Programmabegroting 2022 Noardeast-Fryslan

Met het benutten van sturingsinformatie, een efficiëntere inzet van middelen en innovatie in de bedrijfsvoering willen we de beperkte middelen zo inzetten dat deze maximaal ten goede komt aan inwoners die het nodig hebben om te kunnen participeren in de samenleving. De gemeente Noardeast-Fryslân streeft naar een samenleving waar inwoners de mogelijkheid hebben om mee te doen, ongeacht belemmeringen of beperkingen. Dit is dan ook de hoofddoelstelling van dit programma. De hoofddoelstelling is uitgewerkt in een viertal kerndoelstellingen met bijbehorende speerpunten: • 301 Een gezondere levensstijl; • 302 Meer maatschappelijke participatie; • 303 Gunstiger opvoedklimaat; • 304 Beter organiseren zorg, welzijn en ondersteuning om dit duurzaam, bereikbaar en betaalbaar te houden. De punten uit de raads- en coalitieagenda van Noardeast-Fryslân m.b.t. dit programma zijn als volgt in de kerndoelstellingen verwerkt: In de raadsagenda is als dialoogonderwerp opgenomen: • Bereikbaarheid en inzet van formele zorg door gebiedsteams en informele zorgaanbieders (mantelzorg, voorzieningen in dorpen): Kerndoelstelling 304.

De volgende hoofdpunten zijn in de coalitieagenda is opgenomen: • Doelgerichte, proactieve en preventieve aanpak armoede, schulden, eenzaamheid; (netwerken, samenwerking met partners, herkenbare contactpersonen, armoede zichtbaar maken, aanpak laaggeletterdheid, vrijwilligers en ervaringsdeskundigen waarderen): Kerndoelstelling 302; • Gezonde leefstijl; (preventieve aankap alcohol- en drugsgebruik jongeren, Mei Feste hân, voorkomen overgewicht, handhaven nulbeleid) : Kerndoelstelling 301; • Iedere inwoner kan rekenen op zorg die hij nodig heeft, nu en in de toekomst; (bereikbare zorg, één aanspreekpunt, contacten met huisartsen en wijkverpleging, schoolmaatschappelijk werk zonder wachtlijsten, ruimte voor nieuwe en kleine zorgvormen, makkelijker maken aanvragen WMOvoorziening, waardering en ondersteuning pleeggezinnen): Kerndoelstelling 303; • Overschotten innovatief inzetten/ slimmer inzetten van geld; (overschotten voor sociaal domein reserveren, passende inzet, effectiviteit, efficiency, innovatie, monitoring en evaluatie aanpak om

-27-

Waar gaat programma 3 ‘Soarch en Wolwêzen’ over?

•

toekomstbestendig zorgaanbod te kunnen garanderen): Kerndoelstelling 304; Tegenprestatie (maatwerk gericht op bijdragen aan de samenleving met werk en als dat niet mogelijk is vrijwilligerswerk, maatwerk, aanpak jeugdwerkeloosheid met NEF, tegenprestatie naar vermogen bij uitkering, goede praktijkvoorbeelden uitdragen): Kerndoelstelling 302.

Onderstaand worden de speerpunten van de kerndoelen benoemd: Hoofddoelstelling: Inwoners in onze gemeente hebben de mogelijkheid om mee te doen, ongeacht belemmeringen of beperkingen. Kerndoelstellingen: De hoofddoelstelling is nader uitgewerkt naar kerndoelstellingen die hieronder per onderwerp worden beschreven. Kerndoel Een gezondere levensstijl Speerpunten: Verbeteren van de leefstijl: • voorkomen onverantwoord gebruik van verslavende middelen als alcohol, drugs en tabak; • verbeteren psychisch welbevinden; • meer inwoners op gezond gewicht; • verbetering gezonde voeding en levensstijl bij kinderen en jong volwassenen; • verbeteren toegang tot zorg. Onderwerp: meer maatschappelijke participatie Kerndoel Meer maatschappelijke participatie Speerpunten: • zinvolle besteding van de dag; • inkomen zekerstellen; • schulden voorkomen; • ondersteunen van mantelzorgers; • bevorderen vrijwillige inzet; • eenzaamheid/sociaal isolement tegenaan; • vermindering laaggeletterdheid; • ondersteuning bij zorgvraag; • inclusieve samenleving. Onderwerp: gunstiger opvoedklimaat Kerndoel Gunstiger opvoedklimaat Speerpunten: • veilige passende leer- en leefomgeving (thuis en op school) met voldoende middelen voor persoonlijke ontwikkeling; • versterken ouderschap; • alle kinderen kunnen meedoen.

Kerndoel Beter organiseren zorg, welzijn en ondersteuning om dit duurzaam, bereikbaar en betaalbaar te houden Speerpunten: • opzet stuurinformatie; • optimaliseren werkwijzen en sturing.

-28-

Nr

Smartdoelen activiteiten

301

Gezondere levensstijl Smartdoel 1: Gezond gewicht (bewegen en voeding) In 2022 is het overgewicht onder jongeren, volwassenen en ouderen aantoonbaar afgenomen t.o.v. de vorige meting. Activiteit 1A: Uitvoering activiteitenprogramma 2021 gericht op gezond gewicht van het nieuwe Gezondheidsbeleid (2021-2025), dat in 2020 aan de raad wordt aangeboden). Activiteit 1B: Uitvoering van het basistakenpakket en het aanvullende pakket door GGD-Fryslân 2022. (Aanvullende pakket wordt jaarlijks herzien), gericht op gezond gewicht. Activiteit 1C: Verder uitwerken programmatische aanpak status als JOGG gemeente (Jongeren op gezond gewicht”; een programmatische aanpak waarbij bestaande en nieuwe initiatieven bijeengebracht worden, gericht op gezonde voeding en levensstijl). Activiteit 1D: Uitvoeren projecten vanuit GIDS (terugdringen van gezondheidsachterstanden, met speciale aandacht voor lage sociale economische status). Smartdoel 2: Alcohol en Drugs (middelen gebruik) en Rookvrije generatie In 2022 is het middelen gebruik onder jongeren, volwassenen en ouderen aantoonbaar afgenomen t.o.v. de vorige meting. Activiteit 2A: Uitvoering activiteitenprogramma 2022 gericht op middelengebruik en rookvrije generatie, van het nieuwe Gezondheidsbeleid (2021-2025).

Activiteit 2B: Uitvoering activiteitenprogramma 2022 gericht op middelengebruik en rookvrije generatie, van het Preventie en Handhavingsplan 2020-2023. Smartdoel 3: Psychosociale gezondheid In 2021 zijn depressie gevoelens onder jongeren, volwassenen en ouderen aantoonbaar afgenomen t.o.v. de vorige meting.

302

Activiteit 3A: Uitvoering activiteitenprogramma 2022 gericht op psychosociale gezondheid van het nieuwe Gezondheidsbeleid 2021-2025. Activiteit 3B: Uitvoering activiteitenprogramma 2022 ‘Mei fêste hân’ gericht op grensoverschrijdend gedrag en cyberpesten. Meer maatschappelijke participatie. Smartdoel 1: Het aantal huishoudens dat binnen de gemeente in armoede leeft neemt af naar <3,2%. Activiteit 1: Uitvoering nieuw armoedebeleid dat najaar 2021 door de raad is vastgesteld. • Ontwikkelen en uitvoeren van nieuw vast te stellen integraal en kindgericht armoedebeleid • Inzet van minimacoaches • Versterken samenwerking schuldhulpverlening, zowel intern (Gebiedsteam) als met derden (woningstichtingen); • Intensiveren van vroegsignalering; • Inzetten op preventie Smartdoel 2: Het percentage inwoners dat als vrijwilliger actief is bedraagt eind 2022 45%. Dat houdt een stijging in van 3% t.o.v. 2020. NB Friesland kent het hoogste % vrijwilligers landelijk. Activiteit 2A: Inzet werk- en activiteitenprogramma Stichting het Bolwerk/Timpaan. Activiteit 2B: In 2022 zijn er nieuw uitgangspunten voor het welzijnsbeleid (2022-2025) bepaald inclusief bijbehorende activiteiten, waarbij ingezet wordt op álle speerpunten benoemd in dit kerndoel. Het welzijnsbeleid omvat mantelzorg, volwassenen / ouderenwerk, jongerenwerk, vrijwillige inzet en samenlevingsopbouw.

-29-

Nr

Smartdoelen activiteiten

Smartdoel 3: Het aantal inwoners dat zich sociaal en emotioneel eenzaam voelt neemt af met 5% van 39% (in 2020) naar 34% (in 2022). Activiteit: Inzet werk- en activiteitenprogramma Stichting het Bolwerk/Timpaan. Smartdoel 4: Het aantal inwoners dat gebruik maakt van de locaties en trainingen om te willen leren is in 2021 t.o.v. 2020 toegenomen met 5%.

