3. 2020-08-11 Visieontwikkeling paardensport in Noordenveld Rapport
Tekst van het document
Visieontwikkeling paardensport in Noordenveld
1
0. Samenvatting Gemeente Noordenveld heeft in 2019 31.290 inwoners die qua inkomens tot de top 3 gemeentes uit de Provincie Drenthe behoren. Van oudsher is er in de gemeente een grote binding met de paardensport gezien de vele en oude tradities. De paardensport is groot in Nederland. In Nederland zijn meer dan een miljoen paardensport-geïnteresseerden waarvan een half miljoen regelmatig de paardensport beoefent. Paardensport houdt je fysiek en mentaal gezond. Er wordt beroep gedaan op veel vaardigheden zodat je je als mens breder ontwikkelt. Paardensport is een sport die door iedereen beoefend kan worden, van jong tot oud en voor iedere beurs toegankelijk. De meest beoefende paardensport disciplines binnen de KNHS zijn Dressuur, Buitenrijden, Springen en Mennen. Buitenrijden is, met de niet-KNHS leden meegeteld, de meest beoefende tak van paardensport. Met een omzet van anderhalf miljard euro per jaar is de paardensport na voetbal de sport met de grootste economische waarde. De sport biedt naast het zijn als hobby ook veel mogelijheden om een professionele carriere op te bouwen. In de sport zelf of in een van de vele beroepen daaromheen. De KNHS, de Koninklijke Hipissche Sportbond, kampt net als iedere grote sportbond, met een forse terugang van het aantal leden. Van zo’n 240.000 in 2008 naar zo’n 150.000 leden in 2020.
Oorzaken daarvan zijn de economische crisis in 2008, de demografische bevolkingsopbouw en gebrek aan tijd of middelen om de sport te beoefenen. Zo’n 85% van de paardensporters is vrouw, 15% man. In de Gemeente Noordenveld ligt het percentage vrouwen nog iets hoger: 89%. Het aantal jongeren onder de 21 die de sport bedrijven ligt in de Gemeente Noordenveld met 14% onder het landelijk gemiddelde van 21%. Dit terwijl het aantal jongeren in Gemeente Noordenveld juist stijgt en landelijk daalt. Ook ouderen boven de 50 jaar bedrijven relatief weinig de paardensport in Noordenveld. De belangrijkste conclusies uit het Groot Paardensport-onderzoek zijn dat paarden passie en plezier bieden en vaak een binding voor het leven. De sport biedt zowel fysieke uitdaging als mentale ontspanning. Paardenwelzijn staat bij de sporters hoog in het vaandel. De passie voor paarden speelt een grote rol in de social media. Indoor paardensport wordt veelal bedreven in maneges van 20 x 40m, 20 x 60m of grotere accommodaties. Vooral in de basis sport is 20 x 40m een populaire afmeting. Meest gewenste bodem is zand vermengt met microvezels die voor verschillende disciplines geprepareerd kan worden. Accommodaties lenen zich voor duurzame bouw en het plaatsen van zonnepanelen waarvoor subsidie verkrijgbaar is. Dierenwelzijn is in de paardensport een belangrijk aandachtspunt.
De Sector Raad Paarden heeft daar tal van richtlijnen voor op gesteld; van afmetingen van binnen boxen tot de hoeveelheid uur die een paard per dag buiten vrij rond moet kunnen brengen. Paardenwelzijn is ook een belangrijk en groeiend issue voor politiek en activisten. Ook het welzijn van manegepaarden wordt nauwlettend in de gaten gehouden.
2
De Corona Crisis en de impact die het heeft op de economie zal zeker ook de paardensport treffen. Zoals de kredietcrisis dat in 2008 heeft gedaan. 47% van de Hippische ondernemers verwacht de crisis door te komen. 8,5% maakt zich echter zorgen. Vooral over de langere termijn. De meeste Verenigingen hebben voldoende buffers. Ook Paardensporters zullen de tering naar de nering moeten zetten. Het economisch belang van de paardensport in de Provincie Drenthe is groot. De totale omzet uit Hippische activiteiten in Drenthe wordt geschat op ca € 230 miljoen. Geprojecteerd op de Gemeente Noordenveld zou dat een economische activiteit betekenen van ca € 14 miljoen. In de regio zijn verschillende activiteiten en initiatieven die het economisch belang onderschrijven en de paardensport stimuleren: • Hippisch platform Drenthe. Heeft als doelstellingen het vergroten van de bekendheid van Drenthe als paardenprovincie en behartiging van belangen. • Westerkwartier Paardenkwartier is opgericht door hippische ondernemers met als doel om de paardensector te versterken. Via kennisuitwisseling, promotie, ontwikkeling van ruiter- en menroutes en tourisme, realisatie van een opleidingscentrum en verbetering van het vestigingsklimaat voor Hippisch ondernemers.
• ‘Hippisch De Wolden’; een verbinding van paardensportorganisaties in de gemeente De Wolden: CH De Wijk, Menwedstrijd Steenbergen, Outdoor Zuidwolde, het internationale CH De Wolden en het Hippisch Brinkfestijn in Ruinen. Rondom de Gemeente Noordenveld liggen een aantal grote Hippische Accomodaties waar wedstrijden tot op (Sub) top niveau worden beoefend: De HJC Manege in Tolbert, Hippisch Centrum Exloo en de accommodatie van PSV De Stroomruiters, Beilen. Zij spelen in op de behoeftes van de professionele paardensporter en actieve wedstrijdruiter. De Gemeente Noordenveld heeft twee belangrijke Hippische accommodaties: Manege De Hulhorst Roden. Deze manege heeft een aantal functies: • Manege voor de basissport met ca 140 klanten; opleiden van vooral kinderen van 6 -14 jaar tot amazones/ruiters • Pensionstalling: 20 klanten. • Verenigingsmanege met 160 leden: lessen en vrijrijden voor leden van R&MV Mensinghe • Evenementen manege: 3500 deelnemers over 15 wedstrijden in dressuur, springen en mennen, het geven van Clinics • Uitvals basis voor recreatief buitenrijden. Manege De Hulhorst brengt synergie tussen opleiden voor de basis-sport en laagdrempelige toegang tot de breedtesport. Manege Norg. Deze manege heeft als primaire functies: • Trainingslocatie voor ruiters met een eigen paard; 350 accommodatieklanten.
• Verenigingsmanege: lessen voor leden van PSV’s Norg, Bergveen en Noordenveld • Dressuurwedstrijden van bovengenoemde verenigingen. • Faciliteit bij evenementen: Eventing Norg, Norgermarkt Concours.
3
Manege Norg biedt basis faciliteiten voor de breedtesport en evenementen. In de Gemeente Noordenveld zijn 219 KNHS leden en 5 verenigingen met in totaal 383 leden actief in de paardensport. Veel verenigingen kampen of kampten met terugloop in ledenaantal. De verenigingen in het kort: • Rij- en Menvereniging Mensinghe: 160 leden, Lid/lesratio: 30%, actieve commissies op het gebied van breedtesport; springen, dressuur en mennen. O.a. 6 indoor springwedstrijden met ca 260 deelnemers. • PSV Norg: 85 leden, Lid/lesratio: 13%. Organiseren dressuurwedstrijden voor de breedte sport. Teruglopend ledenaantal. Behoefte aan samenwerking. • PSV Bergveen: 75 leden. Lid/Les ratio: 20%. Organiseren jaarlijks 3 indoor dressuur wedstrijden (ca 50 deelnemers) in Manege Norg en 1 buiten dressuurwedstrijd (ca 200 deelnemers). • PSV Noordenveld: 40 leden. Lid/les ratio: 25%. Organiseren één indoor dressuurwedstrijd breedtsport in Manege Norg met ca 150 deelnemers. • Hopruiters: 28 leden. Geen lessen en geen accommodatie. Organiseren één dressuurwedstrijd. Behoefte aan accommodatie. In de Gemeente Noordenveld worden jaarlijks een aantal grote, regionale en nationale evenementen georganiseerd: • • • • •
Norgermarkt Concours; Groot Nationaal Tuigpaardenconcours, Budget € 100k, 5e Concours Tuigpaarden van NL, 350 deelnemers, 2200-2700 bezoekers. Eventing Norg; oude traditie die nieuw leven is ingebazen. Ca 300 deelnemers uit NL en België. Noord Nederlandse Eventing kampioenschappen met ambitie voor NL’s Kampioenschap. Eventing Ronostrand Roden, organisatie Mensingheruiters met ca 300 deelnemers. CH Roden; Traditioneel Concours rondom Hemelvaartsdag; dressuur, springen en op zaterdag Tuigpaardenconcours. Georganiseerd door Vereniging voor Volksvermaken. Ca 1000 deelnemers Kortebaandraverijen; op de Norgerweg, wordt hiervoor bedekt met zand. Afvalrace over 300 meter met als inzet de Noord Nederlandse Kampioenschappen.
