Wegwijzer Jeugd en Veligheid - 7 stappenmodel juni 2023
Tekst van het document
Werkproces aanpak problematische jeugdgroepen en groepsgedrag
Het 7-stappenmodel
1
Inhoud 1 1.1 1.2 1.3 1.4
Inleiding Het 7-stappenmodel is vernieuwd De aanpak van jeugdgroepen en jeugdnetwerken Betrokken partijen bij de aanpak Leeswijzer
4 4 4 5 5
2 2.1 2.2 2.3
Werken met het 7-stappenmodel Kernbegrippen De 7 stappen worden dynamisch doorlopen Gebieds-overstijgende jeugdgroepen en meerdere jeugdgroepen per gemeente
7 7 8 9
3
De 7 stappen Stap 1. Signalen over groepsgedrag delen Stap 2. Beoordelen groepsgedrag Stap 3. Groepsduiding en concept plan van aanpak opstellen Stap 4. Adviseren en prioriteren Stap 5. Vaststellen plan van aanpak Stap 6. Uitvoeren en monitoren plan van aanpak Stap 7. Afschalen en evalueren
11 11 12 17 20 21 22 23
4
Integreer online werken in het 7-stappenmodel
25
5 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7
Gegevens verwerken in het 7-stappenmodel Modelconvenant jeugdgroepaanpak Uitgangspunten bij de omgang met persoonsgegevens Gegevens verzamelen en uitwisselen Verzamelen van online gegevens De convenantpartners en incidentele deelnemers Uitwisselen van informatie met incidentele deelnemers College van B en W en gegevensverstrekking uit het sociaal domein Stroomschema convenant groepsaanpak
27 27 27 28 28 29 29 31 32
6 6.1.1 6.1.2 6.1.3
De persoonsgerichte aanpak Zorg en Veiligheid (PGA Z&V) Aanmelding bij leerplichtambtenaar, sociaal domein en PGA Z&V Knip in gegevensuitwisseling tussen groepsaanpak en PGA Z&V Afstemming tussen jeugdgroepenoverleg en PGA-overleg
34 34 35 36
Bijlagen Bijlage A - Partijen en hun rol in de groepsaanpak Bijlage B - Informatievragen Bijlage C - Rol van jongerenwerker en politie voor online informatie Bijlage D - Afstemming tussen jeugdgroepaanpak en PGA Z&V Bijlage E - Jongerenwerk en de groepsaanpak Bijlage F - Werkvormen voor het maken van de groepsduiding Bijlage G - Duidingsinstrument problematische jeugdgroepen en groepsgedrag – Bureau Beke Bijlage H - Methodologische verantwoording herijking
38 38 41 43 45 46 49
Colofon
61
2
50 59
3
1 Inleiding 1.1 Het 7-stappenmodel is vernieuwd
1.2 De aanpak van jeugdgroepen en jeugdnetwerken
Sinds 2016 bestaat het 7-stappenmodel voor de
Het 7-stappenmodel beschrijft de aanpak van
aanpak van problematische jeugdgroepen en groeps
problematische jeugdgroepen en fluïde netwerken op
gedrag. Gemeenten en de partners in het veiligheids
hoofdlijnen, schetst een heldere rolverdeling tussen
domein, het sociaal domein en de strafrechtpartners
de betrokken partijen (bijlage A) en biedt handvatten
maken hier gebruik van. Zij gaven aan dat het
voor de informatieoverdracht.
7-stappenmodel niet meer goed aansluit bij de manier waarop problematische jeugdgroepen zich
De aanpak van jeugdgroepen- en netwerken volgens
tegenwoordig manifesteren. Sociale media hebben
het 7-stappenmodel draagt bij aan de volgende
een meer prominente rol ingenomen in het leven van
doelen:
jongeren. Jeugdgroepen zijn ook veel vaker buiten de
• beëindigen of verminderen van problematisch
gemeentegrenzen actief. En jeugdgroepen hebben
groepsgedrag;
vaker de structuur van een jeugdnetwerk met een
• verminderen van criminaliteit en overlast;
fluïde karakter.
• versterken van de sociale positie van jongeren en het bieden van perspectief;
Reden voor een herijking van het model. Met kennis
• verstoren van negatieve groepsdynamiek;
uit de praktijk en wetenschappelijke inzichten is het
• voorkomen van aanwas bij de groep;
7-stappenmodel aangepast en uitgebreid. Het gaat
• voorkomen van doorgroei naar criminele
om het gebruik van online informatie, de positie van
netwerken.
de groepsscan, een verheldering van de mogelijk heden voor gegevensuitwisseling tussen partijen en
De aandacht in de aanpak gaat uit naar de jongeren
een scherpere rolverdeling van de partners. Ook is
die problematisch groepsgedrag vertonen. Denk er
een bijlage toegevoegd over de positie van de
ook aan om de broertjes en zusjes van deze jongeren
jongerenwerker in de groepsaanpak. In bijlage H staat
in de gaten te houden. Je wilt voorkomen dat zij zich
hoe de herijking is uitgevoerd. Tot slot -maar niet
aansluiten bij de groep.
onbelangrijk - is ook de benaming van enkele stappen gewijzigd.
1.3 Betrokken partijen bij de aanpak De convenantpartners
Het is belangrijk dat je als lezer dit document
In de aanpak van problematische jeugdgroepen ligt
zorgvuldig tot je neemt. Een belangrijk en nieuw
de regie bij de burgemeester. Op grond van zijn OOV-
hoofdstuk gaat over privacy en gegevensdeling.
taken is hij verantwoordelijk voor het organiseren van
Die informatie vraagt om bijzondere aandacht
de samenwerking met de verschillende convenant
zodat je deze op de juiste manier kunt toepassen
partners. In de basis zijn dit de partners in de lokale
in de praktijk.
driehoek: de burgemeester, politie en Openbaar Ministerie. Daarnaast zijn het jongerenwerk en de (jeugd)boa’s partners bij het in beeld brengen van de
4
groep en het komen tot een juiste aanpak. (Lees ook
1.4 Leeswijzer
bijlage A). Deze partners kunnen voor een aanpak waar nodig persoonsgegevens uitwisselen over de
In hoofdstuk 2 komen de kernbegrippen en de
groepsleden. De afspraken en verantwoordelijkheden
dynamiek van het 7-stappenmodel aan bod.
worden in een convenant vastgelegd. Hiervoor is een
Hoofdstuk 3 beschrijft de 7 stappen. Hoofdstuk 4
landelijk Modelconvenant jeugdgroepaanpak
gaat over het online werken in het 7-stappenmodel.
beschikbaar. Lees hier meer over in hoofdstuk 5
Hoofdstuk 5 bevat de mogelijkheden voor gegevens
Gegevens verwerken in het 7-stappenmodel.
verwerking. Hoofdstuk 6 gaat in op de persoons gerichte aanpak Zorg en Veiligheid.
De procesregisseur groepsaanpak van de gemeente heeft de regie in de uitvoering namens de boven
In bijlage A staat een toelichting op de taken en rollen
genoemde convenantpartners. Met elkaar brengen zij
van de betrokken partijen. In de andere bijlagen staan
de jeugdgroepen in beeld, bepalen of en hoe de
informatievragen bij het doorlopen van de 7 stappen
groepen moeten worden aangepakt en voeren het
(bijlage B), de rol van de jongerenwerker en de politie
plan van aanpak uit.
voor het verzamelen van online informatie (bijlage C), de werkwijze voor afstemming tussen jeugdgroep
Samenwerking met derden
aanpak en de persoonsgerichte aanpak Zorg en
Om tot een goede aanpak op groepsniveau te komen,
Veiligheid (PGA Z&V, bijlage D), jongerenwerkers, de
is soms ook samenwerking nodig met andere partijen
beroepscode en problematische jeugdgroepen
dan de convenantpartners. Het kan dan bijvoorbeeld
(bijlage E), werkvormen voor het gezamenlijk in kaart
gaan om lokale partijen/instanties zoals een
brengen van een jeugdgroep (bijlage F), het duidings
leerplichtambtenaar, een school, een lokaal (wijk)
instrument problematische jeugdgroepen en groeps
team, of een woningcorporatie. Ook kan afstemming
gedrag (bijlage G) en de methodologische
nodig zijn met justitiële organisaties zoals de (jeugd)
verantwoording van de aanpak voor de herijking van
reclassering, Halt of de Raad voor de Kinder
het 7-stappenmodel in 2021 (bijlage H).
bescherming (RvdK). De mogelijkheden voor het
Het Modelconvenant jeugdgroepaanpak staat op
uitwisselen van persoonsgegevens met andere
wegwijzerjeugdenveiligheid.nl.
partijen dan de convenantpartners zijn echter beperkt, waardoor zij geen vaste deelnemer kunnen
Hulp en advies
zijn aan het casusoverleg tussen convenantpartners
Het CCV is beheerder van het 7-stappenmodel.