303

Activiteit: Er worden i.s.m. met partners themamiddagen en cursussen georganiseerd om laaggeletterdheid onder de aandacht te brengen en een goede doorverwijzing te realiseren (digitaalhuisplus). Gunstiger opvoedklimaat. Smartdoel 1: Alle kinderen vóór de schoolgerechtigde leeftijd zijn in beeld t.b.v. een afgestemde aanpak Activiteit 1A: Zorgcoördinatoren/pedagogen worden ingezet om het kind in beeld te brengen en vroegtijdige achterstand te kunnen signaleren (0-4 jaar). Activiteit 1B: Inzet op onderwijszorgarrangementen met de scholen: • Vanuit gemeente: Samenwerking met SBO De Twine en Dockinga • In ANNO verband: Zorg en Onderwijs • In provinciaal verband: Actieplan “Foar Fryske bern”. • In landelijk verband: ‘Met andere ogen’. Smartdoel 2: Samenwerking op basis van een convenant met alle huisartspraktijken. Verdere uitwerking en monitoring van het 2021 gestarte POH GGZ Jeugd. Smartdoel 3: De problematiek van kinderen die worden geconfronteerd met een echtscheidingssituatie wordt tot een minimum beperkt.

304

Activiteit: Resultaten bereiken via een actieve deelname aan het provinciale programma: • Kind in beeld bij echtscheiding, onderdeel van Foar Fryske Bêrn, en de methode van Sociale Innovatie. (Zie: www.foarfryskebern.nl). Beter organiseren van zorg, welzijn en ondersteuning om dit duurzaam bereikbaar te houden. Smartdoel 1: Sturinginstrumentarium sociaal domein geïmplementeerd inclusief periodieke rapportagestructuur ter ombuiging van tekorten en ter vergroting van inzicht en sturingsmogelijkheden. Activiteit 1A: Vervolg kostenbeheersing uitvoeren monitoren: onderwijs en zorg (met scholen 3 sporen van samenwerking en casuïstiek), zorg en welzijn, sociale bouwmarkt en poh ggz jeugd. Activiteit 1B: Evaluatie van project Wending voorjaar 2022. Smartdoel 2: In 2022 wordt 50% van onze diensten voor enkelvoudige producten digitaal verleend. Activiteit: Afronden Digitaliseringsproject. Smartdoel 3: Gebiedsteams werken in het gebied met betrokken organisaties en inwoners (om zorg, welzijn en ondersteuning samen en zo dichtbij mogelijk te organiseren). Activiteit 3A: In samenwerking met bewoners opstellen gebiedsanalyses per gebied ter voorbereiding op gebiedsplannen. (één van de resultaten van project Wending). Activiteit 3B: Benutten laagdrempelige voorzieningen voor ontmoeting en dagbesteding.

Activiteit 3C: Uitvoering activiteiten 2022 voortvloeiend uit nieuwe uitgangspunten voor het welzijnsbeleid (2022-2025).

-30-

Onderwerp beleidsdocumenten Langer leven in goede gezondheid Gezondheidsbeleid 2014-2017 In concept: Gezondheidsbeleid/handhavingsbeleid Meer maatschappelijke participatie Kadernota ‘’samen leven, sterk voor elkaar’’ (2013) Algemeen deel uitvoeringsplan (2014) Uitvoeringsplan Participatiewet (2014) Uitvoeringsplan WMO (2014) Fan Wearde, mantelzorgbeleid (2016) ‘’Het nieuwe jongerenwerken DDFK’’ In Concept Beleid sociaal domein (Wmo, Jeugdwet, Participatiewet) 2018(/2019) Armoedebeleid (2018/2019) Beleid terugvordering en verhaal, verificatiebeleid en handhavingsbeleid sociaal domein Herijking Participatiebeleid Visiedocument wonen en zorg Visiedocument gebiedsteam (toegang) Kadernota Welzijnsbeleid 2022-2025 Gunstiger opvoedklimaat Uitvoeringsplan Jeugdwet (2014) Lokaal actieplan Huiselijk geweld en kindermishandeling

Verbonden partij Werk-en Leerbedrijf NEF Veiligheidsregio Fryslân onderdeel GGD Fryslân

Sociaal Domein Fryslân

Mobiliteitsbureau Noordoost Fryslân

Bijdrage aan beleidsdoelstellingen Uitvoering geven aan de Participatiewet. Gezondheidsdienst van de Friese gemeenten ter bevordering van de gezondheidssituatie en leefstijl van inwoners. Het doel is de beleidsvoorbereiding ten behoeve van de wettelijke taken op het terrein van jeugdzorg, maatschappelijke ondersteuning en participatie en de inkoop ten behoeve van de wettelijke taken op deze terreinen doelmatig en kwalitatief hoogwaardig te organiseren. Vanuit SDF participeren wij ook in ‘Foar Fryske Bern’. De gemeenten Achtkarspelen, Dantumadiel, Noardeast-Fryslân en Tytsjerksteradiel en de provincie Fryslân hebben besloten om samen te werken op het gebied van het regionale doelgroepenvervoer en openbaar vervoer in de regio Noordoost Fryslân. Dit om de leefbaarheid te vergroten.

Stichting Versnellingsagenda Noordoost Fryslân

-31-

Uniforme beleidsindicatoren

Eenheid

Absoluut verzuim

Aantal per 1.000 leerlingen Aantal per 1.000 leerlingen % deelnemers aan het VO en MBO onderwijs

Relatief verzuim Vroegtijdig schoolverlaters zonder startkwalificatie(vsvers) Banen

Jongeren met een delict voor de rechter Kinderen in uitkeringsgezin Netto arbeidsparticipatie

Werkloze jongeren Personen met een bijstandsuitkering Lopende reintegratievoorzieningen Jongeren met jeugdhulp Jongeren met jeugdbescherming Jongeren met jeugdreclassering Cliënten met een maatwerkarrangement WMO

Periode

Nederland

2019

Gemeente NoardeastFryslân 2,10

2019

17,00

26,00

2019

1,90

2,00

Aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd 15 – 64 jaar % 12 t/m 21 jarigen

2019

602,00

792,10

2019

1,00

1,00

% kinderen tot 18 jaar % van de werkzame beroepsbevolking ten opzichte van de beroepsbevolking % 16 t/m 22 jarigen Aantal per 10.000 inwoners Aantal per 10.000 inwoners van 15 – 64 jaar % van alle jongeren tot 18 jaar % van alle jongeren tot 18 jaar % van alle jongeren van 12 tot 23 jaar Aantal per 10.000 inwoners

2019 2020

4,00 68,30

6,00 68,40

2019 2020

2,00 430,40

2,00 459,70

2020

157,10

202,00

2020

11,00

11,90

2020

1,50

1,20

2020

0,20

0,40

2020

740,00

700,00

2,40

Leeswijzer uniforme beleidsindicatoren: Uniforme beleidsindicatoren Absoluut verzuim

Relatief verzuim

Vroegtijdig schoolverlaters zonder startkwalificatie(vsv-ers)

Banen

Toelichting Er wordt gesproken van absoluut verzuim als een leerplichtige en/of kwalificatieplichtige jongere niet op een school of instelling staat ingeschreven. Er is sprake van relatief verzuim als een jongere wel op een school staat ingeschreven, maar gedurende een bepaalde tijd de lessen/praktijk verzuimt. Ook veelvuldig te laat komen kan hiertoe worden gerekend. Het percentage van het totaal aantal leerlingen van het VO en MBO (12 - 23 jaar) dat voortijdig, dat wil zeggen zonder startkwalificatie, het onderwijs verlaat. De periodeaanduiding "2018" staat voor schooljaar "2017/2018". Onder een baan wordt een vervulde positie verstaan. Dit betreffen zowel fulltimers, parttimers als uitzendkrachten. De indicator betreft het aantal banen per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 tot en met 64 jaar.

