Bijlage 2e - Eigendom, Beheer en Onderhoud Holwerd aan Zee
Tekst van het document
Holwerd aan Zee Eigendom, beheer en onderhoud.
15 april 2024 Definitieve versie
Lijst met aanpassingen Versie
Datum
00
concept
01
definitief
Sweco Nederland B.V. Onderwerp Projectnummer Klant Auteur Gecontroleerd door Datum Versie Document referentie
Beschrijving van de wijziging
Herzien
Vrijgegeven door
Aanpassing na bespreking werkgroep
30129769 N/A N/A N/A Johan Lukkes R. Krom 15-4-2024 Defintief EBO Na Bespreking Werkgroep
2/44
Inhoudsopgave
1 2 3
Inleiding ......................................................................................................................... 5 Randvoorwaarde ........................................................................................................... 7 Samenvatting................................................................................................................. 8 3.1 Samenvatting korte versie:.................................................................................. 8
4
Holwerd aan Zee ......................................................................................................... 11 4.1 Onderdelen- objecten........................................................................................ 11 4.2 Eigendom huidige situatie en verantwoordelijkheden ....................................... 12 4.2.1 Huidig ................................................................................................... 13 4.2.2 Wettelijke kaders en veiligheid ............................................................ 13 4.3 Type onderhoud ................................................................................................ 13 4.4 Aanleg en onderhoudskosten ........................................................................... 15
5
Risico analyse eigendom , beheer en onderhoudsfase .............................................. 16 5.1 Eigenaarschap - risicoanalyse .......................................................................... 16 5.2 Beheer en onderhoud - risicoanalyse ............................................................... 18
6
Mogelijke uitwerking eigendom, beheer en onderhoud .............................................. 20 6.1 Traditioneel en veilig ......................................................................................... 20 6.2 Lokale betrokkenheid ........................................................................................ 20 6.3 Balans risico’s, eigenaarschap en invloed “Mienskip” ...................................... 21
7
Voorstel eigenaarschap............................................................................................... 24 7.1 Binnendijks ........................................................................................................ 24 7.2 Buitendijkse gebied ........................................................................................... 25
8 Kosten onderhoudsmaatregelen ................................................................................. 27 Organisatievormen samenwerking overheden en private partijen ........................................ 29 8.1 Organisatie en samenwerkingsvormen............................................................. 29 8.2 Governance systeem ........................................................................................ 31 9
Rol van marktpartijen in beheerorganisatie ................................................................. 32 9.1 Welk type beheer en onderhoud is geschikt om in de markt te zetten? .......... 32 9.1.1 Dagelijks onderhoud ............................................................................ 32 9.1.2 Groot onderhoud- vervanging .............................................................. 33 9.1.3 De contractvorm .................................................................................. 33 9.2 De markt en het weg nemen van risico’s .......................................................... 34 9.2.1 Projectrisico en financieringsopgave ................................................... 34 9.2.2 PVE beheer- onderhoudsfase ............................................................. 35 9.2.3 Wat kan de markt in dit risico betekenen?........................................... 35
3/44
Bijlage 1: SSK raming ............................................................................................................ 38 Bijlage 2: Organisatievormen ................................................................................................ 39
4/44
1
Inleiding
Om een goede besluitvorming te faciliteren is in het amendement dat Provinciale Staten op 22 februari 2023 heeft aangenomen, onder meer gevraagd duidelijkheid te geven over het eigendom, financiering, beheer en onderhoud van de verschillende objecten binnen het plangebied Holwerd aan Zee. Ook vanuit de Raad van Noardeast-Fryslân zijn vragen gesteld over onder meer de borging van het eigendom, beheer en onderhoud. Sweco is gevraagd een nadere analyse te maken van de wijze waarop het eigendom, beheer en onderhoud (EBO) van het plan Holwerd aan Zee (HAZ) kan worden vormgegeven. In dit rapport is een analyse gemaakt van de verschillende aspecten die daarin een rol spelen. Hierbij is gekeken naar de te beheren en onderhouden objecten en gebieden, eigenaarschap, wettelijke taken, vormen van onderhoud en noodzakelijke kennis en expertise. Daarnaast is ook bekeken wat de lokale belangen en wensen zijn en middels welke organisatie- en of samenwerkingsvormen beheer en onderhoud kan worden geregeld. In dit rapport is een opsomming gegeven van de mogelijkheden, zijn een aantal adviezen gegeven en een aantal organisatievormen en samenwerkingsmogelijkheden geschetst. Bijbehorende voor- en nadelen hiervan zijn weergegeven. De concept versie van dit rapport is in de werkgroep EBO (14 december 2023) besproken. De in dit rapport genoemde opties zijn besproken.