(het ‘jeugdgroepenoverleg’). Afstemming met hen zal
Het CCV-jeugdteam biedt ondersteuning en advies
in eerste instantie gericht moeten zijn op de
over de opzet en uitvoering van het 7-stappenmodel.
geconstateerde problematiek die de groep veroor
Mail naar jeugd@hetccv.nl.
zaakt en de groepsgerichte maatregelen die 5.5 gaan we nader in op de mogelijkheden die er zijn
Verbeter de aanpak van jeugdgroepen en deel je ervaringen
voor afstemming met niet-convenantpartners.
Draag bij aan de verdere verbetering van de aanpak
daartegen genomen kunnen worden. Vanaf paragraaf
jeugdgroepen en problematisch groepsgedrag en stuur je casuïstiek en ervaringen op naar het CCV. Mail naar jeugd@hetccv.nl. Jouw voorbeeld geeft anderen inspiratie en aanknopingspunten voor hun aanpak.
5
6
2 Werken met het 7-stappenmodel Het 7-stappenmodel gebruik je als er sprake is van
worden problematische jeugdgroepen maar ook
mogelijk problematisch groepsgedrag door jongeren.
fluïde jeugdnetwerken, los-vaste groepen en online
In dit 7-stappenmodel gaat het over de signalering en
georganiseerde jeugdgroepen bedoeld.
aanpak van jeugdgroepen en netwerken. Daarmee
2.1 Kernbegrippen Jeugdgroepaanpak of afgekort ‘groepsaanpak’
Fluïde netwerken kenmerken zich door: a) er is niet één samenhangende organisatie van
Dit is de integrale jeugdgroepenaanpak volgens ‘Het 7-stappenmodel: werkproces aanpak
relaties zoals in een groep wel het geval is; b) een opeenhoping van kleinere netwerken van
problematische jeugdgroepen en groepsgedrag’.
jongeren (tot 18 jaar) en jongvolwassenen
Signalen en informatie over een (nieuwe)
(18 tot en met 23);
problematische jeugdgroep worden uitgewisseld
c) ‘fluïde’ karakter: jongeren maken zich in
om te komen tot groepsgerichte maatregelen,
wisselende samenstelling schuldig aan
gebiedsgerichte maatregelen en zo nodig de
verschillende vormen van overlast en
beslissing om bepaalde personen aan te melden bij een lokale PGA of Zorg- en Veiligheidshuis of voor
criminaliteit; d) jongeren zijn zich vaak niet of ten dele bewust
hulp en ondersteuning vanuit het sociaal domein.
dat ze een netwerk vormen, en e) er zijn geen leiders in de klassieke zin van het
Problematische jeugdgroep
woord.
Het gaat om een verzameling van 2 of meer
In elke stap wordt er continu zicht gehouden op het
personen die met elkaar omgaat en problematisch
netwerk en wordt er informatie verzameld, gedeeld
groepsgedrag vertoont en waarvan het merendeel
en geduid. Dit is een dynamisch proces dat past bij
van de leden jonger dan 23 jaar is. Hieronder
het karakter van fluïde netwerken.
worden ook (fluïde) jeugdnetwerken, ‘los-vaste’ groepen en online georganiseerde jeugdgroepen
Problematisch groepsgedrag
verstaan.
Dit gaat om gedrag dat plaatsvindt vanuit een problematische jeugdgroep dat herhaaldelijk de openbare orde en/of de veiligheid verstoort, overlast veroorzaakt, en/of crimineel van aard is.
Jeugdgroeplid Jongere of jongvolwassene die deel uitmaakt van een problematische jeugdgroep.
7
7-STAPPENMODEL Inzet 7-stappenmodel bij signalen Het 7-stappenmodel is relevant op het moment dat er signalen zijn over het bestaan van een (mogelijk)
1
Signalen over groepsgedrag delen
2
Beoordelen groepsgedrag
3
Groepsduiding en concept PvA opstellen
4
Adviseren en prioriteren
5
Vaststellen Plan van Aanpak
6
Uitvoeren en monitoren PvA
7
Afschalen en evalueren
problematische jeugdgroep. Het 7-stappenmodel biedt handvatten voor het op een zorgvuldige wijze verkennen van die signalen, het komen tot een plan van aanpak als er inderdaad sprake blijkt te zijn van een problematische jeugdgroep, en de coördinatie op de uitvoering van het plan van aanpak. TIP Met de handreiking ‘Zó krijg je samen zicht op jongeren’ biedt het CCV praktische hulp om de vroegsignalering van jongeren die in de problemen dreigen te raken, goed in te richten en op te pakken. Ook staat hierin een overzicht van risico signalen.
Handvatten voor gegevensuitwisseling Het 7-stappenmodel geeft handvatten voor een zorgvuldige omgang met de daarvoor noodzakelijke gegevensuitwisseling. De convenantpartners zijn daarbij als eerste aan zet. Als er sprake is van onder liggende problematiek dan bekijken zij wat daar mee
FIGUUR 1
2.2 De 7 stappen worden dynamisch doorlopen
te doen. Zo nodig en waar juridisch mogelijk
De aanpak van jeugdgroepen verloopt - schematisch
schakelen zij andere partijen in zoals een lokaal team
gesproken - in 7 stappen. Zie figuur 1.
of de Raad voor de Kinderbescherming om actie te ondernemen op een individuele jongere.
Dynamisch werkproces In de praktijk is het 7-stappenmodel dynamisch.
Zorg- en Veiligheidshuis en lokale persoonsgerichte aanpak
Zo kan er tijdens een lopende aanpak informatie
Door aanmelding van een jongere met problematisch
aanpak. Kortom, tijdens elke stap wordt er dus
gedrag bij een lokale PGA of bij het Zorg- en Veilig
continu zicht gehouden op het netwerk en wordt er
heidshuis kan worden voorkomen dat de veiligheid in
informatie verzameld, gedeeld en geduid. Dit is een
de openbare ruimte en/of de veiligheid van de jongere
dynamisch proces dat past bij het karakter van de
zelf in gevaar komt. Ook draagt het bij aan de doelen
fluïde netwerken.
binnen komen die leidt tot bijstelling van het plan van
van het 7-stappenmodel, zoals het bieden van perspectief en het stellen van grenzen. De groeps
De aanpak van jeugdgroepen verloopt - schematisch
aanpak en de PGA Z&V liggen dus vaak in elkaars
gesproken - in 7 stappen. Grofweg kan er een drie
verlengde. Je schakelt naar andere domeinen en
deling worden gemaakt:
partners buiten de convenantpartners en dat vraagt
• In de stap 1, 2 en 3 wordt de groep in beeld
om extra aandacht in de afstemming. Lees hier meer over in hoofdstuk 6.
gebracht. • In stap 4 en 5 wordt de aanpak bepaald en vast gelegd in een plan. • In stap 6 en 7 wordt het plan uitgevoerd, gemonitord, afgerond en geëvalueerd.
8
FIGUUR 2: FRAGMENT UIT DE STANDAARDRAPPORTAGE VAN DE GROEPSSCAN
Het is niet altijd nodig om alle 7 stappen voor iedere
waar een jeugdgroep actief is, zoals opgenomen in de
jeugdgroep te doorlopen. Wellicht blijkt na weging
standaardrapportage van de groepsscan (zie figuur 2).
van de signalen dat een gerichte actie voldoende is om het probleem op te lossen. Een gezamenlijk plan
De procesregisseur zorgt er voor dat afstemming
van aanpak is dan niet nodig. Ook kan na het maken
plaatsvindt met de betrokken gemeenten over de
van een groepsduiding (zie stap 3) duidelijk worden
planvorming voor de groepsaanpak. De proces
dat de problemen niet vragen om een groepsaanpak.
regisseurs van deze gemeenten houden elkaar op de
Vanaf dit punt kun je afschalen (stap 7) of je leidt een
hoogte van de voortgang.
jongere toe naar een voorziening in het sociaal domein of een persoonsgerichte aanpak Zorg en Veiligheid (PGA Z&V).