Bron DUO

DUO

Ingrado

LISA

-32-

Uniforme beleidsindicatoren Jongeren met een delict voor de rechter

Kinderen in uitkeringsgezin

Netto arbeidsparticipatie

Werkloze jongeren

Personen met een bijstandsuitkering

Lopende reintegratievoorzieningen Jongeren met jeugdhulp

Jongeren met jeugdbescherming

Toelichting Het percentage jongeren (12 t/m 21 jaar) dat met een delict voor de rechter is verschenen. Tot en met 2015 zijn de cijfers van deze indicator afkomstig van het Verwey-Jonker Instituut Kinderen in Tel. De cijfers vanaf 2016 zijn afkomstig van het CBS. Percentage kinderen tot 18 jaar die in een gezin leven dat van een bijstandsuitkering moet rondkomen. Bijstandshuishouden is een huishouden waarvan minimaal één lid een bijstandsuitkering ontvangt. Onder bijstand wordt hier uitkeringen aan huishoudens op grond van de Wet werk en bijstand (WWB, tot 2015) en de Participatiewet (vanaf 2015) en het Besluit bijstandsverlening zelfstandigen 2004 (Bbz) verstaan. Tot en met 2015 zijn de cijfers van deze indicator afkomstig van het Verwey-Jonker Instituut - Kinderen in Tel. De cijfers vanaf 2016 zijn afkomstig van het CBS. Het percentage van de werkzame beroepsbevolking ten opzichte van de (potentiële) beroepsbevolking. Personen van 16 t/m 22 jaar die als werkzoekende staan ingeschreven bij het UWV WERKbedrijf en tegelijkertijd geen baan hebben als werknemer volgens de Polisadministratie. Tot en met 2015 zijn de cijfers van deze indicator afkomstig van het Verwey-Jonker Instituut - Kinderen in Tel. De cijfers vanaf 2016 zijn afkomstig van het CBS. Het aantal personen met een uitkering op grond van de Wet werk en bijstand (WWB, t/m 2014) en de Participatiewet (vanaf 2015).

De uitkeringen (leefgeld) aan personen in een instelling, de elders verzorgden, zijn niet inbegrepen. Ook de uitkeringen aan dak- en thuislozen zijn niet inbegrepen. Het aantal re-integratievoorzieningen per 10.000 inwoners in de leeftijd 15-64 jaar. Het percentage jongeren tot 18 jaar met jeugdhulp ten opzicht van alle jongeren tot 18 jaar. Jeugdhulp is de hulp en zorg zoals deze bedoeld en beschreven is in de Jeugdwet (2014). Het betreft hulp en zorg aan jongeren en hun ouders bij psychische, psychosociale en/of gedragsproblemen, een verstandelijke beperking van de jongere, of opvoedingsproblemen van de ouders. Jongeren met jeugdbescherming betreft jongeren tot 18 jaar die op enig moment in de verslagperiode een maatregel door de rechter dwingend opgelegd hebben gekregen. Jeugdbescherming is een maatregel die de rechter dwingend oplegt. Dat gebeurt als een gezonde en veilige ontwikkeling van een kind of jeugdige wordt bedreigd en vrijwillige hulp niet of niet voldoende helpt. Een kind of jongere wordt dan onder toezicht gesteld of onder voogdij geplaatst.

Bron Verwey Jonker Instituut – Kinderen in Tel

Verwey Jonker Instituut – Kinderen in Tel

CBS

Verwey Jonker Instituut – Kinderen in Tel

CBS

CBS CBS

CBS

-33-

Uniforme beleidsindicatoren Jongeren met jeugdreclassering

Cliënten met een maatwerkarrangement WMO

Toelichting Het percentage jongeren (12-23 jaar) met een jeugdreclasseringsmaatregel ten opzichte van alle jongeren (12-23 jaar). Jeugdreclassering is een combinatie van begeleiding en controle voor jongeren vanaf 12 jaar, die voor hun 18e verjaardag met de politie in aanraking zijn geweest en een proces-verbaal hebben gekregen. Indien de persoonlijkheid van de dader of de omstandigheden waaronder het misdrijf is begaan daartoe aanleiding geven, bijvoorbeeld bij jongvolwassenen met een verstandelijke beperking, kan het jeugdstrafrecht eveneens worden toegepast op jongvolwassenen in de leeftijd 18 tot en met 23 jaar. De jongere krijgt op maat gesneden begeleiding van een jeugdreclasseringswerker om te voorkomen dat hij of zij opnieuw de fout ingaat. Jeugdreclassering kan worden opgelegd door de kinderrechter of de officier van Justitie. Jeugdreclassering kan ook op initiatief van de Raad voor de Kinderbescherming in het vrijwillige kader worden opgestart. De begeleiding kan doorlopen tot de jongere 23 jaar wordt. Aantal per 10.000 inwoners in de betreffende bevolkingsgroep. Een maatwerkarrangement is een vorm van specialistische ondersteuning binnen het kader van de Wmo. Voor de Wmo-gegevens geldt dat het referentiegemiddelde gebaseerd is op 327 deelnemende gemeenten.

Bron CBS

GMSD

Overzicht baten en lasten 2022 Programma 3: Soarch en Wolwêzen Onderwerpen (bedragen x € 1.000)

Baten

Lasten

Saldo

646

-16.426

-15.780

0

-405

-405

17.469

-20.782

-3.313

304 Participatie

1

-14.467

-14.466

305 Jeugdwet

1

-14.161

-14.160

306 Gezondheid

0

-2.149

-2.149

307 Welzijnswerk

0

-827

-827

308 Onderwijs (kinderopvang / vve)

787

-3.071

-2.284

Totalen voor mutaties reserves

18.905

-72.289

-53.384

Toevoegingen aan reserves

0

0

0

Onttrekkingen aan reserves

632

0

632

19.537

-72.289

-52.752

301 WMO (maatschappelijke participatie) 302 Toegang zorg en ondersteuning (w.o. Gebiedsteam) 303 Inkomensondersteuning

Geraamd resultaat

-34-

Programma 4: Wurk, Bedriuw en Rekreaasje Waar gaat programma 4 ‘Wurk, Bedriuw en Rekreaasje’ over? Portefeuillehouder(s) Programmaregisseur Programmamanager

: J. Boerema : W. Oosterhuis : M. van den Bosch

Inleiding: Noardeast-Fryslân staat als nieuwe gemeente voor een grote opgave. Een gerichte economische aanpak moet er toe bijdragen dat de gemeente zich in totaliteit sterk ontwikkelt. In Noardeast-Fryslân zijn van oudsher de sectoren landbouw (met name agrifood), maakindustrie (in het bijzonder de metaalindustrie) en bouwnijverheid sterk aanwezig. Dit zijn de meest stuwende en innovatieve sectoren in de regio. Deze sectoren herbergen vele toppers die wereldwijd koploper zijn maar die bij het grote publiek niet bekend zijn. In dat licht bezien is het verstandig om extra aandacht voor deze sterke sectoren binnen de gemeente te genereren vanwege hun innovatieve kracht en/of vanwege hun duurzame ontwikkelingspotentie. Het is dan ook noodzakelijk om deze krachten verder te ontwikkelen in samenhang met het onderwijs en de ondernemers. Daarnaast moeten de krachten gebundeld worden om vraag en aanbod op de arbeidsmarkt beter te laten aansluiten. Het faciliteren van het bedrijfsleven in vestigingsmogelijkheden en bereikbaarheid in zijn totaliteit heeft daarbij grote aandacht. Want door de komst van de Centrale As en daarmee een veel betere bereikbaarheid is een duidelijk waarneembare belangstelling voor bedrijfsvestiging op gang gekomen.

Daarnaast dient ingezet te worden op verdere ontwikkelingsruimte voor de bovenregionale positie van Dokkum en de centrumpositie van Kollum voor de leefbaarheid in de gehele gemeente. Ook ontwikkelmogelijkheden voor Hallum zijn in dit kader van belang. Mogelijk is een insteek op een aantal duidelijke prioritaire onderdelen waarbinnen een aantal thema’s van belang zijn als stimulering bedrijvigheid, opwaardering infrastructuur duurzame energie en voorzieningenniveau een te verkiezen strategie. De gemeente Noardeast-Fryslân kan zich gelukkig prijzen met het gegeven dat ze naast een nationaal park (Lauwersmeer) een werelderfgoed (Waddenzee) en een Nationaal landschap (Noardlike Fryske Wâlden) kent. Zeer waardevolle elementen die een cruciale rol vervullen in het recreatieve en toeristische beleid. In een nog nader uit te werken beleidsplan zal hier met name aandacht voor zijn, zeker in relatie tot het ontwikkelen van streekmerken en de reeds bestaande infrastructuur en voorzieningen. Om de economische kracht en structuur van de gemeente Noardeast-Fryslân te versterken is het tevens van belang om ook regionaal de samenwerking te zoeken. Het gezamenlijk optrekken met andere gemeenten en de provincie, in de vorm van het werken aan de economische versnellingsagenda, kan daarbij een stevige impuls betekenen.

