CConstaterende datNoordenveld
Koppel je AI →
Document · PDF

2. Behoefteraming bedrijventerreinen Drenthe (Stec Groep)

Besluitvormende vergadering 26 september 2024, gemeente NoordenveldBij agendapunt: Bedrijventerreinenvisie Noordenveld30.797 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 4

21

Additionele vraag

Behoefteraming bedrijventerreinen Drenthe 21.226

+

Wat is het? Vraag naar bedrijventerrein die niet direct te ‘voorspellen’ is via ramingsmethodiek. Het gaat veelal om grote, nieuwe (economische) ontwikkelingen 8, incidenteel van aard. Hoe bepalen we deze ruimtecomponent? Inschatting op basis van bestaande onderzoeken en eigen databases over locatiedynamiek, maar ook veelal niet direct kwantificeerbaar. Recent voorbeeld in Drenthe De aangekondigde vestiging van het Griekse FAGE in Hoogeveen. Dit betekent nieuwe activiteit voor Drenthe vanuit een bedrijf dat er nog niet gevestigd was.

2.5 Interpretatie van behoefteraming Werkgelegenheid als basis, maar geen wetmatigheid, voor toekomstige ruimtevraag De gehanteerde methodiek voor het bepalen van de uitbreidingsvraag is een van onderop (op basis van specifieke lokale en regionale data uit de regio’s) opgebouwde modelmatige benadering van de ruimtevraag. Belangrijk uitgangspunt daarbij is dat de ruimtevraag afgeleid kan worden van de werkgelegenheidsontwikkeling. Daarbij kijkt het model naar het resultaat van drie parameters (zie bijlage A voor nadere methodische toelichting): • de ontwikkeling van het aantal banen (naar sector en naar regio) tussen het basisjaar van de prognose en een moment in de toekomst; • waar deze banenontwikkeling plaatsvindt, de locatietypevoorkeur: vindt de groei plaats op bedrijventerreinen of bijvoorbeeld op kantoorlocaties en in centrumgebieden?; • hoeveel ruimte elke baan inneemt, de terreinquotiënt, en de verwachte ontwikkeling daarvan. Daarbij nemen we bijvoorbeeld het effect van trends als robotisering/automatisering mee, die soms leiden tot minder of stabiele werkgelegenheid op de productielocatie, maar wel groei in productie, toegevoegde waarde en ruimtebeslag (een stijgende terreinquotiënt dus).

Het is nadrukkelijk de combinatie van de verwachte ontwikkeling op deze parameters die het toekomstige ruimtebeslag en daarmee de verwachte uitbreidingsvraag naar bedrijventerreinen bepaalt. Van invloed op deze toekomstige ontwikkeling zijn onder meer economische groei, vraag naar werknemers, trends, maar bijvoorbeeld ook (gemaakte) beleidskeuzes tot op heden. Laatste factor is bijvoorbeeld van invloed op hoe/waar bedrijven nu zijn gevestigd in een regio en daarmee op de locatietypevoorkeur. Voor sectoren als de industrie en logistiek geldt dat werkgelegenheidsontwikkeling niet altijd direct een goede voorspeller is van ruimtevraag. Door investeringen in bijvoorbeeld automatisering en robotisering zijn deze sectoren in staat om met hetzelfde aantal of zelfs minder mensen evenveel of meer toegevoegde waarde en productie te leveren. Mogelijk ook met ruimtevraag als gevolg. Het is daardoor van belang om in het prognosemodel een goede inschatting te maken van de terreinquotiënt. Die neemt namelijk toe bij een gelijkblijvend aantal banen en groeiende ruimtevraag van bedrijven door automatisering en robotisering. Werkgelegenheid blijft de meest werkbare basis voor het prognosemodel, omdat de data (1) langjarig, (2) tot op vestigingsniveau en (3) eenduidig en betrouwbaar is. Theoretisch betekent in het prognosemodel elke extra baan direct ook extra ruimtevraag en andersom.

Op microniveau (bedrijfsniveau) klopt deze aanname in de praktijk niet altijd. Werkgelegenheid moet erg sterk terugvallen wil er daadwerkelijk sprake zijn van krimp in ruimtebeslag. De werkgelegenheid bij bedrijven beweegt met de economische golven mee. Bij de eerste de beste paar werknemers die erbij komen of eraf gaan, zal een bedrijf niet zomaar ruimte afstoten of uitbreiden. Dit gebeurt pas als echt duidelijk is dat er structureel meer of minder ruimte nodig is, waarbij vaak ook meer strategische, bedrijfseconomische Ontwikkelingen voor bijvoorbeeld de energie infrastructuur zijn hier dus geen onderdeel van. Dit zijn immers geen bedrijven (economische activiteit) en kennen dus afwijkende vestigingscriteria. Bovendien kunnen dit soort ontwikkelingen ook elders (buiten bedrijventerreinen) landen. Het is wel raadzaam om te monitoren of dit soort ontwikkelingen ten koste gaan van ruimte voor bedrijven.

8

Behoefteraming bedrijventerreinen Drenthe 21.226

22

afwegingen en andere factoren dan alleen de werkgelegenheid een rol spelen. 9 Daardoor bewegen dus ook parameters als de terreinquotiënt met deze ontwikkelingen mee en is sprake van een tijdsfactor tussen de ontwikkelingen bij bedrijven en het ruimtelijk effect. Dit is één van de redenen dat de behoefteraming op een bepaald schaalniveau opgesteld moet worden om een betrouwbaar beeld te kunnen geven. Op regionaal schaalniveau – en over langere termijn – geeft de beschreven behoefteramingsmethodiek een gedegen inschatting van de ruimtevraag 10. Behoefteraming is beleidsneutraal, uitgedrukt in twee scenario’s De Welvaart en Leefomgeving (WLO) scenario’s zijn de basis voor de raming van de uitbreidingsvraag naar bedrijventerreinen in Drenthe. De ontwikkeling van de totale werkgelegenheid is gebaseerd op de twee WLO-scenario’s van het CPB/PBL (2015): WLO laag en WLO hoog. De algehele groeipercentages van de WLO-scenario’s zien we als gegeven en leggen we bovenop de meest recente werkgelegenheidscijfers (bron: Provinciaal werkgelegenheidsregister Drenthe (PWR), 2020). Belangrijkste redenen hiervoor is de raming op te bouwen vanuit de situatie zoals deze nu is en om recht te doen aan de ontwikkelingen die sinds 2012 al hebben plaatsgevonden.

RAMING BEDRIJFSTAKKEN VAN EIB Tijdens het opstellen van deze behoefteraming werkt het EIB in opdracht van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) aan een prognose op bedrijfstakniveau. EZK wil provincies en onderliggende regio’s hiermee ondersteunen om in hun ruimtelijk beleid te anticiperen op deze ontwikkelingen. Deze bedrijfstakramingen geven de verwachte ontwikkelingen weer van het arbeidsvolume en de toegevoegde waarde voor 18 bedrijfstakken voor de periode 2019-2032. Deze EIBraming was echter niet op tijd beschikbaar om in deze Drentse behoefteraming als basis te gebruiken. Een scan van de resultaten laat zien dat de raming door EIB niet wezenlijk lager of hoger ligt dan de WLOscenario’s en dat resultaten dus vergelijkbaar zijn. Voor de WLO-scenario’s zijn de onderliggende aannames voor Drenthe vergeleken met de daadwerkelijke ontwikkelingen tot nu toe. We concluderen hieruit dat de daadwerkelijke werkgelegenheidsontwikkeling in de periode 2012-2018 onder het WLO-laag scenario lag. Sinds 2019 beweegt de daadwerkelijke ontwikkeling zich tussen WLO laag en WLO hoog. Vooralsnog lijken de WLO-scenario’s daarmee voor Drenthe een prima bandbreedte te vormen voor toekomstige ontwikkelingen. De geraamde uitbreidingsvraag is een beleidsneutraal scenario.

De raming kijkt naar langjarige historische ontwikkelingen en houdt rekening met trends en ontwikkelingen in de toekomst. De raming gaat dus uit van het voortzetten van de huidige praktijk van bedrijventerreinenontwikkeling en -planning, en van de autonome groei van bedrijven. Huidige locatievoorkeuren en gemiddeld ruimtegebruik worden dus min of meer voortgezet (rekening houdend met trends en ontwikkelingen). Het is dus belangrijk om te beseffen dat de geraamde uitbreidingsvraag niet zonder meer een ‘gegeven’ is, maar dat hier invloed op uitgeoefend kan worden. Deze kunnen ook een verhogend effect hebben op de ruimtevraag, zoals het actief verplaatsen van bedrijven vanuit het buitengebied naar een formeel bedrijventerrein. Of verhoogde inzet (inclusief een topwerkmilieu) voor grootschalige ruimtevragers van buitenaf. Omgekeerd kan beleid of versoepeling op vestiging van solitaire bedrijven (meer ruimte bieden voor vestiging of uitbreiding van bedrijven in het buitengebied) een negatief effect hebben op de ruimtevraag naar formele bedrijventerreinen. Twee aspecten die van invloed kunnen zijn op de berekende uitbreidingsvraag willen we in het bijzonder uitlichten: • Verstedelijkingsstrategie en woningbouwambities: het Deltaplan voor de noordelijke provincies betekent voor Drenthe een opgave van 45.000 woningen.