Meerdere jeugdgroepen per gemeente of regio In een regio of gemeente kunnen natuurlijk meerdere
In bijlage B staat een tabel met voor elke stap een
jeugdgroepen actief zijn of met elkaar optrekken. De
aantal vragen die in de desbetreffende stap worden
procesregisseur moet dan overzicht houden over alle
beantwoord.
aanwezige groepen en in afstemming met de drie hoek bepalen welke groepen met prioriteit worden
2.3 Gebieds-overstijgende jeugdgroepen en meerdere jeugdgroepen per gemeente
aangepakt. In de praktijk gebeurt dit veelal door periodieke afstemming op stedelijk of regionaal niveau. Het convenant jeugdgroepaanpak kan ook worden
Sommige jeugdgroepen zijn in meerdere gemeenten
afgesloten voor een samenwerking met gemeenten
actief of overlappen qua samenstelling met jeugd
en partijen op regionaal niveau.
groepen uit andere gemeenten. De procesregisseur groepsaanpak van de gemeente neemt in deze
Hulp en advies
gevallen contact op met de andere gemeenten. Om te
Het CCV is beheerder van het 7-stappenmodel. Het
beoordelen welke andere gemeenten hij moet
CCV-jeugdteam biedt ondersteuning en advies over
benaderen, kan de procesregisseur gebruik maken
de opzet en uitvoering van het 7-stappenmodel. Mail
van een grafisch beeld van de locaties en gemeenten
naar jeugd@hetccv.nl.
9
10
3 De 7 stappen
TIP Maak gebruik van het duidingsinstrument van Bureau Beke [bijlage G] om signalen te bespreken.
Stap 1 | Signalen over groepsgedrag delen
Hoe om te gaan met privacy en gegevensdeling in stap 1 • Elke (convenant)partner beslist zelf of en welke
Doel en resultaat
gegevens hij noodzakelijk vindt om te delen.
Convenantpartners delen signalen op groepsniveau
• Voor jongerenwerkers geldt een beroepscode bij
over problematisch groepsgedrag. Op basis daarvan
het uitvoeren van hun werk en het delen van
wordt besloten of er gezien het gedrag van de groep
gegevens over individuele jongeren, zie bijlage E.
aanleiding is om meer informatie te verzamelen
De jongerenwerker verstrekt informatie waar
omdat er vermoedelijk sprake is van een problema
mogelijk anoniem of op groepsniveau. Informatie
tische jeugdgroep of netwerk.
over groepsgedrag valt niet onder de vertrouwe lijkheid van de beroepscode. Dat betekent dat
Wie doet wat in stap 1
indien de jongerenwerker van mening is dat het
• De procesregisseur nodigt de convenantpartners
verstrekken van informatie op groepsniveau
politie en het jongerenwerk uit om relevante
bijdraagt aan het vergroten van de veiligheid en
signalen over problematisch groepsgedrag te
leefbaarheid en het doorbreken van het proble
delen. De (jeugd)boa kan ook worden uitgenodigd.
matisch groepsgedrag, hij deze kan verstrekken.
• Op basis van de verkregen informatie wegen zij af
• Convenantpartners zijn verantwoordelijk voor het
of zij een gezamenlijke groepsaanpak opstarten en
delen van signalen over mogelijk probleemgedrag
verdere informatie verzamelen en beoordelen in
van jeugdgroepen met de procesregisseur, zowel
stap 2.
proactief als op verzoek van de procesregisseur.
• Als de signalen over problematisch groepsgedrag
Zo signaleren wijkagenten vaak problematisch
direct kunnen worden opgepakt, bijvoorbeeld door
groepsgedrag op wijkniveau. Zij kunnen deze
extra toezicht door de boa in de wijk, kan het zijn
signalen delen in hun een-op-een contacten met de
dat een gezamenlijke groepsaanpak niet nodig is.
procesregisseur.
Er is dan geen noodzaak om meer informatie te
• Om de beschikbare online informatie te benutten, is
verzamelen. De groep gaat niet door naar stap 2.
het belangrijk dat de procesregisseur hier zelf actief
Indien het problematisch gedrag voortduurt of
naar vraagt bij het jongerenwerk en de politie. De
ernstiger wordt, kan alsnog besloten worden om
opgehaalde online informatie is een aanvulling op
door te gaan naar stap 2.
de offline informatie. • Convenantpartners mogen een op een gegevens over jongeren (op groepsniveau) uitwisselen met derden, voor zover dat kan op basis van hun eigen wettelijke taken en bevoegdheden. Zo kan bijvoor
Vragen over groepsgedrag die aan bod kunnen komen:
beeld de procesregisseur of de politie bij een
• Welke probleemsituaties zijn er gesignaleerd?
woningcorporatie of het lokaal team informeren of
• Wat zien en merken we aan problematisch
de groep daar bekend is en wat er bekend is over
school, de beheerder van een winkelcentrum, bij de
groepsgedrag?
het gedrag van de groep. Ook hier geldt dat deze
• Is er mogelijk sprake van een jeugdgroep?
partijen zelf beoordelen of zij gegevens kunnen verstrekken.
11
Stap 2 | Beoordelen groepsgedrag Stap 2 bestaat uit twee delen:
Vragen over groepskenmerken en groepsgedrag die aan bod kunnen komen:
Stap 2 A: Convenantpartners verzamelen en delen
• Wat doen ze?
meer informatie over de groep om te bepalen óf er
• Hoe erg is dat?
sprake is van problematisch groepsgedrag en een
• Wat is de aard en omvang van de groep / het
Doel en resultaat
problematische jeugdgroep / (fluïde) netwerk en of
netwerk?
het noodzakelijk is om een concept plan van aanpak
• Wat is de samenstelling van de groep / het
op te stellen.
netwerk?
Stap 2 B: Is er sprake van een problematische
• Binnen welke leeftijdsgroep valt de groep / het
jeugdgroep / (fluïde) netwerk, dan wordt een
netwerk?
namenlijst van de groepsleden opgesteld en maakt
• Waar kennen de groepsleden elkaar van?
de politie een groepsscan.
(zoals school en sport) • Is er sprake van een groepscultuur?
Wie doet wat in stap 2 A
• Is er sprake van drugs- en alcoholgebruik binnen
• De procesregisseur is verantwoordelijk voor het
de groep / het netwerk?
verzamelen van feitelijke informatie over het
• Vaststellen van het gebied: wat zijn locaties en
problematisch groepsgedrag en vraagt daarom de
tijdstippen?
convenantpartners politie en jongerenwerk om
• Wat is het gedrag van de groep richting burgers
meer informatie te verzamelen. Toezicht en
en buurt, en richting professionals?
handhaving ((jeugd)boa kan worden betrokken.
• Is de groep online actief?
• De convenantpartners verkennen de groeps
• Bij welke partners is de groep / het netwerk
kenmerken van de potentiële jeugdgroep en de
bekend?
relevante omgevingsfactoren. Zoals de ernst en
• Is het gedrag zo ernstig dat er sprake is van een
frequentie van de gedragingen, zichtbaar gebruik
problematische jeugdgroep/ netwerk?
van middelen en dergelijke. • De convenantpartners bepalen samen of het gaat om een problematische jeugdgroep. TIP Het duidingsinstrument van Bureau Beke is een handig hulpmiddel (bijlage G).
12
Hoe om te gaan met privacy en gegevensdeling in stap 2 A
Stap 2 B | Er is wel sprake van een problematische jeugdgroep- of netwerk
Bij het bespreken van kenmerken van de groep en het
Als de conclusie is dat het gaat om een
groepsgedrag worden geen persoonsgegevens
problematische jeugdgroep, kunnen de convenant
gedeeld. Het gaat dus op ‘algemeen niveau’ (zonder
partners inzoomen op de individuele leden van de
namen).
groep.
• Alle convenantpartners kunnen voor de analyse ook gegevens inbrengen die zij op basis van hun wettelijke taken en bevoegdheden van andere
Vragen die aan bod kunnen komen
partijen hebben verkregen. • Alle partners beslissen zelf of en welke gegevens zij
• Wie zitten er in de jeugdgroep?
verstrekken.
• Welke leden hebben onderling contact online, en
• De procesregisseur of de politie kan bij het lokaal
komt het online netwerk overeen met het offline
team, een school, de beheerder van een winkel
netwerk?
centrum, of bij de woningcorporatie navragen of de
• Wat weten we van individuele leden met
groep daar bekend is en wat er bekend is over het
betrekking tot problematisch gedrag
gedrag van de groep. Als dat van belang is, kan de
(groepsscan politie)?
procesregisseur die informatie inbrengen bij de
• Plegen ze samen feiten?
convenantpartners in het jeugdgroepenoverleg.