Immers overheden, bedrijfsleven, kennis- en onderwijsinstellingen en andere actoren, werken aan de totstandkoming van een dergelijk instrument voor Noardeast-Fryslân, die in economische zin moet werken aan het versterken van de economische vitaliteit, het verdienend vermogen van de regio en de leefbaarheid in de kernen op peil te houden. In dit verband is het mogelijk wenselijk om er naar te streven om ook een kernzone te worden waar rekening mee gehouden dient te worden in het provinciale beleid. Verstandiger is het om te stoppen met de focus op economische kernzones en meer aandacht te vragen voor de ontwikkeling van de rest van Fryslân. Hoofddoelstelling: Behouden en streven naar een gezond ondernemersklimaat. Kerndoelstellingen: De hoofddoelstelling is nader uitgewerkt naar kerndoelstellingen die hieronder per onderwerp worden beschreven. Onderwerp: bereikbaarheid en ruimte voor bedrijven Kerndoelen Bereikbaarheid en ruimte voor bedrijven

-35-

Speerpunten: • aanbod van bedrijventerreinen; • provinciaal convenant bedrijventerreinen; • dienstverlening aan en het faciliteren van de ondernemers; • contacten met ondernemersverenigingen; • ontsluiting d.m.v. wegen en digitale mogelijkheden; • op peil houden van werkgelegenheid; • bedrijven zoveel mogelijk in de dorpen behouden met het oog op de leefbaarheid. Meer instroom en toeleiding naar werk Speerpunten: • mismatch op de arbeidsmarkt; • re-integratie; • onderwijs; • ondernemersbelangen. Toelichting; • Door aantrekkende economie is de vraag naar bedrijventerreinen op verschillende plaatsen groot. Dat vraagt om actie en zal er zeker toe bijdragen dat het overleg over het aantal m² bedrijventerreinen weer op scherp komt. Dat zal zeker de nodige spanning op gaan leveren in het overleg met de provincie. • Daarnaast is door de genoemde economische ontwikkeling de vraag naar personeel sterk gestegen. De instroom vanuit de groep lager opgeleiden neemt gestaag toe maar zou mogelijk nog beter kunnen. Daar zal door gerichte acties een antwoord op gevonden moeten worden. Onderwerp: verbeteren detailhandel en structuur Kerndoel Verbeteren detailhandel structuur Speerpunten: • ondernemers; • ondernemersverenigingen; • overige maatschappelijke voorzieningen(en combi’s); • ANNO onderzoek; • winkelvloeroppervlak; • bereikbaarheid; • compleetheid detailhandel in de grotere kernen.

Onderwerp: meer toekomstbestendige, Duurzame en innovatieve bedrijvigheid Kerndoel Meer toekomstbestendige, duurzame en innovatieve bedrijvigheid Speerpunten: - behoud bedrijvigheid; - versterken sterke sectoren; - inzet op innovatie als dragende en stuwende kracht. Onderwerp: een betere uitstraling als aantrekkelijke en gastvrije gemeente om te recreëren en te verblijven Kerndoel Een betere uitstraling als aantrekkelijke en gastvrije gemeente om te recreëren en te verblijven Speerpunten: • ondernemersklimaat; • marketing en promotie; • verblijfsaccommodaties; • recreatieve infrastructuur; • toeristische voorzieningen.

-36-

Nr

Smartdoelen activiteiten

401.1

Bereikbaarheid en ruimte voor bedrijven. Smartdoel 1: Het aantal verkochte bedrijfskavels moet in de periode 2019-2022 toenemen met 5%. Activiteit: Inzet van Bedrijvencontact- functionarissen en communicatie. Smartdoel 2: Het realiseren van toename bedrijfsterreinen van 3% in het convenant. Met name Betterwird in Dokkum en het bedrijventerrein in Hallum. Activiteit: In regionaal verband het convenant regelen om zodoende voldoende bedrijfsterreinen te ontwikkelen. Met name in Dokkum, Hallum en Kollumerzwaag dient uitbreiding gerealiseerd te worden. Smartdoel 3: Het aantal gecombineerde bedrijfsbezoeken (collegeleden en BCF) vastleggen in Plan van Aanpak (PvA). Activiteit 3A: Regelen van gecombineerde bezoeken door de contactfunctionaris, op basis van de afspraken in het plan van aanpak. Activiteit 3B: Het actief ondersteunen en beleggen van het economisch platform, waarin de bestaande ondernemersverenigingen zijn vertegenwoordigd ( Voor de landbouw, vertegenwoordigd door o.a. LTO wordt een separaat overleg opgestart). Smartdoel 4: Onderzoek naar nieuwe westelijke ontsluitingsweg Dokkum en oosttangent Kollum in periode van 2020-2022.

401.2

Activiteit: Dit wordt uitgewerkt in de opgaven zoals deze zijn opgesteld in de onlangs vastgestelde Mobiliteitsvisie (ANNO). Meer instroom en toeleiding naar werk. Smartdoel 1: De werkgelegenheid voor de laaggeschoolde arbeidskrachten en ouderen groeit met 2% per jaar in de periode van 2019 - 2022. Activiteit 1: NEF wordt ingezet om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt weer goed te kunnen laten functioneren als werknemer. De inzet is zowel gericht op mensen (werknemers) als bedrijven. Smartdoel 2: Betere samenwerking en aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt realiseren in het kader van de Versnellingsagenda Noordoost Friesland. Activiteit 2A: In het kader van de Versnellingsagenda worden de volgende businesscases uitgevoerd: a. Mobiliteitscentrum; b. Wendbaar vakmanschap; c. Bouwen aan ambitie. Door de coronacrisis heeft er een aanzienlijke verschuiving in de uitwerking van deze pakketten plaats gevonden. Nadere uitwerking toegesneden op de huidige situatie is vereist. Activiteit 2B: Inzet van de Kenniswerkplaats en Kennislab, om een sluitende keten te vormen voor arbeidsbemiddeling en toeleiding. Smartdoel 3: Stimuleren en mede organiseren van een traject van leven lang leren. Activiteit 3A: Ontwikkelen en implementeren van doorlopende ambitieroutes, ook experimenteel. Activiteit 3B: Werken aan challenges in de diverse themalabs (Techlab, Digilab, Fjildlab en Zorglab).

Activiteit 3C: Blijvend inzetten op Bab-banen (Baan Afspraak Banen).

-37-

Nr

Smartdoelen activiteiten

402

Creëren en realiseren van de juiste randvoorwaarden voor detailhandelsbeleid. Smartdoel 1: Het in stand houden van het winkelaanbod voor de dagelijkse boodschappen in de kernen van Noardeast-Fryslân. Activiteit: Gelet op de enigszins zorgelijke situatie in de detailhandel zal in voorkomende gevallen actiever ingespeeld worden op mogelijk nieuwe ontwikkelingen als het gaat om de leegstand in één van de kernen. Smartdoel 2: Op basis van het in ANNO verband opgesteld onderzoeksrapport nagaan hoe in de grotere kernen het complete winkelaanbod te behouden is in het belang van de totale regio.

403

Activiteit: De nadere bijstelling en uitwerking van het detailhandelsbeleid in regionaal verband zal gezien de huidige wijze van samenwerken en de huidige stand van de economie in eerste instantie meer gemeentelijk vorm en inhoud moeten krijgen. Meer toekomstigbestendige, duurzame en innovatiieve bedrijvigheid voortvloeiend uit de Versnellingsagenda. Smartdoel 1: Door een grote mate van samenwerking tussen bedrijven, onderwijs en overheid een hogere uitstroom vanuit het onderwijs naar bedrijven in drie stuwende bedrijfssectoren stimuleren. Activiteit 1A: Het vormen van samenwerkingsclusters van bedrijven en onderwijsinstellingen in de sectoren bouw, metaal en agrifood in 2020 en 2021. Activiteit 1B: Innovatieve samenwerking in de bouwcampus gericht op procestechnologie, ontwikkeling van circulaire producten en versnellen van marktintroductie. Activiteit 1C: Binnen de metaalsector werken aan shared facility centre en het verder uitbouwen van samenwerkingsclusters. Activiteit 1D: Stimuleren van meer kennisdeling in zogenaamde regionale kennisnetwerken. Smartdoel 2: Meer innovatieve ontwikkelingen in de sectoren bouw, metaal en agrifood. Activiteit: Activiteiten vanuit de agenda van de Versnellingsagenda uitvoeren, gebruik makend van de reeds ontwikkelde initiatieven in de regio. Smartdoel 3: Meer duurzaamheid in de sectoren bouw, metaal en agrifood.

