CConstaterende datNoordenveld
Koppel je AI →
Document · PDF

2. Behoefteraming bedrijventerreinen Drenthe (Stec Groep)

Besluitvormende vergadering 26 september 2024, gemeente NoordenveldBij agendapunt: Bedrijventerreinenvisie Noordenveld30.797 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 4

4.2 Behoefteraming Zuidoost-Drenthe 4.2.1 Ruimtevraag bedrijventerreinen Uitbreidingsvraag De uitbreidingsvraag ramen we in drie perioden: voor de komende drie jaar, de komende acht jaar, en een doorkijk naar 2040. Voor de confrontatie met het aanbod kijken we alleen naar de periode tot 2030. De bandbreedte van de uitbreidingsvraag in Zuidoost-Drenthe in de periode 2022 tot 2025 is 11 tot 23 hectare. Voor de periode 2022 tot 2030 is de uitbreidingsvraag circa 30 tot 61 hectare bedrijventerrein. Dit betekent een jaarlijkse uitbreidingsvraag van circa 4 tot 8 hectare in de periode 2022 tot 2030. In de periode 2030 tot 2040 is er een uitbreidingsvraag van circa -8 tot 39 hectare in Zuidoost-Drenthe. De uitbreidingsvraag in deze periode ligt op een lager niveau vanwege een afvlakkende werkgelegenheidsontwikkeling (negatief in WLO laag) en naar verwachting minder harde stijging van de terreinquotiënt. Tabel 14: Uitbreidingsvraag in Zuidoost-Drenthe in netto hectare Tijdsperiode ▼ 2022 tot 2025 2022 tot 2030 2030 tot 2040

Scenario ►

WLO laag 11 30 -8

WLO hoog 23 61 39

De uitbreidingsvraag in Zuidoost-Drenthe is ook naar sectoren uit te splitsen tot 2030 en 2040, zie ook tabel hieronder. In scenario WLO laag hebben enkele sectoren een neutrale of negatieve ruimtevraag tot 2030. Vanuit deze sectoren verwachten we dus per saldo geen uitbreiding in het aantal hectares op bedrijventerreinen. In scenario WLO hoog verwachten we voor bijna elke sector een positieve ruimtevraag tot 2030. De grootste ruimtevragers in beide scenario’s zijn de sectoren logistiek en groothandel en industrie. Voor de regio Zuidoost-Drenthe geven we ook inzicht in de uitbreidingsvraag vanuit de chemische industrie die sterk aanwezig is in de regio. In de periode 2030 tot 2040 is voor elke sector in beide scenario’s de uitbreidingsvraag kleiner dan de periode 2022 tot 2030. Tabel 15: Uitbreidingsvraag per sector in netto hectare tot 2030 en tot 2040

39

Behoefteraming bedrijventerreinen Drenthe 21.226

Sector WLO laag Landbouw Bouw, handel en reparatie Consumentendiensten Dienstverlening & ICT Industrie - Samengevoegd Industrie - Chemie Logistiek en groothandel Overheid, zorg en onderwijs TOTAAL

2022 tot 2030 WLO hoog 0 6 -1 -2 6 1 20 0 30

WLO laag 1 10 1 1 15 4 28 0 61

2030 tot 2040 WLO hoog -3 2 -2 -2 -1 -1 0 -1 -8

-3 9 2 1 13 3 13 0 39

Ten slotte splitsen we de uitbreidingsvraag indicatief naar type bedrijventerrein in Drenthe (zie 2.6) tot 2030. Dit doen we op basis van historische uitgifte, historische transacties, geraamde uitbreidingsvraag per sector en de economische samenstelling van de regio. Voor Zuidoost-Drenthe komen we tot de volgende verdeling van de uitbreidingsvraag naar type terrein, zie tabel hieronder. We adviseren om bij de vertaling van de prognose naar regionale afspraken op lokaal/regionaal niveau te verdiepen op deze indeling en verdeling. Tabel 16: Uitbreidingsvraag naar type bedrijventerrein in netto hectare tot 2030 (indicatief) Type terrein Lokaal kleinschalig Regulier gemengd Regulier grootschalig TOTAAL

WLO laag

WLO hoog 3 12 15 30

6 24 31 61

Vervangingsvraag We verwachten een maximale vervangingsvraag van circa 7 hectare in Zuidoost-Drenthe. Deze vervangingsvraag komt voort uit de beoogde transformatie van delen van De Holwert in Coevorden naar onderwijsvoorzieningen. Additionele vraag We verwachten een maximale additionele vraag van circa 20 hectare in Zuidoost-Drenthe. Additionele vraag komt voort uit grote, nieuwe (economische) ontwikkelingen, incidenteel van aard. Deze verwachting is gebaseerd op historische trend, leads en eisen van ruimtevragers. We merken hierbij wel op dat additionele vraag moeilijk te voorspellen is door zijn incidentele (en vaak grootschalige) aard. Ruimtevraag in perspectief We plaatsen de gemiddelde jaarlijkse uitbreidingsvraag, vervangingsvraag en additionele vraag in de regio Zuidoost-Drenthe in historisch perspectief door deze te vergelijken met de gemiddelde jaarlijkse historische uitgifte en mutatie van de voorraad bedrijventerreinen. De verwachting is – gebaseerd op historische trend, nu voorkomende leads en overwegende vraag vanuit logistiek en industrie – dat Zuidoost-Drenthe een aantrekkelijke plek is voor grote (additionele) ruimtevragers. De zuidelijke corridor A28/A37/E233 biedt een goed investeringsperspectief, vooral voor de grote bedrijven. De ervaring leert wel dat hier niet (te) rijkelijk op gerekend moet worden.

Immers, voor vestiging staat de regio in concurrentie met andere regio’s in (Noord-)Nederland en recente leads bewijzen dat partijen ook vaak voor een andere locatie kiezen. Aan de andere kant kunnen enkele investeringen wel een sterke impact hebben op de gerealiseerde uitgifte in de regio. Het gaat namelijk vaak om zeer grootschalige vestigers van 5, 10 of >20 hectare. In de bestaande bedrijventerreinenvoorraad zijn dit type bedrijven beperkt inpasbaar. De bandbreedte van de uitbreidingsvraag, vervangingsvraag en additionele vraag in Zuidoost-Drenthe in de periode 2022 tot 2030 is 57 tot 88 hectare bedrijventerrein. Dit betekent een gemiddelde jaarlijkse vraag van circa 7 tot 11 hectare. De bovenkant van de bandbreedte ligt ver boven de gemiddelde jaarlijkse historische uitgifte in de regio. Indien de regio er in slaagt om extra vraag aan de regio te binden (additionele vraag), dan kan dit tot een ‘schokeffect’ in de uitgifte leiden.

40

Behoefteraming bedrijventerreinen Drenthe 21.226

Figuur 14: Gemiddelde jaarlijkse ruimtevraag t.o.v. historische uitgifte en mutatie voorraad in netto ha. 0,0

1,0

2,0

3,0

4,0

5,0

6,0

7,0

8,0

9,0

10,0

11,0

12,0

Ruimtevraag 2022 tot 2030 - WLO laag Ruimtevraag 2022 tot 2030 - WLO hoog Historische uitgifte 2013 tot 2022 Mutatie voorraad 2013 tot 2022

Ook werken we indicatief de uitbreidingsvraag en vervangingsvraag per gemeente uit. Zo maken we inzichtelijk waar de zwaartepunten van de vraag zich bevinden in de regio. Dit doen we per gemeente op basis van het aandeel werkgelegenheid op bedrijventerreinen, het aandeel binnen de uitgegeven voorraad bedrijventerreinen en het aandeel in de uitgifte van bedrijventerreinen de afgelopen tien jaar. In ZuidoostDrenthe zijn Emmen en Coevorden beide goed voor circa de helft van de uitbreidingsvraag en vervangingsvraag. Een deel van de ruimtevraag in Coevorden komt voort uit verwachte vervangingsvraag. Borger-Odoorn heeft een beperkt aandeel in de ruimtevraag van de regio. De additionele vraag is niet toe te delen op gemeenteniveau en onder andere afhankelijk van aanbodontwikkeling specifiek voor deze doelgroep. Emmen en Coevorden hebben voor deze additionele vraag de beste uitgangspositie. Ons advies is om per regio de totaalcijfers voor de regio te hanteren en de verdeling naar type werkmilieu en gemeente met elkaar te verdiepen, zodat een gedragen beeld hierover ontstaat. Tabel 17: Indicatieve uitbreidingsvraag en vervangingsvraag naar gemeente tot 2030 Gemeente Indicatieve ruimtevraag tot 2030

Borger-Odoorn 2 tot 3 ha.

Coevorden 16 tot 26 ha.

Emmen 19 tot 39 ha.