• Zijn er locaties bekend waar groepsleden in
• De procesregisseur kan bilateraal het sociaal
wisselende samenstellingen samenkomen,
domein om een algemeen advies vragen -
zoals op straat, online, school, huis, café etc.
bijvoorbeeld aan een jeugdconsulent - over passende interventies op de groep in deze situatie. • De procesregisseur kan een derde uitnodigen voor het overleg volgens de werkwijze met betrekking tot
TIP
de ‘incidentele deelnemer’ (paragraaf 5.5).
Maak gebruik van het duidingsinstrument van Bureau Beke (bijlage G).
Er is geen sprake van een problematische jeugdgroep- of netwerk
De onderstaande activiteiten zijn relevant als de
Als er géén sprake is van een problematische jeugd
conclusie is dat er sprake is van een problematische
groep, is er geen noodzaak om een namenlijst op te
jeugdgroep en het noodzakelijk is om een concept
stellen en een groepsscan te maken. De groep gaat
plan van aanpak op te stellen.
niet door naar stap 2 B.
Het feit dat daar sprake van is, geeft een inhoudelijke noodzaak om beter zicht te krijgen op de leden van de
Wel wordt samen bepaald of er nog aanvullende inzet
groep en om gegevens te verzamelen over het aan
nodig is met preventieve maatregelen (persoons-,
deel van individuele leden op het problematisch
groeps- of gebiedsgericht). Denk bijvoorbeeld aan
groepsgedrag. Door zo’n stapsgewijze opbouw van
extra aandacht door (jeugd)boa’s tijdens hun ronde.
de informatieverzameling geef je richting aan doel en
Als blijkt dat er zorgelijke trends zijn rond een jeugd
handelen. Je geeft daarmee invulling aan de basis
groep, kunnen ook interventies op groeps- of locatie
principes van de privacywetgeving. Op basis van
niveau worden ingezet. Zijn er zorgen over specifieke
inhoudelijke noodzaak kun je verantwoorden waarom
jongeren, dan kan de partner die zich zorgen maakt
je welke gegevens verzamelt en verwerkt.
een zorgmelding of een aanmelding voor een lokale PGA V&Z doen. Dit kan bijvoorbeeld gaan om de inzet van het jongerenwerk, een huisbezoek ter confrontatie, een gebiedsverbod e.d.
13
Wie doet wat in stap 2 B een lijst op van de groepsleden. Als het wenselijk is
Werkafspraken tussen politie en burgemeester over de standaardrapportage groepsscan
om een groepsscan uit te voeren, kan de politie
• De burgemeester verzoekt de teamchef van het
• De procesregisseur, politie en jongerenwerk stellen
deze lijst daarvoor gebruiken.
betrokken basisteam van de politie om de
• De politie wordt gevraagd een groepsscan te maken.
standaardrapportage groepsscan aan te leveren. • In de praktijk regelt de procesregisseur dit. Een
• Het OM bepaalt aan de hand van de standaard
teamchef kan ook zelfstandig beslissen om een
rapportage groepsscan, namenlijst en aanvullende
groepsscan op te maken en onder de aandacht te
informatie van de politie of en op welke manier er
brengen van de burgemeester en het OM.
een rol is weggelegd voor het OM.
• De politie vergelijkt de door de convenantpartners aangeleverde lijst van de groepsleden met de politiesystemen. De politiesystemen zijn hierin leidend: komt een jongere niet in het systeem voor, dan kan deze logischerwijze niet worden mee genomen in de groepsscan. • In de aanbiedingsbrief van de politie staat hoeveel van de namen onbekend waren in de politie systemen. Let wel: de politiesystemen zijn alleen leidend voor de groepsscan en niet voor de definitieve namenlijst.
14
Groepsscan met een bruto lijst namen die worden gelinkt aan
Dynamisch proces van standaardrapportage groepsscan en namenlijst
de jeugdgroep op basis van de beschikbare
• De standaardrapportage groepsscan van de
• De groepsscan is een rapportage van de politie
politiegegevens, aangevuld met informatie over
politie bevat uitsluitend politie-informatie.
deze personen. Deze bruto lijst wordt binnen de
Informatie van andere (keten)partners wordt
politie ook gecheckt door de wijk- en jeugdagent
hierin niet toegevoegd of verwerkt. Zodoende
of de juiste personen vanuit de politiesystemen
bestaat de rapportage uit informatie vanuit de
naar voren zijn gekomen. Dit vormt de basis voor
waarnemingen van de politie, gebaseerd op
de ‘netto’ namenlijst die door de convenant
systeeminformatie. In de standaardrapportage
partners gezamenlijk wordt vastgesteld, waarbij
groepsscan komen dan ook alleen namen voor
onder meer rekening wordt gehouden met
van leden waarvan de politie over informatie
detentie of verhuizing.
beschikt.
• De groepsscan van de politie is slechts een
• De politie kan op verzoek de standaardrapportage
onderdeel van de totale informatie die de proces
actualiseren en opnieuw uitdraaien. Bijvoorbeeld
regisseur verzamelt. Deze scan bevat de straf
omdat er nieuwe informatie beschikbaar is of als
rechtelijke informatie en signalen die bijvoorbeeld
de jeugdgroep wijzigt in samenstelling, gedrag,
wijkagenten hebben opgepikt. Openbare orde- en
locatie of problematiek. Jongeren waar de politie
hulpverlening casussen rond de betreffende
professionele bemoeienis mee had, kunnen dan
groep worden hier ook in vermeld.
in de namenlijst worden meegenomen. Deze informatie wordt gecombineerd met de informatie
Standaardrapportage
van andere betrokken partijen. Op basis hiervan
• De groepsscan zelf wordt niet gedeeld, maar wel
wordt de namenlijst bijgewerkt.
de standaardrapportage die de politie opmaakt.
• De namenlijst actualiseren is ook belangrijk om
Die moet altijd met zowel de gemeente als het
ervoor te zorgen dat namen van jongeren die niet
OM worden gedeeld.
meer tot de problematische jeugdgroep horen,
• Deze informatie voegt de procesregisseur samen
van de lijst worden verwijderd. Zo blijft een
met de opgehaalde informatie van andere partijen
jongere niet langer ten onrechte geregistreerd als
en vormt een totaalbeeld van de jeugdgroep. Zo
lid van een problematische jeugdgroep.
ontstaat een namenlijst met een overzicht van personen die gerekend worden tot een problematische jeugdgroep. • De standaardrapportage groepsscan geeft de procesregisseur inzicht in welke leden van de jeugdgroep tevens politie-antecedenten hebben met relevante politie-informatie per individu. Ook geeft deze inzicht in welke leden geen politieantecedenten hebben. • De definitieve namenlijst, de netto-lijst, wordt gebaseerd op het geheel aan informatie van de convenantpartners. Hier kunnen dus ook namen van jongeren op staan die niet voorkomen in de politiesystemen, maar gezien de informatie van de andere convenantpartners wel deel uit maken van de jeugdgroep.
15
Wie doet wat met de namenlijst • De procesregisseur stemt de namenlijst die uit de politiesystemen komt af in het overleg met de
Hoe om te gaan met privacy en gegevensdeling in stap 2 B • Alle convenantpartners kunnen voor de analyse ook
convenantpartners. Hierin bespreken zij de namen
gegevens inbrengen die zij op basis van hun
lijst op basis van hun eigen inzichten. Dit overleg
wettelijke taken en bevoegdheden van andere
loopt gelijktijdig met het verzamelen en beoordelen van informatie.
partijen hebben verkregen. • Alle partners beslissen zelf óf en welke gegevens zij
• Online informatie wordt meegenomen door de
verstrekken.
procesregisseur bij het opstellen van de namenlijst.
• Het OM bekijkt wat zij over de jongeren weten. Dit
Na oplevering van de standaardrapportage groeps
koppelen zij in principe terug op ‘algemeen niveau’
scan kan aanvullende online informatie worden
(zonder namen) om de groep te duiden. En alleen
verzameld.
als er noodzaak toe is, koppelen zij dit terug op
• De procesregisseur legt naar aanleiding van het vaststellen van de namenlijst een aantal gegevens
persoonsniveau (met namen). • Aanvullende informatie vanuit de politie over
van de betreffende jongeren vast in een bestand
bijvoorbeeld opsporingsindicaties wordt alleen
problematische jeugdgroepen. Welke gegevens dat
gedeeld tussen politie en OM.
zijn, lees je in artikel 10 van het modelconvenant.