404

Activiteit 3A: Bedrijven stimuleren meer duurzaamheidsmaatregelen te nemen en in samenwerkingsclusters te werken aan innovaties in de productie en de procestechnologie. Activiteit 3B: Circulair/duurzaam inkopen. Activiteit 3C: Duurzame en circulaire initiatieven vanuit dorpen en ondernemers stimuleren en faciliteren. Activiteit 3D: Bedrijven stimuleren afval als grondstof te gebruiken. De aantrekkelijkheid en gastvrijheid van de gemeente om te recreëren en te verblijven verder vergroten en vermarkten. Smartdoel 1: Meer toeristische en recreatieve voorzieningen in het Lauwersmeergebied/Waddengebied realiseren in de periode 2020-2022. Activiteit 1A: Uitvoering/samenwerking rondje Lauwersmeer (o.a. Uitkijktoren, Kollumeroord, TOP Dokkumer Nieuwe Zijlen Tribune op de Waddendijk).Aansluiting zoeken bij het Wereld Erfgoed Centrum, Lauwersoog (WEC). Activiteit 1B: Ontwikkelen Hoek van de Bant tot recreatieve trekpleister aan het Lauwersmeer/Waddenzee. Activiteit 1C: Faciliteren en ondersteunen van programma Friese Waddenkust (projecten o.m. Holwerd aan zee, Sense of Place. Bezoekerscentrum Hegebeintum, Op Paad Lâns it Waad)

-38-

Nr

Smartdoelen activiteiten

Smartdoel 2: Dokkum en Kollum beter en meer ontwikkelen tot toeristische en recreatieve centra in de periode 2020-2022. Activiteit 2A: Nader uitwerken van mogelijke ontwikkeling Harddraverspark in Dokkum ter versterking van de binnenstad (zie programma 5 onder 503). Activiteit 2B: Uitvoering Sûd Ie 3e fase (route Dokkum-Lauwersmeer/Oostmahorn). Activiteit 2C: Uitvoering Kollum Watersportdorp fase 2 (o.a. blauwe TOP, sanitaire voorziening centrum en verhogen Molenkampsbrug). Smartdoel 3: Groei van vrijetijdssector: meer bezoekers, bestedingen en banen in balans met de leefomgeving 2020-2022. Activiteit 3A: Uitvoering geven aan de visie ‘Land waar je landt; eropuit in de regio Noordoost- Fryslân’ in samenhang met de uitvoering van de Versnellingsagenda, onderdeel regiomarketing en destinatiebranding. Activiteit 3B: Ondersteunen van recreatieve ontwikkelingen vanuit de dorpen en bedrijven in de gemeente.

Onderwerp beleidsdocumenten Masterplan Waterfront Dokkum (2011) Lauwersmeer presentatie 22-11-2012 Toeristisch programma Friese Wadden: Horizon 2013-2020 Toeristisch programma Friese Wadden: Horizon 2013-2020; Merk Fryslân: Strategisch Marketingplan 2015-2018 Bereikbaarheid en ruimte voor bedrijven Convenant bedrijventerreinen Noordoost Fryslân Agenda Netwerk Noordoost Fryslân 2016 – 2020 Verbeteren detailhandel en structuur Inventarisatie detailhandel Noordoost Friesland Agenda Netwerk Noordoost Fryslân 2016 – 2020 Meer toekomstbestendige, duurzame en innovatieve bedrijvigheid Op weg naar een versnellingsagenda; Versnellingsagenda Noordoost Fryslân Een betere uitstraling als aantrekkelijke en gastvrije gemeente om te recreëren en te verblijven Zwerven door Fryslân: Plan van Aanpak Integrale Toeristische Basisinfrastructuur Fryslân (2015) Land en water verbonden; Uitvoeren Waterrecreatievisie Noordoost Fryslân Agenda Netwerk Noordoost Fryslân II 2016-2020 Agenda Netwerk Noordoost II met bijlagen en opgaven Meerjarenplan 2016-2019 Stichting Regiomarketing en Toerisme Noordoost Fryslân Beleidsbrief Economie van de gastvrijheid provincie Fryslân (2016) Actieplan Noordoost aan het Wad 1 (2016) Het Waddengebied een cultuurlandschap van wereldklasse Investeringskader Waddengebied 2016-2026 Jaarplan 2018 Stichting Regiomarketing en Toerisme Noordoost Friesland Meerjarenprogramma

Investeringskader Waddengebied 2018 en verder Toeristische ontwikkeling en ontsluiting Wetterwâlden-Bûtenfjild Toekomstplan 2020 De Marrekrite Land en water verbonden; Toekomstbeeld en Strategische visie Waterrecreatie Noordoost Fryslân 2025

Onderwerp reguliere activiteiten Bereikbaarheid en ruimte voor bedrijven Verbeteren detailhandel en structuur Meer toekomstbestendige, duurzame en innovatieve bedrijvigheid Een betere uitstraling als aantrekkelijke en gastvrije gemeente om te recreëren en te verblijven Het op peil houden en versterken van de recreatieve en toeristische infrastructuur (water en land)

-39-

Onderwerp reguliere activiteiten Marketing en gastheerschap van de regio (via subsidie Stichting Regiomarketing en Toerisme) Harmonisatie van regelgeving binnen de Noordoost-Friese gemeenten op het gebied van recreatie en toerisme Beoordelen, verlenen en vaststellen van subsidies op het gebied van recreatie en toerisme Het houden van overleggen met stakeholders en het afleggen van bedrijfsbezoeken Ondersteunen van recreatieve en toeristische ondernemers bij het realiseren van hun plannen Advisering over recreatieve en toeristische vraagstukken

Verbonden partij Marrekrite

Bijdrage aan beleidsdoelstellingen De Marrekrite behartigt binnen de opgedragen taken de gemeenschappelijk belangen van de colleges, met als doel een evenwichtige en gecoördineerde ontwikkeling van de recreatie in de provincie Fryslân, rekening houdende met de belangen van natuur en landschap Opgericht door de ondernemers van de Vereniging van Handel en Industrie Dokkum en Omgeving in samenwerking met de gemeente Noardeast-Fryslân. Doel is het aanbieden van betaalbare ruimten voor startende ondernemers Opgericht met als doel het organiseren van schaatstochten in de regio bij voldoende ijsdikte

Bedrijvencentrum Dokkum

IJswegencentrale Oostergo

Uniforme beleidsindicatoren

Eenheid

Functiemenging

%

Periode

2019

Gemeente NoardeastFryslân 45,30

Nederland

53,20

Leeswijzer uniforme beleidsindicatoren: Uniforme beleidsindicatoren Functiemenging

Toelichting De functiemengingsindex (FMI) weerspiegelt de verhouding tussen banen en woningen, en varieert tussen 0 (alleen wonen) en 100 (alleen werken). Bij een waarde van 50 zijn er evenveel banen als woningen.

Bron LISA

Overzicht baten en lasten 2022 Programma 4: Wurk, Bedriuw en Rekreaasje Onderwerpen (bedragen x € 1.000)

Baten

Lasten

Saldo

5

-2.628

-2.623

403 Recreatie en toerisme

742

-600

142

Totalen voor mutaties reserves

747

-3.229

-2.481

Toevoegingen aan reserves

0

0

0

Onttrekkingen aan reserves

583

0

583

1.330

-3.229

-1.899

401 Economie en werkgelegenheid

Geraamd resultaat

-40-

Programma 5: Wenjen en Omjouwing Waar gaat programma 5 ‘Wenjen en Omjouwing’ over? Portefeuillehouder(s) Programmaregisseur Programmamanager

: Esther Hanemaaijer : W. de Vries : B. Schat

Inleiding: In Noardeast-Fryslân is zich een demografische verandering aan het voltrekken. De bevolkingsomvang wordt kleiner en de bevolkingssamenstelling biedt geen zicht op een spoedige ombuiging naar groei. Dat vraagt aandacht van de gemeente op veel onderwerpen, waaronder de woningmarkt. Wonen is een eerste levensbehoefte en is erg bepalend voor de leefbaarheid. De overheid, de gemeente niet in de laatste plaats, heeft en houdt onvermijdelijk een grote invloed op het voorzien in die behoefte. Het zal de komende periode een prominent onderwerp van aandacht zijn. Door demografische veranderingen en veranderde woonbehoeften is de vraag ook veranderd. Het aanbod is daar nog onvoldoende op aangepast. De komende jaren wordt het belangrijk om dat te verbeteren. Iedereen moet goed, duurzaam en passend, waar mogelijk levensloop- en toekomstbestendig, in zijn woonbehoefte kunnen voorzien. We willen dat samen met o.a. de woningcorporaties gaan realiseren. In Noardeast-Fryslân is behoud en versterking van leefbaarheid van belang om ondanks de demografische ontwikkeling aantrekkelijk te blijven voor bewoners en bezoekers. De ruimtelijke kwaliteit van onze omgeving krijgt daarom hoge prioriteit. Bij het inrichten van de omgeving moeten gebruikswaarde, belevingswaarde en toekomstwaarde in goede balans worden gebracht.

Ruimtelijke kwaliteit vraagt naast ecologische, economische en sociaal-ruimtelijke aspecten ook aandacht voor onze gebouwde omgeving. We willen graag behouden wat waardevol is en de eigenheid en identiteit van onze dorpen en stad mede bepaalt, maar ook vervallen en beeldverstorende elementen zo veel mogelijk opruimen. Noardeast-Fryslân is een gemeente met een schitterend landschap: de Waddenzee als mooiste natuurgebied van Nederland is onze “achtertuin”, de Fryske Wâlden zijn nationaal landschap, en het grote open kleigebied dat met name in gebruik is door de landbouw is prachtig met al haar cultuurhistorische structuren en elementen. Duizenden jaren geschiedenis heeft ons gemaakt tot wat we nu zijn, een gebied met prachtige dorpen en boerderijen op terpen, openheid, maar ook het besloten landschap van de Wâlden (Klaaikluten en Waldpieken). Hoewel we 3 gemeentes waren met een eigen identiteit, hebben we toch veel in onze geschiedenis gemeen. Onze geschiedenis – het leven met de zee, de dijken, de terpen, de landbouwgronden, de recreatie, … - geeft inzicht in onze identiteit, overeenkomsten én verschillen. Het geeft ook inzicht in hoe toekomstige ontwikkelingen “logisch” een plek kunnen krijgen in het bestaande landschap.

