenteel komt er een nieuwe woning of schuur bij. Doelen Onze kleine esdorpen zijn uniek. Dat willen we graag zo houden. We willen dat bouwplannen bijdragen aan de kenmerken van het esdorp. Dat vraagt aandacht voor een goede plek van gebouwen op het erf, een passende vormgeving en bijpassende kleuren en materialen. De bebouwing en het groen in de dorpen vormen een samenspel en blijven samen zorgen voor het karakteristieke beeld van de esdorpen.
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
28
In de beschermde dorpsgezichten van Zuidvelde en Westervelde vragen we extra ontwerpkwaliteit voor de inpassing en vormgeving van gebouwen. De gebouwen en de erven moeten bijdragen aan het beeld van het beschermde gezicht. Categorie De kleine esdorpen rekenen we tot categorie 3. De dynamiek is laag, maar de waarde juist hoog. Dat betekent dat we met zorg kijken naar bouwplannen. Bouwplannen moeten passen bij de kwaliteit van het gebied en daaraan bijdragen. Gebiedsprincipes kleine esdorpen OMGEVING •
Erven voegen zich in het onregelmatige verkavelingspatroon en passen bij de maat en schaal van het esdorp;
•
Erven hebben een heldere opbouw, met een representatief voorerf met de woning of het woonhuis en een achtererf met schuren en bijgebouwen;
•
Erven hebben een groene uitstraling met een streekeigen beplanting op en rond het erf;
•
Bij boerderijen varieert de plek en de richting van de boerderij op het erf, wat het kenmerkende gestrooide beeld van de esdorpen bepaalt;
•
Woningen staan vaak in de lijn van de kavel en aan de weg.
BEBOUWING •
Elk hoofdgebouw (de woning, de boerderij) op de erven is anders en uniek en draagt bij aan een divers bebouwingsbeeld;
•
Het hoofdgebouw bepaalt het beeld van het erf. Bijgebouwen, schuren en aan- en uitbouwen zijn in maat, schaal en uitwerking ondergeschikt aan het hoofdgebouw;
•
De hoofdvorm past bij het gebied: eenvoudig en langgerekt, één bouwlaag en met een steile kap (zadeldak) die het beeld domineert;
•
Een gebouw op een bijzondere plek (bijvoorbeeld op de hoek van twee straten) of met een bijzondere functie (bijvoorbeeld een oud gemeentehuis of een boerderij) mag ook een andere, passende hoofdvorm hebben;
•
De representatieve gevel is naar de straat gericht. Bij woningen is dat meestal de voorgevel, bij boerderijen ook wel de zijgevel of achterkant.
UITWERKING •
Bij (kleine) boerderijen is de oorspronkelijke hoofdvorm en functie goed herkenbaar;
•
De gevels zijn relatief gesloten en hebben verticaal gelede gevelopeningen (de ramen zijn meer hoog dan breed);
•
De gedekte kleuren van het gebouw ondersteunen het authentieke karakter van het gebied, bijvoorbeeld middentoon aardetinten;
•
Het gebruik van materialen is traditioneel (baksteen en hout), wordt zorgvuldig op elkaar afgestemd en op wat in de omgeving gebruikelijk is;
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
29
•
De details en verhoudingen in de gevels passen bij de bouwstijl van het gebouw en ondersteunen het ontwerpidee van het gebouw.
U leest hieronder meer over het gebied en over de achtergrond van de gebiedsprincipes.