Problematiek Manege De Hulhorst Roden De huidige manege voldoet niet meer aan de veiligheidseisen van de KNHS. In verband met dierenwelzijn en milieuregels is het van belang de manege zsm te verplaatsen. Daarnaast is de Gemeente Noordenveld zich aan het oriënteren t.a.v. het gebiedsplan voor Roden Zuid. Afhankelijk van de uitkomsten daarvan zijn er voor manege De Hulhorst drie opties. 1. Handhaven op de huidige locatie en de manege renoveren en aanpassen aan de eisen van het veiligheidscertificaat. 2. De manege conform de huidige opzet verplaatsen naar een nieuwe locatie in Roden-zuid of elders in Gemeente Noordenveld. 3. Verplaatsen naar een nieuwe locatie in Roden-zuid of elders in Gemeente Noordenveld en functionaliteiten uitbreiden naar een functie als toekomstbestendig Hippisch Centrum Noordenveld.
4
Conclusies en aanbevelingen. Paardensport en de Gemeente Noordeveld zijn vanuit traditie nauw met elkaar verbonden. Dat zelfde geldt voor de omliggende gemeentes en de Provincie Drenthe. Verenigingen in de Gemeente Noordenveld kamp(t)en met teruglopende ledenaantallen en individualisering van de sport. De schaalgrootte van de meeste verenigingen beperkt ze in hun mogelijkheden. Tussen de verenigingen, stichtingen en evenementen-organisatoren lijkt er nauwelijks sprake van samenwerking en synergie. Terwij juist de huidige omstandigheden daar om vragen: Verplaats Manege Roden zo snel mogelijk ivm Dierenwelzijn en milieueisen en creëer een nieuw Hippisch Centrum Noordenveld waar alle verenigingen en stichtingen gebruik van kunnen maken voor hun leden en activiteiten. Stimulering van zowel de jeugd als ‘herintreders’, samenwerking op het gebied van educatie, innovatie; het stimuleren van nieuwe vormen van paardensport, het gezamenlijk initiatief nemen voor ruiterroutes, menroutes, eventing en/of menmarathon routes, samenwerking met het recreatieschap, Hippisch Platform Drenthe ter promotie van de Gemeente Noordenveld, etc. Verenigingen doen er goed aan om oude sentimenten los te laten en te vervangen door een gezamenlijke visie op de toekomst en de organisatie van gezamenlijke activiteiten. Doe meer samen zoals in Westerkwartier Paardenkwartier en Hippisch De Wolden.
Participeer in Hippisch Platform Drenthe. Stimuleer de basissport, organiseer regionale/streekcompetities en werk aan gezamenlijke activiteiten op een nieuw Hippisch Centrum Noordenveld. Zonder de functionaliteit van Manege Norg te verliezen. Sla juist een brug tussen beide faciliteiten. Breng ze b.v. op termijn samen in één stichting waar alle betrokken gebruikers in particperen. Start eerst met een Hippisch Platform Noordenveld, waarin alle krachten kunnen worden gebundeld. Stimuleer Hippisch Toerisme naar Noordenveld en profiteer van de effecten. Daar zijn alle benodigde ingrediënten voor aanwezig.
5
Inhoud 0.
Samenvatting
1.
Inleiding
2. Paardensport in Nederland 2.1. Paardensport: een sport voor de elite? 2.2. Paarden(sport) als bron van inkomen. 2.3. Waarom paardrijden gezond voor je is? 2.4. Ontwikkeling van de paardensport in Nederland. 2.5. Conclusies Groot Paardensport Onderzoek KNHS 2015. 2.6. Vereisten paardensport accomodaties. 2.6.1. Vereiste afmetingen. 2.6.2. Vereisten bodem. 2.6.3. Verduurzaming Sportaccomodaties. 2.7. Paardenwelzijn. 2.8. Trends en Ontwikkelingen. 2.8.1. Standpunt Partij voor de Dieren. 2.8.2. Opkomst Dierenactivisten. 2.8.3. Economische omstandigheden. 3. 3.1. 3.2. 3.3. 3.4. 3.5. 3.6.
Paardensport in Drenthe/Noord Nederland. Economische betekenis Hippische sector Provincie Drenthe. Hippisch Platform Drenthe. Westerkwartier Paardenkwartier. Hippisch De Wolden. KWPN Regio Drenthe. Hippische accommodaties in de regio.
4. Paardensport in Noordenveld. 4.1. Manege de Hulhorst. 4.2. Manege Norg. 4.3. Rij- en Menvereniging Mensinghe. 4.4. PSV Norg. 4.5. PSV Bergveen. 4.6. PSV Noordenveld. 4.7. De Hopruiters. 4.8. Western & Endurance. 4.9. Hippische Evenementen/Activiteiten in de Gemeente Noordeveld. 4.9.1. Eventing Norg. 4.9.2 Norgermarkt Concours. 4.9.3. CH Roden. 4.9.4 Kortebaan Draverij. 5.
Conclusies en aanbevelingen.
6
Bijlagen: Bijlage 1: Afmetingen Paardensport Accommodaties Bijlage 2. Algemeen Wedstrijdreglement KNHS 2018, Artikel 7 Wedstrijdterrein/Accommodatie. Bijlage 3. De Twaalf richtlijnen voor paardenhouders en Dier en Recht. Bijlage 4. Interview Manege Roden. Bijlage 5. Interview Manege Norg. Bijlage 6. Interview Rij- en Menvereniging Mensinghe. Bijlage 7. Interview PSV Norg. Bijlage 8. Interview PSV Bergveen. Bijlage 9. Interview Hopruiters. Bijlage 10. Interview Norgermarkt Concours. Bijlage 11. Interview Stichting Eventing Norg Bijlage 12. Western en Endurance
7
1.
Inleiding
Hoe ziet de toekomst van de paardensport in de Gemeente Noordenveld er uit? De Gemeenteraad heeft het Integraal Sportaccommodatieplan Noordenveld vastgesteld. Het College heeft daarop besloten om samen met de paardensportorganisaties een visie op de paardensport in Noordenveld te maken. In dit document worden de visie op de ontwikkelingen in de paardensport in het algemeen en specifiek in de Gemeente Noordenveld, het maatschappelijke belang en de bijdrage die paardensportaccommodaties kunnen bieden bij verduurzaming van de samenleving. Om te komen tot een visie op de ontwikkeling van de paardensport in Noordenveld is als eerste deskresearch verricht waarbij veel facetten van de paardensport in Nederland in kaart zijn gebracht. De KNHS is, als overkoepelende paardensport organisatie, daarvoor een belangrijke kennisbron geweest. Ook hebben er individuele interviews plaatsgevonden bij partijen zoals Westerkwartier Paardenkwartier en Hippisch Platform Drenthe om hun visie en plannen nader toegelicht te krijgen. Vervolgens zijn er kwalitatieve, persoonlijke, interviews gehouden met bestuurders van de betrokken verenigingingen, stichtingen, instanties en evenementorganisatoren.
De confrontatie van de gevonden feiten, cijfers en algemene onderzoeksresultaten uit de deskreseach met de uitkomsten van de kwalitatieve interviews leidt tot inzicht en een visie op de ontwikkeling van de paardensport in Nederland in het algemeen en specifiek in Noordenveld. Leeswijzer. In de samenvatting vindt u de bevindingen uit dit onderzoek gecomprimeerd tot de belangrijkste essenties. In het rapport zelf vindt u de uitgebreide bevindingen en de samenvattingen van de gehouden interviews. In de bijlagen vindt u de volledige weergaven van de onderliggende richtlijnen, reglementen en de gehouden interviews met alle nuanceringen van dien. Belangrijk uitgangspunt: Een nieuwe plek voor Manege De Hulhorst. De Gemeente Noordenveld heeft samen met het bestuur van Rij- en Menvereniging Mensinghe laten onderzoeken wat er nodig is om de manege toekomstbestendig te maken op de huidige plek. Ook onderzoekt de Gemeente Noordenveld samen met het verenigingsbestuur de haalbaarheid van een verplaatsing van de manege. Er wordt hierbij rekening gehouden met de visie op de paardensport in Noordenveld, waarbij een hippisch centrum in Noordenveld als één van de opties wordt gezien. De Gemeente Noordenveld heeft aangegeven hierover verder in gesprek te willen en misschien een haalbaarheidsonderzoek te doen.