4.2.2 Aanbod Bestaande voorraad Het totale aanbod van bedrijfspanden op bedrijventerreinen in Zuidoost-Drenthe bedraagt circa 31.300 m2 bvo (peildatum januari 2022). Hiermee komt het aanbodpercentage op bedrijventerreinen in de regio op circa 1,1%. Hiermee ligt het aanbod in de regio ver onder een gezond frictieniveau van circa 5%. Aanbod is een goede graadmeter voor het leegstandspercentage maar is niet hetzelfde als leegstand. Panden kunnen aangeboden worden én nog in gebruik zijn. Anderzijds kunnen panden leeg staan maar niet aangeboden worden. Begin 2021 was de leegstand van panden met een industriefunctie (ongeacht of het pand op een bedrijventerrein zit of niet) circa 5,3%. We merken hierbij op dat het CBS administratieve leegstand monitort. Panden worden als leeg geregistreerd wanneer er geen eindgebruiker op het adres staat ingeschreven. Daarmee kan het voorkomen dat wanneer een bedrijf verderop in de straat een extra opslaghal huurt en op dit extra adres niet staat ingeschreven, dat dit pand als ‘leeg’ wordt geregistreerd. Onze inschatting op basis van deze twee bronnen is dat de leegstand op bedrijventerreinen in ZuidoostDrenthe onder frictieleegstand zit. Er is dus sprake van krapte op de bedrijfsruimtemarkt in ZuidoostDrenthe. Tussen gemeenten kunnen uiteraard verschillen bestaan.

Hard (plan)aanbod Er is in de regio per 1-1-2022 nog zo’n 134 hectare aan harde plannen beschikbaar. Dit zijn plannen die al zijn vastgelegd in onherroepelijke bestemmingsplannen. Daarbij valt op dat een groot deel van het aanbod geschikt is voor ruimtevragers tot 3 hectare. In de categorie 3 hectare of groter zijn nauwelijks beschikbare kavels te vinden in de regio. Daarnaast is weinig aanbod geschikt voor lokale ruimtevraag. Ten slotte zijn er geen terreinen in de regio die enkel geschikt zijn voor specifieke doelgroepen. Onderstaande tabel geeft

41

Behoefteraming bedrijventerreinen Drenthe 21.226

het harde (plan)aanbod per terrein in de regio weer. Naast het harde (plan)aanbod zijn er ook een aantal zachte plannen voor bedrijventerreinen in de regio. Rundedal is een voorbeeld van een strategische reserve geschikt voor zeer grootschalige ruimtevragers in Zuidoost-Drenthe. Inmiddels hebben DTZgemeenten en provincie te kennen gegeven dat deze locatie mogelijk van toegevoegde waarde is voor het regionale vestigingsklimaat en worden eerste stappen gezet om de ontwikkeling in gang te zetten. Zachte plannen zijn plannen die niet al zijn vastgelegd in een onherroepelijk bestemmingsplan. Tabel 18: Hard (plan)aanbod per terrein per gemeente Gemeente Terrein Borger-Odoorn Aan de Strengen Coevorden Europark Coevorden Leeuwerikenveld II Coevorden ROC Emmen Bargermeer Emmen Bedrijvenpark A37 Emmen B.P. Eigenhaard Emmen Businesspark Meerdijk Emmen Pollux Emmen Tweeling-Oost Emmen Tweeling-West Emmen Waanderveld Overige terreinen (< 1 hectare uitgeefbaar) TOTAAL

Netto omvang (ha.)

Netto uitgeefbaar (ha.) 6,5 60,0 60,0 17,0 532,7 49,6 34,4 13,1 27,8 30,5 31,0 24,0 12,8 899,4

2,0 2,9 10,4 8,3 19,6 33,1 1,7 9,1 11,8 2,9 31,0 1,2 1,4 133,7

Let op: we nemen in dit overzicht geen opties en reserveringen mee. We hebben daarvoor twee redenen. Ten eerste variëren opties en reserveringen heel erg in mate van hardheid. Zelfs vrij harde, betaalde opties of reserveringen kunnen vaak en langdurig verlengd worden. Ten tweede komt een groot deel van opties en reserveringen in de praktijk vaak vanuit lokale bedrijven. Deze zoekvraag maakt (tenminste deels) onderdeel uit van de uitbreidingsvraag. Alleen aan de aanbodzijde ‘aframen’ van opties en reserveringen zou daarom een vertekend beeld geven van de vraag-aanbodverhoudingen. In ZuidoostDrenthe constateren we wel dat begin 2022 diverse bedrijfskavels verkocht zijn. Hierdoor kan het aanbod gepresenteerd in de tabellen – afkomstig uit IBIS monitoring 2021 – niet meer geheel actueel zijn. 4.2.3 Behoefte (confrontatie vraag-aanbod) Kwantitatieve confrontatie vraag-aanbod We confronteren de totale ruimtevraag (uitbreidingsvraag, vervangingsvraag en additionele vraag) met het harde planaanbod in Zuidoost-Drenthe tot 2030. Specifiek aanbod nemen we in deze confrontatie niet mee omdat hier ook specifieke vraag tegenover staat die zich moeilijker laat ramen en vaak een grotere reikwijdte heeft dan de provincie. In het WLO-laag scenario is er meer aanbod dan vraag. In het WLO-hoog scenario is er ook meer aanbod dan vraag.

We merken daarbij op dat de component vervangingsvraag een onzekere factor is en dat additionele vraag lastig te voorspellen is. We verwachten dat er maximaal circa 20 hectare additionele ruimtevraag naar bedrijventerreinen kan worden aangetrokken in Zuidoost-Drenthe in de periode 2022 tot 2030. Van de additionele vraag weten we dat dit hoofdzakelijk grootschalige bedrijven zijn. Binnen de bestaande uitgeefbare voorraad zijn deze bedrijven lastig te faciliteren. Voor herontwikkeling van bestaande bedrijfskavels lijkt er op dit moment nog onvoldoende marktdruk en is de financiële businesscase slechts beperkt rond te rekenen.

42

Behoefteraming bedrijventerreinen Drenthe 21.226

Figuur 15: Kwantitatieve vraag-aanbodverhouding in netto hectare (2022 tot 2030) 160 140 120

Specifiek hard planaanbod

100

Hard planaanbod

80 60

Additionele vraag

40

Vervangingsvraag

20

Uitbreidingsvraag

0 Ruimtevraag 2022 tot 2030 WLO laag

Ruimtevraag 2022 tot 2030 WLO hoog

Planaanbod

Ook confronteren we de totale ruimtevraag (uitbreidingsvraag en vervangingsvraag) met het harde planaanbod voor in Zuidoost-Drenthe tot 2040. Specifiek aanbod nemen we in deze confrontatie niet mee omdat hier ook specifieke vraag tegenover staat die zich moeilijker laat ramen en vaak een grotere reikwijdte heeft dan de provincie. In het WLO-laag scenario is er meer aanbod dan vraag. In het WLO-hoog scenario zijn vraag en aanbod in evenwicht tot 2040. We merken daarbij op dat deze confrontatie er vanuit gaat dat er geen hard aanbod meer bij komt na 1-1-2022 in de regio. Ook merken we op dat de component vervangingsvraag een onzekere factor is en dat additionele vraag lastig te voorspellen is. We verwachten dat er maximaal circa 28 hectare additionele ruimtevraag naar bedrijventerreinen kan worden aangetrokken in Zuidoost-Drenthe in de periode 2022 tot 2040. Figuur 1616: Kwantitatieve vraag-aanbodverhouding in netto hectare (2022 tot 2040) 160 140 120

Specifiek hard planaanbod

100

Hard planaanbod

80

Additionele vraag

60

Vervangingsvraag

40

Uitbreidingsvraag tot 2040

20

Uitbreidingsvraag tot 2030

0 Ruimtevraag 2022 tot 2040 WLO laag*

Ruimtevraag 2022 tot 2040 WLO hoog

Planaanbod

*Noot: negatieve uitbreidingsvraag in scenario WLO-laag voor de periode 2030 tot 2040 hier niet weergegeven. Zie ook tabel 14.