• Zodra in het overleg is vastgesteld dat er inderdaad
• De procesregisseur legt de namenlijst vast
sprake is van een problematische jeugdgroep en
(convenant artikel 10) en zorgt dat de jeugdgroep
welke jongeren daartoe behoren, worden zij en/of
leden en hun ouders/verzorgers in overeen
hun ouders/verzorgers zo spoedig mogelijk per
stemming met de werkwijze in het convenant
brief in kennis gesteld. Bij voorkeur wordt deze brief
hierover worden geïnformeerd (convenant artikel 9
persoonlijk overhandigd met een toelichtend
lid 4).
gesprek. In sommige gevallen kan hiervan worden
• De procesregisseur zorgt ervoor dat de namenlijst
afgeweken; zie artikel 9 lid 1 en artikel 13 lid 4 in
tijdens het proces continu wordt geëvalueerd.
het convenant jeugdgroepaanpak. Het in kennis stellen kan ook na de vaststelling in de driehoek.
Jeugdgroepenoverleg
• Als nieuwe leden worden toegevoegd, worden zij
• Wanneer er een groepsscan en namenlijst is
en/of hun ouders/verzorgers daarover geïnformeerd.
opgesteld en er sprake is van strafbare feiten en/of
Zie artikel 9 lid 4 in het convenant jeugdgroep
zorgen om afglijden richting de criminaliteit en/of
aanpak.
andere (veiligheids)risico’s spelen, wordt het OM in deze stap actief betrokken door de procesregisseur en/of de politie. Het OM bepaalt aan de hand van de groepsscan, namenlijst en aanvullende informatie van de politie of en op welke manier er een rol is weggelegd voor het OM. • De procesregisseur verzamelt en ordent de beschikbare informatie en de ontvangen adviezen. Het gaat onder meer om de standaardrapportage groepsscan aangevuld met de harde (systeem) informatie en zachte (straat)informatie van de convenantpartners en de opgestelde namenlijst. • De procesregisseur bespreekt en beschrijft de gesignaleerde problematische jeugdgroep met de convenantpartners in het jeugdgroepenoverleg.
16
Stap 3 | Groepsduiding en concept plan van aanpak opstellen
Vragen die aan bod kunnen komen • Waardoor wordt het problematisch groeps
Doel en resultaat
gedrag veroorzaakt?
In deze stap gaat het om het afronden van de duiding
• Is er sprake van hiërarchie?
op de problematische jeugdgroep en het maken van
• Zijn de leden te typeren (zorgjongeren, risico
een helder en degelijk concept plan van aanpak op de
jongeren, first offenders, criminele jongeren)?
groep of fluïde netwerk. Zodat de lokale driehoek
• Welke rollen hebben verschillende leden in de
goed geïnformeerd een besluit kan nemen over
groep?
prioritering van de aanpak.
• Zijn er contacten c.q. banden met andere groepen?
Het doel van de groepsduiding is om handelings
• Opereert de groep lokaal en/of bovenlokaal?
perspectieven in beeld te krijgen om het problema
• Is er sprake van wapenbezit en -gebruik?
tisch groepsgedrag te beëindigen of verminderen.
• Wat is er bekend over de sociale context
Daarbij kan ook inzicht in de persoonlijke omstandig
(ouders, gezinskenmerken, thuissituatie)?
heden van groepsleden een rol spelen, voor zover de
• Wat zijn mogelijkheden en kansen van de leden?
convenantpartners daar zicht op hebben. Het doel is niet om een volledig beeld van lopende sociaal domeintrajecten te maken rond individuele jongeren. De groepsduiding geeft inzicht in:
TIP
• de groepsdynamiek,
Maak gebruik van het duidingsinstrument van
• de rollen binnen de groep,
Bureau Beke in bijlage G en eventueel de werk
• het type problematieken dat speelt binnen de groep,
vormen in bijlage F voor het opstellen van een
• de groepscontext.
groepsduiding.
17
Wie doet wat in stap 3
Het concept plan van aanpak
• De convenantpartners brengen informatie in over
De procesregisseur stelt het concept plan van aanpak
de groepsdynamiek en mogelijke rollen van
op in samenwerking met politie en OM.
individuele leden in de groep.
Dit concept plan van aanpak moet helder, degelijk en
• De convenantpartners bepalen met elkaar welke
volledig zijn. Het moet - samen met het beleidsadvies
aanvullende informatie nodig is (op groepsniveau
(stap 4) - een goede basis vormen voor de verdere
en individueel) om tot een concept plan van aanpak
aanpak.
te komen. En wie van de convenantpartners in de positie is om die informatie te leveren of te
TIPS
verzamelen.
Een voorbeeld van een plan van aanpak van het
• De convenantpartners bepalen of het nodig is om
OM heb je samen met dit werkproces in je mailbox
een specifieke partij uit te nodigen als incidentele
ontvangen.
deelnemer in het jeugdgroepsoverleg en zo ja, wie
Bij het opstellen van het concept plan van aanpak
en met welk doel.
kun je ook gebruik maken van de kenniskaart
• De procesregisseur kan incidentele deelnemers
‘Houd jongeren uit de criminaliteit’. Daar vind je
betrekken voor advies over het vormgeven van de
informatie over welke interventie de risicofactoren
aanpak en/of de toeleiding van individuele groeps
om in de criminaliteit te gaan, verkleint en
leden naar begeleiding of een interventie vanuit
beschermende factoren vergroot.
andere domeinen. • De convenantpartners maken - onder leiding van de
De volgende onderdelen staan in ieder geval in het
procesregisseur - een groepsduiding van de
concept plan van aanpak:
problematische jeugdgroep. Dit maakt duidelijk wat
• Welke partijen betrokken zijn. Dit wordt ook
het probleem is en wat de problematiek van de
afgestemd met organisaties die geen convenant
jeugdgroep karakteriseert. Daar kan ook informatie
partner zijn.
op persoonsniveau bij worden betrokken waar de
• Zowel de groeps- of netwerkgerichte-,
convenantpartners over beschikken. Op basis
gebiedsgerichte- en persoons- of gezinsgerichte
daarvan nemen zij samen een besluit over de in te
interventies als de voorgestelde toeleiding van
zetten maatregelen.
individuele groepsleden naar begeleiding of
• Echter, als de partners gezamenlijk tot de conclusie komen dat een andere aanpak beter aansluit op de
interventies vanuit andere domeinen. • Afspraken over het aanmelden van individuele
problematiek, is het opstellen van een concept plan
groepsleden voor een lokale PGA Z&V, het Zorg- en
van aanpak niet nodig. Wellicht blijkt na weging van
Veiligheidshuis, bij het college van B en W voor
de signalen dat een gerichte actie voldoende is om
bijvoorbeeld de inzet van jeugdhulp, of voor
het probleem op te lossen. Er worden dan passende
afstemming met Jeugdbescherming, Raad voor de
maatregelen op de groep of persoon ingezet. Over
Kinderbescherming, Jeugdreclassering of Halt.
individuele jongeren kan een (zorg)melding worden
Gezien de aard van de problematiek is er voldoende
gedaan.
basis voor deze partijen om te kijken of zij op grond
• Afhankelijk van de beschikbare informatie uit de
van hun eigen taken iets moeten gaan doen richting
standaardrapportage groepsscan en informatie over opsporingsindicaties zal het OM betrokken zijn
een individueel groepslid. • Afspraken voor eventuele opsporingscapaciteit
om de informatie op persoonsniveau aan te vullen
(tussen politie (BT/DR/DRR ) en OM) en analyse
en een bijdrage te leveren aan het integrale beeld.
capaciteit (vanuit DRIO/politie).
Hierin is het OM afhankelijk van de informatie die
• Afspraken over de inzet van capaciteit.
door de politie wordt aangeleverd. Als duidelijk is
• Afspraken over afstemming en overlegstructuur, etc.
dat groepsleden niet of nauwelijks in beeld zijn bij het OM, dan is de verdere betrokkenheid van het
1
OM in de regel niet nodig.