Er zijn echter een flink aantal grootschalige ontwikkelingen, zoals grootschalige opwekking van duurzame energie, klimaatadaptatie en transitie van de landbouw die mogelijk een grote impact op het buitengebied hebben. Om bewust te kunnen omgaan met deze ontwikkelingen en ze een plek te geven is het van belang te weten welke kenmerken en kwaliteiten we hebben en welke we willen behouden. Een landschapsbiografie is een middel om ons dit inzicht te geven en een stukje bij te dragen aan de identiteit van de nieuwe gemeente. Een belangrijke opgave voor de komende periode is ook om onze lokale samenleving duurzamer te maken. We willen daar als gemeente zelf het goede voorbeeld in geven. De inwoners, bedrijven en instellingen moeten bewust worden gemaakt van de noodzaak tot verduurzaming en de mogelijkheden daartoe. Hoofddoelstelling: Behouden en versterken van een aantrekkelijke, identiteitsbewuste en toekomstbestendige woon- en leefomgeving. Kerndoelstellingen: De hoofddoelstelling is nader uitgewerkt naar kerndoelstellingen die hieronder per onderwerp worden beschreven. Onderwerp: wonen

-41-

Waar gaat programma 5 ‘Wenjen en Omjouwing’ over? Kerndoel Het verbeteren van toekomstbestendig wonen, waarbij alle doelgroepen op de woningmarkt hun woonwensen kunnen realiseren Speerpunten: • match op de woningmarkt; • vraaggerichtheid; • bediening van doelgroepen; • inspelen op demografische ontwikkelingen. Onderwerp: duurzaamheid Kerndoel In 2030 is Noordoost Fryslân een regio die volhoudbaar voorziet in haar behoefte qua energie, voedsel, producten en diensten Speerpunten: • voorbeeldgedrag; • gedragsbeïnvloeding; • verduurzaming energieproductie; • duurzaamheid in de fysieke leefomgeving. Onderwerp: ruimtelijke kwaliteit, RO, bouwen Kerndoel De fysieke leefomgeving wordt dusdanig functioneler en aantrekkelijker ingericht, dat de landschappelijke, cultuurhistorische en ecologische waarden op een hoger niveau worden beschermd en de belevingswaarden en de ruimtelijke kwaliteit van de omgeving worden versterkt Speerpunten: • focus op integrale benadering ruimtelijke kwaliteit; • nadrukkelijker koppeling ruimtelijke kwaliteit en leefbaarheid; • wegnemen kwaliteitsverstoringen; • behoud en versterking gebiedseigen kwaliteiten. Onderwerp: afval Kerndoel Meer toepassen van de uitgangspunten van de circulaire economie Speerpunt: • het sluiten van grondstofketens, door gebruik te maken van hernieuwbare grondstoffen en door de grondstoffen, onderdelen en producten te hergebruiken.

Nr

Smartdoelen activiteiten

501

Het verbeteren van toekomstbestendig wonen, waarbij alle doelgroepen op de woningmarkt hun woonwensen kunnen realiseren. Smartdoel 1: De aansluiting van het woningaanbod op de kwalitatieve vraag is merkbaar verbeterd op de woningmarktmonitor. Activiteit 1A: De op de regionale agenda wonen (ANNO) opgenomen activiteiten worden tot uitvoering gebracht. Activiteit 1B: Er worden zes dorpen (kwetsbare dorpen en/of met krimp) aangewezen voor maatwerk in de dorpen als bedoeld in het woningmarktonderzoek van KAW, nl. Wierum, Ee, Engwierum, Nes, Blija en Paesens/Moddergat. Twee van de zes kernen worden geselecteerd voor een pilotproject Groei Krimp Kwaliteit (GKK).

-42-

Nr

Smartdoelen activiteiten

Activiteit 1C: Het Woonprogramma wordt in 2021 bijgesteld op basis van ontwikkelingen op de woningmarkt. Het saneren van energetisch incourante woningen en deze vervangen door energieneutrale woningen maakt hiervan een actief onderdeel uit. Activiteit 1D: De regionale woningbouwafspraken worden tot uitvoering gebracht en bijgesteld n.a.v. de Transitievisie Warmte. Activiteit 1E: Toekomstbestendig wonen wordt gepromoot en gestimuleerd door het faciliteren en stimuleren van vernieuwende woonconcepten ter uitvoering van de Woonvisie. Smartdoel 2: De langdurige leegstand, gedefinieerd volgens de woningmarktmonitor, neemt niet verder toe. Activiteit 2A: De woningvoorraad wordt gemonitord, waarbij inzicht ontstaat in o.a. de mate van realisatie van plannen en leegstand. Activiteit 2B: De energetische kwaliteit van de woningen wordt gemonitord. Activiteit 2C: Vastgestelde herstructureringsprojecten worden tot uitvoering gebracht. Activiteit 2D: Dom 2-projecten worden uitgerold ter verbetering particuliere woningvoorraad, waarbij in ieder geval een energiebesparingsslag wordt gedaan. Smartdoel 3: In elk van de samenstellende NEF-gemeenten (3 gebieden) wordt een pilot vernieuwende woonconcepten gerealiseerd.

502

Activiteit: Er worden drie pilots vernieuwend woonconcept opgezet en tot uitvoering gebracht ter uitvoering van de Woonvisie met strikte inachtneming van de doelen van de Transitievisie Warmte. In 2030 is Noardeast-Fryslân een regio die volhoudbaar voorziet in haar behoefte qua energie, voedsel, producten en diensten. Smartdoel 1: De gemeente Noardeast-Fryslân wekt in 2030 70% van de benodigde elektriciteit op een duurzame wijze op. Activiteit 1A: Er wordt een bijdrage geleverd aan realisatie van de provinciale Regionale Energiestrategie (RES) 1.0 langs de lijnen van de eigen vastgestelde ambitie. Activiteit 1B: In twee dorpen/wijken wordt gestart met de Wijkuitvoeringsplannen (WUP’s): het proces om te komen tot een aardgasvrije wijk. Activiteit 1C: In 2022 wordt voor één wijk de Proeftuin Aardgasvrije Wijken (PAW) aangevraagd. Activiteit 1D: Er wordt onderzoek gedaan naar toepassing van alternatieven voor aardgas, zoals aquathermie en hernieuwbare gassen (waterstof en groengas), waarbij specifiek aandacht is voor een gunstige verdeling van de lasten en de lusten in de omgeving. Activiteit 1E: Bepaald wordt welke rol de gemeente neemt in de realisatie van zonneparken, bv. als eigenaar, facilitator, investeerder of anders. Activiteit 1F: Er wordt uitvoering gegeven aan de doelen en acties uit de Energietransitie 2.0.

Smartdoel 2: Energieconsumenten zijn zich bewuster van hun energiegebruik en de consequenties voor milieu en samenleving, en zijn gemotiveerd tot duurzaam energiegebruik en besparing. Activiteit 2A: Samen met bedrijfsleven en onderwijs worden inwoners benaderd, met behulp van ondermeer projectmatige voorlichting, om de isolatie van woningen te optimaliseren. Activiteit 2B: Het communicatieplan wordt uitgevoerd. Activiteit 2C: Er worden voldoende elektrische laadpalen geplaatst om binnen de gemeente aan de behoefte te voldoen en voldoende om in 2025 het aantal van 244 stuks te kunnen halen. Activiteit 2D: Er wordt een snellaadpunt gerealiseerd. Activiteit 2E: Er wordt uitvoering gegeven aan het leningstelsel Noardeast-Fryslan, waarbij inwoners en bedrijven kunnen lenen voor o.a. duurzaamheidsmaatregelen, levensloopbestendigheid en verbetering van panden.