In dit overleg is ook de concrete ambitie van de “Mienskip” toegelicht door de Stichting. Deze wordt in dit rapport weergegeven. Vervolg 1) Parallel aan het opstellen van dit rapport zijn op basis van een (geactualiseerde) SSK raming voor alle beheerobjecten de kosten voor beheer en onderhoud in beeld gebracht. 2) Deze rapportage wordt in januari/februari 2024 met alle partijen individueel gesproken. Besproken wordt hoe elke partij aankijkt tegen de in dit rapport gepresenteerde opties. 3) Gezien hetgeen in de werkgroep is besproken gaat het daarbij om de optie waarbij de overheden eigenaar worden-blijven en de vraag of een samenwerkingsvorm voor de verschillende beheerders als wenselijk wordt gezien. 4) Het rapport wordt besproken in de projectgroep Holwerd aan Zee op 30 januari a.s.
Sweco | Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Projectnummer N/A Datum 23-10-2023
Versie 1 concept
Document referentie Bijlage EBO definitieve rapportage
5/44
5) Op basis van de voorgaande stappen wordt dit rapport aangepast en ter bespreking voorgelegd aan de Stuurgroep Holwerd aan zee. Betrokken partijen kunnen zelf en in overleg met elkaar bekijken bij welke optie de betrokken partijen “comfort” voelen en waarmee elke partij haar primaire doelstelling in voldoende mate kan behalen. 6) Nadat de Stuurgroep een keuze heeft gemaakt kan de desbetreffende organisatievorm en “governance” structuur nader worden uitgewerkt en in overleg met alle betrokken partijen worden besproken.
Sweco | Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Projectnummer N/A Datum 23-10-2023
Versie 1 concept
Document referentie Bijlage EBO definitieve rapportage
6/44
2
Randvoorwaarde
Holwerd aan Zee is ‘van onderop’ tot stand gekomen om bij te dragen aan het sociaaleconomische vitaliteit van het gebied. Tegelijk vraagt het project forse investeringen van regionale en landelijke publieke en private partijen. Dat vraagt ook dat vooraf goed wordt gekeken naar de wijze waarop het eigendom, beheer en onderhoud kan worden ingevuld. Hierbij zijn in de gesprekken een aantal randvoorwaarden benoemd: Betrokkenheid “Mienskip” o
o
Inzet van middelen en revenuen vanuit het gebied moeten ook zoveel mogelijk ten gunste komen van de bewoners en ondernemers in het gebied Betrokkenheid van bewoners, ondernemers bij het dagelijkse beheer en onderhoud van het gebied vanuit het DNA van Holwerd aan zee is gewenst
Borging duurzame inzet beheer en onderhoud o
Risico’s in de beheer en onderhoudsfase moeten tot een acceptabel niveau kunnen worden beheerst, door een partij die voldoende expertise en middelen heeft. En waarmee ook de continuïteit en functioneren van voorzieningen is geborgd.
Goede balans beheer vanuit verschillende doelen Het functioneren van het gehele systeem op een duurzame wijze moet centraal staan. Hier word onder verstaan een goede balans houden tussen het beheer van ▪ natuurdoelen, recreatieve activiteiten en het tegengaan van verslibbing resp. slibwinning ▪ Het beheer binnendijks, buitendijks en de doorgang door de dijk. . Zodat het gebied recreatief aantrekkelijk is en blijft en waarmee de sociaal economische vitaliteit van het gebied kan worden vergroot. In dit rapport vindt een nadere uitwerking of en op welke wijze kan worden voldaan aan de gestelde voorwaarden.