18
BT: Basisteam / DR: Districtsrecherche / DRR: Dienst Regionale Recherche/ DRIO: Dienst Regionale Informatie Organisatie
overleg - is het noodzakelijk om heldere afspraken te
Hoe om te gaan met privacy en gegevensdeling in stap 3
hebben om inzichtelijk te maken welke capaciteit
• Bij het duiden van de problematische jeugdgroep
Voor de driehoek - of een ander gemandateerd
wordt gevraagd en een duidelijk akkoord kan worden
worden voornamelijk gegevens op groepsniveau
gegeven. Zonder helder concept plan van aanpak zal
gebruikt. Daarnaast kunnen de convenantpartners
bijvoorbeeld het OM in beginsel niet akkoord gaan
informatie inbrengen waarover zij op grond van hun
met het prioriteren van een aanpak.
eigen taken beschikken. Zoals informatie over de persoonlijke omstandigheden van individuele
Eerst moet er nog een beleidsadvies worden
groepsleden die relevant is om te kunnen bepalen
geschreven (stap 4), waarin het concept plan van
of een jongere moet worden aangemeld voor
aanpak is opgenomen, voordat het wordt aangeboden
bijvoorbeeld jeugdhulp of een PGA Z&V.
aan de driehoek. De lokale driehoek besluit over het al
• De incidentele deelnemers kunnen informatie
dan niet prioriteren van de groep.
aanleveren voor zover hun eigen wettelijke taken en bevoegdheden dat toelaten. Dat kan in het jeugd
Let op: er zijn situaties waarbij het nodig is om als
groepenoverleg met de convenantpartners of
procesregisseur meer informatie over bepaalde
bilateraal aan een van de convenantpartners. Voor
groepsleden te verzamelen voordat een plan van
de procesregisseur is dit soort informatie zeer
aanpak kan worden opgesteld. Ook kan het van
relevant, bijvoorbeeld over een jongere die onder
belang zijn dat acties snel worden ingezet en er geen
toezicht is gesteld door de Raad van de Kinder
vertraging optreedt door het opstellen van het plan
bescherming of onder vrijwillig toezicht is geplaatst
van aanpak.
bij de Jeugdreclassering. Dergelijke informatie kan van belang zijn voor het bepalen wat nodig en
In dit soort situaties prioriteert de driehoek de jeugd
effectief is in de vervolgaanpak voor een individuele
groep voordat verdere uitwerking van het concept
jongere.
plan van aanpak en beleidsadvies plaatsvindt.
• De opgehaalde online informatie is aanvullend aan de offline informatie om meer inzicht te krijgen in de groepskenmerken, individuele groepsleden en de verhoudingen tussen deze leden of groepen. Deze informatie is relevant voor de in te zetten maatregelen.
19
Stap 4 | Adviseren en prioriteren
Relevante informatie die daaruit volgt, bijvoor beeld over belemmeringen in het opsporings
Doel en resultaat
belang, worden meegegeven voor een verdere
In deze stap wordt de problematiek kort omschreven
uitwerking in het plan van aanpak.
en een beleidsadvies gegeven over de prioritering van
• De procesregisseur biedt het beleidsadvies en
de aanpak. Dit beleidsadvies wordt samen met het
concept plan van aanpak aan de driehoek aan.
concept plan van aanpak aangeboden aan de drie
• Wanneer de lokale driehoek of het ketenoverleg een
hoek die besluit over het al dan niet prioriteren van de
aanvullende analyse wenst, moet zij dit motiveren
groep.
en ook aangeven op welke domeinen deze moet plaatsvinden. Dit betreft alleen verdiepende
Wie doet wat in stap 4
informatie vanuit de convenantpartners. De politie
• De procesregisseur geeft namens de convenant
kan worden gevraagd een aanvullende analyse te
partijen een beleidsadvies over de groepsaanpak
doen.
aan de lokale driehoek of een ander ketenoverleg
• Wanneer een integrale en domein-overstijgende
met gemandateerde personen. Dit beleidsadvies
analyse op persoonsniveau nodig is, kan ervoor
bevat, naast een karakterisering van de jeugdgroep
worden gekozen om de betreffende jongere bij een
en de ernst van het problematische gedrag, een
lokale PGA Z&V of het Zorg- en Veiligheidshuis
concept plan van aanpak met maatregelen op
(ZVH) aan te melden. De procesregisseur groeps
groep, persoon en (digitaal) domein.
aanpak stemt vooraf en tijdens de aanpak af met de
• De procesregisseur neemt - waar nodig - contact op
procesregisseur van de lokale PGA Z&V of het ZVH.
met andere gemeenten waar de jeugdgroep
In hoofdstuk 6 en in bijlage D staan aanwijzingen
mogelijk ook actief is voor afstemming.
voor de afstemming en voor het uitwisselen van
• Onder leiding van de procesregisseur worden in het beleidsadvies afspraken opgenomen over:
gegevens. • De lokale driehoek (of een ander ketenoverleg)
- de (voornaamste) doelen die met de aanpak
prioriteert al dan niet dit beleidsadvies. Ze kijkt ook
moeten worden gehaald en de eventuele kaders
naar de relatie met eventuele andere jeugdgroepen
daarbij (bijvoorbeeld over kosten en inzet).
en besluit hoe de groep moet worden aangepakt.
- Wie er stuurt op afgesproken acties in de aanpak
Bij prioritering moeten capaciteit en middelen van
van de jeugdgroep (ook in verband met de mogelijkheid tot escaleren). Dit kan bijvoorbeeld
alle partijen worden gewaarborgd. • Als de driehoek de groep niet prioriteert, kan de
gedaan worden door het management van de
procesregisseur in afstemming met de convenant
deelnemende organisaties die de acties
partners besluiten of een aanpak wel of niet nodig
uitvoeren.
is. De namenlijst kan voor de aanpak worden
- Op welke momenten en over welke onderdelen de
gebruikt.
lokale driehoek periodiek van informatie wordt voorzien met betrekking tot aanpak, voortgang en effect. - Het bijhouden van sociale media kanalen door
Hoe om te gaan met privacy en gegevensdeling in stap 4 • Bij het voorleggen van het beleidsadvies en concept
politie of jongerenwerk voor het verzamelen van
plan van aanpak wordt geen gedetailleerde
online informatie.
informatie over individuele jongeren gedeeld.
- Wie de communicatie ‘naar buiten’ voor zijn
• Als nadere informatieverzameling gewenst is, kan
rekening neemt en wanneer er gezamenlijk wordt
dat volgens de werkwijze in stap 3 of via informatie
gecommuniceerd.
verzameling door de convenantpartners op grond
- Is er ook een strafrechtelijk traject aan de orde
van hun eigen taken en bevoegdheden.
dan wordt duidelijk aangegeven wat de verhouding is tussen het plan van aanpak waar de gemeente de regie op voert en de strafrechtelijke aanpak.
20
Stap 5 | Vaststellen plan van aanpak Doel en resultaat
groepsleden heeft invloed op de totale groeps beschrijving. Zo kan bijvoorbeeld blijken dat er toch verbanden zijn met personen uit een crimineel netwerk.
In deze stap wordt het concept plan van aanpak aangevuld en vastgesteld. In het plan van aanpak
Daarnaast bevat het plan van aanpak afspraken over
staat hoe de geconstateerde problemen van de
welke groepsleden worden aangemeld bij andere
problematische jeugdgroep worden aangepakt.
partijen, bijvoorbeeld voor ondersteuning op grond
Dit plan kan tijdens de uitvoering continu worden
van de Jeugdwet of interventies op grond van de
bijgesteld.
Leerplichtwet. Er staat ook in gespecificeerd welke leden aangemeld worden bij een lokale PGA of het
Het plan van aanpak bevat de volgende punten:
Zorg- en Veiligheidshuis (PGA Z&V). De proces
Doelen:
regisseur groepsaanpak kan afspraken maken met
• beëindigen of verminderen van problematisch
de procesregisseur PGA Z&V over de afstemming
groepsgedrag;
tussen de groepsaanpak en de PGA Z&V-aanpak.
• verminderen van criminaliteit en overlast; • versterken van de sociale positie van jongeren en het bieden van perspectief;
Wie doet wat in stap 5 • De procesregisseur werkt de gewenste effecten en
• verstoren van negatieve groepsdynamiek;
resultaten uit en doet dit zo concreet en meetbaar
• voorkomen van aanwas bij de groep;
mogelijk (SMART: Specifiek, Meetbaar, Acceptabel,
• voorkomen van doorgroei naar criminele netwerken.
Realistisch en Tijdgebonden). • De procesregisseur groepsaanpak zorgt voor de
Meersporen-aanpak:
noodzakelijke afstemming met de procesregisseur
• Persoons- of gezinsgerichte maatregelen
van de PGA Z&V of het ZVH. Eventueel kan de
• Groeps- of netwerkgerichte maatregelen
afstemming ook verlopen via een convenant
• Gebiedsgerichte maatregelen
partner die in beide aanpakken een taak heeft. • Partners denken samen na hoe ze sociale media
Strategie bepalen:
kunnen inzetten voor de offline groepsaanpak.
• Rollen, taken en verantwoordelijkheden (Zie bijlage A)
Bijvoorbeeld om jongeren of hun ouders te
• Communicatie (inclusief eventuele inzet van sociale
informeren, om pro-sociaal gedrag te activeren of
media)
om verbindingen met jongeren te leggen of te versterken. De online aanpak kan de groepsaanpak
In het plan staat hoe de aanpak is georganiseerd en
ondersteunen.
welke interventies worden ingezet. Er staat onder ondernomen, hoe daarover wordt afgestemd en welke
Hoe om te gaan met privacy en gegevensdeling in stap 5
informatie de partners van elkaar nodig hebben.