Foto-impressie kleine esdorpen Over het gebied KENMERKEN VAN HET ESDORP De esdorpen zijn de oudste dorpen van de gemeente. Bijzonder is dat de kleine esdorpen nauwelijks zijn gegroeid in de loop van de jaren. Hierdoor is de oorspronkelijke opzet van de dorpen nog heel goed herkenbaar. Deze opzet wordt bepaald door de essen rond het dorp en de brink in het dorp. De bebouwing staat aan de rand van deze essen en rond de brink. De brink is soms heel klein, zoals in
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
30
Lieveren en Steenbergen, maar vaak heel goed herkenbaar, zoals in Zuidvelde, Westervelde, Peest en Langelo. Opvallend is dat de boerderijen vaak vrij in de ruimte staan en niet direct aan de weg. Door de compacte opzet van het erf heeft de bebouwing toch een duidelijke relatie met de weg. De oriëntatie van de bebouwing verschilt per erf en ook de afstand tot de weg varieert. Op het achtererf zijn de schuren en bijgebouwen te vinden. Naast de boerderij staat soms een stookhokje. In de loop van de jaren zijn de dorpen gegroeid met wat woningen binnen de bestaande opzet van het dorp. In tegenstelling tot de boerderijen, staan de woningen vaak met de voorkant naar de weg. De openbare ruimte in dit gebied is van oudsher losjes ingericht met vaak licht slingerende klinkerwegen. Rond de dorpen zijn nog verschillende zandpaden. Het gebied heeft een lange historie. Dat is te zien aan de vele volwassen bomen langs de wegen, op de brinken en op de erven. De erven zijn vaak groen, met gras, hagen en grote, verspreid staande bomen op het erf. Soms is er een boomgaard met fruit- en notenbomen. Ook zijn er veel ruime tuinen. De dorpen hebben dan ook een groene uitstraling. Op verschillende plekken is er vanuit het dorp ook zicht op het omliggende landelijke gebied. KENMERKEN VAN DE BEBOUWING De boerderijen zijn het meest bepalend voor het dorpse beeld.
Het zijn typische Drentse boerderijen van het hallehuistype. Bij deze boerderijen zitten de woning en de stal onder één dak. Dat levert één lange hoofdvorm op, waarbij de nok doorloopt van voor tot achter. Heel kenmerkend is het rieten dak, de ramen met een roedeverdeling en de licht tot donkerbruine baksteen. Het dak van de boerderijen loopt ver door naar beneden. De enige onderbreking in het dak vormen de schuurdeuren (baanderdeuren). Meestal liggen deze deuren in een zijgevel van de boerderij. De schuur heeft een lage gootlijn en in de muren is vaak nog de agrarische functie terug te zien, bijvoorbeeld door de stalramen. Het woonhuis is al net zo eenvoudig als de schuur, maar heeft een hogere gevel. Vaak is de gevelindeling van het woonhuis traditioneel. Dat geldt ook voor de details: robuuste kozijn en soms wat subtiel metselwerk, zoals vlechtingen in de voorgevel van het woonhuis. De woningen in de esdorpen zijn verschillend. Hun bouwstijl is afhankelijk van de periode waarin de woning is gebouwd. Vaak is de vormgeving van de woning afgestemd op het landelijke karakter van de dorpen. De woningen zijn meestal vrijstaand, één hoog en hebben een kap. De details zijn eenvoudig, maar verzorgd. Voor de woningen is vaak een aardekleurige baksteen gebruikt en/of hout. Het dak is voorzien van gebakken pannen of riet.
Wilt u nog meer informatie over Noordenveld en de dorpen, lees dan verder in de Kwaliteitsgids Noordenveld.