Sweco | Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Projectnummer N/A Datum 23-10-2023
Versie 1 concept
Document referentie Bijlage EBO definitieve rapportage
7/44
3
Samenvatting
Na de aanleg van het gebied en voorzieningen start de beheer en onderhoudsfase. In dit rapport vindt een nadere analyse plaats van alle aspecten die daarin een rol spelen. Hieronder worden deze samengevat weergegeven. Er is geen één richting die daarbij kan worden gevolgd. Het rapport en de samenvatting geeft handvaten waarmee de betrokken partijen keuzes kunnen maken. Het gaat daarbij om verschillende aspecten. Als vervolg daarop kunnen de onderdelen nader worden uitgewerkt.
3.1 Samenvatting korte versie: Randvoorwaarden -
-
Het eigendom, beheer en onderhoud moet op een zodanige wijze worden georganiseerd dat de risico’s op een acceptabele wijze kunnen worden beheerst. Er binnen die “ruimte” wordt gekeken of : o revenuen vanuit het gebied ten gunste komen van de bewoners en ondernemers in het gebied o Betrokkenheid van bewoners, ondernemers bij het dagelijkse beheer en onderhoud van het gebied vanuit het DNA van Holwerd aan zee mogelijk is.
Publiek-publiek-privaat -
Alle plan onderdelen (= totale grondgebied en daarop aanwezige voorzieningen) in eigendom geven en het beheer en onderhoud van de voorzieningen bij de overheid te houden geeft het minste risico. Vaak geeft dit het meeste comfort bij overheden en bestuurders. Een denkbare optie, passend bij het gangbare beheer langs de Waddenkust, is: o Binnenmeer: Provincie (eigendom) en TBO (beheerder) . o Buitendijks: Rijkswaterstaat (eigendom) en SBB (beheerder) o Kering, ringdijk en regelwerk: Wetterskip of provincie In aanvulling op de overheid als eigenaar kan ervoor worden gekozen om een samenwerking tussen overheden en beheerders aan te gaan om een integraal beheer vanuit verschillende doelen te borgen. Dat kan in de vorm van een samenwerking (bijv. meerschap) of door een overheids-NV. Het voordeel van een dergelijke samenwerking is dat
Sweco | Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Projectnummer N/A Datum 23-10-2023
Versie 1 concept
Document referentie Bijlage EBO definitieve rapportage
8/44
integraal kan worden gestuurd op het goed functioneren van het systeem waarbij de geformuleerde doelstellingen van het project in goede balans kunnen worden behaald. -
Vanuit het ontstaan van Holwerd aan Zee als ‘bottom-up project’ is langdurige betrokkenheid van de “Mienskip” gewenst bij de beheer en onderhoudsfase. Ingeval de overheid eigenaar is kan dat door het sluiten van een samenwerkingsovereenkomst door afzonderlijke overheden of (bij samenwerking) de overheids-NV met een private partij uit de regio, zoals een gebiedscoöperatie of terreinbeherende organisatie (TBO) of een combinatie daarvan. Dit is een optie die relatief eenvoudig en goedkoop kan worden geregeld. Het gaat daarbij om het uitvoeren van dagelijks onderhoud die langjarig door een nietoverheids organisatie wordt uitgevoerd.
-
Een “grotere” stap is om onderdelen in het plan geheel of gedeeltelijk in eigendom te laten gaan van een private partij, waarbij de overheid al dan niet deelneemt in een beheerorganisatie met eigen juridische entiteit. O.a organisatorische overwegingen , financiële aspecten,, zekerheden en gewenste mate van invloed bepalen de meest wenselijke organisatie- samenwerkingsvorm.