Kwalitatieve confrontatie vraag-aanbod De kwantitatieve confrontatie biedt geen inzicht in de (mis)match tussen vraag en aanbod op niveau van type werkmilieus. Vandaar dat we ook ingaan op de kwalitatieve confrontatie tussen vraag en aanbod. Hiervoor hebben we de vraag en de verschillende bedrijventerreinen kwalitatief beoordeeld. De belangrijkste conclusies voor Zuidoost-Drenthe: • Kleinschalig lokaal: Een beperkt deel van de uitbreidingsvraag (circa 3-6 hectare) tot 2030 zal naar kleinschalig lokale bedrijventerreinen zijn in Zuidoost-Drenthe. Hierbij is de sector waarin een bedrijf zich bevindt niet leidend. Er is circa 4,6 hectare aanbod van dit type terrein. Dit aanbod is beperkt gespreid door de regio waardoor niet alle kleinschalig lokale ruimtevragers in de regio kunnen worden

Behoefteraming bedrijventerreinen Drenthe 21.226

•

•

•

43

bediend. Daarnaast is de vraag naar kleinschalig lokale terreinen groter dan het aanbod. Er is dus een tekort aan kleinschalig lokaal aanbod. Door op korte termijn bij een aantal kernen beperkt kleinschalig lokaal aanbod toe te voegen kunnen vraag en aanbod beter in balans gebracht worden. Regulier gemengd: Een aanzienlijk deel van de uitbreidingsvraag (circa 12-24 hectare) tot 2030 zal naar regulier gemengde bedrijventerreinen zijn in Zuidoost-Drenthe. Hierbij is de sector waarin een bedrijf zich bevindt in beperkte mate leidend. Er is circa 14,7 hectare aanbod van dit type terrein, op terreinen geschikt voor grotere ruimtevragers kan deze vraag ook landen. Vraag en aanbod sluiten op regioniveau redelijk goed op elkaar aan. Het aanbod bevindt zich allemaal in de gemeente Emmen. In Coevorden kunnen bedrijventerreinen geschikt voor grootschalige ruimtevragers ook ingezet worden om regulier gemengde vraag te faciliteren. Ook kan mogelijk een deel van de ruimtevraag naar regulier gemengde bedrijventerreinen opgevangen worden in de bestaande voorraad door bestaande bedrijventerreinen ruimte-intensiever te benutten. Grootschalig regulier gemengd: Een deel van de uitbreidingsvraag (circa 15-31 hectare) tot 2030 zal naar grootschalig regulier gemengde bedrijventerreinen zijn in Zuidoost-Drenthe. Daarnaast valt ruimtevraag vanuit additionele ruimtevrager vaak in deze categorie.

Deze vraag zal voor het grootste deel voortkomen uit de sectoren industrie en logistiek en groothandel. Er is circa 74,2 hectare aanbod van dit type terrein. Middelgrote kavels zijn op meerdere plekken te vinden, grotere kavels zijn beperkt beschikbaar. Alleen op De Tweeling is nog aanbod beschikbaar. Mogelijkheden om kavels samen te voegen (en daarmee kavels van 3 hectare of groter te creëren) zijn beperkt. Dit terwijl (grootschalige) additionele ruimtevragers juist vaak zoeken naar kavels van 3 hectare of groter. Er is dus op korte termijn een tekort aan kavels van 3 hectare of groter op grootschalige bedrijventerreinen. Gemeente(n) en provincie lijken hierbij in te zetten op Rundedal voor het faciliteren van grootschalige ruimtevragers. Welke doelgroepen hier te faciliteren is nog onbekend. Specifieke doelgroepen: Er is circa 1,7 hectare bedrijventerrein voor specifieke doelgroepen geschikt in Zuidoost-Drenthe tot 2030. Dit betreft een bedrijventerrein specifiek gericht op PDV en kantoren. Een deel van de gronden op Bargermeer is op het GETEC.PARK gelegen. Deze gronden zijn vooral bestemd voor grote industriële ruimtevragers (specifiek gericht op food, chemie en maakindustrie). Er zijn binnen het zachte plan Rundedal nog strategische reserves voor (zeer) grootschalige en unieke ruimtevragers in de regio.

Opgaven op de bedrijventerreinenmarkt voor Zuidoost-Drenthe tot 2030 Op basis van de prognose en de ruimtebehoefte komen we – op hoofdlijn – tot de volgende (hoofd)opgaven voor de bedrijventerreinenmarkt in Zuidoost-Drenthe. Hierbij gaan we niet in op overige aspecten die ook passen bij bedrijventerreinenbeleid/strategie zoals energietransitie, klimaatadaptatie, duurzaamheid en circulaire economie. •

•

•

Er is op korte termijn behoefte aan kleinschalig lokaal aanbod in Zuidoost-Drenthe. Kleinschalig lokale vraag is erg lokaal gebonden en doet zich dus vanuit de verschillende kernen gespreid over de regio voor. Eventueel nieuw aanbod moet ook gespreid over de regio ontwikkeld worden. Denk aan (beperkte) uitbreidingen van bestaande bedrijventerreinen in kernen zoals Dalen, Emmer-Compascuum of Borger. Door met elkaar lopende uitbreidingsplannen (van bedrijven of bedrijventerreinen) te delen en een helder afwegingskader te gebruiken (wanneer wel/niet lokaal gebonden) kan dit in goede banen geleid worden. Op regioniveau zijn alleen nog op De Tweeling (Emmen) kavels geschikt voor ruimtevragers van groter dan 3 hectare. Dit terwijl er wel een aanzienlijke vraag is vanuit de sectoren industrie en logistiek en groothandel. Recente transacties van Jarola (Coevorden), Re-buildit (Emmen) en Stercore (Emmen) bewijzen de ruimtevraag. Ruimtevraag uit deze sectoren is vaak grootschalig van aard. Ook zoeken (grootschalige) additionele ruimtevragers vaak naar kavels van 3 hectare of groter. Binnen de regio Zuidoost-Drenthe is afstemming noodzakelijk om bovenstaande opgaven het hoofd te bieden.

Er is aanleiding om af te stemmen over het in balans brengen van (specifieke vormen van) vraag en aanbod, hoe acquisitie van grootschalige bedrijven vorm te geven en hoe de regionale meerwaarde van grote bedrijven voor de regio te meten.

44

Behoefteraming bedrijventerreinen Drenthe 21.226

•

Aanvullend op afstemming binnen de regio is afstemming met andere regio’s noodzakelijk. De DTZregio overstijgt namelijk Zuidoost-Drenthe. Ook is overleg met Zuidwest-Drenthe noodzakelijk. Bijvoorbeeld door de relatie van de gemeente Hoogeveen met beide regio’s en hoe om te gaan met grote additionele ruimtevragers in de A28/A37/E233-corridor.

4.3 Behoefteraming Zuidwest-Drenthe 4.3.1 Ruimtevraag bedrijventerreinen Uitbreidingsvraag De uitbreidingsvraag ramen we in drie perioden: voor de komende drie jaar, de komende acht jaar, en een doorkijk naar 2040. Voor de confrontatie met het aanbod kijken we alleen naar de periode tot 2030. De bandbreedte van de uitbreidingsvraag in Zuidwest-Drenthe in de periode 2022 tot 2025 is 15 tot 21 hectare. Voor de periode 2022 tot 2030 is de uitbreidingsvraag circa 39 tot 56 hectare bedrijventerrein. Dit betekent een jaarlijkse uitbreidingsvraag van circa 5 tot 7 hectare in de periode 2022 tot 2030. In de periode 2030 tot 2040 is er een uitbreidingsvraag van circa -8 tot 48 hectare in Zuidwest-Drenthe. De uitbreidingsvraag in deze periode ligt op een lager niveau vanwege een afvlakkende werkgelegenheidsontwikkeling (negatief in WLO laag) en naar verwachting minder harde stijging van de terreinquotiënt. Tabel 19: Uitbreidingsvraag in Zuidwest-Drenthe in netto hectare Tijdsperiode ▼ 2022 tot 2025 2022 tot 2030 2030 tot 2040

Scenario ►

WLO laag 15 39 -8

WLO hoog 21 56 48

De uitbreidingsvraag in Zuidwest-Drenthe is ook naar sectoren uit te splitsen tot 2030 en 2040, zie ook tabel hieronder. In scenario WLO laag hebben – in tegenstelling tot de regio’s Noord-Drenthe en ZuidoostDrenthe – geen sectoren een negatieve ruimtevraag tot 2030. Vanuit alle sectoren in de regio ZuidwestDrenthe verwachten we dus per saldo geen verandering of uitbreiding in het aantal hectares op bedrijventerreinen. In scenario WLO hoog verwachten we voor bijna elke sector een positieve ruimtevraag tot 2030. De grootste ruimtevragers in beide scenario’s zijn de sectoren logistiek en groothandel en (voedingsmiddelen)industrie. Voor de regio Zuidwest-Drenthe geven we ook inzicht in de uitbreidingsvraag vanuit de voedingsmiddelenindustrie die sterk aanwezig is in de regio. In de periode 2030 tot 2040 is voor elke sector in beide scenario’s de uitbreidingsvraag kleiner dan de periode 2022 tot 2030.