De mogelijke verplaatsing van de manege is onderdeel van het gebiedsplan voor Roden-Zuid. Tevens wordt er door De Gemeente Noordenveld en het bestuur van Rij- en Men Vereniging Mensinghe gekeken naar de mogelijkheid tot verplaatsing elders in Noordenveld.
8
Gemeente Noordenveld Visie Wethouder Westendorp De wethouder heeft aangegeven dat het college geen plannen heeft voor sluiting van een manege. De wethouder vindt het de moeite waard om het idee van één hippisch centrum in Noordenveld samen met elkaar te verkennen. Het college wil graag toekomstbestendige sportaccommodaties in Noordenveld. Samengevat was zijn reactie op het gesprek van 14 oktober 2019 als volgt: • De paardensportorganisaties zien 3 belangrijke pijlers voor de toekomst: accommodaties, evenementen en routes in het buitengebied. • De paardensportorganisaties kunnen meer samenwerken en elkaar versterken. • Faciliteiten voor jeugd, recreatie, menners en wedstrijden zijn belangrijk voor de toekomst van de paardensport in Noordenveld. • De wethouder heeft in de vergadering van 27 januari aangegeven dat hij graag in beeld wil (laten) brengen wat nodig is voor de toekomst van de paardensport in Noordenveld. Hiervan kan de uitkomst zijn: 1 hippisch centrum voor Noordenveld. Hij zegt niet dat Noordenveld 1 hippisch centrum moet krijgen. Als dit niet haalbaar is, dan komen wat hem betreft de individuele wensen van de paardensportorganisaties weer op tafel. Hij heeft aangegeven bereid te zijn de toekomstmogelijkheden verder te laten onderzoeken. De Wethouder heeft aangegeven: 1.
Te willen gaan kijken naar de toekomst van de paardensport in Noordenveld waaronder maneges, paardensportorganisaties, wedstrijden en faciliteiten. 2. Schaalgrootte is belangrijk, naast een antwoord op de vraag: Wat is waar nodig? Het is wenselijk de toekomstvisie op de paardensport in Noordenveld samen verder uit te werken.
9
2. Paardensport in Nederland De paardensport is groot in Nederland. In Nederland zijn meer dan een miljoen paardensport-geïnteresseerden waarvan een half miljoen regelmatig de paardensport beoefent. Met een omzet van anderhalf miljard euro per jaar (bron: CBS) is de paardensport na voetbal de sport met de grootste economische waarde voor Nederland. De paardensport is in een aantal opzichten uniek. Voor velen gaat paardrijden verder dan een sport; het is een levensstijl. Nederland kent ruim 1.000 maneges. Het merendeel van de maneges is aangesloten bij de Federatie Nederlandse Ruiter Sportcentra (FNRS). “De paardensport is één van Nederlands grootste exportproducten, groter dan de export van bloembollen en melkpoeder”. In dit hoofdstuk gaan we in op de toegankelijkheid van de paardensport voor een brede groep mensen, paardensport als bron van inkomsten, waarom mensen eigenlijk paardrijden; de passie voor het paard, de ontwikkeling van de sport en de verschillende takken van sport; disciplines, die er beoefend worden. We gaan in op de rol en het belang van wedstrijden en de accommodaties die benodigd zijn voor de verschillende takken van sport. Verduurzaming van accommodaties is ook een belangrijk aandachtspunt. Evenals aandacht voor paardenwelzijn, iets wat maatschappelijk steeds meer aandacht krijgt. 2.1.
Paardensport: een sport voor de elite? Paardrijden werd lange tijd gezien als een sport die alleen voor de rijken toegankelijk was. Gelukkig is dat al lang niet meer zo. De paardensport is een toegankelijke vrijetijdsbesteding. Lessen zijn geschikt voor jong en oud en voor elk ambitie- niveau. Zeventig procent van alle ruiters in Nederland rijdt puur voor zijn plezier. 250.000 paarden in Nederland zijn in particulier bezit. Paardrijden kun je je leven lang. Er is veel jeugd, maar rijden kan tot op hogere leeftijd. Ruiters zijn van gemiddeld welstandsniveau en de meeste ruiters zijn vrouw. Nederland kent een fijn vertakt netwerk van ruiterpaden, waarin miljoenen ritten per jaar worden gemaakt. Onze lange kustlijn en vele bossen lenen zich voor fantastische buitenritten. Manege Wie wil leren paardrijden kan terecht op een manege. Op een manege zijn lespaarden en pony’s beschikbaar, waarmee je de basisbeginselen van de sport kan leren. Als je les volgt in een groep, kost een uurtje paardrijden voor de jeugd zo’n €14 á €15 en voor volwassenen € 16,-. Wie privéles wil, betaalt daarvoor € 20,- per halfuur, maar zal zich daardoor ook sneller ontwikkelen. Zelf vrij rijden kan ook en kost €11,- per uur voor een pony en €14,- voor een paard. Verzorgpaard Iemand die manegepaarden een beetje ontgroeid en graag een eigen paard wil maar dit nog niet kan betalen heeft vele alternatieven.
Zo kan hij/zij op zoek naar een verzorgpaard. Talloze paardeneigenaren hebben eigenlijk te weinig tijd om aan hun viervoeter te besteden, maar kunnen er ook geen afscheid van nemen. Dan is een verzorgpaard of pony de ideale oplossing.
10
‘Deeltijd’ paard of pony. Veel paarden- of ponyeigenaren bieden hun paard of pony ook aan ‘in deeltijd’. Je hebt dan meer rechten dan een verzorger met een verzorgpaard, maar hoeft ook niet de volledige kosten te dragen. Leasing Een andere formule van paarden houden is leasing. Dit is vaak het alternatief voor ruiters die al op hoger niveau presteren en een sportpaard willen en kunnen uitbrengen op wedstrijden. Een eigen paard Wie een eigen paard wil, zal er rekening mee moeten houden dat er na de aankoop nog andere kosten volgen. Als je je paard niet thuis kunt houden dan zul je maandelijks stallingskosten moeten betalen bij een manege of pensionstal. Daarnaast heb je ook allerlei spullen nodig om je paard te verzorgen en te berijden. Denk aan een zadel, hoofdstel, onderleggers, peesbeschermers, dekens etc. Zodra je wedstrijd gaat rijden komen daar nog allerlei andere zaken bij. Daarnaast heb je ook terugkerende kosten zoals hoefsmid, inentingen en andere dierenartskosten, instructie of lidmaatschapsgelden. Als je paard ziek wordt of een ernstige blessure oploopt dan kunnen dierenarts kosten hoog oplopen. Recreatieruiters die vooral buitenritten maken kunnen ook gewoon een stuk wei met schuilstal huren en de volledige verzorging van het paard op zich nemen. Dit is nog goedkoper dan een stalling in halfpension.
In zijn algemeenheid geldt dat als je een eigen paard hebt dat je daar wel het geld voor moet (over) hebben.
Maar ook zonder paard kun je een (top) ruiter worden. Als je wilt paardrijden maar het geld daar niet voor hebt dan kun je ook beginnen als verzorger of hulp op de manege. Zoals top amazone Charlotte Dujardin die Olympisch goud won. Ook zij begon ook als groom, als verzorger, van de paarden van haar latere instructeur Carl Hester. De paardensport geeft de mogelijkheid om via de passie voor paarden een loopbaan op te bouwen.
11
2.2. Paarden(sport) als bron van inkomen. De paardensport kent verschillende ‘takken van sport’ waar een inkomen in opgebouwd kan worden. Als ruiter, instructeur, hengstenhouder, fouragehandelaar, hoefsmid, dierenarts, het klaarmaken van paarden, uitbrengen op wedstrijden en het handelen in paarden, etc. Als ruiter is het niet makkelijk de kost te verdienen. Alleen de allerbeste ruiters kunnen een regulier inkomen verdienen. Springruiters verdienen tot nu toe in het algemeen iets meer dan dressuurruiters. De grootverdieners zitten in de echte top. Ruiters zijn in de meest gevallen afhankelijk van een sponsor om de kost te kunnen verdienen. Sponsoren zorgen voor de aanschaf van (top) paarden, betalen het onderhoud, vervoer, inschrijfgelden voor wedstrijden, etc. Meestal wordt in het sponsorcontract een verdeling van de prijzengelden opgenomen waaruit de ruiter zijn inkomen moet halen. 2.3. Waarom paardrijden gezond voor je is? 10 redenen waarom paardrijden zo’n gezonde sport is: 1. Je bent fysiek actief. Werken met paarden betekent dat je veel buiten bezig bent, in weer en wind en dat je veel in beweging bent: uitmesten, verzorgen, longeren, vegen, paarden naar en van de molen en het land brengen… 1. Het is goed voor je mentale weerbaarheid en zelfvertrouwen.