Deze woningen zijn voor alle noordelijke Uit eerder onderzoek (CPB, 1998 en Stec Groep, 2018) blijkt dat bedrijven pas structureel fysiek inkrimpen als de werkgelegenheid met zo’n 50% afneemt. Voor de industrie moet die afname zelfs meer dan 80% zijn. Feitelijk gaat het dan om faillissementssituaties of fundamentele locatie-afwegingen. 10 Dit blijkt onder meer uit een evaluaties van de BLM door het Planbureau voor de Leefomgeving en een evaluatie van Erik Louw en Han Olden (2016), hier te raadplegen. 9

Behoefteraming bedrijventerreinen Drenthe 21.226

•

23

provincies ruimtelijk inpasbaar. Volgens de haalbaarheidsanalyse van het Deltaplan zal in de periode tot 2040 maar een deel van de geplande woningen gerealiseerd worden, deels omdat de geplande nieuwe spoorweginfrastructuur van en naar noordelijk Nederland niet voor 2035 gereed zal zijn. De verstedelijkingsstrategie Groningen-Assen gaat uit van 21.000 woningen tot 2030. De verstedelijkingsstrategie van de regio Zwolle gaat uit van minimaal 40.000 woningen tot 2040. Deze woningen voorzien in Drenthe grotendeels in de autonome groei van de Drentse huishoudens. We verwachten een beperkt effect op de ontwikkeling van de werkgelegenheid zoals verwacht in de WLOscenario’s. Intensiever benutten bestaande bedrijventerreinen: de behoefteraming hanteert de huidige intensiteit van het ruimtegebruik op bedrijventerreinen als uitgangspunt en kijkt naar het effect van trends en ontwikkelingen hierop. Er worden in het model geen aannames gedaan over het inzetten op intensiever gebruiken van de bestaande voorraad. Het ruimtegebruik is in sommige regio’s en gemeenten relatief extensief. Zo zijn er in Zuidoost-Drenthe zo’n 20 banen per hectare, terwijl dit gemiddeld in Nederland op zo’n 40 ligt. Er zijn dus mogelijk kansen om een deel van de uitbreidingsvraag naar bedrijventerreinen op te vangen in de bestaande voorraad door middel van intensiever ruimtegebruik.

Effect (economische) crisis valt naar verwachting binnen de bandbreedte van WLO laag en hoog De coronacrisis heeft in 2020 een forse impact gehad op de Nederlandse economie. De economie kromp in 2020 met 3,8% (bron: CBS, 2022; voorlopig cijfer). Dat was een sterkere krimp dan in 2009 (3,7%). Hoewel de (lange termijn) effecten nog niet duidelijk zijn, zien we inmiddels echter dat de economie zich sneller herstelt dan verwacht. Voor 2021 wordt volgens de augustusraming van het CPB uitgegaan van een economische groei van 3,8%, en voor 2022 van 3,2%. Het CPB verwacht dat ook de werkgelegenheid snel terugkeert op het oude niveau. Hoe het herstel er uit ziet, verschilt per sector. Het voorlopige beeld is dat sectoren die veelal op bedrijventerreinen zijn gevestigd er relatief goed vanaf komen. Tegelijkertijd brengt de oorlog in Oekraïne ook weer nieuwe economische onzekerheden met zich mee. Wat de effecten op langere termijn zijn is op dit moment nog te vroeg om te zeggen. In de langjarige prognoses van de werkgelegenheid (WLO-scenario’s) wordt uitgegaan van schommelingen in de economische conjunctuur. Hiermee worden perioden van hoogconjunctuur en recessie als het ware tegen elkaar weg gestreept. Een mogelijke recessie als gevolg van grondstoffenschaarste en onrust in Europa kan over een periode van 10 jaar weer teniet gedaan worden door een opleving van de economie.

De bandbreedte WLO laag en hoog is daarmee het meest plausibel uitgangspunt. Uit onze eigen monitoring van locatiedynamiek zagen we in 2020 in Nederland een afname van circa 10% in de ruimtevraag op bedrijventerreinen (zowel uitgifte van nieuw bedrijventerrein, herontwikkeling van brownfields als opname in de bestaande voorraad) ten opzicht van (topjaar) 2019. In Drenthe was het beeld anders en was zelfs sprake van een toename in 2020. Dit had alles te maken met een aantal grotere investeringsbeslissingen, zoals de uitbreiding van Pandriks Bake Off in Meppel en de uitbreiding van Wildkamp/Jarola in Coevorden. We zien op landelijk niveau dat de locatiedynamiek zich weer snel herstelde en in 2021 naar recordhoogte steeg. Daarnaast zien we dat de coronacrisis vooral een katalysator is geweest van trends die al zichtbaar waren in de bedrijventerreinenmarkt. Voorbeelden zijn de groei van e-commerce (en daardoor versterkte groei van zowel XL- als kleinschalige stadslogistiek) en meer aandacht voor een groene, gezonde en prettige werkomgeving. Vanwege de grote sectorale groeiverschillen en specifieke regionale kenmerken zijn er grote regionale verschillen te zien in economisch herstel. Uit CBScijfers blijkt dat regio Noord-Drenthe binnen de provincie de hoogste economische groei heeft sinds het derde kwartaal van 2019 11.

Al met al verwachten we dat de bandbreedte van de WLO-scenario’s op de lange termijn overeind blijft als realistisch toekomstbeeld. WLO laag gaat, voor heel Nederland, uit van een jaarlijkse economische groei van 1,1% tot 2030. Hoewel de economie in 2020 sterk kromp, zien we dat de economie zich snel herstelt en verwachten we dat de economische groei op lange termijn niet onder WLO laag uit komt.

11

https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2021/50/economie-in-bijna-alle-regio-s-boven-niveau-van-voor-coronacrisis

24

Behoefteraming bedrijventerreinen Drenthe 21.226

Figuur 66: Economische groei in Nederland in perspectief; corona-effect lijkt kortstondig

Volumemutatie bbp (in %)

4 2 0 -2 -4 2015

2016 2017 Historisch

2018

2019* 2020* 2021 2022 2023 2024 Voorspelling CPB (juniraming 2021)

2025 2026 2027 WLO laag

2028 2029 2030 WLO hoog

Bron: CPB (juni 2021) Actualisatie Verkenning middellange termijn 2022-2025; CBS Statline, 2021; CPB/PBL (2015), Nederland in 20302050: twee referentiescenario’s – Toekomstverkenning Welvaart en Leefomgeving.

Behoefteraming is een saldobenadering De geraamde uitbreidingsvraag is een saldo-benadering: positieve en negatieve uitkomsten van sectoren vallen tegen elkaar weg. Vertaald naar ruimtevraag betekent dit dat op termijn bestaande locaties vrijvallen en hier – in potentie – nieuwe bedrijven gevestigd kunnen worden. De vraag is hoe het (bestaande, vrijkomende) aanbod aansluit bij de wensen en eisen van de zoekende partij. Inzicht in de kwalitatieve kant van vraag en (bestaand, mogelijk vrijkomend) aanbod wordt in deze context dus extra belangrijk. De behoefteraming gaat dus niet alleen over nieuwe terreinen; juist de bestaande voorraad is van groot belang. Het toekomstbestendig maken en houden van de bestaande voorraad, bijvoorbeeld via herstructurering, is van belang om een deel van de vraag ook binnen die bestaande voorraad te laten landen. In de praktijk zit vaak een gat tussen vrijkomen en hergebruik van ruimte. Herontwikkeling vraagt tijd, waardoor ook rekening gehouden moet worden met een bepaalde schuifruimte: beschikbaarheid van voldoende en kwalitatief passend aanbod om in de behoefte van bedrijven te kunnen voorzien terwijl ondertussen de vrijgevallen ruimte vraaggericht en passend bij de kwaliteiten van de vraag wordt herontwikkeld. Een negatieve uitbreidingsvraag betekent dus ook niet dat er helemaal geen ruimtevraag is.

Bedrijven kunnen om kwalitatieve redenen een vervangingsvraag hebben naar een andere locatie. Zoals door veranderende huisvestingswensen en eisen – bijvoorbeeld door krimpende ruimtevraag – en door ontwikkelingen in de omgeving van het bedrijf (ruimtelijk, wetgeving, et cetera).