45

Behoefteraming bedrijventerreinen Drenthe 21.226

Tabel 20: Uitbreidingsvraag per sector in netto hectare tot 2030 en tot 2040 Sector

2022 tot 2030 WLO laag

Bouw, handel en reparatie Consumentendiensten Dienstverlening & ICT Industrie - Samengevoegd Industrie - VGM Logistiek en groothandel Overheid, zorg en onderwijs TOTAAL

2030 tot 2040 WLO hoog

2 0 1 6 9 22 0 39

WLO laag 4 0 3 11 10 26 2 56

WLO hoog -4 -1 -3 -3 8 1 -6 -8

4 2 3 11 13 13 1 48

Ten slotte splitsen we de uitbreidingsvraag indicatief naar type bedrijventerrein in Drenthe (zie 2.6) tot 2030. Dit doen we op basis van historische uitgifte, historische transacties, geraamde uitbreidingsvraag per sector en de economische samenstelling van de regio. Voor Zuidwest-Drenthe komen we tot de volgende verdeling van de uitbreidingsvraag naar type terrein, zie tabel hieronder. We adviseren om bij de vertaling van de prognose naar regionale afspraken op lokaal/regionaal niveau te verdiepen op deze indeling en verdeling. Tabel 21: Uitbreidingsvraag naar type bedrijventerrein in netto hectare tot 2030 (indicatief) Type terrein Lokaal kleinschalig Regulier gemengd Regulier grootschalig TOTAAL

WLO laag

WLO hoog 6 20 13 39

8 28 20 56

Vervangingsvraag We verwachten een maximale vervangingsvraag van circa 4 hectare in Zuidwest-Drenthe. Deze vervangingsvraag komt voort uit de beoogde transformatie van een deel van bedrijventerrein Noordpoort in Meppel naar een gemengd woon-werkgebied. Additionele vraag We verwachten een maximale additionele vraag van circa 20 hectare in Zuidwest-Drenthe. Additionele vraag komt voort uit grote, nieuwe (economische) ontwikkelingen, incidenteel van aard. Deze verwachting is gebaseerd op historische trend, leads en eisen van ruimtevragers. We merken hierbij wel op dat additionele vraag moeilijk te voorspellen is door zijn incidentele (en vaak grootschalige) aard. Ruimtevraag in perspectief We plaatsen de gemiddelde jaarlijkse uitbreidingsvraag en vervangingsvraag in de regio Zuidwest-Drenthe in historisch perspectief door deze te vergelijken met de gemiddelde jaarlijkse historische uitgifte en mutatie van de voorraad bedrijventerreinen. De verwachting is – gebaseerd op historische trend, nu voorkomende leads en overwegende vraag vanuit logistiek en industrie – dat Zuidwest-Drenthe een aantrekkelijke plek is voor additionele ruimtevragers. De zuidelijke corridor A28/A37/E233 biedt een goed investeringsperspectief, vooral voor de grote bedrijven.

De ervaring leert wel dat hier niet rijkelijk op gerekend moet worden, de vestiging van Fage moet in dit licht ook gezien worden als een succes dat niet elk jaar geboekt kan worden. Immers, voor vestiging staat de regio in concurrentie met andere regio’s in (Noord-)Nederland en recente leads bewijzen dat de kans van slagen gering is. Aan de andere kant kunnen enkele investeringen wel een sterke impact hebben op de gerealiseerde uitgifte in de regio. Het gaat namelijk vaak om zeer grootschalige vestigers van 5, 10 of >20 hectare. In de bestaande bedrijventerreinenvoorraad zijn dit type bedrijven beperkt inpasbaar. Op Riegmeer zijn nog enkele grote kavels beschikbaar. De bandbreedte van de totale ruimtevraag in Zuidwest-Drenthe in de periode 2022 tot 2030 is 43 tot 60 hectare bedrijventerrein. Dit betekent een gemiddelde jaarlijkse vraag van circa 5 tot 8 hectare. De

46

Behoefteraming bedrijventerreinen Drenthe 21.226

bovenkant van de bandbreedte ligt ver boven de gemiddelde jaarlijkse historische uitgifte in de regio. Indien de regio er in slaagt om extra vraag aan de regio te binden (additionele vraag), dan kan dit tot een ‘schokeffect’ in de uitgifte leiden. Figuur 17: Gemiddelde jaarlijkse ruimtevraag t.o.v. historische uitgifte en mutatie voorraad in netto ha. 0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

Ruimtevraag 2022 tot 2030 - WLO laag Ruimtevraag 2022 tot 2030 - WLO hoog Historische uitgifte 2013 tot 2022 Mutatie voorraad 2013 tot 2022

Ook werken we indicatief de uitbreidingsvraag en vervangingsvraag per gemeente uit. Zo maken we inzichtelijk waar de zwaartepunten van de vraag zich bevinden in de regio. Dit doen we per gemeente op basis van het aandeel werkgelegenheid op bedrijventerreinen, het aandeel binnen de uitgegeven voorraad bedrijventerreinen en het aandeel in de uitgifte van bedrijventerreinen de afgelopen tien jaar. In ZuidwestDrenthe is Hoogeveen goed voor circa de helft van de uitbreidingsvraag en vervangingsvraag. Meppel is goed voor circa een derde van de uitbreidingsvraag en vervangingsvraag in de regio. Een deel van de ruimtevraag in Meppel komt voort uit verwachte vervangingsvraag. Westerveld en De Wolden hebben beide een relatief beperkt aandeel in de uitbreidingsvraag en vervangingsvraag in de regio. De additionele vraag is niet toe te delen op gemeenteniveau en onder andere afhankelijk van aanbodontwikkeling specifiek voor deze doelgroep. Meppel en Hoogeveen hebben hiervoor de beste uitgangspunten. Ons advies is om per regio de totaalcijfers voor de regio te hanteren en de verdeling naar type werkmilieu en gemeente met elkaar te verdiepen, zodat een gedragen beeld hierover ontstaat. Tabel 22: Indicatieve uitbreidingsvraag en vervangingsvraag naar gemeente tot 2030 Gemeente Indicatieve ruimtevraag tot 2030

De Wolden 2 tot 3 ha.

Hoogeveen 21 tot 30 ha.

Meppel 16 tot 21 ha.

Westerveld 4 tot 5 ha.

4.3.2 Aanbod Bestaande voorraad Het totale aanbod van bedrijfspanden op bedrijventerreinen in Zuidwest-Drenthe bedraagt circa 22.300 m2 bvo (peildatum januari 2022). Hiermee komt het aanbodpercentage op bedrijventerreinen in de regio op circa 1,1%. Hiermee ligt het aanbod in de regio ver onder een gezond frictieniveau van circa 5%. Aanbod is een goede graadmeter voor het leegstandspercentage maar is niet hetzelfde als leegstand. Panden kunnen aangeboden worden én nog in gebruik zijn. Anderzijds kunnen panden leeg staan maar niet aangeboden worden. Begin 2021 was de leegstand van panden met een industriefunctie (ongeacht of het pand op een bedrijventerrein zit of niet) circa 3,2%. We merken hierbij op dat het CBS administratieve leegstand monitort. Panden worden als leeg geregistreerd wanneer er geen eindgebruiker op het adres staat ingeschreven. Daarmee kan het voorkomen dat wanneer een bedrijf verderop in de straat een extra opslaghal huurt en op dit extra adres niet staat ingeschreven, dat dit pand als ‘leeg’ wordt geregistreerd. Onze inschatting op basis van deze twee bronnen is dat de leegstand op bedrijventerreinen in ZuidwestDrenthe onder frictieleegstand zit. Er is dus sprake van krapte op de bedrijfsruimtemarkt in ZuidwestDrenthe. Tussen gemeenten kunnen uiteraard verschillen bestaan. Hard (plan)aanbod

47

Behoefteraming bedrijventerreinen Drenthe 21.226

Er is in de regio per 1-1-2022 nog zo’n 80,3 hectare aan harde plannen beschikbaar. Dit zijn plannen die al zijn vastgelegd in onherroepelijke bestemmingsplannen. Het overgrote deel van het aanbod is op bedrijventerreinen Riegmeer te vinden. Deze terreinen zijn voornamelijk gericht op middelgrote tot grote ruimtevragers. Er is maar heel beperkt kleinschalig lokaal aanbod beschikbaar in de regio. In onderstaande tabel is het harde (plan)aanbod per terrein in de regio te lezen. Naast het harde (plan)aanbod zijn er ook een aantal zachte plannen voor bedrijventerreinen in de regio. Zo zijn er in Meppel plannen om het watergebonden terrein Oevers S en reguliere bedrijventerreinen Noord III en Noord IV te ontwikkelen. Zachte plannen zijn plannen die niet al zijn vastgelegd in een onherroepelijk bestemmingsplan. Tabel 23: Hard (plan)aanbod per terrein per gemeente Gemeente Terrein Hoogeveen Buitenvaart I & II Hoogeveen De Wieken Hoogeveen Riegmeer Meppel Blankenstein B Meppel Noord Fase II Meppel Oevers E Westerveld Oeveraseweg Overige terreinen (< 1 hectare uitgeefbaar) TOTAAL

Netto omvang (ha.) 100,1 281,4 113,0 7,6 27,5 7,2 15,3 0,8 552,9

Netto uitgeefbaar (ha.) 14,5* 2,9 55,0* 1,6 1,3 3,2 1,6 0,3 80,3

*Vestiging van FAGE op Riegmeer heeft een aanzienlijk deel van het aanbod (15 hectare) opgenomen in 2022. Ook zijn op Buitenvaart meerdere kavels verkocht (begin 2022). In totaal is circa 30 hectare van het in bovenstaande tabel gepresenteerde aanbod medio 2022 niet meer beschikbaar. Voor de programmeringsafspraken is dit relevant om nader te beschouwen.