Hoewel paardrijden een individuele sport is, werk je wel degelijk samen, namelijk met je paard! Een paard van 600 kilo laten gehoorzamen, vergt ‘leadership training’ en geeft je voldoening. Als je paard niet luistert, ben jij er verantwoordelijk voor dat hij wel snapt wat je bedoelt. 2. Werken met paarden vermindert stress. Recente studies tonen aan dat werken met dieren een gunstige uitwerking heeft op je bloeddruk en de aanmaak van stresshormonen reduceert. 3. Paardrijden houdt je maatschappelijk actief. Via de sport leer je nieuwe mensen kennen en maak je vrienden die dezelfde interesse hebben als jij. Veel ruiters doen levenslange vriendschappen op via de paardensport. 4. Paarden houden je actief, ook als je niet zo mobiel bent. Met paarden omgaan als je een handicap hebt, heeft fysieke voordelen en interactie met paarden is ook nog eens ‘goed voor de geest’ 5. Paardrijden ontwikkelt de creatieve kant van je hersenen. De training van je paard biedt elke dag weer uitdagingen die je dwingen om creatief te denken. Een paard reageert immers niet altijd rationeel. 6. Om je paard goed te verzorgen moet je verantwoordelijkheidsgevoel hebben en sportief, zuinig, geduldig, betrokken en zelfverzekerd zijn. Een behoorlijk pakket aan functie-eisen! 7. Buiten zijn en genieten van de frisse lucht doen wonderen voor een gezonde geest en lichaam.
De zon zorgt voor de dagelijkse dosis vitamine D. 8. Al dat werken op stal maakt je spieren en botten sterk. Belangrijk, vooral als je ouder wordt. 9. Het is goed voor je spijsvertering. Paardrijden en bewegen stimuleert de spijsvertering, net als (hard)lopen. Ook voor je nier- en leverfunctie is het heel goed. Bron: HealthFitnessRevolution/De Hoefslag
12
2.4. Ontwikkeling van de paardensport in Nederland Feiten en cijfers van de KNHS De laatst bekende cijfers van de KNHS, de Koninklijke Nederlandse Hippische Sportbond dateren van 16 april 2019. Daarin maakte de KNHS bekend dat het aantal lidmaatschappen is gedaald van 184.590 in 2016 naar 149.248 in 2019. De KNHS verklaarde in 2018 nog dat de daling voornamelijk werd veroorzaakt doordat in het verleden KNHS-leden meerdere lidmaatschappen konden hebben. Vanaf 2016 heeft de KNHS lidmaatschappen samengevoegd, waardoor per 1 januari 2019 elk KNHS-lid nog maar 1 lidmaatschap heeft." Alle vormen van lidmaatschappen zijn echter ook daarna verder gedaald. Kerncijfers KNHS 2019
Grafiek 1.1. Ontwikkeling KNHS lidmaatschappen, startpassen en wedstrijden.
Ten opzichte van 2016 is er een daling van ca 19% van het ledenbestand opgetreden. Het aantal startpassen is echter met slechts 4% afgenomen. Het aantal georganiseerde wedstrijden bleef nagenoeg gelijk. Een belangrijke factor voor het beoefenen van de paardensport is de demografische bevolkingsopbouw. In Nederland zien we een sterke ontgroening en vergrijzing. Zo zie je dat het aantal jongeren onder de 15 jaar landelijk sterk afneemt en zo’n beetje de helft van de bevolking ouder is dan 50 jaar. Zie onderstaande grafiek van het CBS.
13
De Gemeente Noordenveld heeft In tegenstelling tot het landelijk gemiddeld juist relatief veel jongeren onder de 15 jaar.
14
KNHS leden naar leeftijd en sekse. Als je kijkt naar de leeftijdsopbouw van de KNHS leden dan zie je dat zo’n 50% ouder is dan 50 jaar. Het percentage KNHS leden onder de 21 jaar is 21%
In de Gemeente Noordenveld zijn in 2020 219 personen lid van de KNHS: 10,5% is Man 89,5% is Vrouw De leeftijdsverdeling van de KNHS-leden in de Gemeente Noordenveld is als volgt: 1212+ 16+ 18+ 21-29 30-39 40-49 50-59 60-69 70-79 80-89
0,9% 5,0% 4,1% 4,1% 24,2% 17,8% 14,2% 18,3% 10,5% 0,5% 0,5%
15
In totaal zijn 14,1% van de leden in de Gemeente Noordenveld jonger dan 21 jaar. Landelijk ligt dit op 21%. Relatief minder jongeren rijden dus paard in de Gemeente Noordenveld. Ander opvallend verschil is dat landelijk 50% van de KNHS leden boven de 50 jaar is. In de Gemeente Noordenveld is dat percentage rond de 30%. De meest beoefende takken van paardensport Discipline Dressuur Buitenrijden Springen Mennen Overig Nieuwe trends Eventing Endurance Western
KNHS Leden 52% 16% 7% 7% 7% 6% 3% 1% 1%
Niet-KNHS Leden 28% 31% 13% 15% 5%
2.5. Conclusies Groot Paardensport Onderzoek KNHS 2015. Het laatste grote onderzoek naar de beoefening van de paardensport stamt uit 2015. Een belangrijke conclusie uit het onderzoek is dat paardensporters gepassioneerd zijn en op zoek zijn naar beleving. Paardensport is passie voelen en passie delen met gelijkgezinden. Boven alles en ongeacht de vorm van paardensport, kiezen paardensporters voor de omgang met het paard. Paardensporters zijn vaak al op jonge leeftijd meerdere uren per week met paarden bezig. Dit gebeurt op verschillende locaties en in allerlei verschillende vormen, want vooral niet-leden beschikken over zeer diverse typen paarden. Op jongere leeftijd zijn paardensporters voornamelijk op een manege of vereniging te vinden, vaak onder begeleiding van een instructeur. Op latere leeftijd is 50% van de paardensporters toch liever alleen actief en rijdt vaker in de vrije natuur. Dressuur en buitenrijden blijven erg populair en daarnaast worden steeds vaker andere disciplines uitgeprobeerd. Ook nieuwe vormen van paardrijden zoals bitloos rijden, TREC, working equitation en vrijheidsdressuur winnen aan populariteit. In de leeftijdscategorie tot 30 jaar zijn eventing en springen het meest populair. Paardensporters vanaf 45 jaar zijn voornamelijk actief in de mensport.
De algemene conclusies uit het rapport zijn: Levenslange binding Paardrijden, in welke vorm dan ook, betekent plezier. Voor mensen die van paarden houden, is de paardensport veel meer dan een hobby. Het is een passie en die hun leven in positieve zin bepaalt. De levenslange binding met paardensport is daardoor per definitie uitzonderlijk hoog, ongeacht of de paardensporter bij een landelijke vereniging hoort of ongeorganiseerd paardrijdt. Andere invulling Alleen de behoefte aan de invulling verschilt. Aangesloten paardensporters zien de paardensport echt als sport en uitdaging, terwijl ongebonden paardensporters vooral op zoek zijn naar mentale ontspanning en contact met de natuur. Dit uit zich onder andere in de verschillende manieren van paardensport beoefenen.
16
Welzijn centraal Voor alle paardensporters staat paardenwelzijn centraal, ongeacht de vorm of ambitie. De hang naar informatie over goed paardrijden, paardengedrag en psychologie is groot. Men wil passie, kennis en expertise vooral delen, via internet, social media of fora. Een ‘community’ rond de paardensport wordt daarom steeds belangrijker, waarin iedere paardensporter op elk niveau en op verschillende manieren mee kan doen. Het welzijn van het paard wordt doorgaans op een proactieve, verantwoordelijke manier gewaarborgd. In het onderzoek zijn twee groepen paardensporters geïnterviewd; KNHS leden en paardensporters die geen lid zijn van de KNHS. Daar zit dan ook vaak het verschil in welke tak van paardensport het meest wordt beoefend, zie paragraaf 2,4. De belangrijke rol van de instructeur in de paardensport wordt bevestigd als het gaat om het bijbrengen van sporttechnische vaardigheden, maar ook bij het binden van paardensporters en het delen van kennis over paardenwelzijn en -gedrag. Bron: Het grote paardensportonderzoek KNHS 2015.