2.6 Vertaling vraag naar werkmilieus De behoefteraming wordt in de basis uitgesplitst naar sectoren. Per sector wordt een verwachting uitgesproken over de drie prognoseparameters (werkgelegenheid, locatietypevoorkeur en terreinquotiënt) en zo wordt per sector de ruimtevraag in beeld gebracht. Dit is de basis van de BLM-methodiek, ontwikkeld door het CPB/PBL. We zien echter dat het ruimtelijke en kwalitatieve onderscheid in de vraag naar bedrijventerreinen zich steeds minder voordoet op basis van sectorafbakeningen. De sector waarin een bedrijf actief is (o.b.v. SBI-codering) zegt niet altijd iets over de activiteit of het soort vestiging van het bedrijf. Bijvoorbeeld: een industriebedrijf kan ook een logistieke vestiging openen, om de distributie van de producten te verzorgen. Of een bouwbedrijf dat een prefab-fabriek (productie) begint. Om tot een praktische en werkbare behoefteraming te komen, kijken we daarom naar andere aspecten die kwalitatief onderscheidend zijn. In de provincie Drenthe zien we dat twee kenmerken het meest bepalend zijn voor de vraag die een bedrijventerrein aantrekt. Dat zijn (1) de omvang van de kavels op het terrein (in samenhang met de totale omvang van het terrein) en (2) het verzorgingsgebied van het terrein, waarin we onderscheid maken tussen lokaal en regionaal.

Deze indeling sluit niet geheel aan bij de provinciale omgevingsverordening omdat deze enkel uitgaat van lokale en regionale bedrijventerreinen en geen rekening houdt met omvang van een bedrijventerrein of bedrijfskavel. Met behulp van reikwijdte en omvang onderscheiden we vier typen bedrijventerreinen in Drenthe:

Behoefteraming bedrijventerreinen Drenthe 21.226

25

1. Kleinschalig lokale bedrijventerreinen: kleinere bedrijventerreinen met vooral kleinschalige kavels (tot 0,5 hectare). Bedrijven op deze terreinen zijn sterk lokaal gebonden, het verzorgingsgebied van deze terreinen is dus lokaal. Hierdoor is vooral de spreiding van deze hectares over een regio van belang. Immers, aanbod 15 of 20 kilometer verderop is voor een lokaal MKB bedrijf vaak geen alternatief. Dit komt overeen met de typering lokale bedrijventerreinen in de Omgevingsverordening Drenthe. 2. Regulier gemengde bedrijventerreinen: brede categorie bedrijventerreinen met vooral kleinschalige tot middelgrote kavels (bandbreedte grofweg 0,5 tot 3 hectare). Verzorgingsgebied is lokaal tot regionaal. In de praktijk zien we dat er overlap is tussen deze groep bedrijventerreinen en de grootschalige regulier gemengde bedrijventerreinen, bijvoorbeeld ook op een terrein zelf. Een enkel lokaal bedrijventerrein valt onder deze categorie. Verreweg de meeste terreinen in deze groep vallen onder de noemer regionale terreinen, conform de Omgevingsverordening Drenthe. 3. Grootschalige regulier gemengde bedrijventerreinen: bedrijventerreinen met vooral grootschalige kavels (vanaf 2 hectare). Verzorgingsgebied is (boven)regionaal. In de praktijk zien we dat er overlap is tussen deze groep bedrijventerreinen en de regulier gemengde bedrijventerreinen, bijvoorbeeld ook op een terrein zelf.

Conform Omgevingsverordening Drenthe betreft het de regionale bedrijventerreinen. 4. Specifieke bedrijventerreinen: bedrijventerreinen die door een specifieke doelgroep (bijvoorbeeld watergebonden bedrijven, hoge milieucategorie, campus) niet binnen bovenstaande indeling passen. Zie figuur hieronder voor een grafische weergave van de twee bepalende kenmerken en de resulterende typen bedrijventerreinen in Drenthe. Elk bedrijventerrein met hard (plan)aanbod in de provincie delen we in naar een van de bovenstaande typen bedrijventerreinen, zie ook bijlage C. Deze typen bedrijventerreinen zijn niet ‘met een schaar te knippen’ en lopen in de praktijk vaak door elkaar heen. Zo kan een lokaal kleinschalig terrein toch één grootschalige kavel hebben of kan een grootschalig bedrijventerrein een deel van het terrein hebben waar kleinere bedrijven zich kunnen vestigen. Een bedrijventerrein kan dus (potentieel) meerdere soorten vraag bedienen. Het harde (plan)aanbod in de provincie splitsen we uit naar type bedrijventerreinen volgens bovenstaande indeling. Vervolgens confronteren we per regio indicatief vraag en aanbod naar bovenstaande typen terreinen. Dit geeft een indicatie van de kwalitatieve behoefte. Figuur 77: Schematische weergave typen bedrijventerreinen Drenthe

26

Behoefteraming bedrijventerreinen Drenthe 21.226

3 Behoefteraming provincie Drenthe In dit hoofdstuk de behoefteraming voor de provincie Drenthe als geheel. In de volgende hoofdstukken lichten we de behoefteraming per regio toe en gaan we uitgebreid in op de verschillende onderdelen van de behoefte (vraag, aanbod, confrontatie).

3.1 Ruimtevraag bedrijventerreinen 3.1.1 Uitbreidingsvraag De uitbreidingsvraag ramen we in drie perioden: voor de komende drie jaar, de komende acht jaar, en een doorkijk naar 2040. Voor de kwalitatieve vertaling van de vraag en de confrontatie met het aanbod kijken we alleen naar de periode tot 2030. Totale vraag op provincieniveau De bandbreedte van de uitbreidingsvraag in de provincie Drenthe in de periode 2022 tot 2030 is 80 tot 152 hectare bedrijventerrein. Dit betekent een jaarlijkse uitbreidingsvraag van circa 10 tot 19 hectare in de periode 2022 tot 2030. In de periode 2030 tot 2040 is er een uitbreidingsvraag van maximaal circa 115 hectare in Drenthe. De uitbreidingsvraag in deze periode ligt op een lager niveau vanwege een dalende werkgelegenheidsontwikkeling en naar verwachting minder harde stijging van de terreinquotiënt op provincieniveau. Tabel 8: Uitbreidingsvraag in de provincie Drenthe in netto hectare Tijdsperiode ▼ 2022 tot 2025 2022 tot 2030 2030 tot 2040

Scenario ►

WLO laag 30 80 -19

WLO hoog 57 152 115

VERGELIJKING MET PROGNOSE RUIMTEVRAAG UIT DE NOVI In opdracht van het ministerie van Economische Zaken hebben medio 2019 het Economisch Instituut voor de Bouw (EIB) en Buck Consultants per landsdeel de ruimtevraag naar kantoren en bedrijventerreinen tot en met 2030 geraamd. Het areaal bedrijventerrein in landsdeel Noord (Drenthe, Friesland, Groningen) zal volgens deze raming naar verwachting tussen 2017 en 2030 met 430 tot 990 hectare toenemen. Vertaald naar Drenthe (o.b.v. aandeel in uitgegeven areaal bedrijventerreinen) betekent dat indicatief een uitbreidingsvraag van circa 120 tot 280 hectare, ofwel zo’n 10 tot 20 hectare per jaar. Dit ligt in lijn met de geraamde uitbreidingsvraag in deze nieuwe behoefteraming voor Drenthe. 3.1.2 Vervangingsvraag Door transformatie van bestaande bedrijventerreinen verwachten we een vervangingsvraag van maximaal circa 18 hectare in Drenthe op basis van door gemeenten opgegeven transformatieplannen. Dit is circa 0,8% van de huidige uitgegeven voorraad. We nemen bij deze plannen aan dat de vervangingsvraag vóór 2040 op gang komt.

Behoefteraming bedrijventerreinen Drenthe 21.226

27

3.1.3 Additionele vraag Additionele vraag bestaat uit grote, nieuwe (economische) ontwikkelingen. Dergelijke grootschalige ontwikkelingen komen relatief weinig voor. Het gaat om (inter)nationale acquisities of verplaatsingen. Vanuit een historisch perspectief is de spoeling in Drenthe dun. In het verleden hebben zich weliswaar (grote) bedrijven van buiten de provincie zich gevestigd, maar ten opzichte van andere regio’s (bv. Amsterdam, Brabant, Limburg) is het aandeel gering. Drenthe heeft wel enkele kenmerken die aantrekkelijk zijn voor locatiezoekende bedrijven, zoals de ligging op de corridor naar Hamburg/Scandinavië/OostEuropa (welke in de komende jaren sterk zal verbeteren), de relatief lage ruimtedruk in combinatie met de nog beschikbare ruimte, een passend opleidingsniveau van de beroepsbevolking (zowel lager, middelbaar en hoger opgeleiden, inclusief de beschikbaarheid 12 ervan). Bovendien vragen de grote transities (energietransitie en circulaire transitie) mogelijk ook ruimte naar de toekomst. Deels is dit vervangende ruimte voor economische sectoren die naar de toekomst toe zullen verdwijnen, maar er zijn ook nieuwe activiteiten zichtbaar als gevolg van deze transities. Bestaande (werkgelegenheids)prognoses houden nog maar beperkt rekening met effecten van nieuwe grootschalige vestigers en de energietransitie.