-
Niet alle planonderdelen lenen zich ervoor om in eigendom te geven van een niet overheid. Kering, regelwerk, ringdijk moeten gezien risico veiligheid en noodzakelijke expertise bij overheid in eigendom blijven.
-
Echter het is mogelijk (verantwoord geacht) om op een deel van de planonderdelen – gebied in eigendom, en/of beheer van een niet overheidsorganisatie te geven. Het gaat dan om onderdelen die een minder hoog risico hebben: o Binnenmeer: water, vogeleilanden, recreatie eilanden, recreatieve voorzieningen. o Buitengebied: kwelder, vogeleilanden, geul Private partijen zoals It Fryske Gea, Staatsbosbeheer (semi-overheid) of een gebiedscoöperatie zou eigenaar kunnen worden. Dit betreft onderdelen die minder risico’s geven en waar geen grote vervangingsopgaven ontstaan. De volgende onderdelen in en om het binnenmeer kunnen niet volledig in eigendom worden gegeven van de “niet overheid”. Het gaat daarbij om gemalen, parkeerplekken, en eventueel wegen rondom gebied. Gedeeld eigendom ondergebracht in een aparte organisatie waarin overheid deelneemt in het bestuur en invloed heeft is wel denkbaar. Geborgd moet worden dat het noodzakelijk onderhoud wordt uitgevoerd. Er zijn verschillende organisatievormen denkbaar. Van belang is dat aantal partijen in het bestuur wordt beperkt en een goede “governance” structuur wordt afgesproken waarmee de overheid voldoende invloed kan houden. Om die reden wordt geadviseerd het aantal eigenaren zo beperkt mogelijk te houden en andere stakeholders (geen eigenaren) op een andere wijze duurzaam betrekken in de beheer- en onderhoudsfase. .
Sweco | Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Projectnummer N/A Datum 23-10-2023
Versie 1 concept
Document referentie Bijlage EBO definitieve rapportage
9/44
-
In het plan zijn op dit moment nog teveel onzekerheden om risico’s in de markt te zetten. Risico’s moeten beter in beeld worden gebracht waarna overeenkomsten verantwoord kunnen worden gesloten. Marktpartijen zullen risico’s die niet voldoende kunnen worden gekwantificeerd en kunnen worden beheerst voor een waarschijnlijk hoog bedrag “afprijzen”.
-
Het concept van dit rapport is in het werkgroepoverleg van 14 december 2023 besproken. Naar aanleiding van de in dit rapport geschetste varianten is de concrete ambitie van de “ Mienskip” ten aanzien van het beheer en onderhoudsvraagstuk. De stem van “Mienskip” is in deze vertegenwoordigd door de Stichting Holwerd aan Zee. Hieruit volgt dat de rol die de “Mienskip” in de beheer en onderhoudsfase graag wil hebben er als volgt uitziet: o Dat er mogelijk een gebiedscoöperatie wordt opgericht. o Deze heeft tot taak het verwerven van recreatie gronden en deze in erfpacht (oid) uitgeven aan recreatieondernemers. o En mogelijk met een aantal boeren het agrarisch beheer en onderhoud van de buitenranden van het gebied te willen verzorgen. Geziens de natuurdoelstelling van het meer (getijdemeer met o.a. wadvogels) zullen de mogelijkheden van beheer van het meer zelf beperkt zijn. De “Mienskip” heeft aangegeven geen grotere rol in het beheer en onderhoud van het meer te willen en kunnen hebben. Onderkent wordt dan men de noodzakelijke expertise, capaciteit en continuïteit niet kan bieden. Dit betekent dat de Mienskip geen rol in EBO heeft, behoudens de recreatiegebieden die in eigendom van de gebied coöperatie kunnen komen. Deze is dan verantwoordelijk voor de exploitatie en bijbehorend goed beheer en onderhoud.
De randen van het meer wel in eigendom komen van de overheid maar dat het beheer en onderhoud door een aantal boeren kan worden uitgevoerd. Dit is gezien de natuurdoelstelling waarschijnlijk beperkt. Wel zal de “Mienskip” door de (samenwerkende) overheden en beheerder moeten worden betrokken en geïnformeerd over het beheer en onderhoud van het gebied.