Let op: we nemen in dit overzicht geen opties en reserveringen mee. We hebben daarvoor twee redenen. Ten eerste variëren opties en reserveringen heel erg in mate van hardheid. Zelfs vrij harde, betaalde opties of reserveringen kunnen vaak en langdurig verlengd worden. Ten tweede komt een groot deel van opties en reserveringen in de praktijk vaak vanuit lokale bedrijven. Deze zoekvraag maakt (tenminste deels) onderdeel uit van de uitbreidingsvraag. Alleen aan de aanbodzijde ‘aframen’ van opties en reserveringen zou daarom een vertekend beeld geven van de vraag-aanbodverhoudingen. In ZuidwestDrenthe constateren we wel dat begin 2022 diverse bedrijfskavels verkocht zijn. Hierdoor kan het aanbod gepresenteerd in de tabellen – afkomstig uit IBIS monitoring 2021 – niet meer geheel actueel zijn. 4.3.3 Behoefte (confrontatie vraag-aanbod) Kwantitatieve confrontatie vraag-aanbod We confronteren de totale ruimtevraag (uitbreidingsvraag, vervangingsvraag en additionele vraag) met het harde planaanbod in Zuidwest-Drenthe tot 2030. Specifiek aanbod nemen we in deze confrontatie niet mee omdat hier ook specifieke vraag tegenover staat die zich moeilijker laat ramen en vaak een grotere reikwijdte heeft dan de provincie In het WLO-laag scenario is er meer aanbod dan vraag. In het WLO-hoog scenario is er een kwantitatieve balans tussen vraag en aanbod.

We merken daarbij op dat de component vervangingsvraag een onzekere factor is en dat additionele vraag lastig te voorspellen is. We verwachten dat er maximaal circa 20 hectare additionele ruimtevraag naar bedrijventerreinen kan worden aangetrokken in Zuidwest-Drenthe in de periode 2022 tot 2030. Bovendien is het werkelijke aanbod lager als gevolg van enkele grote transacties begin 2022. Hierdoor is de situatie vraag en aanbod mogelijk anders dan de cijfers in eerste instantie laten zien.

48

Behoefteraming bedrijventerreinen Drenthe 21.226

Figuur 18: Kwantitatieve vraag-aanbodverhouding in netto hectare (2022 tot 2030) 140 120 100

Specifiek hard planaanbod

80

Hard planaanbod

60

Additionele vraag

40

Vervangingsvraag

20

Uitbreidingsvraag

0 Ruimtevraag 2022 tot 2030 WLO laag

Ruimtevraag 2022 tot 2030 WLO hoog

Planaanbod

Ook confronteren we de totale ruimtevraag (uitbreidingsvraag en vervangingsvraag) met het harde planaanbod voor in Zuidwest-Drenthe tot 2040. Specifiek aanbod nemen we in deze confrontatie niet mee omdat hier ook specifieke vraag tegenover staat die zich moeilijker laat ramen en vaak een grotere reikwijdte heeft dan de provincie. In het WLO-laag scenario is er meer aanbod dan vraag. In het WLO-hoog scenario is er meer vraag dan aanbod. Er is in dit scenario een tekort van circa 55 hectare tot 2040. We merken daarbij op dat deze confrontatie er vanuit gaat dat er geen hard aanbod meer bij komt na 1-1-2022 in de regio. Ook merken we op dat de component vervangingsvraag een onzekere factor is en dat additionele vraag lastig te voorspellen is. We verwachten dat er maximaal circa 28 hectare additionele ruimtevraag naar bedrijventerreinen kan worden aangetrokken in Zuidwest-Drenthe in de periode 2022 tot 2040. Figuur 1919: Kwantitatieve vraag-aanbodverhouding in netto hectare (2022 tot 2040) 160 140 120

Specifiek hard planaanbod

100

Hard planaanbod

80

Additionele vraag

60

Vervangingsvraag

40

Uitbreidingsvraag tot 2040

20

Uitbreidingsvraag tot 2030

0 Ruimtevraag 2022 tot 2040 WLO laag*

Ruimtevraag 2022 tot 2040 WLO hoog

Planaanbod

*Noot: negatieve uitbreidingsvraag in scenario WLO laag voor de periode 2030 tot 2040 hier niet weergegeven. Zie ook tabel 19.

Kwalitatieve confrontatie vraag-aanbod De kwantitatieve confrontatie biedt geen inzicht in de (mis)match tussen vraag en aanbod op niveau van type werkmilieus. Vandaar dat we ook ingaan op de kwalitatieve confrontatie tussen vraag en aanbod. Hiervoor hebben we de vraag en de verschillende bedrijventerreinen kwalitatief beoordeeld. De belangrijkste conclusies voor Zuidwest-Drenthe: • Kleinschalig lokaal: Een beperkt deel van de uitbreidingsvraag (circa 6-8 hectare) tot 2030 zal naar kleinschalig lokale bedrijventerreinen zijn in Zuidwest-Drenthe. Er is circa 4,8 hectare aanbod van dit type terrein. Dit aanbod is beperkt gespreid door de regio waardoor niet alle kleinschalig lokale ruimtevragers in de regio kunnen worden bediend. Daarnaast is de vraag naar kleinschalig lokale terreinen groter dan het aanbod. Er is dus een tekort aan kleinschalig lokaal aanbod. Door op korte termijn bij een aantal kernen beperkt kleinschalig lokaal aanbod toe te voegen kunnen vraag en aanbod

Behoefteraming bedrijventerreinen Drenthe 21.226

•

•

•

49

beter in balans gebracht worden. Enkele gemeenten sorteren al voor op nieuw aanbod voor deze doelgroep (welke overigens overlap vertoont met de regulier gemengde bedrijvigheid). Regulier gemengd: Een aanzienlijk deel van de uitbreidingsvraag (circa 20-28 hectare) tot 2030 zal naar regulier gemengde bedrijventerreinen zijn in Zuidwest-Drenthe. Hierbij is de sector waarin een bedrijf zich bevindt in beperkte mate leidend. Er is circa 9 hectare aanbod van dit type terrein. Het aanbod is in kleinere versnipperd over een aantal bedrijventerreinen. In Meppel is het aanbod aan regulier gemengde kavels zeer beperkt. Er is dus een tekort aan regulier gemengd aanbod in de regio tot 2030. Hierbij merken we op dat hoewel het bedrijventerrein Riegmeer qua omvang en indeling geschikt is voor grote ruimtevragers ook kleinere ruimtevragers zich kunnen vestigen op het terrein. Gemeente en private partij mikken op Riegmeer ook deels op deze regulier gemengde doelgroep. Een deel van het tekort kan dus mogelijk op Riegmeer gefaciliteerd worden. Grootschalig regulier gemengd: Een deel van de uitbreidingsvraag (circa 13-20 hectare) tot 2030 zal naar grootschalig regulier gemengde bedrijventerreinen zijn in Zuidwest-Drenthe. Deze vraag komt voor het grootste deel voort uit de sectoren industrie en logistiek en groothandel. Er is circa 70 hectare aanbod van dit type terrein.

Buitenvaart I & II zijn geheel uitverkocht of onder optie/reservering. In Meppel zijn geen kavels beschikbaar voor grootschalige ruimtevragers. Veel van het aanbod is op Riegmeer te vinden. In principe is er op Riegmeer voldoende aanbod om in de vraag naar grootschalige kavels te voorzien. De grote grondtansactie van FAGE heeft echter een aanzienlijk deel van het aanbod op Riegmeer opgenomen. Hierbij merken we ook op dat hoewel het bedrijventerrein Riegmeer qua omvang en indeling geschikt is voor grote ruimtevragers ook kleinere ruimtevragers zich kunnen vestigen op het terrein. Daarnaast is Riegmeer voor een aanzienlijk deel in particulier bezit, op deze gronden kan de gemeente minder invloed uitoefenen op de uitgifte van kavels. Gemeente zet voor Riegmeer in op bedrijven in industrie/productie passend bij de bestaande clusters in Hoogeveen. Specifieke doelgroepen: Er is geen aanbod op bedrijventerreinen geschikt voor specifieke doelgroepen in Zuidwest-Drenthe tot 2030. Op termijn zijn er plannen om watergebonden terrein Oevers S toe te voegen in Meppel, als onderdeel van Port of Zwolle.