Dit maakt dat dergelijke activiteiten zich additioneel bovenop de uitbreidings- en vervangingsvraag kunnen voordoen. Crux is wel dat de omvang van een dergelijke additionele vraag lastig te voorspellen is. Gelet hierop zijn de grote regiogemeenten in Drenthe gevraagd om inzicht in lopende gesprekken met bedrijven van buiten de provincie. Ook is de NOM om expertise op dit vlak gevraagd. Bovendien zijn twee gespreksrondes geweest met vertegenwoordigers van de markt om meer gevoel te krijgen bij de additionele ruimtevraag. We gaan uit van drie typen vragers: 1. Logistiek en productie/maakindustrie In de praktijk zien we in Nederland dat voornamelijk grootschalige logistieke of industriële vestigers zich bovenregionaal verplaatsen. Met name regio’s in de zuidelijke corridor (Rotterdam-Ruhrgebied) hebben rijkelijk geprofiteerd van deze ligging. Veel nieuwe industriële en logistieke partijen hebben zich in de afgelopen tien tot vijftien jaar in deze regio’s gevestigd. Ook gebieden centraal in Nederland (as AlmereTilburg) of nabij consumentenconcentraties (bv. Randstad) hebben veel nieuwe bedrijven mogen verwelkomen. De groei hier heeft ook geleid tot het schaarser worden van beschikbaar aanbod. Steeds vaker kiezen bedrijven ook voor locaties net buiten de hotspots.

Dit omwille van ruime vestigingsmogelijkheden (en vaak ook snel beschikbaar om te beginnen met bouwen), bereikbaarheid en beschikbaarheid van arbeid. Plekken als Midden-Limburg, Arnhem-Nijmegen, Almere-Lelystad en Almelo en (Regio) Zwolle konden in de afgelopen jaren rekenen op een toenemende belangstelling van bedrijven. Nu lijkt ook Drenthe interessant te worden. Kortom, de zoekrange van bedrijven neemt steeds verder toe (of, onontdekte plekken worden steeds meer gevonden). Recente nieuwe vestigingen in Drenthe zijn onder andere FrieslandCampina (Meppel, samenvoeging van meerdere locaties), M&G (Assen, samenvoeging vestiging Groningen en Assen) en Fage & PostNL (nieuwvestiging in Hoogeveen). Ook grote partijen als Tesla, Bestseller en Jysk hadden Drenthe op het netvlies staan voor vestiging, maar kozen uiteindelijk toch voor andere locaties. Vestigingen zijn groot tot zeer groot. Per casus gaat het om bedrijven groter dan 5 hectare en incidenteel oplopend tot 20 á 25 hectare. Een overzicht van partijen waarmee de gemeenten in Drenthe anno 2022 spreken, bestaat uit een mix van bedrijven die al in Drenthe gevestigd zijn, maar ook enkele grootschalige bedrijven van buiten de provincie. De kans dat deze bedrijven allemaal voor Drenthe kiezen is niet groot.

Echter, als we kijken naar de diverse leads, dan kunnen we concluderen dat het vestigingsklimaat van de provincie in de lift zit. De komende jaren zal daarom resultaat geboekt gaan worden. Hierbij dient dan wel rekening gehouden te worden met de regionale en economische meerwaarde van nieuwe vestigingen. We denken aan de binding met de economische sectoren van Drenthe, maar ook het aantal arbeidsplaatsen en de relatie met andere bedrijven in de provincie.

In Drenthe is de arbeidsmarkt minder krap (aantal openstaande vacatures t.o.v. het aantal personen dat korter dan 6 maanden WW ontvangt) dan gemiddeld in Nederland (bron: UWV, 4e kwartaal 2022).

12

Behoefteraming bedrijventerreinen Drenthe 21.226

28

2. (Hyperscale) datacenters Een tweede groep bedrijven/activiteiten welke een impact kunnen hebben op de totale vraag naar bedrijventerreinen in Drenthe zijn datacenters. Nederland is zeer aantrekkelijk voor vestiging van verschillende typen datacenters. Rondom Amsterdam is een cluster ontstaan van (middelgrote) multiclient datacenters die bovendien profiteren van elkaars nabijheid (hyperconnectiviteit). Daarnaast staan enkele specifieke regio’s ook op de radar voor de vestiging van zogenaamde hyperscale datacenters. NoordHolland-Noord en de Eemshaven/Groningen huisvesten al dergelijke centra. Ook in Zeewolde speelt een initiatief voor vestiging. Bovendien zijn er diverse initiatieven die boven de markt hangen. Criteria voor dergelijke centra zijn: veel ontwikkelruimte, toelevering van veel (duurzaam opgewekte) energie en een goede (energie)infrastructuur. Mede gelet op de maatschappelijke discussie over de negatieve (omgevings)effecten van hyperscale datacenters heeft de minister een voorbereidingsbesluit aangekondigd die de vestiging van datacenters >10 hectare onmogelijk maakt. We verwachten dan ook dat er nog beperkt nieuwe initiatieven zullen ontstaan. Bovendien is Drenthe niet de perfecte vestigingslocatie voor dergelijke grote datacenters.

Uiteraard is Drenthe wel geschikt voor meer lokaal en regionaal georiënteerde datacenters (deze behoren niet tot de additionele vraag, maar zijn onderdeel van de reguliere uitbreidingsvraag van bedrijven). 3. Nieuwe activiteiten als gevolg van de energietransitie De energietransitie kan daarnaast ook leiden tot nieuwe activiteiten op bedrijventerreinen, zoals waterstofen/of batterijfabrieken en noodzakelijke ruimte voor de duurzame energie-infrastructuur. Denk hierbij aan de realisatie van nieuwe onderstations (110/150 kV) waarvoor regelmatig bedrijventerreinen in beeld zijn. Het gaat bij dit soort initiatieven al snel om 5 à 6 hectare ruimtebeslag. Maar bijvoorbeeld ook ruimte die nodig is voor grootschalige tijdelijke opslag van duurzaam opgewekte energie. Dit zijn voorbeelden van additionele ruimtevraag die niet in de reguliere raming naar bedrijventerreinen zit. 13 Op basis van onze monitoring van bovenregionale dynamiek (Database Locatiebeslissingen Nederland), de leads die in Drenthe lopen en de regionale economische structuur van de provincie schatten we in dat er maximaal 50 hectare grootschalige additionele vraag kan landen op bedrijventerreinen in Drenthe in de periode 2022 tot 2030.

Om het maximale aantal hectares te behalen zal veel inzet geleverd moeten worden op acquisitie en zal het aanbod goed aan moeten sluiten op de vraag van grootschalige bovenregionale vestigers. Wij verwachten dat het overgrote deel van deze vraag zal landen in de A37/A28/E233-corridor vanwege de goed bereikbare relatief zuidelijke ligging hiervan. Na 2030 verwachten we nog een aanvullende ruimtevraag van circa 20 hectare extra. Omdat de additionele vraag met veel onzekerheden gepaard gaat (het kan ruimschoots meer worden, maar zeker ook minder) is ons advies om op basis van deze (conservatieve) inschatting de prognoseresultaten te verrijken, vraag en aanbod continue te monitoren en de planning/programmering hierop aan te passen (areaal uitsluitend hiervoor reserveren, ‘bijplussen’ of juist uit de markt halen). 3.1.4 Totale ruimtevraag De totale ruimtevraag op provincieniveau bestaat uit de hierboven uitgewerkte vraagcomponenten; uitbreidingsvraag, vervangingsvraag en additionele vraag. De bandbreedte van de ruimtevraag in de provincie Drenthe in de periode 2022 tot 2030 is circa 148 tot 220 hectare. Deze vraag is dus opgebouwd uit 80 tot 152 hectare aan uitbreidingsvraag, 18 hectare vervangingsvraag en 50 hectare. Dit betekent een gemiddelde jaarlijkse vraag van 19 tot 28 hectare.