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
31
Boerderij met schaapskooi en bijschuur aan de Asserstraat in Zuidvelde (1959) Foto: Leo de Jong Bron: Drents Archief (MZ11609010645)
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
32
Gebied 3: Veenhuizen - kolonie Maatschappij van Weldadigheid (categorie 3)
Hoofdweg, Veenhuizen Waardering Veenhuizen is een meer dan waardevol gebied. Het hele gebied is aangewezen als beschermd dorpsgezicht. Bovendien is het gebied als één van de Koloniën van de Maatschappij van Weldadigheid voorgedragen voor de lijst van UNESCO Werelderfgoed. Dat betekent dat we heel zorgvuldig willen en moeten omgaan met ontwikkelingen in Veenhuizen. Dynamiek Vanwege het bijzondere karakter zijn in Veenhuizen veel unieke bedrijven gevestigd. Die ontwikkeling lijkt zich door te zetten. Historische panden krijgen zo een nieuwe invulling. Grote veranderingen in het gebied worden niet verwacht. Doelen Veenhuizen is uniek. Het samenspel tussen de inrichting en opzet van het gebied, de bebouwing en de architectuur van de gebouwen is de basis. Dat moet overeind blijven. Nieuwe ontwikkelingen moeten passen in de structuur van Veenhuizen. We willen dat de oorspronkelijke bebouwing van de Maatschappij en van het Rijk het beeld blijven bepalen. Ook de latere bebouwing in de tweede helft van de 20e eeuw komt voort uit de sfeer en functie van het dorp. De onderlinge verwantschap is kenmerkend.
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
33
Omdat Veenhuizen een beschermd dorpsgezicht is, vragen we extra ontwerpkwaliteit voor de inpassing en vormgeving van gebouwen. De gebouwen en de erven moeten bijdragen aan het beeld van het beschermde gezicht. Categorie Door de unieke status van Veenhuizen als Kolonie van Weldadigheid kiezen we voor dit gebied een indeling in categorie 3. Dat betekent dat we met bijzondere aandacht kijken naar bouwplannen. Bouwplannen moeten passen bij de kwaliteit van het gebied en daaraan bijdragen. Gebiedsprincipes Veenhuizen OMGEVING •
Er is een grote mate van samenhang tussen de systematische opzet van het gebied, de plek van de erven en de aanwezige bebouwing;
•
Erven hebben een heldere opbouw: een voorerf met de woning en een achtererf met schuren en bijgebouwen;
•
Erven hebben een groene uitstraling met een streekeigen beplanting op en rond het erf;
•
De bebouwing voegt zich in de opzet en de ritmiek die Veenhuizen kenmerkt;
•
De 'gewone' bebouwing staat aan de weg, terwijl de gebouwen met bijzondere functies liggen een eindje van de weg af liggen, met een riante voortuin.
BEBOUWING •
Het hoofdgebouw bepaalt het beeld van het erf. Daarom zijn bijgebouwen, schuren en aanen uitbouwen ondergeschikt aan het hoofdgebouw en doorbreken ze de bestaande symmetrie, repetitie of hoofdvorm niet;
•
De hoofdvorm bestaat uit één of twee bouwlagen met een steile kap;
•
'Gewone' gebouwen zijn eenvoudig en langgerekt, bestaan uit één of twee bouwlagen en met een steile kap (zadeldak) die het beeld domineert;
•
Bijzondere gebouwen (voor bijzondere functies of op bijzondere plekken) hebben een andere, samengestelde en gelede hoofdvorm;
•
Elk hoofdgebouw staat in een duidelijke rooilijn en heeft de representatieve gevel gericht op de weg.
UITWERKING •
De oorspronkelijke hoofdvorm en functie blijven goed herkenbaar;
•
De gevels zijn relatief gesloten en hebben verticaal gelede gevelopeningen (de ramen zijn meer hoog dan breed);
•
De gevelindeling is symmetrisch als het gebouw daar aanleiding toe geeft;
•
De mate van detaillering hangt samen met de functie van het gebouw. Gebouwen met belangrijke functies zijn rijker gedetailleerd;
•
De kleuren van het gebouw sluiten aan bij het gedachtegoed en het karakter van de Kolonie;
•
Het gebruik van materialen wordt zorgvuldig op elkaar afgestemd en ondersteunt het karakter van de Kolonie;
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
34
•
Gebouwen hebben een bruinige baksteen of een afwerking met een lichtkleurige stuclaag met fijne detaillering zoals speklagen, spreuken etc.
•
Bijgebouwen, schuren en aan- en uitbouwen zijn ondergeschikt vormgegeven en sluiten aan bij de bouwstijl van het hoofdgebouw en bij de uniformiteit die in het dorp herkenbaar is.