Wedstrijden Onder auspiciën van de KNHS worden er jaarlijks zo’n 7000 wedstrijden gehouden. Dat aantal is de afgelopen jaren redelijke stabiel gebleven. Wel is de deelname aan de wedstrijden, het aantal starts, in vier jaar gedaald met zo’n 13%. Maar met ruim 650.000 starts is dat aantal nog steeds indrukwekkend te noemen. Het beleid van de KNHS voor de wedstrijdsport legt de komende jaren de nadruk op: • Doelgroepgericht, leeftijdsgericht sportaanbod met nadrukkelijke aandacht voor de jeugd; • Leuker, simpeler, flexibeler en laagdrempeliger; • Variatie in wedstrijd- en sportvormen. Veel wedstrijden worden georganiseerd door bij de KNHS aangesloten verenigingen. Met als doel om paardensporters in de gelegenheid te stellen om hun sportieve prestaties te meten, punten op te bouwen voor promotie naar een hogere klasse (degradatie kan helaas ook), paarden ervaring op te doen en voor de vereniging zelf om inkomsten te genereren. De meest voorkomende wedstrijden zijn dressuur, springen en mennen. Ook eventing is als tak van paardensport weer sterk in opkomst. Inkomsten voor de Verenigingen. De inkomsten die verenigingen met de organisatie van wedstrijden kunnen genereren komen uit de inschrijfgelden en inkomsten uit horeca. Bij dressuur wedstrijden kunnen per ring ca 6 tot 10 starts per uur worden gehouden. Dat zelfde geldt voor dressuur wedstrijden bij het mennen.
Bij springwedstrijden kan het aantal starts variëren van zo’n 20 tot 30 per uur. Hoewel zo’n 52% van de KNHS leden vooral dressuur rijdt en slechts 7% springen, is het aantal starts bij het springen beduidend hoger. Dat komt doordat veel springruiters, waaronder veel ‘professionals’, vaak meerdere paarden op concours uitbrengen. Bij een springconcours zie je beduidend veel meer vrachtwagens met een capaciteit tot wel 8 paarden en bij dressuurwedstrijden veelal trailers of bestelwagens voor 2 paarden.
17
Bij een indoorconcours waar op één dag van 12 uur een wedstrijd wordt verreden betekent dat voor het aantal starts en inkomsten het volgende: Discipline Gem. Aantal starts x Inschrijfgeld Omzet Dressuur 8 p/u x 12= 96 x € 10,€ 960,Springen 25 p/u x 12 = 300 x € 10,€ 3.000,Mennen 8 p/u x 12= 96 x € 10,€ 960,Doordat springruiters vaak meerdere paarden uitbrengen en langer op de wedstrijd aanwezig blijven is de horeca omzet bij dit soort wedstrijden ook vaak hoger. Naast inkomsten uit contributies en sponsoring zijn de inkomsten uit wedstrijden daarmee een van de belangrijkste inkomstenbronnen voor verenigingen. 2.6.
Vereisten paardensportaccommodaties.
Veiligheidscertificaat KNHS verenigingen zijn verplicht hun activiteiten te organiseren in een accommodatie met een veiligheidscertificaat. Leden van de FNRS, de Federatie Nederlandse Rijscholen, dienen altijd aan het veilgheidscertificaat te voldoen. Ook andere maneges kunnen een veiligheids certificaat verkrijgen. In dat geval hoeven de verenigingen die gebruik maken van die accommodatie niet ook nog een veiligheidscertificaat aan te vragen. Nieuwe verenigingen die zich bij de KNHS willen aansluiten zijn verplicht om zich aan te melden voor het veiligheidscertificaat. Buitenaccommodaties Verenigingen die alleen gebruik maken van een buitenaccommodatie hoeven geen veiligheidscertificaat hierop aan te vragen. Verenigingen die een buitenaccommodatie naast een binnenaccommodatie hebben moeten hierop wel het veiligheidscertificaat aanvragen. Belangrijke eisen Onderstaande eisen geven een beeld van de gevraagde eisen voor het veiligheidscertificaat: • De organisatie moet een ongevallenregistratie systeem bijhouden • Het terrein moet afsluitbaar zijn • De doorgang van de stallen moet minimaal 1.00 m breed zijn. • De instructie moet gediplomeerd zijn. • De rijbaan moet minimaal 3,50 m hoog zijn, gemeten vanaf de hoefslag. • Het springmateriaal mag niet binnen de rijbaan opgeslagen zijn. • Indien er tijdens de les niet gesprongen wordt moet het springmateriaal opgeborgen zijn.
• Indien er een oxer of triple bar gesprongen wordt moeten de laatste balken op veiligheidslepels liggen. De lessen mogen niet meer dan 12 combinaties bevatten.
18
Richtlijnen voor Indoor- en outdoor paardensportaccommodaties. De paardensport wordt in het jaar onderverdeeld in een ‘Indoor’ en een ‘Outdoor’ seizoen. Het Outdoor seizoen loopt van 1 april tot en met 30 september. Het indoorseizoen van 1 oktober tot en met 31 maart. Deze seizoenen gelden met name voor de wedstrijdsport maar ook voor de basis sport markeren deze seizoenen of er buiten of binnen wordt gereden. Iedere tak van sport en ieder niveau binnen de sport stelt zo z’n eisen aan de accommodatie. Dat geldt voor de afmetingen, de gesteldheid van de bodem, gelegenheid tot het, tijdelijk, stallen van paarden en ponys, parkeergelegenheid en natuurlijk de entourage eromheen; de eet- en drinkgelegenheid. In het wedstrijdreglement van de KNHS* worden de volgende eisen gesteld aan een accommodatie: De accommodatie en/of het terrein waar de wedstrijd wordt gehouden moet met in achtneming van de desbetreffende discipline: 1. aan de gestelde afmetingen en inrichtingen voldoen; 2. een bodem hebben om de desbetreffende discipline verantwoord te kunnen beoefenen; 3. een goede verlichting van de wedstrijd- en losrijruimte van de indooraccommodatie hebben. 2.6.1. Vereiste afmetingen De KNHS benoemt in haar Veiligheidscertificaat niet expliciet de voorwaarden van de afmetingen die een manege bijvoorkeur moet hebben. De klassieke afmeting is 20 x 40 meter.
Een afmeting die veel gebruikt wordt voor zowel opleiding in de basissport als wedstrijden in de breedtesport. Velen die actief zijn in de sport vinden dit vaak al een kleine bak. Maar zeker voor beginners is de compactheid van de bak prettig voor het opbouwen van vertrouwen. Proeven v.a. Z1 dressuur worden verreden in een bak van 20 x 60 meter. Het is voor sporters op dit niveau van belang om in een bak van deze afmeting te kunnen oefenen om in de wedstrijd de gewenste figuren op het juiste formaat te kunnen rijden. Groter formaat accommodaties komen in alle vormen voor. B.v. 25 x 50 meter of 30 x 70 meter, of zelfs 30 x 100 m. Zie voor de vereisten van afmetingen voor verschillende dispiplines en niveau’s daarbinnen bijlage 1. 2.6.2. Vereisten bodem Voor dressuur: een vlakke bodem (zand of gras) die geschikt is voor het houden van een wedstrijd. Het e.e.a. ter beoordeling van de federatievertegenwoordiger of van de jury. Bij kampioenschappen in de klassen Lichte tour en Zware tour is een voor de paardensport geprepareerde zandbodem verplicht. 1. De bodem van het losrijterrein dient zo vlak mogelijk en goed verzorgd te zijn; ook tijdens de wedstrijd dient de bodem zo nodig regelmatig te worden verzorgd. 2. Voor springwedstrijden worden in het reglement van de KNHS geen specifieke eisen gesteld. Over het algemeen kent men twee soorten bodems: Gras en zandbodems.
Bij zandbodems zijn dit veelal bodems waarbij het zand is gemengd met microvezels (zgn Achterbergbodems) of ‘Eb- en vloedbodems’.
19
De laatste zijn outdoorbodems waarbij de stabiliteit van de bodem wordt beïnvloed door toevoeging van een hoeveelheid water. Over het algemeen wil men bij het springen en bij mennen een wat stabielere bodem en bij dressuur een wat rullerre, lossere, bodem. Voor reining is een rullere bodem gewenst t.b.v. het maken van o.a. ‘sliding-stops’. * Zie bijlage 2 Wedstrijdreglement KNHS Wedstrijdterrein Accommodatie 2.6.2. Verduurzaming Sportaccomodaties Duurzaamheid is een maatschappijbreed aandachtspunt. Het behalen van de klimaatdoelstellingen is daarbij een belangijke uitgangspunt. Bij duurzaamheid gaat het om het besparen van energie, o.a. verminderen van gebruik van fossiele brandstoffen en het opwekken van energie uit duurzame bronnen zoals zonne- en wind energie. Ook gaat het over duurzaam bouwen van accommodaties die minder energie nodig hebben. Sinds 1 januari 2016 kunnen sportverenigingen en sportstichtingen subsidie aanvragen voor verduurzaming van sportaccommodaties. De ministeries van Economische Zaken en Volksgezondheid, Welzijn en Sport verwachten dat verenigingen kosten kunnen besparen door te investeren in energiebesparende maatregelen. Om verenigingen te ondersteunen zal met de regeling een deel van de investeringen worden gesubsidieerd.