De onderkant van de bandbreedte ligt enkele hectaren boven de langjarige (2013-2022) historische uitgifte in de provincie. De bovenkant van de bandbreedte ligt

Een andere vorm zijn maatregelen die getroffen worden om gebieden klimaatadaptief te maken, de biodiversiteit te versterken en/of om hittestress op bedrijventerreinen te verminderen. Deze maatregelen betekenen dat er in het ontwerp van bedrijventerreinen en op bedrijfskavels meer ruimte gereserveerd wordt/gaat worden. Op privaat terrein gaat het bijvoorbeeld om zon-op-dak, groene daken, semi-verharde parkeerterreinen, etc. In het openbaar gebied zien we steeds vaker oplossingen voor waterberging (sloten, wadi’s) of bredere groenstroken. Met name het laatste heeft ook een ruimtelijk effect. De bruto-netto verhouding van een bedrijventerrein zal wijzigen. We verwachten niet dat dit een additioneel effect zal hebben op de ruimtevraag zoals in deze prognose bedoeld is.

13

29

Behoefteraming bedrijventerreinen Drenthe 21.226

boven de langjarige (2013-2022) historische uitgifte in de provincie. Randvoorwaarde hiervoor is dat de vervangingsvraag en additionele vraag de komende jaren concreet worden. Figuur 88: Gemiddelde jaarlijkse ruimtevraag t.o.v. historische uitgifte en mutatie voorraad in netto ha. 0

5

10

15

20

25

30

Totale ruimtevraag 2022 tot 2030 - WLO laag Totale ruimtevraag 2022 tot 2030 - WLO hoog Historische uitgifte 2013 tot 2022 Mutatie voorraad 2013 tot 2022

Let op: de totale ruimtevraag op provincieniveau bestaat uit uitbreidingsvraag + vervangingsvraag + additionele vraag.

3.2 Aanbod bedrijventerreinen 3.2.1 Bestaande voorraad Kwaliteit bestaande voorraad Bureau BUITEN heeft in opdracht van de provincie Drenthe een onderzoek gedaan naar de toekomstbestendigheid van alle bedrijventerreinen in de provincie. Dit onderzoek geeft inzicht in de kwaliteit (op de aspecten duurzaam en gezond, fysiek ruimtelijk en sociaal economisch) per bedrijventerrein. Alle terreinen worden op provincieniveau ingedeeld in de categorieën koplopers (meeste kwaliteit), peloton (gemiddelde kwaliteit) en achtervolgers (minste kwaliteit). In Drenthe zitten circa 22% van de terreinen in de categorie koploper, circa 60% van de terreinen in de categorie peloton en circa 18% in de categorie achtervolgers. Leegstand Het totale aanbod van panden op bedrijventerreinen in Drenthe bedraagt circa 82.900 m2 bvo (bron: Stec Groep Aanbodmonitor Bedrijventerreinen, peildatum januari 2022). Hiermee komt het aanbodpercentage op bedrijventerreinen op circa 1,2%. Aanbod is een goede graadmeter voor het leegstandspercentage maar is niet hetzelfde als leegstand. Panden kunnen aangeboden worden én nog in gebruik zijn. Anderzijds kunnen panden leeg staan maar niet aangeboden worden. Naast onze eigen aanbodmonitor houdt het CBS jaarlijks een leegstandsmonitor bij. Deze monitor had in het verleden ook een afbakening op bedrijventerreinen.

Als we kijken naar de meest recente gerapporteerde leegstand op bedrijventerreinen (uit 2019) zien we voor Drenthe een leegstandspercentage van circa 3,7%. Begin 2021 was de leegstand van panden met een industriefunctie (ongeacht of het pand op een bedrijventerrein zit of niet) eveneens circa 3,7%. We merken hierbij op dat het CBS administratieve leegstand monitort. Panden worden als leeg geregistreerd wanneer er geen eindgebruiker op het adres staat ingeschreven. Daarmee kan het voorkomen dat wanneer een bedrijf verderop in de straat een extra opslaghal huurt en op dit extra adres niet staat ingeschreven, dat dit pand als ‘leeg’ wordt geregistreerd. Onze inschatting op basis van deze twee bronnen is dat de leegstand op bedrijventerreinen op provincieniveau onder frictieleegstand zit. Er is dus sprake van krapte op de bedrijfsruimtemarkt in Drenthe. Regionaal en lokaal kunnen uiteraard verschillen bestaan. 3.2.2 Hard planaanbod Er is in de provincie per 1-1-2022 nog zo’n 371 hectare aan harde plannen beschikbaar. Dit zijn plannen die al zijn vastgelegd in onherroepelijke bestemmingsplannen. Hierbij merken we op dat niet alle harde plannen alle soorten vraag kunnen bedienen. Circa 72 hectare van het aanbod is gericht op een specifieke doelgroep (denk aan (erg) grootschalige bedrijven of meer kantoorachtige bedrijven). Bovendien zijn begin

30

Behoefteraming bedrijventerreinen Drenthe 21.226

2022 diverse verkopen gerealiseerd, waardoor het direct beschikbare aanbod kleiner is dan hier gesteld. Hier gaan we per regio dieper op in.

3.3 Behoefte (confrontatie vraag-aanbod) De confrontatie van vraag en aanbod maken we voor de periode 2022 tot 2030. We ramen dus de vraag vanaf 1-1-2022 tot en met 31-12-2029 en zetten daar het (niet specifieke) harde planaanbod per 1-1-2022 tegen af. Confrontatie vraag-aanbod 2022 tot 2025 Om inzicht te bieden in de kwantitatieve vraag-aanbodverhouding op korte termijn voor de provincie Drenthe confronteren we de uitbreidingsvraag voor de periode 2022 tot 2025 met het aanbod per 1-1-2022. Op korte termijn is er kwantitatief voldoende aanbod om in de vraag te voorzien. Echter, kwalitatief (en lokaal) kan dit een heel ander verhaal zijn. We merken daarbij op dat additionele vraag en vervangingsvraag niet zijn meegenomen in deze confrontatie. Een deel van de additionele vraag (maximaal 50 hectare tot 2030) kan wel landen op korte termijn. In Drenthe is de verwachting dat een aantal grote additionele ruimtevragers zich gaat vestigen op bedrijventerreinen op korte termijn. De totale omvang van deze transacties is echter lastig te voorspellen, daarom nemen we additionele vraag niet mee in deze confrontatie. De transformatieplannen in de provincie zijn naar verwachting niet voor 2025 dusdanig vergevorderd dat er vervangingsvraag optreedt. Daarom nemen we geen vervangingsvraag mee in deze confrontatie.

Confrontatie vraag-aanbod 2022 tot 2030 We confronteren de totale uitbreidingsvraag en vervangingsvraag voor de periode 2022 tot 2030 met het harde planaanbod. Specifiek aanbod nemen we in deze confrontatie niet mee omdat hier ook specifieke vraag tegenover staat die zich moeilijker laat ramen en vaak een grotere reikwijdte heeft dan de provincie. In zowel het WLO-laag als WLO-hoog scenario is er meer aanbod dan vraag. We merken daarbij op dat de component vervangingsvraag een onzekere factor is en dat additionele vraag lastig te voorspellen is. We verwachten dat er maximaal circa 50 hectare additionele ruimtevraag naar bedrijventerreinen kan worden aangetrokken in Drenthe tot 2030. Figuur 99: Kwantitatieve vraag-aanbodverhouding Drenthe in netto hectare (2022 tot 2030) 400 350 300 Specifiek hard planaanbod

250

Hard planaanbod

200

Additionele vraag (indicatief)

150

Vervangingsvraag

100

Uitbreidingsvraag tot 2030

50 0 Ruimtevraag 2022 tot 2030 - Ruimtevraag 2022 tot 2030 WLO laag WLO hoog

Planaanbod

Confrontatie vraag-aanbod 2030 tot 2040 Ook confronteren we de totale ruimtevraag (uitbreidingsvraag en vervangingsvraag) met het harde planaanbod voor de periode 2022 tot 2040. Specifiek aanbod nemen we in deze confrontatie niet mee omdat hier ook specifieke vraag tegenover staat die zich moeilijker laat ramen en vaak een grotere reikwijdte heeft dan de provincie. In het WLO-laag scenario is er meer aanbod dan vraag. In het WLO-hoog scenario is er meer vraag dan aanbod. Er is in dit scenario een tekort van circa 58 hectare tot 2040. We merken daarbij op dat deze confrontatie er vanuit gaat dat er geen hard aanbod meer bij komt na 1-1-2022

31

Behoefteraming bedrijventerreinen Drenthe 21.226

in de provincie. Als zachte plannen (zoals Rundedal Noord III/IV) worden ontwikkeld dan overstijgt het aanbod de vraag verder. Ook merken we op dat de component vervangingsvraag een onzekere factor is en dat additionele vraag lastig te voorspellen is. We verwachten dat er maximaal circa 70 hectare additionele ruimtevraag naar bedrijventerreinen kan worden aangetrokken in Drenthe in de periode 2022 tot 2040. Figuur 1010: Kwantitatieve vraag-aanbodverhouding Drenthe in netto hectare (2022 tot 2040) 400 350 300 Specifiek hard planaanbod

250

Hard planaanbod

200

Additionele vraag (indicatief)

150

Vervangingsvraag Uitbreidingsvraag tot 2040

100

Uitbreidingsvraag tot 2030

50 0 Ruimtevraag 2022 tot 2040 - Ruimtevraag 2022 tot 2040 WLO laag* WLO hoog

Planaanbod

*Noot: negatieve uitbreidingsvraag in scenario WLO-laag voor de periode 2030 tot 2040 hier niet weergegeven. Zie ook tabel 8.