Lees hieronder meer over het gebied en de achtergrond van de gebiedsprincipes.
Foto-impressie Maatschappij van Weldadigheid - Veenhuizen Over het gebied KENMERKEN VAN DE KOLONIE Veenhuizen heeft een roemruchte en unieke historie. Als een van de Koloniën van de Maatschappij van Weldadigheid en later als strafinrichting van het Rijk heeft Veenhuizen een heel eigen geschiede-
Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld - 23 november 2020
35
nis, opzet en uitstraling. Het gebied is zo bijzonder dat het niet alleen een beschermd dorpsgezicht is, maar ook is voorgedragen voor de lijst van UNESCO Werelderfgoed. Veenhuizen wordt gekenmerkt door de regelmaat en de ritmiek waarmee de Kolonie volgens een uitgetekend plan is aangelegd. Over de plek van woningen, wegen, water en beplanting is steeds nagedacht. Daardoor is er een unieke samenhang ontstaan tussen de inrichting van het gebied, de plekken van de bebouwing en de bebouwing zelf. De Kolonievaart vormt de basis voor de aanleg van het gebied. Haaks op de Kolonievaart zijn zes rechte wijken gegraven, steeds op dezelfde onderlinge afstand. Langs en tussen de wijken worden in een rechtlijnig patroon wegen en paden aangelegd. Dit zijn soms monumentale bomenlanen geworden. De basis voor Veenhuizen is gelegd met de bouw van drie gestichten in het gebied. Als het Rijk Veenhuizen overneemt, verandert het gebied langzaamaan tot een rijkswerkinstelling. Het Rijk laat vele nieuwe dienstgebouwen en dienstwoningen bouwen rond de gestichten. Omdat de Kolonie zelfvoorzienend moet zijn, komen er ook eigen scholen, een ziekenhuis (met vrijstaande ijskoepel), een elektriciteitscentrale, een Vereenigingsgebouw en diverse sportaccommodaties. De ir. Mentropweg is een bijzonder woongebied uit begin jaren '70.
Het 'nieuwe' stedenbouwkundige gedachtengoed van architect Thieme staat haaks op de gebiedskenmerken. Toch komt de samenhang en de collectiviteit in de bebouwing komt wel overeen. De woonbuurt is als woonerf ontworpen, waarbij is ingezet op wonen in het bos. Er is een kwalitatief hoogwaardig en bijzonder gebied ontstaan. Tot ver in de jaren '80 blijft Veenhuizen een voor buitenstaanders afgesloten gebied. Dat verandert wanneer rond die tijd een gewone woonwijk wordt aangelegd rond het hart van Veenhuizen. Langs de rechte wegen van de Kolonie staat de bebouwing aan de weg. De afstand tot de weg verschilt en is ook afhankelijk van de functie van een gebouw. De bebouwing staat vaak vrij ver van elkaar en de erven zijn groot. De erven hebben een groen voorerf met hagen, heesters, bloemperken en veel gras. Van oudsher waren de hagen van liguster en later ook van haagbeuk. Het achtererf loopt soms ongedwongen over in het landschap. Door de ruime opzet en grote erven smelten het dorp en het landschap met de vele beplante lanen samen. Dat geeft het gebied een heel groene uitstraling. KENMERKEN VAN DE BEBOUWING De architecten van het Rijk (vader en zoon Metzelaar) ontwerpen de meeste bebouwing in het gebied. Daarom zijn er sterke overeenkomsten in de stijl en architectuur van de gebouwen.
Veel gebouwen hebben dezelfde stijl en dezelfde bebouwingskenmerken, maar tegelijkertijd is bijna ieder gebouw anders en uniek. De inrichting van het gebied en de bebouwing zijn een onlosmakelijke eenheid. De gebouwen benadrukken de hiërarchie en systematische opzet van Veenhuizen; hoe belangrijker de functie, des te