• Afstemming is nodig tussen de groepsaanpak en
En ook staat helder omschreven op welke manier
de PGA Z&V over de voorgenomen interventies of
afspraken worden geregistreerd en gemonitord.
bijvoorbeeld om elkaar te informeren of de PGA
meer in welke acties door convenantpartners worden
Z&V tot zichtbare effecten leidt op het gedrag in de Bovendien staat hierin de werkwijze beschreven rond het informeren van de jongere en/of zijn ouders/
groep. Zie hoofdstuk 6 en bijlage D. • Afstemming is ook nodig over de inzet vanuit het
verzorgers zodra de namenlijst is vastgesteld. Ook
sociaal domein en de groepsaanpak.
wat de werkwijze is bij het toevoegen of verwijderen
• Als een jongere uit de groep wordt aangemeld bij
van een groepslid, staat hier uitgewerkt. Verder wordt
een instantie, worden hij en zijn ouders/verzorgers
hier opgenomen dat de namenlijst tijdens het proces
daarover geïnformeerd. Bij voorkeur in een
continu wordt geëvalueerd. De toevoeging van nieuwe
persoonlijk gesprek.
21
Stap 6 | Uitvoeren en monitoren plan van aanpak
Hoe om te gaan met privacy en gegevensdeling in stap 6 • In deze fase is de gegevensverwerking gericht op
Doel en resultaat
afstemming, voortgang en effectiviteit. Die
In deze stap wordt het plan van aanpak uitgevoerd.
informatie is vaak aan personen gekoppeld. Als een
De procesregisseur monitort in hoeverre de
groepslid is aangemeld voor een PGA Z&V, kan in
convenantpartners de geplande acties daadwerkelijk
het jeugdgroepenoverleg bijvoorbeeld ter sprake
uitvoeren. Dit geeft input voor de verdere aansturing
komen of er intussen een PGA Z&V is gestart en of
en eventuele bijstelling van de probleemdefinitie en/of
er in het gedrag van de jongere effecten zichtbaar
het plan van aanpak. Het kan dus aanleiding geven om
zijn of juist niet.
terug te gaan naar een van de eerdere stappen in het
• Als er bij de convenantpartners nieuwe informatie
7-stappenmodel.
bekend is die noodzakelijk is voor de PGA Z&V, wordt besproken wie dan de aangewezen partij is
Wie doet wat in stap 6 • De partners die een rol hebben in de uitvoering, gaan
om die informatie in te brengen in de PGA Z&V. • Als de monitoring aanleiding geeft tot een
aan de slag.
hernieuwde analyse worden de eerdere stappen
• De procesregisseur stemt eventueel af met
opnieuw doorlopen met inachtneming van de
bijvoorbeeld de procesregisseur van een lokale PGA
bijbehorende spelregels voor de gegevens
of ZVH.
verwerking.
• De procesregisseur monitort de uitvoering van de
• In fluïde netwerken is het een komen en gaan van
geplande acties en de resultaten. Natuurlijk houdt
groepsleden. Dat betekent dus regelmatig ook een
hij hierbij rekening met de veranderde omstandig
terugkeer naar eerdere stappen om een nieuwe
heden. Monitoren is een dynamisch proces. Dat
analyse op de persoon uit te voeren en mogelijk ook
betekent concreet dat er na elke stap een kort
het informeren van ouders/verzorgers. Het is een
evaluatiemoment is met de betrokken partijen.
dynamisch proces.
Dit geeft inzicht in de geleerde lessen én zorgt voor draagvlak tussen de betrokken partijen.
TIP
• Het is belangrijk dat de verschillende online en
Een format checklist monitoren en evalueren staat
offline acties synchroon lopen. De procesregisseur
op de wegwijzerjeugdenveiligheid.nl.
monitort dit en stuurt waar nodig bij. Zie hoofdstuk 4.
22
Stap 7 | Afschalen en evalueren
Hoe om te gaan met privacy en gegevensdeling in stap 7
Doel en resultaat
• In het landelijk modelconvenant is vastgelegd dat
In deze stap wordt bepaald of de doelen van de
het bestand over de jeugdgroep op ‘inactief’ wordt
aanpak zijn bereikt en of de aanpak afgeschaald of
gezet nadat de aanpak is beëindigd of afgeschaald.
helemaal kan worden gestopt. Als de aanpak is
Dit betekent dat het alleen heropend en weer toe
gestopt, volgt een eindevaluatie van de aanpak.
gankelijk wordt voor de uitvoering, als daar binnen de in het convenant afgesproken bewaartermijn van
Wie doet wat in stap 7
één jaar aanleiding toe is. De beslissing om het
• Samen met de convenantpartners wordt bekeken of
bestand te heropenen kan worden belegd bij
de doelen uit het plan van aanpak zijn bereikt. • Wordt de aanpak inderdaad afgeschaald of gestopt,
bijvoorbeeld de manager OOV. • Na afloop van de bewaartermijn wordt het bestand
dan worden eventuele resterende actiepunten
gearchiveerd volgens de archiefwet. Een
belegd.
geanonimiseerd bestand kan worden bewaard voor
• Bij voorkeur worden de jongeren en/of hun ouders
management of beleidsdoeleinden.
geïnformeerd dat ze niet langer onderdeel zijn van
• Als in de loop van een aanpak blijkt dat een individu
de aanpak. Bijvoorbeeld met een brief of in een
niet langer deel uitmaakt van de groep wordt deze
gesprek.
zelfde procedure gevolgd voor dat individu.
• Onder regie van de procesregisseur wordt een evaluatie uitgevoerd. Daarbij kan ook overwogen
Hulp en advies
worden om het perspectief van de betrokken
Het CCV is beheerder van het 7-stappenmodel.
jongeren en/of hun ouders mee te nemen in de
Het CCV-jeugdteam biedt ondersteuning en advies
evaluatie, bijvoorbeeld als het gaat om de
over de opzet en uitvoering van het 7-stappenmodel.
effectiviteit van interventies.
Mail naar jeugd@hetccv.nl.
• Het verslag van de evaluatie wordt met de nieuwe problemen worden gebruikt als casuïstiek
Verbeter de aanpak van jeugdgroepen en deel je ervaringen
en kan er ook voor zorgen dat de totale aanpak van
Draag bij aan de verdere verbetering van de aanpak
jeugdgroepen in de gemeente verbetert.
jeugdgroepen en problematisch groepsgedrag en
convenantpartners besproken. Dit verslag kan bij
stuur je casuïstiek en ervaringen op naar het CCV. TIP
Mail naar jeugd@hetccv.nl. Jouw voorbeeld geeft
Een format checklist monitoren en evalueren vind
anderen inspiratie en aanknopingspunten voor hun
je op de wegwijzerjeugdenveiligheid.nl
aanpak.
23
4 Integreer online werken in het 7-stappenmodel
jeugdgroepen moeten professionals aansluiten op de
Voorwaarden voor online aanwezigheid en informatie-inwinning politie
leefwereld van jongeren. Jongeren maken veelvuldig
De (digitale) wijkagent observeert, handhaaft en
gebruik van sociale media en daarom is het belangrijk
corrigeert. Naast de jongeren heeft hij ook oog voor
dat ook jongerenwerk, politie en OOV-ambtenaren
buurtbewoners.
hun weg weten te vinden in het online domein.