32

Behoefteraming bedrijventerreinen Drenthe 21.226

4 Behoefteraming per regio 4.1 Behoefteraming Noord-Drenthe 4.1.1 Ruimtevraag bedrijventerreinen Uitbreidingsvraag De uitbreidingsvraag ramen we in drie perioden: voor de komende drie jaar, de komende acht jaar, en een doorkijk naar 2040. Voor de confrontatie met het aanbod kijken we alleen naar de periode tot 2030. De bandbreedte van de uitbreidingsvraag in Noord-Drenthe in de periode 2022 tot 2025 is 4 tot 13 hectare. Voor de periode 2022 tot 2030 is de uitbreidingsvraag circa 11 tot 35 hectare bedrijventerrein. Dit betekent een jaarlijkse uitbreidingsvraag van circa 1 tot 4 hectare in de periode 2022 tot 2030. In de periode 2030 tot 2040 is er een uitbreidingsvraag van circa -4 tot 27 hectare in Noord-Drenthe. De uitbreidingsvraag in deze periode ligt op een lager niveau vanwege een afvlakkende werkgelegenheidsontwikkeling (negatief in WLO laag) en naar verwachting minder harde stijging van de terreinquotiënt. Tabel 9: Uitbreidingsvraag in Noord-Drenthe in netto hectare Tijdsperiode ▼ 2022 tot 2025 2022 tot 2030 2030 tot 2040

Scenario ►

WLO laag 4 11 -4

WLO hoog 13 35 27

De uitbreidingsvraag in Noord-Drenthe is ook naar sectoren uit te splitsen tot 2030 en 2040, zie ook tabel hieronder. In scenario WLO laag hebben enkele sectoren een neutrale of negatieve ruimtevraag tot 2030. Vanuit deze sectoren verwachten we dus per saldo geen uitbreiding in het aantal hectares op bedrijventerreinen. In scenario WLO hoog verwachten we voor bijna elke sector een positieve ruimtevraag tot 2030. De grootste ruimtevragers in beide scenario’s zijn de sectoren logistiek en groothandel en industrie. In de periode 2030 tot 2040 is voor elke sector in beide scenario’s de uitbreidingsvraag kleiner dan de periode 2022 tot 2030. Tabel 10: Uitbreidingsvraag per sector in netto hectare tot 2030 en tot 2040 Sector WLO laag Landbouw Bouw, handel en reparatie Consumentendiensten Dienstverlening & ICT Industrie Logistiek en groothandel Overheid, zorg en onderwijs TOTAAL

2022 tot 2030 WLO hoog 0 -1 -2 0 7 9 -3 11

WLO laag 0 5 1 3 12 13 2 35

2030 tot 2040 WLO hoog 0 -3 -3 0 2 4 -4 -4

Ten slotte splitsen we de uitbreidingsvraag indicatief naar type bedrijventerrein in Drenthe (zie 2.6) tot 2030. Dit doen we op basis van historische uitgifte, historische transacties, geraamde uitbreidingsvraag per sector en de economische samenstelling van de regio. Voor Noord-Drenthe komen we tot de volgende verdeling van de uitbreidingsvraag naar type terrein, zie tabel hieronder. We adviseren om bij

1 4 0 3 8 9 2 27

33

Behoefteraming bedrijventerreinen Drenthe 21.226

de vertaling van de prognose naar regionale afspraken op lokaal/regionaal niveau te verdiepen op deze indeling en verdeling. Tabel 11: Uitbreidingsvraag naar type bedrijventerrein in netto hectare tot 2030 (indicatief) Type terrein Lokaal kleinschalig Regulier gemengd Regulier grootschalig TOTAAL

WLO laag

WLO hoog 2 6 3 11

7 18 11 35

Vervangingsvraag We verwachten een maximale vervangingsvraag van circa 7 hectare in Noord-Drenthe. Deze vervangingsvraag komt voort uit de geplande transformatie van een klein deel van het Stadsbedrijvenpark in Assen naar woningen (omgeving Dr. A.F. Philipsweg). Dit zal het Havenkwartier gaan heten. Additionele vraag We verwachten een maximale additionele vraag (tot 2030) van circa 10 hectare in Noord-Drenthe. Additionele vraag komt voort uit grote, nieuwe (economische) ontwikkelingen, incidenteel van aard. Deze verwachting is gebaseerd op historische trend, leads en eisen van ruimtevragers. We merken hierbij wel op dat additionele vraag moeilijk te voorspellen is door zijn incidentele (en vaak grootschalige) aard. Ruimtevraag in perspectief We plaatsen de gemiddelde jaarlijkse uitbreidingsvraag, vervangingsvraag en additionele vraag in de regio Noord-Drenthe in historisch perspectief door deze te vergelijken met de gemiddelde jaarlijkse historische uitgifte en mutatie van de voorraad bedrijventerreinen. Binnen de regio Noord-Drenthe hebben veel bedrijven (en bedrijventerreinen) een sterke relatie met de stad (en provincie) Groningen. Een deel van de gemeenten werkt ook samen binnen de Regio Groningen-Assen. Veel MKB-bedrijven hebben economische en arbeidsmarktrelaties net over de provinciegrenzen. Binnen de prognose houden we hier rekening mee.

Ook de historische overloop van bedrijven naar Groningen of vanuit Groningen naar dit deel van Drenthe is meegenomen in de prognose. Mocht deze (historische) tendens in de toekomst meer/minder worden, dan heeft dit mogelijk gevolg voor de uitkomst van de prognose. Hiervoor is monitoring noodzakelijk. In Regio Groningen-Assen is een bedrijventerreinmonitor. Deze zou hier als basis voor gebruikt kunnen worden. Gelet op schaarste aan ruimte in Groningen en een aantrekkende ruimtevraag van bedrijven in de Regio Groningen-Assen is het mogelijk dat op korte termijn de vraag sterk aantrekt. Op langere termijn is de opgave om voldoende werkgelegenheid te bieden voor de (nieuwe) inwoners in de regio, mede gelet op de woningbouwopgave. De verwachting is – gebaseerd op de historische trend, nu voorkomende leads en overwegende vraag vanuit logistiek en industrie – dat Noord-Drenthe beperkt in trek is voor additionele ruimtevragers. De zuidelijke corridor A28/A37/E233 biedt een beter vestigingsperspectief, vooral voor de grote bedrijven. De bandbreedte van de uitbreidingsvraag, vervangingsvraag en additionele vraag in Noord-Drenthe in de periode 2022 tot 2030 is 28 tot 52 hectare bedrijventerrein. Dit betekent een gemiddelde jaarlijkse vraag van circa 4 tot 7 hectare. De bovenkant van de bandbreedte ligt ver boven de historische uitgifte in de regio.

Gelet op de aantrekkende uitgifte in de afgelopen periode, de woningbouwontwikkeling in Regio Groningen-Assen en de economische dynamiek die dit met zich meebrengt, achten we een toekomstige ontwikkeling aan de bovenkant van de bandbreedte reëel voor Noord-Drenthe.