Als verenigingen voor de investering een lening willen afsluiten kunnen ze het bedrag voor de investering tegen een lage rente lenen door de borgstelling van de Stichting Waarborgfonds Sport. Op 4 februari 2015 heeft de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland de contouren van de nieuwe subsidieregeling toegelicht aan een aantal bonden waarvan veel leden eigen accommodaties hebben. De regeling zal zich richten op zowel energiebesparende als verduurzamende maatregelen. Hierbij kan gedacht worden aan LED verlichting, isolatie, zonnepanelen en zonneboilers. Ook is duidelijk geworden dat bij de aanvraag een getekende overeenkomst bijgesloten moet worden met een ontbindende voorwaarde dat bij niet ontvangen subsidie de overeenkomst ontbonden wordt. Verenigingen zitten dan niet ‘vast’ aan de investering als ze de subsidie onverhoopt niet krijgen. Bron: KNHS
Het is interessant om te kijken in hoeverre nieuwe en bestaande accommodaties in de Gemeente Noordenveld in aanmerking komt voor deze nationale subsidieregeling.
20
2.7. Paardenwelzijn De maatschappelijke druk op het welzijn van paarden en ponys neemt steeds meer toe. In 2011 is er door de Sector Raad Paarden, SRP, al een ‘Gids voor Goede Praktijken’, opgesteld. De Gids voor Goede Praktijken (GvGP) geeft aan wat er nodig is om het welzijn en de gezondheid van de paarden te borgen. Deze eerste versie is geschreven in opdracht van Staatsecretaris Bleker van het ministerie van Economie, Landbouw en Innovatie (EL&I). De bij de Sectorraad Paarden aangesloten organisaties spannen zich in om het paardenwelzij te bevorderen. Dat doen ze o.a. door de eigen leden te informeren, door de naleving van de GvGP vast te leggen en door ook de ongeorganiseerde paardenhouder te bereiken. Daarbij werkt de Sectorraad Paarden actief samen met andere organisaties die hieraan een bijdrage kunnen leveren. Paardenwelzijn geformuleerd in ‘De 5 Vrijheden’ van het paard. Het welzijn van het paard is gedefinieerd als: “Welzijn is een mentale toestand van welbevinden, die ontstaat als het dier in voldoende mate in zijn natuurlijke behoefte kan voorzien en waarbij het dier vrij is van pijn en andere ongemakken”. Deze definitie van welzijn is grotendeels gebaseerd op de vijf vrijheden die zijn opgesteld in het rapport van de Commissie Brambell (1965). Als er aan één of meer van deze vrijheden (chronisch) niet wordt voldaan kan het welzijn van een dier in het geding zijn.
De vijf vrijheden zijn als volgt geformuleerd: 1. Paarden moeten vrij zijn van honger, onjuiste voeding en dorst; 2. Paarden moeten vrij zijn van fysieke en thermale ongemakken; 3. Paarden moeten vrij zijn van pijn, letsel en ziekte; 4. Paarden moeten vrij zijn van angst en chronische stress; 5. Paarden moeten vrij zijn hun natuurlijke (soorteigen) gedrag te uiten. De 12 richtlijnen voor paardenhouders. De SRP heeft 12 richtlijnen geformuleerd voor paardenhouders. In deze richtlijnen wordt beschreven waar paardenhouders zich aan dienen te houden t.a.v. voeding, huisvesting en beweging, gezondheid en gedrag. Bij het creëren van een nieuwe paarden accommodatie in de Gemeente Noordenveld zijn met name de richtlijnen 2 tot en met 5 van toepassing. Zie onderstaand: Richtlijn 2. Boxoppervlakte De boxoppervlakte voor individuele huisvesting is minimaal (2xstokmaat)2 voor pony‟s kleiner dan 1,56 meter. De boxoppervlakte is minimaal 10 m2 voor paarden groter dan 1,56 meter. Per 1 januari 2012 is deze standaard opgenomen bij toetsing van aanvragen voor nieuw- en verbouw van stallen. Er geldt een overgangsperiode van 15 jaar voor bestaande stallen om per 1 januari 2027 boxmaten aangepast te hebben. - De oppervlakte van de box voor hoogdrachtige merries tijdens het veulenen en voor een merrie met een veulen is minimaal 12 m2 tenzij er minimaal 8 uur weidegang per 21
dag wordt toegepast; - Stands, waarin paarden permanent aangebonden worden gehouden, zijn per 1 januari 2017 verboden. Paarden die voor korte tijd worden aangebonden met als doel hoefverzorging, het verrichten van medische handelingen of tijdens pauze bij (buiten)ritten en evenementen/wedstrijden worden in het voorgaande niet meegenomen. 3. Beweging. Paarden in individuele huisvesting krijgen dagelijks minimaal 4 uur beweging buiten de box, tenzij dit niet mogelijk is door specifieke omstandigheden zoals een gezondheidsrisico, ziekte of gebrek. 4. Lichthoeveelheid in stallen De lichthoeveelheid in stallen is minimaal 80 lux gedurende 8 uur per dag. 5. Stallen en weides Deze zijn zijn deugdelijk en veilig. Er zijn geen uitsteeksels of andere zaken waaraan een paard zich zou kunnen verwonden; - Verbod op gebruik van prikkeldraad voor afrastering van paardenweides. - Er is een schuilgelegenheid aanwezig voor paarden die dag en nacht buiten verblijven (schuilstal of bossage in de vorm van bomen of struiken). Om het paardenwelzijn breder te borgen heeft het bestuur van de SRP inmiddels besloten om het Keurmerk Paard en Welzijn (KPW) verder uit te rollen. Dit keurmerk wordt nu gebruikt door enkele paardenhouders. Bedrijven met een keurmerk worden elke 2,5 jaar gekeurd. De inspecteur van het KPW inspecteert de inrichting waar het paard wordt gehouden op welzijnsaspecten.
Bron: KNHS; Wedstrijdreglementen Dressuur, Springen, Aangespannensport, Eventing, Voltige, Endurance.