Zoals de politie, al dan niet in burger, op straat mag
Voor een succesvolle aanpak van problematische
surveilleren en rondkijken, zo mag de politie ook
Voordelen van een online aanpak
surveilleren op internet. Dit geldt voor alle politie
Via sociale media kunnen sentimenten en gedragingen
taken op voorwaarde dat de observatie en informatie
van jongeren in beeld komen die op straat of bij een
vergaring geen stelselmatig karakter heeft. Dat wil
fysieke ontmoeting niet merkbaar zijn. Ook geven
zeggen dat er geen volledig beeld wordt gevormd van
sociale media een aanvullend beeld van de onderlinge
iemands persoonlijke leven. De parallel met het
relaties en verhoudingen tussen groepen jongeren.
politiewerk op straat houdt ook in dat de politie alleen
Dit kan blijken uit de berichten die jongeren plaatsen,
in publiek toegankelijke bronnen mag surveilleren en
de berichten die ze liken, de online groepen waartoe
niet in besloten groepen, of in andere woorden in
ze behoren, wie ze volgen, en wie hen volgen. Sociale
afgeschermde online omgevingen met een toegangs
media zijn daarnaast uitstekende middelen om
beleid. Het is aan de politie om met betrekking tot de
jongeren actief te informeren, pro-sociaal gedrag te
geldende criteria en interne werkafspraken een
activeren of om verbindingen met hen te leggen of te
zorgvuldige afweging te maken wat wel en niet kan
versterken.
vallen onder online surveillance in het kader van de openbare orde. De politie maakt vervolgens ook een
Door de online accounts en de connecties daartussen
eigen afweging welke online verkregen informatie zij
te bekijken, krijgt het jongerenwerk of de politie een
deelt met convenantpartners in het kader van de
beeld van hoe de verhoudingen binnen en tussen
groepsaanpak.
netwerken van jongeren eruit zien. Is er offline een jeugdgroep in beeld, dan is online te zien met wie de
De politie mag alleen aanvullende online informatie
groep nog meer omgaat. Dit kan onder andere helpen
(stelselmatige observatie en/of in besloten groepen)
bij het in kaart brengen van de meer fluïde en
verzamelen wanneer het OM hiervoor een
gebieds-overstijgende groepen. Onderlinge status
opsporingsbevel heeft afgegeven.
verhoudingen en hechtheid van vriendschappen en hoe vaak jongeren met elkaar online contact
Voorwaarden voor online aanwezigheid en informatie-inwinning jongerenwerk
hebben.
Jongerenwerkers richten zich specifiek op jongeren
worden afgeleid aan de reacties op elkaars berichten
en het opbouwen van een vertrouwensband. Zij Het is wel van belang dat partners bij de groeps
zetten sociale media primair in voor het stimuleren
aanpak zich bewust zijn van de beperkingen voor
van pro-sociaal gedrag. Veel van de informatie op
online gegevensinwinning; dit moet binnen hun bevoegdheid en taak passen.
2
25
De grondslag daarvoor ligt in artikel 3 Politiewet 2012.
sociale media is alleen toegankelijk met een eigen
Duiding van online informatie
online account. Daarbij geldt dat jongerenwerkers
Het blijft belangrijk dat de convenantpartners een
zich herkenbaar moeten opstellen. Anonieme
gezamenlijke afweging maken over de betekenis van
accounts zijn niet toegestaan. Die kunnen alleen
online informatie. Online uitlatingen hoeven niets te
onder voorwaarden gebruikt worden door politie of
zeggen over het gedrag van een jongere. Jongeren
OM.
vergroten zaken of situaties online vaak uit om hun reputatie te vestigen. Door de online en offline indruk
Jongerenwerkers die toegang hebben tot besloten
van een jongere te vergelijken, ontstaat een vollediger
online groepen en accounts, bijvoorbeeld omdat ze
en meer genuanceerd beeld.
zelf lid zijn van zo’n groep, kunnen vanwege de opgebouwde vertrouwensband niet zomaar gegevens
De procesregisseur hoeft geen deskundige te zijn op
over individuen delen met convenantpartners. Deze
het gebied van sociale media. Hij moet natuurlijk wel
beperking speelt minder bij het geven van een groeps
weten wat de mogelijkheden zijn van online
beeld aan partners. Zij kunnen bijvoorbeeld op basis
informatie. Zo moet hij weten welke vragen hij kan
van de sentimenten die zij online signaleren de politie
stellen aan digitale wijkagenten en online jongeren
verzoeken de groep in de gaten te houden. Daarbij is
werkers die zich meer actief in het online domein
het niet nodig om details over individuele jongeren te
begeven. Zie bijlage B – Informatievragen.
delen. In bijlage C staat meer informatie over de rol van de
Voorwaarden voor online aanwezigheid en informatie-inwinning ambtenaar OOV
jongerenwerker en de politie voor online informatie.
De procesregisseur OOV en zijn collega’s mogen
meer over de mogelijkheden van informatiedeling
dezelfde online informatie vergaren als de politie, op
door jongerenwerkers in het jeugdgroepenoverleg.
In bijlage E Jongerenwerk en de groepsaanpak lees je
grond van de bevoegdheid en verwerkingsgrondslag van de burgemeester. Hiervoor geldt echter wel dat zij
Hulp en advies nodig?
online herkenbaar moeten zijn, net als de jongeren
Het CCV is beheerder van het 7-stappenmodel. Het
werker. Het anoniem of in burger online surveilleren is
CCV-jeugdteam biedt ondersteuning en advies over
voorbehouden aan de politie.
de opzet en uitvoering van het 7-stappenmodel. Mail naar jeugd@hetccv.nl.
26
5 Gegevens verwerken in het 7-stappenmodel In het 7-stappenmodel is de gegevensverwerking een
persoonsgerichte aanpak Z&V en de aanpak op
belangrijk onderdeel. Dit hoofdstuk beschrijft
groepsniveau eruit kan zien. Dit vindt plaats via de
wanneer en hoe professionals dat zorgvuldig kunnen
procesregisseurs van beide aanpakken of via een
doen, met verwijzing naar het Modelconvenant
convenantpartner die in de beide aanpakken is
jeugdgroepaanpak.
betrokken.
5.1 Modelconvenant jeugdgroepaanpak
Het modelconvenant gaat ervan uit dat de domeinoverstijgende samenwerking en informatieuitwisseling in het kader van een persoonsgerichte aanpak Zorg en Veiligheid apart is geregeld.
In overleg met de politie, het OM, de VNG en Sociaal
Bijvoorbeeld in het convenant Zorg- en Veiligheids
Werk Nederland (belangenorganisatie voor het
huis of in een convenant voor een lokale PGA Zorg en
jongerenwerk) heeft het ministerie van Justitie en
Veiligheid.
Veiligheid het landelijk Modelconvenant jeugdgroepaanpak ontwikkeld. Dit modeldocument
Artikel 20 Wpg besluit
geeft de juridische kaders voor de uitwisseling van
Aan het modelconvenant moet een ‘artikel 20 Wpg
persoonsgegevens tijdens het jeugdgroepenoverleg
besluit’ worden toegevoegd. Dit besluit zorgt ervoor
en het vastleggen van persoonsgegevens in het
dat de politie een wettelijke grondslag heeft om
bestand problematische jeugdgroepen.
politiegegevens te mogen verstrekken aan de convenantpartners van het samenwerkingsverband.
Het Modelconvenant jeugdgroepaanpak beschrijft de
Zonder een dergelijk besluit is gegevensdeling door
verwerking van persoonsgegevens die nodig is voor
de politie met bijvoorbeeld het jongerenwerk niet
het opstellen en gebruiken van het dossier dat over
mogelijk. Zie bijlage 3 van het modelconvenant.
een jeugdgroep wordt vastgelegd. Het modelconvenant beschrijft de informatieuitwisseling voor de groepsaanpak in het kader van het jeugdgroepenoverleg tussen de convenant
5.2 Uitgangspunten bij de omgang met persoonsgegevens
partners (burgemeester, politie, OM, jongerenwerk) en
Bij het werken met het 7-stappenmodel gebruiken
bij uitzondering een incidentele deelnemer. De
partners doorlopend persoonsgegevens. Hierbij
deelname van (jeugd)boa/ Toezicht en handhaving
gelden voor afzonderlijke partijen de volgende
over OOV-taken verloopt via de burgemeester.
algemene uitgangspunten die voortvloeien uit de privacywetgeving (o.a. AVG). Deze zijn ook verwerkt in
Het Modelconvenant jeugdgroepaanpak kan ook
het Modelconvenant jeugdgroepaanpak:
worden afgesloten voor een samenwerking met
• beperk je als organisatie tot je eigen taken en wettelijke bevoegdheden bij het verzamelen van
gemeenten en partijen op regionaal niveau.
persoonsgegevens; In bijlage 2 van het modelconvenant (en ook in bijlage
• verwerk alleen persoonsgegevens voor duidelijk omschreven en gerechtvaardigde doeleinden;
D van dit 7-stappenmodel) staat beschreven hoe de gegevensuitwisseling voor de coördinatie tussen een
• deel persoonsgegevens alleen met anderen als dat
27
voortvloeit uit je wettelijke taken en bevoegdheden,
Individuele groepsleden
of als dat verenigbaar is met de doelen waarvoor je
Wanneer het gaat om het bij elkaar brengen van
deze hebt verzameld;
informatie over de groepsleden voor de aanpak, dan
• beperk de opslag/verwerking van persoons
gaat het om persoonsgegevens. Dit zijn gegevens
gegevens tot datgene wat noodzakelijk is en
waarover de convenantpartners beschikken vanuit
bewaar het niet langer dan nodig, of indien van