-43-

Nr

Smartdoelen activiteiten

Activiteit 2F: Het project RREW wordt uitgevoerd. • 3.100 huishoudens krijgen een ‘energiebespaarbox’. • energiecoaches en -adviseurs stimuleren energiebesparing. Activiteit 2G: Het Duurzaam Bouwloket wordt versterkt. Activiteit 2H: Over de mogelijkheid van een fysiek energieloket wordt een voorstel voorgelegd. Activiteit 2I: Energiecoöperaties worden ondersteund en de oprichting van nieuwe energiecoöperaties wordt gestimuleerd. Smartdoel 3: Door voorbeeldgedrag van bestuur en apparaat over het volledige spectrum van duurzaamheid wordt de lokale samenleving tot duurzamer gedrag aangezet. Activiteit 3A: Er wordt aantoonbaar maatschappe-lijk verantwoord en circulair ingekocht conform het eigen inkoopbeleid, de duurzaamheidsvisie en het uitvoeringsprogramma circulair inkopen van de provincie. Activiteit 3B: De relatie tussen gebruiksintensiteit en energieverbruik van gebouwen wordt onderzocht. Activiteit 3C: Er wordt een voorstel gedaan voor vergroting van het budget voor het Meerjarig Onderhoudsplan (MJOP) voor het verduurzamen van gebouwen. Zie ook programma 2. Activiteit 3D: Er wordt een plan ter vaststelling voorgelegd voor de verduurzaming van het maatschappelijk vastgoed. Activiteit 3E: De klimaatadaptatie wordt verbeterd op de wijze als vastgelegd in het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP). Smartdoel 4: De biodiversiteit wordt verbeterd.

503

Activiteit 4A: Er wordt een biodiversiteitsplan (beleid) en een Biodiversiteitsagenda (weergave huidige en toekomstigewijze van uitvoering) op- en voorgesteld. Activiteit 4B: Met de door de raad bij amendement daarvoor geoormerkte middelen wordt de uitvoering van het Biodiversiteitsplan en de Biodiversiteitsagenda bevorderd. Activiteit 4C: Onderzocht wordt of ter bevordering van de uitvoering van het Biodiversiteitsplan en de Biodiversiteitsagenda ook crowdfunding mogelijk is. De fysieke leefomgeving wordt dusdanig functioneler en aantrekkelijker ingericht, dat de landschappelijke, cultuurhistorische en ecologische waarden worden beschermd en de belevingswaarden en de ruimtelijke kwaliteit van de omgeving worden versterkt. Smartdoel 1: In 2024 is een omgevingsvisie voor Noardeast-Fryslân opgesteld. Activiteit: Het project Omgevingsvisie wordt uitgevoerd i.h.k.v. het programma Implementatie Omgevingswet. De Duurzaamheidsvisie maakt hier als programma een integraal onderdeel vanuit. Smartdoel 2: Er wordt een integrale visie voor Dokkum opgesteld. Activiteit: De visie wordt opgesteld en aan de raad voorgelegd. Smartdoel 3: Het project om te komen tot een passende stadsentree in Dokkum conform de Binnenstadsvisie Dokkum is in de uitvoeringsfase gebracht.

Activiteit: De met de projectpartner gemaakte afspraken worden uitgewerkt in een nieuw bestemmingsplan en aan de raad voorgelegd. Smartdoel 4: Er is geborgd dat het verlies aan parkeerplaatsen op de Markt structureel wordt gecompenseerd, n.a.v. de unaniem in de gemeenteraad aangenomen motie dienaangaande. Activiteit: Creëren van een tijdelijk parkeerterrein, mogelijk op het zuidelijk deel van de gemeentewerf in Dokkum.

-44-

Nr

Smartdoelen activiteiten

Smartdoel 5: De centralisatie van het gemeentelijk ambtenarenapparaat is zorgvuldig ruimtelijk ingepast in het historisch centrum van Dokkum. Activiteit: De keus voor een huisvestingsvariant wordt in nadere planvorming verder uitgewerkt. Smartdoel 6: Het Harddraverspark is ruimtelijk en functioneel beter ingericht en passender in het stedelijk functioneren van Dokkum opgenomen. Activiteit: Het met de gebruikers van het park opgestelde inrichtingsplan wordt vervat in een bestemmingsplan. Smartdoel 7: Woningen en gebouwen zonder cultuurhistorische waarde en met een beeldverstorende invloed op de omgeving, die langer leeg hebben gestaan dan 10 jaar, waarvoor geen zicht is op herinvulling, zijn gesloopt. Activiteit 7A: Leegstaande woningen en gebouwen worden geïnventariseerd, evenals de leegstandsduur, de energetische kwaliteit en ruimtelijke kwaliteitswaarde. Activiteit 7B: In de DOM-structuur wordt het doel integraal opgenomen. Activiteit 7C: Er wordt een prioriteitenlijst opgesteld op basis van sloopurgentie. Activiteit 7D: Er wordt een sloopstimuleringsregeling opgesteld. Smartdoel 8: De ruimtelijke kwesties in Kollum zijn beleids- en procesmatig geïntegreerd. Activiteit: In 2022 wordt een document ter besluitvorming voorgelegd om de ruimtelijke opgaven van Kollum integraal en gecoördineerd aan te pakken.

Smartdoel 9: Beschermingswaardige landschap-pelijke en cultuurhistorische structuren, elementen en gebouwen blij-ven behouden.

504

Activiteit 9A: Er wordt een plan van aanpak gemaakt voor het opstellen van dorpsbiografieën in Noardeast-Fryslân. Activiteit 9B: De plannen voor DOM’s worden uitgewerkt, waarin ook de uitkomsten van de Transitievisie Warmte (TWV) worden verwerkt. Activiteit 9C: In 2022 is er een Stadsontwikkelingsmaatschappij (SOM) voor Dokkum, die opgericht en ingericht wordt om de integrale ruimtelijke kwaliteit van de Binnenstad op een hoger waarderingsniveau te brengen. Activiteit 9D: In 2022 legt het college een voorstel voor een erfgoednota voor aan de raad. Meer toepassen van de circulaire economie. Smartdoel 1: Het te storten of te verbranden afval wordt tot een minimum beperkt op weg naar uiteindelijk nul. Activiteit: Inwoners worden actief gestimuleerd om zo weinig mogelijk afval te produceren. Smartdoel 2: De scheiding van afvalfracties wordt geoptimaliseerd met borging van kwaliteit. Activiteit 2A: Inwoners worden actief gestimuleerd om hun afval zo goed mogelijk te scheiden. Activiteit 2B: De bron- en nascheiding van de huishoudelijk afvalinzameling en verwerking wordt verder ontwikkeld opdat zo veel als mogelijk van dit afval kan worden hergebruikt. Smartdoel 3: De afvalinzameling in de hele gemeente is geharmoniseerd. Activiteit: De wijze van inzameling van afvalfracties wordt binnen de hele gemeente gelijkgeschakeld.

-45-

Onderwerp beleidsdocumenten Wonen Beleidsvisie wonen Prestatieafspraken Duurzaamheid Energietransitie ANNO Uitvoeringsprogramma 2017-2020 Ruimtelijke kwaliteit / RO / bouwen Structuurvisies binnen DDFK Structuurvisie bundelingsgebied Regiostad Dokkum Binnenstadsvisie Dokkum Beeldkwaliteitsplannen Afval Onderwerp reguliere activiteiten Wonen Woningbouwprogrammering Voorbereiden prestatieafspraken woningbouwcorporaties Adviseren in ruimtelijke processen en procedures Subsidieadviezen Adviseren bij herstructureringsopgaven Duurzaamheid Adviseren andere disciplines Ruimtelijke kwaliteit / RO / bouwen Eigen gemeentelijke ruimtelijke opgaven begeleiden Ruimtelijk adviseren in vergunningprocedures Opstellen ruimtelijke onderbouwingen Begeleiden ontheffings- en bestemmingsplanprocedures

Verbonden partij Welstandszorg Hûs en Hiem

Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing

Stichting monumentenbehoud

Uniforme beleidsindicatoren

Eenheid

Vestigingen (van bedrijven)

Aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 t/m 64 jaar Kg/inwoner % Aantal per 1.000 woningen %

Omvang huishoudelijk restafval Hernieuwbare elektriciteit Nieuw gebouwde woningen Demografische druk

Bijdrage aan beleidsdoelstellingen Het voorzien van de gemeenten in de welstandsadvisering als bedoeld in de Woningwet en advisering over de toepassing van de Monumentenwet De FUMO is de Friese vertaling van de landelijk in te stellen Regionale Uitvoeringsdiensten. Doel is kwaliteitsverbetering en verhoging van de efficiency van de uitvoering van wettelijke milieutaken van gemeenten en provincie Het instandhouden en beschermen van de monumenten als bedoeld in de monumentenwet Periode

Nederland

2019

Gemeente NoardeastFryslân 148,50

2019

206,00

161,00

2019 2020

24,10 4,90

20,10 8,90

2021

80,80

70,10

151,60

-46-

Leeswijzer uniforme beleidsindicatoren: Uniforme beleidsindicatoren Vestigingen (van bedrijven) Omvang huishoudelijk restafval Hernieuwbare elektriciteit Nieuw gebouwde woningen

Demografische druk

Toelichting Het aantal vestigingen van bedrijven, per 1.000 inwoners in de leeftijd 15-65 jaar. Niet gescheiden ingezameld huishoudelijk afval. Hernieuwbare elektriciteit is elektriciteit die is opgewekt uit wind, waterkracht, zon of biomassa. Nieuw gebouwde woningen, exclusief overige toevoegingen, zoals transformaties.