34

Behoefteraming bedrijventerreinen Drenthe 21.226

Figuur 1111: Gemiddelde jaarlijkse ruimtevraag t.o.v. historische uitgifte en mutatie voorraad in netto 0

1

2

3

4

5

6

7

Ruimtevraag 2022 tot 2030 - WLO laag Ruimtevraag 2022 tot 2030 - WLO hoog Historische uitgifte 2013 tot 2022 Mutatie voorraad 2013 tot 2022

ha. Ook werken we indicatief de uitbreidingsvraag en vervangingsvraag per gemeente uit. Zo maken we inzichtelijk waar de zwaartepunten van de vraag zich bevinden in de regio. Dit doen we per gemeente op basis van het aandeel werkgelegenheid op bedrijventerreinen, het aandeel binnen de uitgegeven voorraad bedrijventerreinen en het aandeel in de uitgifte van bedrijventerreinen de afgelopen tien jaar. In NoordDrenthe is Assen goed voor het overgrote deel van de uitbreidingsvraag en vervangingsvraag. Dit komt voor een groot deel voort uit de verwachte vervangingsvraag in Assen, maar ook op basis van de op handen zijnde transacties (gebaseerd op overzicht van leads). De overige gemeente hebben min of meer een gelijke aandeel in de uitbreidingsvraag en vervangingsvraag van Noord-Drenthe. De additionele vraag is niet toe te delen op gemeenteniveau en onder andere afhankelijk van aanbodontwikkeling specifiek voor deze doelgroep. Assen en Midden-Drenthe maken hierop de grootste kans gelet op het aanwezige aanbod. Ons advies is om per regio de totaalcijfers voor de regio te hanteren en de verdeling naar type werkmilieu en gemeente met elkaar te verdiepen, zodat een gedragen beeld hierover ontstaat. Tabel 12: Indicatieve uitbreidingsvraag en vervangingsvraag naar gemeente tot 2030 Gemeentenaam Aa en Hunze Assen Indicatieve ruimtevraag tot 2030 1 tot 3 ha. 12 tot 24 ha.

* Exclusief vraag naar het VAM/MERA terrein ** Exclusief vraag vanuit Groningen, onder andere naar Ter Borch

Midden-Drenthe 1 tot 5 ha.*

Noordenveld 2 tot 6 ha.

Tynaarlo 1 tot 4 ha.**

4.1.2 Aanbod Bestaande voorraad Het totale aanbod van bedrijfspanden op bedrijventerreinen in Noord-Drenthe bedraagt circa 29.100 m2 bvo (peildatum januari 2022). Hiermee komt het aanbodpercentage op bedrijventerreinen in de regio op circa 1,4%. Hiermee ligt het aanbod in de regio ver onder een gezond frictieniveau van circa 5%. Aanbod is een goede graadmeter voor het leegstandspercentage maar is niet hetzelfde als leegstand. Panden kunnen aangeboden worden én nog in gebruik zijn. Anderzijds kunnen panden leeg staan maar niet aangeboden worden. Begin 2021 was de leegstand van panden met een industriefunctie (ongeacht of het pand op een bedrijventerrein zit of niet) circa 2,7%. We merken hierbij op dat het CBS administratieve leegstand monitort. Panden worden als leeg geregistreerd wanneer er geen eindgebruiker op het adres staat ingeschreven. Daarmee kan het voorkomen dat wanneer een bedrijf verderop in de straat een extra opslaghal huurt en op dit extra adres niet staat ingeschreven, dat dit pand als ‘leeg’ wordt geregistreerd. Onze inschatting op basis van deze twee bronnen is dat de leegstand op bedrijventerreinen in NoordDrenthe onder frictieleegstand zit. Er is dus sprake van krapte op de bedrijfsruimtemarkt in Noord-Drenthe. Tussen gemeenten kunnen uiteraard verschillen bestaan.

35

Behoefteraming bedrijventerreinen Drenthe 21.226

Hard (plan)aanbod Er is in de regio per 1-1-2022 nog zo’n 154 hectare aan harde plannen beschikbaar. Dit zijn plannen die al zijn vastgelegd in onherroepelijke bestemmingsplannen. Daarbij valt op dat er vooral kavels kleiner dan 1 hectare beschikbaar zijn in het aanbod. Op Werklandschap Assen-Zuid zijn enkele grotere kavels beschikbaar. Een deel hiervan is echter al verkocht. Ook is er erg veel grootschalig aanbod gericht op (boven)regionale ruimtevrager beschikbaar op het VAM/MERA terrein. In onderstaande tabel is het harde (plan)aanbod per terrein in de regio weergegeven. Naast het harde (plan)aanbod zijn er ook een aantal zachte plannen voor bedrijventerreinen in de regio. Bijvoorbeeld om specifiek aanbod te creëren rondom Groningen Airport Eelde (luchthaven-gerelateerd), maar ook voor de opvang van lokale uitbreidingsvragen (zoals Ossebroeken 2). Zachte plannen zijn plannen die niet al zijn vastgelegd in een onherroepelijk bestemmingsplan. Tabel 13: Hard (plan)aanbod per terrein per gemeente Gemeente Terrein Aa en Hunze Bloemakkers uitbr.

Assen Groene Dijk Assen Messchenveld Assen Peelerpark Assen Schepersmaat Assen Werklandschap Assen-Zuid – Groene Zoom* Assen Werklandschap Assen-Zuid – Entreezone** Midden-Drenthe Leemdijk West Midden-Drenthe Ossebroeken Midden-Drenthe VAM/MERA Terrein*** Noordenveld Haarveld Noordenveld Wester Es Tynaarlo Businesspark Ter Borch**** Tynaarlo Vriezerbrug uitbr. II & III Overige terreinen (< 1 hectare uitgeefbaar) TOTAAL

Netto omvang (ha.) 9,0 4,4 49,6 25,9 17,0 18,8 7,3 2,7 16,6 65,0 21,6 7,7 14,0 50,0 18,7 328,3

Netto uitgeefbaar (ha.) 2,0 1,5 27,8 4,5 1,0 18,8 5,8 1,0 1,3 58,3 8,7 1,3 12,0 8,3 1,4 153,7

* Netto omvang gebaseerd op bestemmingsplan ‘Werklandschap Assen-Zuid – Groene Zoom’ ** Netto omvang gebaseerd op bestemmingsplan ‘Entreezone Werklandschap Assen-Zuid’ *** Specifiek gericht op grootschalige (boven)regionale ruimtevragers **** Gelet op de ligging van deze locatie verwachten we dat de vraag vooral uit Groningen (stad) zal komen

Let op: we nemen in dit overzicht geen opties en reserveringen mee. We hebben daarvoor twee redenen. Ten eerste variëren opties en reserveringen heel erg in mate van hardheid. Zelfs vrij harde, betaalde opties of reserveringen kunnen vaak en langdurig verlengd worden. Ten tweede komt een groot deel van opties en reserveringen in de praktijk vanuit lokale bedrijven. Deze zoekvraag maakt (tenminste deels) onderdeel uit van de uitbreidingsvraag. Alleen aan de aanbodzijde ‘aframen’ van opties en reserveringen zou daarom een vertekend beeld geven van de vraag-aanbodverhoudingen. In Noord-Drenthe constateren we wel dat begin 2022 diverse bedrijfskavels verkocht zijn. Hierdoor kan het aanbod gepresenteerd in de tabellen – afkomstig uit IBIS monitoring 2021 – niet meer geheel actueel zijn. 4.1.3 Behoefte (confrontatie vraag-aanbod) Kwantitatieve confrontatie vraag-aanbod We confronteren de totale ruimtevraag (uitbreidingsvraag, vervangingsvraag en additionele vraag) met het harde planaanbod in Noord-Drenthe tot 2030. Specifiek aanbod nemen we in deze confrontatie niet mee omdat hier ook specifieke vraag tegenover staat die zich moeilijker laat ramen en vaak een grotere reikwijdte heeft dan de provincie. In het WLO-laag scenario is er meer aanbod dan vraag tot 2030. In het WLO-hoog scenario is er ook meer aanbod dan vraag.

We merken daarbij op dat de component vervangingsvraag een onzekere factor is en dat additionele vraag lastig te voorspellen is. We verwachten dat er maximaal circa 10 hectare additionele ruimtevraag naar bedrijventerreinen kan worden

36

Behoefteraming bedrijventerreinen Drenthe 21.226

aangetrokken in Noord-Drenthe in de periode 2022 tot 2030. Ook is er veel aanbod in de regio bestemd voor specifieke doelgroepen. Met name in de Regio Groningen-Assen lijkt de vraag sterk aan te trekken. Er is bij de gemeenten substantieel interesse voor de aankoop van bedrijfskavels. Of dit ook daadwerkelijk het geval zal zijn is op dit moment lastig te voorspellen. Enkele bedrijven zijn al in een vergevorderd stadium. De verhuizing van bedrijven naar een nieuw bedrijfskavel biedt ook kansen voor andere bedrijven om zich te vestigen op achterblijvende locaties. Hiermee wordt mogelijk ook een impuls gegeven aan het functioneren van de bestaande bedrijventerreinen. Figuur 1212: Kwantitatieve vraag-aanbodverhouding in netto hectare (2022 tot 2030) 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0

Specifiek hard planaanbod Hard planaanbod Additionele vraag Vervangingsvraag Uitbreidingsvraag Ruimtevraag 2022 tot 2030 WLO laag