-
-
Op basis van bovenstaand standpunt en betrokkenheid “Mienskip” is het in eigendom geven van planonderdelen aan een niet overheid geen directe wens meer en hoeft niet nader worden bekeken. Wel is het nog steeds een optie dat een private partij zoals bijvoorbeeld It Fryske Gea, Staatsbosbeheer of andere vergelijkbare organisatie eigenaarschap krijgt. Bovenstaand betekent dat alle onderdelen van het plan in eigendom komen van overheden. Voor het natuurdeel van het binnenmeer (excl. Ringdijk) is eigenaarschap of erfpacht door een TBO een te bespreken optie. In het werkgroep overleg is geconcludeerd dat gezien het samenhangend karakter van het gebied (binnendijks, dijk, buitendijks), alsmede balans natuurdoelen, recreatie en omgaan met slib) het wenselijk is om te kiezen voor een samenwerking tussen de overheden en beheerders zoals deze in het rapport is genoemd.
Sweco | Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Projectnummer N/A Datum 23-10-2023
Versie 1 concept
Document referentie Bijlage EBO definitieve rapportage
10/44
4
Holwerd aan Zee
4.1 Onderdelen- objecten Het totale plan bestaat uit verschillende onderdelen. Het gaat daarbij om buitendijkse gebied, de dijk en het binnendijkse gebied. Hierbinnen zijn verschillende objecten die moeten worden onderhouden. Het gaat daarbij om -
-
Buitendijkse gebied o Kwelders o Natuurlijk verbindingsgeul o Vogeleiland o Beleefpad Kering. o Schuif. o Besturing (Elektronische en werktuigbouwkundige installaties) o Bewegingswerk (Mechanisme voor het openen en sluiten, opzetten en vergrendelen van de schuif).
-
-
-
-
Regelwerk, o Camera’s o Aansturing. o Bewegingswerk Getijdemeer o Water/droogvallende randen o Beleefpad o Vogeleilanden o Vogelkijk hutten. Vismigratie o Duiker o Zoetwatergemaal Parkeerterreinen Ringdijk Hoogwaterlandschap Terreinen recreatieve verblijfsrecreatie
Voor een verdere verdeling van onderdelen en objecten verwijzen wij u maar bijlage 1 waarin de SSK raming is opgenomen. Uit deze raming volgt
Sweco | Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Projectnummer N/A Datum 23-10-2023
Versie 1 concept
Document referentie Bijlage EBO definitieve rapportage
11/44
dat de totale beheer en onderhoudskosten voor een periode van 102 jaar circa 118 miljoen bedragen.
4.2 Eigendom huidige situatie en verantwoordelijkheden
Sweco | Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Projectnummer N/A Datum 23-10-2023
Versie 1 concept
Document referentie Bijlage EBO definitieve rapportage
12/44
4.2.1
Huidig
Buitendijks is in de huidige situatie is Rijkswaterstaat eigenaar van het buitendijkse gebied. Het beheer en onderhoud van de kwelder wordt uitgevoerd door Staatsbosbeheer oostkant pier, westkant is It Fryske Gea (IFG). Binnendijks is momenteel is het grootste deel van het binnenmeer eigendom van Vogelbescherming. Een deel van de noodzakelijke gronden voor het binnenmeer is nog in het bezit van boeren. Gesprekken worden gevoerd over verkoop grond (ketting ruil). De dijk is in het bezit van Wetterskip.