Bron LISA CBS RWS Basisregistratie adressen en gebouwen CBS

De som van het aantal personen van 0 tot 20 jaar en 65 jaar of ouder in verhouding tot de personen van 20 tot 65 jaar.

Overzicht baten en lasten 2022 Programma 5: Wenjen en Omjouwing Onderwerpen (bedragen x € 1.000)

Baten

Lasten

Saldo

236

-439

-203

502 Wonen

1.383

-1.893

-510

503 Milieu

177

-2.704

-2.527

508 Afvalbeleid en afval inzameling

6.397

-4.920

1.476

Totalen voor mutaties reserves

8.192

-9.957

-1.765

Toevoegingen aan reserves

0

0

0

Onttrekkingen aan reserves

469

0

469

8.661

-9.957

-1.296

501 Ruimtelijke ontwikkeling / ruimtelijke kwaliteit

Geraamd resultaat

-47-

Programma 6: Iepenbiere Romte Waar gaat programma 6 ‘Iepenbiere Romte’ over? Portefeuillehouder(s) Programmaregisseur Programmamanager

: T. Berends / F. Breeuwsma : J.C.J. Talma : nnb

Inleiding: Het beheer van de openbare ruimte is van oudsher een belangrijke kerntaak van de gemeente. Voor het welbevinden van zowel onze inwoners als andere gebruikers, is het van belang dat er wordt gezorgd voor een goed onderhouden, leefbare, duurzaam ingerichte, veilige en gezonde openbare ruimte. Een onderdeel van de openbare ruimte betreft de riolering. Het beleid en de ontwikkelingen op het gebied van riolering worden in 2021 vastgelegd in het verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan (vGRP). Het is een beleidsmatig en financieel document over de gemeentelijke watertaken en een hulpmiddel om goede beleidsafwegingen te maken op het terrein van de zorgplicht voor afvalwater, hemelwater en grondwater in relatie tot de bescherming van de bodem- en waterkwaliteit. De kwaliteit van de openbare ruimte moet doelmatig worden beheerd. Er dient een goede balans te zijn tussen het beheerniveau en de beschikbare financiële middelen. De afgelopen tijd is gewerkt aan het inzichtelijk maken van de huidige staat van het areaal, de beschikbare budgetten en de benodigde middelen. Bovendien is in 2020 en begin 2021 hard gewerkt aan het omvangrijke project om integraal kapitaalgoederenbeleid en programmatisch beheerbeleid op te stellen, dat in mei 2021 is vastgesteld.

Hier dient een duidelijke koppeling te zijn tussen gemeentelijke (integrale) doelen, beheerambities en de benodigde financiële middelen BBV (Besluit Begroting en Verantwoording) proof uitgewerkt in dagelijks onderhoud, groot onderhoud en vervangingen). Dit krijgt zijn beslag dan vervolgens in de begroting van 2022 en verder. Duurzaamheid is een breed begrip dat ook bij de inrichting en beheer van de openbare ruimte een rol speelt. De gemeente is als opdrachtgever nadrukkelijk aan zet om de duurzaamheidsdoelstellingen van de gemeente (programma 5) mee te nemen in de aanbesteding, uitvoering en beheer. In dit programma wordt ook aandacht besteed aan het onderwerp verkeer en mobiliteit. We zetten ons in voor een veilige, aantrekkelijke, gezonde en duurzame bereikbaarheid van alle mogelijke bestemmingen voor bewoners, ondernemers en gasten van onze gemeente. In grote lijn gaan de doelstellingen over de verkeersstructuur en over verkeersveiligheid. Hoofddoelstelling: Zorgen voor een goed onderhouden, leefbare, duurzaam ingerichte, veilige en gezonde openbare ruimte voor onze inwoners en andere gebruikers. Kerndoelstellingen: De hoofddoelstelling is nader uitgewerkt naar kerndoelstellingen die hieronder per onderwerp worden beschreven.

Onderwerp: het realiseren van toekomstbestendige rioolsystemen Kerndoel Realiseren van toekomstbestendige rioolsystemen Speerpunten: • Bestaande en nieuwe openbare ruimte meer klimaatrobuust inrichten. • Inwoners meer waterbewust maken. Onderwerp: in stand houden c.q. realiseren van de vastgestelde onderhoudskwaliteit van de openbare ruimte

-48-

Waar gaat programma 6 ‘Iepenbiere Romte’ over? Kerndoel In stand houden c.q. realiseren van de vastgestelde onderhoudskwaliteit van de openbare ruimte. Speerpunten: • voor het beheer van kapitaalgoederen zijn separaat kwaliteitsniveaus vastgesteld. Onderwerp: realiseren van een duurzame inrichting van de openbare ruimte Kerndoel Realiseren van een duurzame inrichting van de openbare ruimte. Speerpunten: • in Noardeast-Fryslân is er sprake van een gezond, aantrekkelijk en duurzame openbare ruimte. Onderwerp: verkeer/mobiliteit Kerndoel Het verkeerssysteem is doelmatig, aantrekkelijk en veilig en voldoet aan de behoefte van verkeersdeelnemers. Speerpunten: • doorgaande verbetering van de verkeersveiligheid in afstemming met de bereikbaarheid; • verknopen fiets-, openbaar vervoer- en autonetwerk (ketenmobiliteit); • fiets als gezond en duurzaam alternatief; • bewustwording d.m.v. verkeerseducatie.

Nr

Smartdoelen activiteiten

601

Het beheer functioneren van rioolsystemen. Smartdoel 1: Bestaande openbare ruimte meer klimaatrobuust inrichten. Activiteit: Opstellen van factsheets voor de grootste overlast locaties (regenwater). Daarmee leggen we vast om welke gebieden het gaat, welke oplossingsrichting kan worden gekozen en wat globaal de kosten zijn. Bij herstructurering en reconstructies o.i.d. kunnen deze factsheets gebruik worden om de overlast situatie op te lossen. Smartdoel 2: Nieuwe openbare ruimte meer klimaatrobuust inrichten. Activiteit: In ruimtelijke plannen moet ruimte voor berging en afvoer van hemelwater worden gereserveerd. In nieuwe stedenbouwkundige ontwerpen moet klimaatontwikkeling worden meegenomen, zowel in gemeentelijke plannen als die van ontwikkelaars/woningcorporaties. Smartdoel: Inwoners meer waterbewust maken.

602

Activiteit: Deelname actie ‘Steenbreek’. Deze stichting kan gemeente ondersteunen met campagnes om de tuinen van onze inwoners te vergroenen. Instandhouden c.q. realiseren van de vastgestelde onderhoudskwaliteit van de openbare ruimte. Smartdoel 1: Beter grip houden op kapitaalgoederen. Activiteit: Uitwerken van het Integraal beleidsplan kapitaalgoederenbeheer in beheerplannen, vast te stellen door het college. Smartdoel 2: Inwoners meer bewust maken van en informeren over op welk niveau de gemeente haar kapitaalgoederen onderhoud. Activiteit: Communicatie over nieuwe integrale kapitaalgoederenbeleid: vaststellen van onderhoudsniveaus (beeldkwaliteit).

-49-

Nr

Smartdoelen activiteiten

603

Realiseren van een durzame inrichting van de openbare ruimte. Smartdoel 1: Vergroten van de biodiversiteit Activiteit 1A: Initiatieven vanuit de mienskip actief ondersteunen in relatie tot onderhoud gemeentelijk groen. Activiteit 1B: Uitvoering maatregelen vanuit het biodiversiteitsplan. Activiteit 1C: Boomziekten: vervanging bomen. Activiteit 1D: Exotenbestrijding in aansluiting bij de provinciebrede aanpak met de Iepenwacht. Smartdoel 2: Energiebesparing op Openbare Verlichting. Activiteit: Opstellen geharmoniseerd beleid- en beheersplan Openbare Verlichting. In deze plannen sturen op duurzaamheid en energiebesparing. Smartdoel 3: Bij nieuwe projecten (investeringen) aan de voorkant de financiering van het extra beheer en onderhoud regelen. Activiteit: In collegevoorstellen opnemen van een verplicht in te vullen paragraaf over financiering van beheer en onderhoud bij nieuwe projecten en investeringen. Smartdoel 4: Kapitaalgoederen duurzamer onderhouden. Activiteit: Plan maken voor levensduurverlengende maatregelen of omvorming van openbare ruimte waardoor duurzamer beheer mogelijk is (budgetverhoging voor eenmalige omvorming). Smartdoel 5: Integrale aanpak van de openbare ruimte (werk met werk maken).