Welzijn manegepaarden Stichting Dier en Recht heeft specifiek onderzoek gedaan naar de leefsituatie van manegepaarden. De aandacht gaat daarbij uit naar tekortkomingen als sociale isolatie, onvoldoende bewegingsvrijheid, onvoldoende hygiene, afwijkend gedrag van paarden en slecht voerbeleid. Zie bijlage 3. 2.8. Trends en Ontwikkelingen. Aandacht voor dierenwelzijn en ook economische ontwikkelingen hebben belangrijke invloed op de paardensport. Tal van organisaties of groeperingen kijken met andere ogen naar de paardensport. Hetgeen van invloed kan zijn op zowel de ontwikkeling van de sport, de beleving ervan en hoe met paarden moet worden omgegaan. Ook de economische omstandigheden zijn van invloed op de wijze waarop en de mate waarin de sport beoefend kan worden. 2.8.1. Standpunt Partij voor de Dieren. De Partij voor de Dieren heeft het volgende standpunt ingenomen t.a.v. de paardensport: Een respectvolle relatie tussen mens en paard is mogelijk zolang het natuurlijk gedrag en het welzijn van het dier voorop staan. Het probleem van sport met dieren 22
is dat de dieren hierbij vaak in hun gezondheid en welzijn worden aangetast. Bijvoorbeeld door dieronvriendelijke trainingsmethoden, overbelasting of het vervroegd doden van dieren die bij het teruglopen van hun prestaties worden afgedankt. Net als bij mensen is topsport voor paarden een zeer grote belasting op het lichaam. In combinatie met het feit dat paarden vaak op veel te jonge leeftijd zwaar belast worden, zorgt dit ervoor dat de gemiddelde levensduur van een paard in de paardensport veel korter is dan bij andere paarden. Paarden zijn volwassen op achtjarige leeftijd. In de paardensport zijn paarden op die leeftijd vaak al afgeschreven: de gemiddelde levensduur is daar acht jaar, tegenover 20-30 jaar ‘vroeger’! Strenge regelgeving moet het welzijn van dieren die in sport en recreatie worden gebruikt waarborgen. Ook dienen we na te denken in hoeverre we paarden en pony’s blootstellen aan extreme sporten, zoals de military en springwedstrijden met steeds hogere hindernissen. Daarnaast streeft de Partij voor de Dieren naar strengere regelgeving middels een wettelijk Paardenbesluit. In zo’n Paardenbesluit wordt onder meer vastgelegd dat bij huisvesting het natuurlijk gedrag uitgangspunt is, zoals de mogelijkheid contact te maken met soortgenoten en dagelijkse weidegang. Bron: Partij voor de Dieren
Ook laat de Partij voor de Dieren zich niet onbetuigd als het gaat om het houden van paarden of pony’s: Partij voor de Dieren: “Paard alleen in de wei moet verboden worden”. Veel te vaak staan paarden in hun eentje in een wei of op stal. Vier dierenwelzijn- en ruitersportorganisaties willen dat er een einde komt aan deze eenzaamheid en beginnen daarom vanaf morgen de campagne ‘deel je wei, iedereen blij’. De Partij voor de Dieren pleit zelfs voor een verbod op het alleen laten staan van een paard. "Het paard loopt alleen maar van links naar rechts. Dat is een teken van stress." Bron: RTL Nieuws, 13 februari 2019
2.8.2. Opkomst Dierenactivisten. Sinds enige jaren zien we een opkomst van Dierenactivisten. Vooral partijen in de agrarische sector worden daar regelmatig mee geconfronteerd. Tot voor kort bleef de paardensector aardig buiten beschouwen. Maar ook afgelopen jaar werd de sector geconfonteerd met de standpunten van deze partijen. Hieronder een aantal voorbeelden. Dierenactivisten verstoren EK springen Rotterdam. De ‘Vegan’ streaker; Peter Janssens, heeft al een aantal maal paardensport evenementen verstoord. Afgelopen jaar was hij actief bij de finale van het EK springen in Rotterdam. Het was niet alleen vervelend maar ook gevaarlijk. Tijdens het parcours van Marc Houtzager liepen twee activisten met borden en op het lichaam geschreven teksten de rijbaan op. Uiteindelijk werd het tweetal door leden van de organisatie tegengehouden. Later werd hen een boete opgelegd. De Vegan Strike Group, waartoe Janssen behoort, voert sinds 2013 met ontblote lichamen, actie voor dierenrechten. Zo sprongen activisten in april in de Efteling tijdens de paardenvoorstelling Ravelijn de arena in, nét op het moment dat de paarden met vuurdekens voorbijkwamen. De groep, die ook stierengevechten verstoorde in Spanje, wordt op sociale media zowel bewonderd als verguisd om hun risicovolle aanpak. Een van Janssen’s meest opzienbarende acties was in 2008 tijdens een uitzending 23
van Mooi! Weer de Leeuw. Toen kwam hij in een minuscule string het podium op. Hierop nam presentator Paul de Leeuw de streaker op schoot en trok zijn string kapot. Bron: AD 26-08-2019.
‘Dieren zijn niet voor eigen genoegen’ Volgens dierethicus Willem Vermaat, zelf tegenstander van de paardensport, passen de acties binnen het groeiende gevoel dat mensen dieren niet voor hun eigen genoegen moeten gebruiken. ,,Onlangs nog keerden dierenorganisaties zich tegen het ‘zwientie tikken’ in het Overijsselse Steenwijkerwold. En eerder dit jaar werd een varkensboerderij in Boxtel bezet en waren er protesten tegen het opsluiten van een haan tijdens het Kallemooifeest op Schiermonnikoog.’’ De acties komen volgens hem vooral voort uit veganistische kring. “Bij veganisten gaat het er niet alleen om geen vlees of andere dierlijke producten te gebruiken; ze keren zich ook tegen het gebruik van dieren zoals in de paardensport.’’ Vermaat zelf keurt de sport ook af; hij vindt dat dieren, net als mensen, over hun eigen leven horen te beschikken. “De voorstanders die beweren dat paarden er plezier aan beleven, gaan voorbij aan het feit dat paarden alleen voor het plezier van ménsen gefokt worden, op stal worden gezet en racen moeten. Zouden paarden uit vrije wil racen, dan waren er geen bitjes of zwepen of sporen. Mensen onderwerpen paarden aan hun wil en dat begint al bij de vroegste training.’’ Vermaat vindt dat de sport helemaal moet worden ‘afgebouwd’ en hij gelooft dat de steun daarvoor de komende jaren alleen maar zal toenemen.
“Ik besef dat velen de paardensport nog heel normaal vinden, maar feit is dat steeds meer mensen kanttekeningen plaatsen bij dingen die lange tijd normaal leken. Zo is er snel een verbod gekomen op het gebruik van wilde dieren in het circus, omdat ze daar hun natuurlijke gedrag niet konden vertonen.’’ Trainer en coach Barbara Koot, die vroeger zelf teamgoud bij het EK won, zat als radiocommentator bij de rit. “Uit de manier waarop deze twee activisten het hebben aangepakt, blijkt al hoe weinig ze van de paardensport weten. Door midden op het parcours te gaan staan hebben ze het dier dat ze zeggen te willen beschermen, juist ernstig in gevaar gebracht. Het had kunnen struikelen en zich ernstig kunnen verwonden.’’ “Het getuigt van weinig kennis van paarden of de wereld van een topruiter om hun gezamenlijke prestatie te willen verstoren.” Ze vindt dat dierenactivisten de paardensport ‘op één hoop gooien met bijvoorbeeld stierengevechten in Spanje’. ,,De paardensport heeft daar niks, maar ook niks mee te maken. In deze sport wordt er alles aan gedaan een paard zowel fysiek als mentaal gezond en fit te houden. Als je zo’n paard vóór zo’n concours ziet, zie je dat het wil gáán, dat het er heel veel zin in heeft.’’ Koot vreest wel dat het niet bij één actie zal blijven en stelt daarom voor tegenstanders beter voor te lichten.
,, Ik vraag me bijvoorbeeld af of ze weten hoe goed er dag in, dag uit voor zo'n paard als Calimero van Marc Houtzager gezorgd wordt. Of ze weten dat hij dagelijks een uitgebalanceerd dieet krijgt, dat hij elke dag wordt gedoucht, dat hij in een ruime stal staat, dat hij vaak de weide in gaat, dat hij een zonnebad krijgt.’’
24
De KNHS (Koninklijke Nederlandse Hippische Sportfederatie) noemt de actie ‘onverantwoord’. “Het getuigt van weinig kennis van paarden of de wereld van een topruiter om hun gezamenlijke prestatie te willen verstoren. Er had een ongeluk kunnen gebeuren.” Ook de federatie wil met de tegenstanders in gesprek gaan. “Als actievoerders hun argumenten naar voren willen brengen, zijn ze van harte welkom. Wij spreken altijd met alle partijen en horen ieders argumenten graag.” Bron: AD, 26-08-2019.
2.8.3. Economische omstandigheden. Dat de stand van de economie ook vat heeft op de paardensector hebben we sinds de kredietcrisis in 2008 kunnen leren. Na de kredietcrisis daalde het aantal leden van de KNHS van zo’n 240.000 naar de huidige 150.000. Bij het KWPN daalde het aantal gefokte veulens van zo’n 14.000 per jaar naar 9.000. Een afname van zo’n 35%. Veel paardensportverenigingen in de Gemeente Noordenveld hebben in diezelfde periode een afname van hun ledenbestand gezien. De huidige Corona Crisis raakt veel partijen hard en diep. De Horeca ligt stil, winkels worden tijdelijk gesloten of krijgen veel minder klanten, bij bedrijven, in MKB en ZZP, worden massaal uitkeringen of bijstand aangevraagd. Sportactiviteiten zijn in de volle breedte afgelast.
Onderstaand een samenvattng van de visie van de Rabobank op deze ontwikkelingen: Nederlandse economie in recessie door coronavirus • Rabobank verlaagt de verwachting voor de Nederlandse economie opnieuw, en gaan voor 2020 uit van een krimp van 0,2 procent • Gesloten restaurants, cafés, winkels, afgelaste evenementen en gecanceld luchtverkeer zorgen tijdelijk voor lagere consumptie • Ook de productie en winstgevendheid van bedrijven krijgen harde klappen, wat tot een daling van de werkgelegenheid leidt • Bovendien krijgt de internationale handel een dreun doordat landen vergaande maatregelen treffen om de gezondheidscrisis het hoofd te bieden • Aangekondigde steunmaatregelen kunnen niet alle gevolgen voorkomen, maar beperken wel de economische schade zodat in de tweede helft van 2020 herstel kan optreden Bron: Rabobank Economisch Kwartaalbericht 20 maart 2020.