Opgaven op de bedrijventerreinenmarkt voor Zuidwest-Drenthe tot 2030 Op basis van de prognose en de ruimtebehoefte komen we – op hoofdlijn – tot de volgende (hoofd)opgaven voor de bedrijventerreinenmarkt in Zuidwest-Drenthe. Hierbij gaan we niet in op overige aspecten die ook passen bij bedrijventerreinenbeleid/strategie zoals energietransitie, klimaatadaptatie, duurzaamheid en circulaire economie. •

•

•

•

Er is op korte termijn behoefte aan kleinschalig lokaal aanbod in Zuidwest-Drenthe. Kleinschalig lokale vraag is erg lokaal gebonden en doet zich dus vanuit de verschillende kernen gespreid over de regio voor. Eventueel nieuw aanbod moet ook gespreid over de regio ontwikkeld worden. Denk aan (beperkte) uitbreidingen van bestaande bedrijventerreinen in kernen zoals Ruinen, Zuidwolde, Havelte of Dwingeloo. Door met elkaar lopende uitbreidingsplannen (van bedrijven of bedrijventerreinen) te delen en een helder afwegingskader te gebruiken (wanneer wel/niet lokaal gebonden) kan dit in goede banen geleid worden. Een deel van de regulier gemengde ruimtevraag zal ook voorkeur voor vestiging op een lokaal bedrijventerrein hebben. De vraag die we indicatief ramen voor dit segment is daarom mogelijk wat beperkt. Er is op regioniveau beperkt geschikt aanbod voor regulier gemengde ruimtevragers. Op korte termijn kunnen mogelijk ook regulier gemengde ruimtevragers zich vestigen op Riegmeer in Hoogeveen. Op korte termijn is er geen aanbod van kavels voor regulier gemengde ruimtevragers in Meppel. Wel is er een voorontwerp bestemmingsplan in procedure voor zacht plan Noord III. Er is aanzienlijke vraag naar grootschalige kavels vanuit de sectoren logistiek en groothandel en industrie. Ook zoeken (grootschalige) additionele ruimtevragers vaak kavels van 3 hectare of groter.

Voor kavels groter dan 3 hectare is alleen op Riegmeer geschikt aanbod te vinden. Op termijn kan er behoefte zijn om op Riegmeer meer grootschalige aanbod te creëren, vooral als additionele vraag zich voordoet. Binnen de regio Zuidwest-Drenthe is afstemming noodzakelijk om bovenstaande opgaven het hoofd te bieden. Er is aanleiding om af te stemmen over het in balans brengen van (specifieke vormen van)

Behoefteraming bedrijventerreinen Drenthe 21.226

•

50

vraag en aanbod, hoe acquisitie van grootschalige bedrijven vorm te geven en hoe de regionale meerwaarde van grote bedrijven voor de regio te meten. Aanvullend op afstemming binnen de regio is afstemming met andere regio’s noodzakelijk. De regio Zwolle reikt namelijk tot ver buiten Zuidwest-Drenthe. Ook is overleg met Zuidoost-Drenthe noodzakelijk. Bijvoorbeeld door de relatie van de gemeente Hoogeveen met beide regio’s en hoe om te gaan met grote additionele ruimtevragers in de A28/A37/E233-corridor.

Behoefteraming bedrijventerreinen Drenthe 21.226

51

5 Aanbevelingen voor bedrijventerreinenstrategie In dit laatste hoofdstuk geven we de belangrijkste aanbevelingen hoe verder te gaan met deze behoefteraming en de vertaling naar een (regionale) bedrijventerreinenstrategie.

5.1 Ga uit van vraag aan de bovenkant van bandbreedte Raming bedrijventerreinen geen planningsopgave of vaststaand gegeven Het resultaat van dit onderzoek is een bandbreedte die aangeeft waarbinnen de autonome ruimtevraag naar bedrijventerreinen zich kan ontwikkelen binnen de Drentse regio’s. Deze bandbreedte is het resultaat van de toepassing van het hoge en lage werkgelegenheidsscenario uit de WLO studie, bottom-up analyses en verwachtingen over de ontwikkeling van de andere twee prognoseparameters; de locatietypevoorkeur en de terreinquotiënt. Ook worden de (mogelijke) componenten vervangingsvraag en additionele vraag beschreven. Een belangrijke vraag hierbij is: waar moeten we nu vanuit gaan voor het bedrijventerreinenbeleid in de provincie en regio’s? Terechte vraag, maar ook een vraag waar geen eenvoudig antwoord op te geven is. Het doel is dat er sprake is van een gezond evenwicht tussen vraag en aanbod op de regionale bedrijventerreinenmarkten in Drenthe. Dus niet teveel aanbod omdat dit leidt tot een onderkoelde markt met onnodige leegstand, onnodig ruimtebeslag en waardedaling van investeringen. Maar ook niet te weinig aanbod, omdat dit zorgt voor oververhitting van de regionale bedrijventerreinenmarkt met als gevolg sterk stijgende prijzen, verdrijving van bepaalde type bedrijven, rem op economie en banenontwikkeling, et cetera.

Het aanbod aan bedrijventerreinen moet voldoende en kwalitatief passend zijn bij de vraag. En op regionaal niveau moet er flexibiliteit zijn wat aanbod van bedrijventerreinen betreft om in te spelen op veranderde omstandigheden, bijvoorbeeld als de vraag zich veel positiever ontwikkelt dan verwacht en andersom. Doorlopende monitoring van belang om vinger aan de pols te houden en bij te sturen waar nodig Idealiter werken de provincie en regio’s met een bandbreedte waarbij doorlopende monitoring van dynamiek op bedrijventerreinen sturing geeft, zie ook 5.6 hieronder. Dan wordt er dus niet gekozen voor één scenario om langjarig aan vast te houden. De werkelijke ontwikkeling van de ruimtevraag zal namelijk van jaar tot jaar fluctueren, afhankelijk van de economische conjunctuur. Deze fluctuatie zien we ook terug in de historische uitgifte in de provincie. Bovendien zijn er altijd onzekerheidsmarges waarbinnen de geprognosticeerde vraag zich bevindt. De langjarige prognoses zijn opgesteld om inzicht te bieden in de mogelijke ontwikkeling van de ruimtevraag naar bedrijventerreinen in Drenthe op langere termijn. Het is daarom goed mogelijk dat de daadwerkelijk uitgifte gedurende een of enkele jaren hoger of lager is dan de geprognosticeerde ruimtevraag.

Bovenkant bandbreedte past bij historische ontwikkeling en toekomstperspectief Drentse economie Vanuit de langjarige ontwikkelingen, de vergelijking met historische uitgifte en de verwachtingen over bijvoorbeeld trends, is het lage WLO scenario autonoom gezien onwaarschijnlijk in de Drentse regio’s. Dit betekent niet dat dit scenario zich op lange termijn niet kan voordoen. Bijvoorbeeld omdat de economie zich toch echt veel minder gaat ontwikkelen na corona (bijvoorbeeld omdat de schuldenberg bij bedrijven toch een keten van faillissementen op gang brengt), stijgende inflatie en de Oekraïne-crisis. Maar ook

Behoefteraming bedrijventerreinen Drenthe 21.226

52

omdat dit een beleidskeuze van provincie en regio’s kan zijn. Een keuze om komende jaren simpelweg minder extra ruimte te gaan bieden aan bedrijven op bedrijventerreinen en waarbij ingezet wordt op meer intensivering, meer gemengde ontwikkelingen en selectiviteit in welke bedrijven wel/geen ruimte krijgen. Immers, ruimte is niet eindeloos beschikbaar en er zijn meer opgaven met een grote ruimteclaim. De indicatoren die we hebben onderzocht wijzen nu eerder op een langjarige autonome ontwikkeling van de ruimtevraag op het groeipad van het hoge scenario. Ook de marktgeluiden uit het gesprek met marktkenners bevestigd dit. Het is bovendien niet ondenkbaar dat de vraag soms zelfs tijdelijk boven dat hoge groeipad uitkomt. Zeker wanneer op bedrijventerreinen extra en structureel wordt ingezet en ruimte geboden aan ruimtevragers die voorheen niet op de Drentse terreinen gevestigd werden (zoals onderstations energie) of grootschalige logistiek. Vanuit die optiek is in onze ogen het hoge scenario (inclusief een beperkte vervangingsvraag en een realistisch beeld bij de additionele vraag) een goed uitgangspunt voor het maximum van de vraag. Daarbij geldt uiteraard dat monitoring en eventueel bijsturen nodig blijft, mocht vraag toch lager of hoger uitvallen.