Ruimtevraag 2022 tot 2030 WLO hoog

Planaanbod

Ook confronteren we de totale ruimtevraag (uitbreidingsvraag en vervangingsvraag) met het harde planaanbod voor in Noord-Drenthe tot 2040. Specifiek aanbod nemen we in deze confrontatie niet mee omdat hier ook specifieke vraag tegenover staat die zich moeilijker laat ramen en vaak een grotere reikwijdte heeft dan de provincie. In het WLO-laag scenario is er meer aanbod dan vraag. In het WLO-hoog scenario is er sprake van een evenwichtige situatie tot 2040. We merken daarbij op dat deze confrontatie er vanuit gaat dat er geen hard aanbod meer bij komt na 1-1-2022 in de regio. Ook merken we op dat de component vervangingsvraag een onzekere factor is en dat additionele vraag lastig te voorspellen is. We verwachten dat er maximaal circa 15 hectare additionele ruimtevraag naar bedrijventerreinen kan worden aangetrokken in Noord-Drenthe in de periode 2022 tot 2040. Figuur 1313: Kwantitatieve vraag-aanbodverhouding in netto hectare (2022 tot 2040) 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0

Specifiek hard planaanbod Hard planaanbod Additionele vraag Vervangingsvraag Uitbreidingsvraag tot 2040 Ruimtevraag 2022 tot 2040 WLO laag*

Ruimtevraag 2022 tot 2040 WLO hoog

Planaanbod

Uitbreidingsvraag tot 2030

*Noot: negatieve uitbreidingsvraag in scenario WLO-laag voor de periode 2030 tot 2040 hier niet weergegeven. Zie ook tabel 9.

Behoefteraming bedrijventerreinen Drenthe 21.226

37

Kwalitatieve confrontatie vraag-aanbod De kwantitatieve confrontatie biedt geen inzicht in de (mis)match tussen vraag en aanbod op niveau van type werkmilieus. Vandaar dat we ook ingaan op de kwalitatieve confrontatie tussen vraag en aanbod. Hiervoor hebben we de vraag en de verschillende bedrijventerreinen kwalitatief beoordeeld. De belangrijkste conclusies voor Noord-Drenthe: • Kleinschalig lokaal: Een beperkt deel van de uitbreidingsvraag (circa 2-7 hectare) tot 2030 zal naar kleinschalig lokale bedrijventerreinen zijn in Noord-Drenthe. Hierbij is de sector waarin een bedrijf zich bevindt niet leidend. Er is circa 16 hectare aanbod van dit type terrein. Dit aanbod is verdeeld over de regio waardoor verschillende lokale ruimtevragers kunnen worden bediend. We schatten in dat vraag en aanbod in balans is voor dit type bedrijventerrein tot 2030. Op termijn (richting 2040) kan er behoefte ontstaan naar toevoeging van kleinschalig lokale terreinen in de meer landelijke gemeenten. Dit segment kan deels ook landen in de regulier gemende voorraad, zeker waar het gaat om kavels groter dan 5.000 m². In individuele gevallen en in specifieke kernen/dorpen kan er wel al voor 2030 behoefte zijn aan enige uitbreidingsruimte. Via de regionale afspraken kan hierop worden geanticipeerd.

• Regulier gemengd: Een aanzienlijk deel van de uitbreidingsvraag (circa 6-18 hectare) tot 2030 zal naar regulier gemengde bedrijventerreinen zijn in Noord-Drenthe. Het onderscheid met de voorgaande categorie (kleinschalig lokaal) is minder hard dan hier wordt voorgesteld. Er is circa 43 hectare aanbod van dit type terrein. Veelal zijn op deze terreinen alleen kavels kleiner dan een hectare beschikbaar. We schatten in dat er een overaanbod is aan kleinere kavels (kleiner dan 1 hectare) op regulier gemengde bedrijventerreinen in Noord-Drenthe tot 2030. Voor bedrijven die een kavel zoeken van groter dan 1 hectare (range 1-3 hectare) bestaat een tekort in de regio tot 2030. Mogelijk kan hier (deels) in worden voorzien door kleinere kavels in de regulier gemengde voorraad samen te voegen. • Grootschalig regulier gemengd: Een deel van de uitbreidingsvraag (circa 3-11 hectare) tot 2030 zal naar grootschalig regulier gemengde bedrijventerreinen zijn in Noord-Drenthe. Het betreft kavels groter dan 3 hectare. Deze vraag zal voor het grootste deel voortkomen uit de sectoren industrie en logistiek en groothandel. Er is op Werklandschap Assen-Zuid beperkt aanbod geschikt voor dit segment. Mogelijk kan (deels) in grotere kavels worden voorzien door kleinere kavels in de regulier gemengde voorraad samen te voegen.

• Specifieke doelgroepen: Er is circa 70 hectare bedrijventerrein voor specifieke doelgroepen geschikt in Noord-Drenthe tot 2030. Het aanbod zit op de bedrijventerreinen VAM/MERA (geschikt voor (erg) grootschalige (boven)regionale ruimtevragers gericht op recycling, afvalstromen, etc. – hogere milieuhindercategorie) en Businesspark Ter Borch (hoogwaardig bedrijventerreinmilieu vooral gericht op vraag vanuit de stad Groningen). Opgaven op de bedrijventerreinenmarkt voor Noord-Drenthe tot 2030 Op basis van de prognose en de ruimtebehoefte komen we – op hoofdlijn – tot de volgende (hoofd)opgaven voor de bedrijventerreinenmarkt in Noord-Drenthe. Hierbij gaan we niet in op overige aspecten die ook passen bij bedrijventerreinenbeleid/strategie zoals energietransitie, klimaatadaptatie, duurzaamheid en circulaire economie. •

•

Op termijn kan er behoefte zijn om extra kleinschalig lokaal aanbod te ontwikkelen in Noord-Drenthe. Voorlopig is er voldoende aanbod om in de vraag te voorzien. Kleinschalig lokale vraag is erg lokaal gebonden en doet zich dus vanuit de verschillende kernen gespreid over de regio voor. Eventueel nieuw aanbod moet ook gespreid over de regio ontwikkeld worden. Zo sluiten vraag en aanbod goed op elkaar aan. Door met elkaar lopende uitbreidingsplannen (van bedrijven of terreinen) te delen en een helder afwegingskader te gebruiken (wanneer wel/niet lokaal gebonden?) kan dit in goede banen geleid worden. In het regulier gemengde segment in Noord-Drenthe zijn kavels van groter dan een hectare moeilijk te vinden terwijl hier wel vraag naar is. Op Werklandschap Assen-Zuid zijn een beperkt aantal kavels die in deze vraag kunnen voorzien. Mogelijk kunnen op korte termijn op locaties zoals Messchenveld kavels samengevoegd worden om in deze vraag te voorzien. Een ruimtelijke verkenning naar de mogelijkheden is hier mogelijk interessant. Ook is gelet op de ruimtevraag in dit segment intensivering

38

Behoefteraming bedrijventerreinen Drenthe 21.226

•

•

•

van bestaande bedrijventerreinen mogelijk aantrekkelijk. Er zijn diverse terreinen waar ruimte nog intensiever gebruikt kan worden. Een herontwikkeling kan ook kansen bieden voor verdere opwaardering van de terreinen. In de gemeente Groningen ontstaat op termijn een tekort aan (kleinere) regulier gemengde kavels om te voorzien in de vraag. In Noord-Drenthe is er een overaanbod aan regulier gemengde kavels met een omvang van kleiner dan een hectare. Mogelijk ontstaat er dus ‘overloopvraag’ binnen de regio Groningen-Assen. Het is belangrijk inzicht te krijgen in welke terreinen in de regio geschikt zijn om deze ‘overloopvraag’ op te vangen. In eerste instantie zal Bedrijvenpark Ter Borch een deel van die ruimtevraag accommoderen, maar mogelijk zijn ook andere locaties in Noord-Drenthe hiervoor interessant. Er is veel aanbod op het VAM/MERA terrein dat geschikt is voor grootschalige industriële en/of unieke (boven)regionale ruimtevragers. Voor grootschalige logistieke ruimtevragers is het terrein minder geschikt door afwezigheid van ontsluiting op een snelweg of N-weg. Vasthouden aan het huidige profiel kan betekenen dat het lang duurt om gronden uit te geven verwachten we. De unieke positie van het terrein, in relatie tot de transitie naar een circulaire economie, maakt dat zich in de toekomst voldoende kansen voordoen.

Nu afstappen van dit profiel maakt het terrein kwetsbaar voor deze toekomstige ontwikkeling. Binnen de regio Noord-Drenthe is afstemming noodzakelijk om bovenstaande opgaven het hoofd te bieden. Er is aanleiding om af te stemmen over het in balans brengen van (specifieke vormen van) vraag en aanbod, hoe acquisitie van grootschalige bedrijven vorm te geven en hoe de regionale meerwaarde van grote bedrijven voor de regio te meten.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Noordenveld&id=368767a7-6fe6-4127-b58c-f55b3e2da222