Corona Onderzoek KNHS en FNRS Vanaf 27 maart zijn FNRS-KNHS Partners in Paardrijden gestart met de Coronamonitor voor sportaanbieders. Een onderzoek dat is uitgestuurd naar alle aangesloten hippische ondernemers en verenigingen. De FNRS-KNHS Coronamonitor is een online ledenpeiling waarmee de impact van het coronavirus voor hippische ondernemers en verenigingen gedurende de coronacrisis in kaart wordt gebracht. In de 2e peiling is het vertrouwen om de Corona Crisis door te komen gegeroeid. Uit het onderzoek in de vijfde week van de crisis blijkt dat het aantal ondernemers dat vertrouwen heeft om door de crisis te komen, gestegen is van 38,4% naar 47%. Het aantal ondernemers dat er geen vertrouwen in heeft is van 13,6% naar 8,47% gedaald. Ook verenigingen lijken meer vertrouwen te hebben om door de crisis te komen. Daar heeft 70,3% er vertrouwen in ten opzichte van 62,3% uit de vorige monitor. Slechts 3,1% van de verenigingen heeft er geen vertrouwen in.
25
Zorgen op lange termijn groeien . Het omzetverlies van ondernemers blijft in vergelijking met verenigingen aanzienlijk groter. 33,6% van de ondernemers gaven aan nog een buffer te hebben om gemiddeld 5,2 maanden te overbruggen. De geschatte overbruggingstermijn daalt licht. Bij verenigingen heeft 52,2% voldoende buffer om de coronacrisis te overleven en 48,5% heeft een buffer om zeker een jaar te overbruggen. Opvallend is dat van de ondernemers die geen buffer hebben 2,3% direct en 16,3% binnen 1 maand extra krediet nodig heeft. Voor verenigingen ligt dit percentage hoger, namelijk op 29%. Ondernemers geven aan zich zorgen te maken of zij op lange termijn voldoende liquiditeit hebben om hun paarden te blijven verzorgen en voeden. Bron: KNHS.
Het vertrouwen om de crisis door te komen is weliswaar gegroeid maar de zorgen voor de langere termijn groeien. Het is duidelijk dat ook de paardensport door de corona crisis zal worden geraakt.
26
3. Ontwikkelingen in de Paardensport Drenthe/Noord Nederland. 3.1. Economische betekenis Hippische sector Provincie Drenthe. In opdracht van de provincie Drenthe, het Hippisch Platform en de gemeente De Wolden is in 2015 door BMC Advies en de Hanze Hogeschool Groningen een onderzoek gedaan naar de economische betekenis van de Hippische sector voor de provincie Drenthe. Achtergrond van het onderzoek was dat met een goed inzicht in de economische omvang en het economisch potentieel van de sector, publieke en private partijen met elkaar een goed gefundeerde discussie kunnen voeren over het belang van investeringen in de hippische sector in Drenthe. Hoewel niet alle respondenten hebben meegewerkt aan het onderzoek kwam er uit dat de totale omzet uit Hippische activiteiten in Drenthe wordt geschat op ca € 230 miljoen. Bron: Rapport Provincie Drenthe BMC Advies/ Hanze Hogeschool februari 2015.
Inschatting van het Economisch belang van de Hippische sector voor Gemeente Noordenveld. De Provincie Drenthe heeft in totaal 492.000 inwoners. Als we een ruwe inschatting maken wat het economische belang van de Hippische Sector zou kunnen zijn voor de Gemeente Noordenveld dan is dat 31.000/ 492.000 = 6%. Dat geeft 6% van € 230 mio = ca € 14 miljoen. 3.2. Hippisch Platform Drenthe Het Hippisch Platform Drenthe is een samenwerkingsverband ten behoeve van de Drentse paardenhouderij. De leden van het platform hebben op persoonlijke titel zitting en -hoewel zij veelal sterke bindingen hebben met Drentse hippische organisaties- hebben geen verantwoordingsplicht naar hun achterban. Het platform heeft twee doelstellingen geformuleerd: 1. Het vergroten van de bekendheid van Drenthe als paardenprovincie 2. Belangenbehartiging Al enige jaren zijn er activiteiten ontwikkeld om in Drenthe tot samenwerking te komen met de verschillende takken van de paardenhouderij. Een en ander kwam in een versnelling toen de provincie Drenthe ruitersport als een van de kernsporten aanwees en in het kader van Drenthe 2028 om een structuur vroeg waarbinnen – zonodig – snel en effectief gecommuniceerd kon worden met de desbetreffende tak van sport.
Zo is het Hippisch Platform Drenthe ontstaan, een aantal mensen uit diverse geledingen van de paardenhouderij die op persoonlijke titel bij willen dragen aan de ontwikkeling van de paarden- en ponyhouderij in Drenthe. Naast het stimuleren van de sport wil het platform nadrukkelijk de belangen van de paarden- en ponyhouderij behartigen. Daarvoor is in de eerste plaats nodig dat we weten waarover we het hebben. Daarnaast zal het Hippisch Platform bij de diverse overheden aandacht vragen voor knelpunten zoals de bestrijding van het voor paarden giftige Jacobs Kruiskruid, het uitfaseren van prikkeldraad, het vermijden van stilstaand water in verband met ziekteverwekkers en het uniformeren van ruimtelijke ordeningseisen op het gebied van de paardenhouderij. Kortom een veelvoud aan activiteiten voor de paardensector en in het belang van alle paardenhouders. Het Hippisch Platform wil gesprekspartner zijn voor overheden en andere betrokken organisaties enerzijds en voor de paardenhouderij anderzijds.
27
De leden van het Hippisch Platform Drenthe zien het als een uitdaging Drenthe als paardenland nog duidelijker op de kaart te zetten en zoekt steun van een ieder die paard en pony een warm hart toedraagt. Hippisch Platform Drenthe Recreatie Uit het onderzoek naar de economische betekenis en potentie van de hippische sector in Drenthe kwam als belangrijke aanbeveling naar voren dat recreatie een belangrijke rol speelt en bijdraagt aan de economie in (hippisch) Drenthe. Daarnaast liggen er sinds 2011-2013 vier rapporten Van Grontmij en Recreatieschap Drenthe van de knel- en verbeterpunten van men- en ruiterroutes in Drenthe, ontstaan uit sessies met gebruikers. Huidige situatie (vertrekpunt) Verschillende onderzoeken naar ruiterrecreatie en ruitertoerisme in Nederland laten zien dat Drenthe een populaire provincie is voor recreëren met paarden. Drenthe beschikt over mooie ruitergebieden, welke bestaan uit vele paden en eventueel routes die men kan volgen. Hoofddoel waar belanghebbenden zich momenteel hard voor inzetten is het vrij toegankelijk houden van die gebieden. Het fenomeen vrij ruiteren is in opmars en Drenthe loopt hierin voor op andere provincies. Goede samenwerking met Staatsbosbeheer heeft al tot resultaat dat een in een groot deel van de gebieden in Drenthe geen specifieke ruiterpaden meer zijn, maar dat overal gereden mag worden.
Gewenste situatie (doel) Het is duidelijk wat de gebruikersregels zijn in een gebied en dit is grotendeels gelijk aan de rest van Nederland. Er is samenwerking met hippische recreatieondernemers onderling, overheden, het bedrijfsleven, maar ook met minder relevante bedrijven, of organisaties zoals een ATB-vereniging. Er is goede communicatie tussen de verschillende gebruikersgroepen in gebieden, waarin de paardensector het voortouw heeft genomen. Ruitertoerisme zal groeien en veel nevenactiviteiten met zich meebrengen door innovatie van het aanbod, wat voor extra uitgaven zorgt. Een betrokken en ervaren persoon zal dit proces als betaalde kracht ondersteunen. Er lijkt geen noodzaak om te investeren in nieuwe routes. Knelpunten die eerder al uitgebreid in kaart zijn gebracht moeten nu eens verbeterd worden. Verder is er behoefte aan een eenduidig en passend routesysteem door het hele land, aansluitend vanuit verschillende gebieden en provincies, voor meerdaagse tochten, maar ook toegankelijk en bruikbaar voor kleinere ritten. Belangrijk bij het aantrekken van meer hippische toeristen zijn kwalitatief uitstekende verblijfsaccommodaties. Er kan een keurmerk ingezet worden om de kwaliteit te meten, ondernemers moeten meer samenwerken en het belang hiervan moet duidelijk worden.