5.2 Beschikbare ruimte voor lokaal geworteld MKB is schaars Ondanks kwantitatief overaanbod in enkele gemeenten geen aanbod meer beschikbaar Zuiver kwantitatief zien we in Drenthe meer aanbod aan bedrijventerreinen dan vraag tot 2030 (en 2040). Toch knelt het op enkele plekken. Op lokaal niveau (gemeente of zelfs kern) kunnen bedrijven uitbreidingswensen hebben. Dit blijkt ook uit enkele concrete plannen voor nieuw bedrijventerrein in Drenthe. Juist in de kleinere kernen en dorpen in Drenthe is het aanbod aan bedrijventerreinen zeer beperkt. Het gaat om enkele ‘restkavels’ op kleine bedrijventerreinen. Veelal zijn op deze terreinen kleinschalige bedrijven gevestigd die sterk lokaal geworteld zijn. Verplaatsing naar een bedrijventerrein in bijvoorbeeld Assen, Coevorden, Emmen, Meppel of Hoogeveen is vaak geen optie. Ze liggen te ver weg, op grote bedrijventerreinen en bedrijven verliezen ermee de lokale binding. Uitbreidingswensen van deze bedrijven zijn vaak niet heel grootschalig, het betreft kavels tot zo’n 5.000 m². Mogelijk biedt een kleinschalige uitbreiding van lokale bedrijventerreinen in de toekomst perspectief voor lokale gemeenschappen om ook de lokale economie te stimuleren. Met name in gemeenten als Aa en Hunze, Borger-Odoorn, De Wolden, Westerveld kan dit spelen. Echter, ook in de dorpen rond Coevorden en Emmen kan dit spelen.

Van belang is om ook oog te hebben voor deze bedrijven. Zeker in de een situatie van overaanbod is een onderbouwing van dergelijke plannen vaak lastig. Juist door heel specifiek te programmeren op lokale bedrijven (door sec kleine kavels aan te bieden, een combinatie met wonen en/of via bestemmingsplanregels een en ander vast te leggen) kan de lokale bedrijvigheid voor de lokale economie behouden blijven. Dit vraagt omgekeerd ook voor een discussie/keuze ten aanzien van bedrijvigheid die de lokale context zijn overgroeid. Afwegingskader nodig om lokale ruimtevraag te faciliteren Maak als gemeenten afspraken met elkaar hoe daar mee om wordt gegaan. Worden lokale uitbreidingen nog toegestaan? Worden bedrijven vanaf een bepaalde omvang naar een regionaal bedrijventerrein begeleid? Bedrijven kiezen uiteraard zelf hun vestigingslocatie, maar u kunt bedrijven wel adviseren wat op langere termijn de meest toekomstbestendige locatie is voor een bedrijf, bijvoorbeeld op uitbreidingsmogelijkheden, eventuele overlast die vrachtverkeer gaat veroorzaken, bereikbaarheid, etc. Ons advies hierin is dat niet iedere kern of gemeente alle soorten bedrijvigheid hoeft te kunnen faciliteren. Regionale bedrijventerreinen voorzien in de vraag naar grootschalige kavels of milieuhinderlijke bedrijvigheid.

Als dat betekent dat een bedrijf dat groeit op een gegeven moment de stap moet maken van een lokaal terrein naar een regionaal terrein, ontstaat daardoor op de achtergelaten plek vaak ook weer kansen voor startende ondernemers. Gebruik het bestaande onderzoek naar toekomstbestendige bedrijventerreinen om een scherp beeld te hebben van de locaties die ruimtelijk-economisch onder druk staan. Daar is extra aandacht voor de bestaande voorraad nodig.

53

Behoefteraming bedrijventerreinen Drenthe 21.226

5.3 Bepaal (samen) welke grootschalige ruimtevragers in Drenthe te faciliteren en waar Ook in Drenthe grootschalige ruimtevragers, bovendien groeiende interesse Grootschalige ruimtevragers (>5 hectare) zijn zeer actief op de bedrijventerreinenmarkt. Op een aantal plekken in Nederland is tot 50% van de uitgifte (in hectares) op bedrijventerreinen in de afgelopen jaren afkomstig van bedrijven met een ruimtevraag groter dan 5 hectare. Het betreft vooral grootschalige logistieke bedrijven (logistiek dienstverleners, verladers, e-commerce), maar ook datacenters (hyperscale) en productiebedrijven (bijvoorbeeld in food, recycling, offshore of prefab-bouw). Ook in Drenthe (en omgeving) zien we een toenemende interesse voor grootschalige bedrijfskavels. Mede als gevolg hiervan verwachten we een recorduitgifte van bedrijventerreinen in Drenthe in het jaar 2022. Recent hebben al enkele bedrijven grootschalige kavels gekocht en een rondgang langs de verschillende Drentse gemeenten wijst uit dat er ook diverse partijen met een grote ruimtevraag interesse hebben voor vestiging in Drenthe. Tabel 24: Selectie van grootschalige bedrijfsvestigingen (>5 hectare) sinds 2018 in Drenthe en omliggende provincies Bedrijf

Plaats

Sector Drenthe

Fage M&G Group Friesland Campina Re-buildit Jarola

Hoogenveen Assen Meppel Emmen Coevorden

Royal A-Ware/Fonterra AB Texel

Heerenveen Heerenveen

Shine Medical Aldi Google

Veendam Groningen Winschoten

Plegt-Vos Condor Carpets / Vebe flooring Picnic Wehkamp

Almelo Genemuiden Zwolle Zwolle

Voedingsmiddelenindustrie Bouw Logistiek (food) Bouw (prefab) Technische groothandel Friesland Logistiek (food) Logistiek (food) Groningen Productie van medicijnen Logistiek (retail) Datacenter Overijssel Bouw (prefab) Productie van tapijt E-commerce E-comemrce

Stec Groep, 2022, database bedrijfsvestigingen

De toenemende interesse van grote ruimtevragers heeft twee redenen. Ten eerste groeit al jaren de ‘output’ die bedrijven genereren. Productieprocessen automatiseren en om winstgevend te blijven moeten bedrijven de productie (of opslag) opvoeren om te kunnen concurreren. Ook stelt schaalvergroting bedrijven in staat om efficiënter te werken. Ook in Drenthe zien we een opschaling van processen die leiden tot nieuwbouw, het samenvoegen van meerdere vestigingen of de autonome groei van succesvolle bedrijven. Ten tweede is er een toenemende ruimtedruk in verschillende delen van Nederland. Bovendien worden diverse regio’s selectiever ten aanzien van de vestiging van grootschalige bedrijven. Hierdoor verwachten we dat bedrijven steeds vaker ‘andere’ plekken overwegen bij de locatiekeuze. Nu is er nog een dominantie van Zuid-Nederland, maar steeds vaker worden ook provincies als Gelderland, Flevoland en Overijssel betrokken in locatiestudies. Drenthe staat wat dit betreft aan de vooravond van nieuwe zoekvragen. Omdat Drenthe nog geen bewezen ‘track record’ heeft en de cijfers die ten grondslag liggen aan de prognose hierin logischerwijs nog niet voorzien hebben we een inschatting gemaakt van de extra ruimtevraag die op Drenthe af kan komen.

Hierbij overigens nog de kanttekening dat als Drenthe er in slaagt om strategische vestigingen 14 aan te trekken, dat sprake kan zijn van een nog groter effect.

In dit verband denken we bijvoorbeeld aan een disruptive als Tesla, waarvoor Emmen in de race was voor vestiging. Prognosemodellen en inschattingen kunnen hier niet op voorbereid zijn of een accuraat beeld van geven.

14

54

Behoefteraming bedrijventerreinen Drenthe 21.226

Vestigingsklimaat van Drenthe is goed Drenthe heeft enkele kenmerken die aantrekkelijk zijn voor locatiezoekende bedrijven, zoals de ligging op de corridor naar Hamburg/Scandinavië/Oost-Europa (welke in de komende jaren sterk zal verbeteren), de relatief lage ruimtedruk in combinatie met de nog beschikbare ruimte, een beschikbare arbeidsmarkt (de arbeidsmarkt in Drenthe is minder krap dan gemiddeld in Nederland) en een opleidingsniveau van de beroepsbevolking dat goed aansluit bij het werk op bedrijventerreinen. Ook zijn er specifieke onderdelen van de Drentse economie die aantrekkelijk kunnen zijn voor bedrijven om zich er te vestigen. Denk bijvoorbeeld aan de aanwezigheid van sterke economische clusters, zoals de sterke economie van de Regio Zwolle, de voedingsmiddelenindustrie (Meppel-Hoogeveen) en de chemische en high tech industrie (Emmen-Coevorden, Hoogeveen). De regio kent – naast een goede autobereikbaarheid – multimodale vervoersoplossingen met de haven in Meppel en de railterminal in Coevorden. Bovendien zijn ook in Assen, Coevorden en Emmen multimodale overslagmogelijkheden. Kortom, voor locatiezoekende bedrijven (zowel uit Drenthe als uit andere delen van Nederland/buitenland) is Drenthe een aantrekkelijke vestigingslocatie.

In eerste instantie denken we dan aan bedrijven in de logistiek (zowel retail, food als ecommerce) en (maak)industrie (gekoppeld aan de Drentse clusters voedingsmiddelenindustrie en (groene) chemie). Drenthe kan bovendien een interessante vestigingslocatie voor nieuwe economische activiteiten in de prefab-bouw, circulaire economie (recycling en verwerking van producten) of automotive/EV (productie batterijen). De leads en gesprekken die de gemeenten voeren met bedrijven zijn hier het bewijs van. Tabel 25: Vestigingseisen belangrijke doelgroepen voor Drenthe Logistiek (XXL) • Ligging in marktgebied • Bereikbaarheid locatie (bij voorkeur multimodaal) • Omvang kavel • Beschikbaarheid personeel

Maakindustrie (en prefabbouw) • Sterke vertegenwoordiging van ‘keten’ in nabijheid • Bereikbaarheid • Beschikbaarheid personeel • Aanwezigheid bundeling van kennis / samenwerking / cluster

Circulaire economie

Automotive / EV

• Aanwezigheid producenten • Milieuruimte (categorie 4 en 5) • Aanwezigheid bundeling van kennis / samenwerking / cluster (nieuwe technieken) • Bereikbaarheid locatie (bij voorkeur multimodaal)

• Nabijheid producenten • Omvang kavel • Beschikbaarheid (groene) stroom/netwerkcapaciteit • Beschikbaarheid technisch personeel • Overheidssteun (nationaal / Europees)

Stec Groep, 2022, op basis van database bedrijfsvestigingen

Kwalitatieve mismatch vraag en aanbod Op basis van de prognose van de ruimtevraag verwachten we dat de autonome groei leidt tot de concrete vraag van bedrijven naar een grootschalig kavel. In dit verband denken we bijvoorbeeld aan de ruimtevraag van M&G Group (Assen), Jarola (Coevorden), Re-buildit (Emmen) en FrieslandCampina (Meppel), bedrijven die al (deels) in Drenthe gevestigd zijn en door uitbreiding tot de categorie grootschalige ruimtevragers behoren. Ook bedrijven van buiten vestigen zich in Drenthe. Denk onder andere aan Fage (Hoogeveen). Ook was Drenthe in de run voor de megafabriek van Tesla en de distributiecentra van Bestseller en Jysk. In de prognose houden we rekening met een substantieel aandeel in de totale ruimtevraag naar bedrijventerreinen afkomstig van grootschalige bedrijven. We verwachten dat het merendeel van deze bedrijven in de zuidelijke corridor zal landen (A28/A32/A37/E233), gelet op de vestigingseisen (zie hiervoor en hoofdstuk 3, waaronder voldoende ruimte, voldoende arbeidsmarktpotentieel, ontsluiting op snelweg en afstand tot achterland) van deze bedrijven. Grote disruptieve vestigingen (van enkele tientallen hectares) zijn geen onderdeel van de inschatting die we in deze prognose gemaakt hebben. Een blik op het aanbod in Drenthe leert dat er beperkt – aaneengesloten – kavels beschikbaar zijn voor deze grootschalige bedrijven.

Op een aantal plaatsen is een herverkaveling nodig om dergelijke bedrijven te kunnen faciliteren. Alleen op Riegmeer (Hoogeveen), De Tweeling (Emmen) en Bedrijvenpark A37 (Emmen) zijn nog enkele kavels beschikbaar voor bedrijven groter dan 5 hectare. Er is dus sprake van een kwalitatieve mismatch tussen vraag en aanbod, temeer ook omdat enkele gemeenten ook aangeven naar vestiging van een specifieke doelgroep streven.

Behoefteraming bedrijventerreinen Drenthe 21.226

55

Maak afspraken over ontwikkeling nieuwe locatie voor grootschalige bedrijfsvestigingen Een wildgroei aan vestigingsmogelijkheden voor grootschalige bedrijfsvestigingen komt zowel de Drentse economie als het Drentse landschap niet ten goede. Bedrijven kunnen niet profiteren van elkaars nabijheid (bijvoorbeeld door investeringen in ontsluiting, faciliteiten of services) waardoor het vestigingsklimaat suboptimaal blijft en er kan geen massa worden gemaakt, waardoor ook geen serieus cluster kan ontstaan. Versnippering draagt ook niet bij aan (het behoud van) landschappelijke waarden. De verdozingsdiscussie, welke nu zeer actueel is, is ten dele ook gestoeld op de verschijningsvorm van de grootschalige vestigingen. Versnipperde ontwikkelingen (bijvoorbeeld in elke gemeenten aan de zuidelijke corridor één of enkele grote bedrijfsvestigingen) veroorzaakt een gevoel van lintbebouwing langs de snelweg. Door clustering op één of twee locaties, kan ook de landschappelijke inpassing met meer uitstraling georganiseerd worden. De gebiedsontwikkeling Greenport Venlo en Wijkevoort (Tilburg) zijn voorbeelden van recente ontwikkelingen met veel aandacht voor landschappelijke inpassing. Overigens is ook de grondprijs een sturingsmechanisme om zorgvuldig ruimtegebruik af te dwingen. Immers, een hogere grondprijs maakt intensiever bouwen eerder haalbaar.

Ons advies is dus om binnen Drenthe één of twee locaties aan te wijzen specifiek voor de vestiging van deze doelgroep. Andere bedrijven zijn hier in principe niet welkom. Overige aspecten om rekening mee te houden bij het komen tot afspraken over ontwikkeling van een dergelijke locatie(s) zijn: op- en afschaalbaarheid van de plannen mocht er meer/minder vraag zijn, flexibiliteit in kavelomvang zodat ook zeer grote bedrijven zich kunnen vestigen, criteria voor selectie van vestigingen (bv. regionale meerwaarde, aantal arbeidsplaatsen en/of huisvestingsplan arbeidsmigranten), eisen ten aanzien van duurzaamheid (bv. verplicht zon op dak, WKO, windenergie op het terrein, koppeling met RES-afspraken) en energietransitie (waterberging, voorkomen hittestress, vergroening). Ook ambities ten aanzien van samenwerking tussen/met bedrijven is relevant om van te voren te definiëren (organisatie samenwerking, bijdrage, reststromen, bundeling). Op deze manier realiseert u een toekomstbestendig bedrijventerrein. Immers, bedrijven zijn ook naar de toekomst footloose. Als het vestigingsklimaat dusdanig sterk is, zullen bedrijven zich langer binden aan de specifieke locatie.

Er zijn enkele interessante zoekgebieden voor potentiële nieuwe grootschalige ontwikkelingen Voor de aanvullende ruimtebehoefte van grootschalige ruimtevragers, zijn de op de A28/A32/A37/E233corridor interessante zoekgebieden rond Meppel, rond Hoogeveen, Coevorden en Emmen potentieel het meest geschikt. Op basis van onze verkenning concluderen we het volgende: • Meppel is potentieel een aantrekkelijke vestigingslocatie voor grootschalige bedrijven vanwege de ligging nabij de haven, maar ook ten opzichte van Regio Zwolle. Voor met name de logistiek biedt Meppel een aantrekkelijke vestigingslocatie voor zowel nationale als Europese distributie. Ook is Meppel een aantrekkelijke locatie voor bedrijven in de voedingsmiddelenindustrie. Potentiële uitbreidingsplannen zijn beoogd nabij de snelweg, op korte afstand van de haven. • Voor Hoogeveen geldt min of meer hetzelfde. Ook hier zijn vooral logistiek en de voedingsmiddelenindustrie aantrekkelijke marktsegmenten. De ligging aan het knooppunt A28/A37 geeft Hoogeveen een goede strategische positie binnen de marktregio. • Coevorden ligt verder van de snelweg, maar heeft een railterminal ter beschikking waardoor voor vervoer naar het achterland (Hamburg, Scandinavië en Oost-Europa) Coevorden een aantrekkelijke vestigingslocatie kan zijn. Diverse internationale bedrijven hebben zich op Europark gevestigd.

• Ook Emmen is een potentieel aantrekkelijke vestigingslocatie voor grootschalige bedrijven. De grootste meerwaarde Emmen ten opzichte van andere zoekgebieden in de provincie zit in de synergie met de al bestaande industrie (high tech en chemie), bijvoorbeeld voor het sluiten van kringlopen en toeleveringsrelaties. Het huisvesten van bedrijven die binnen het bestaande cluster passen, levert op die locaties waarschijnlijk de grootste economisch-maatschappelijke meerwaarde op. De ligging aan de snelweg en nabij de Duitse grens maakt dat Emmen voor logistieke vestigingen vooral aantrekkelijk is voor Europees georiënteerde stromen. De locatie Rundedal kan bijvoorbeeld voldoende massa genereren voor een sterke locatieontwikkeling. Beschikbaarheid van arbeid op een locatie ver van het bewoond gebied is wel een uitdaging. Hierin zal extra geïnvesteerd moeten worden.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Noordenveld&id=368767a7-6fe6-4127-b58c-f55b3e2da222