4.2.2
Wettelijke kaders en veiligheid
In de wet is geregeld dat de eigenaar van de onderdelen (assets) verantwoordelijk is voor goed, duurzaam beheer en onderhoud van de voorzieningen. Voor Waterkeringen geldt de omgevingswet en waterschapswet die eigenaren en beheerders om deze waterkering goed te beheren en te onderhouden. In de omgevingswet is eveneens de zorgplicht opgenomen die geldt voor de gehele openbare ruimte. Het doel is om kapitaalsvernietiging (functieverlies) tegen te gaan. Ook veiligheid borgen is daarbij van cruciaal belang. Een falende stormvloedkering in de primaire kering raakt direct de veiligheid van mensen. De dijk en kering zijn een onderdeel waar dus hoge eisen aan zullen worden gesteld qua ontwerp, beheer en onderhoud. In de praktijk kunnen eigenaren aansprakelijk worden gesteld voor gebreken. Het is voor de eigenaar van de objecten van belang dat kan worden geborgd dat de noodzakelijke werkzaamheden worden uitgevoerd en zij niet worden geconfronteerd met niet of slecht uitgevoerd onderhoud. Ten eerste omdat men dan aansprakelijk kan worden gesteld bij ongevallen en ten tweede omdat achterstallig onderhoud leidt tot kapitaalsvernietiging en eventueel noodzakelijke publieke investeringen. In het verlengde hiervan is het ook van belang goed na te gaan of een eigenaar voldoende in staat is om het noodzakelijke beheer en onderhoud te kunnen uitvoeren.
Met name op onderdelen die risico’s geven kan dat aanleiding zijn om bepaalde onderdelen in het plan niet in eigendom van bepaalde partijen te laten komen.
4.3 Type onderhoud Om de gerealiseerde voorzieningen duurzaam in stand te kunnen houden onderscheiden we 3 vormen van onderhoud, te weten: 1. Dagelijks onderhoud; Dagelijks onderhoud betreft onderhoud dat frequent en planmatig wordt uitgevoerd (meerdere keren per jaar). Voorbeelden zijn: verwijderen van opslag op de vogelbroedeiland, 1x per jaar verwijderen van opslag (gras/beplanting) zodat deze vogelbroedeilanden geschikt blijven voor strandbroeders, het in broedseizoen aanbrengen van afrasttering tegen predatie en 2x jaar verwijderen van vuil met vrijwilligers Kortom maatregelen die vaak moeten worden uitgevoerd. De werkzaamheden worden vanuit het jaarlijks onderhoud budget (begroting) betaald. Andere termen: dagelijks beheer, regulier, klein, preventief of correctief onderhoud.
Sweco | Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Projectnummer N/A Datum 23-10-2023
Versie 1 concept
Document referentie Bijlage EBO definitieve rapportage
13/44
2. Groot onderhoud; Meer ingrijpende onderhoudsmaatregelen die één of een enkele keer worden uitgevoerd gedurende de levensduur van het object. Deze maatregelen hebben als doel (technische) staat van het object op orde te brengen zodat de geplande levensduur wordt bereikt en het object veilig kan worden gebruikt. Voorbeelden van groot onderhoud zijn: herstraten van trottoirs, het een keer per zo veel jaar waar nodig uitbaggeren van de aanvoergeul, vervangen van beschoeiing, herstel van beleefpad.. De werkzaamheden worden vanuit een reservering of voorziening betaald. 3. Vervangingen; Na het einde van de levensduur moeten de objecten worden vervangen. Bijvoorbeeld een nieuwe pomp, damwand of bewegingswerk voor een schuif in de kering. Het ene object heeft een langere levensduur dan het andere. Ook de kosten per onderdeel verschillen sterk. Voor het bepalen van het benodigde vervangingsbudget wordt gerekend met één op één vervangen (en niet upgraden naar andere functie of hogere eisen). De vervanging wordt vanuit een investering bekostigd.
De 3 vormen van onderhoud zijn sterk van elkaar afhankelijk. Immers, als klein onderhoud niet goed wordt uitgevoerd dan zal in de regel er sneller groot onderhoud nodig zijn en uiteindelijk is einde levensduur ook snel bereikt. Dat geldt ook andersom, met extra inzet op dagelijks onderhoud kan in veel gevallen groot onderhoud of vervanging worden uitgesteld.
Verschil in financieren. De wijze van financieren hangt af van de geldende (gemeentelijke) financiële verordening en de BBV (Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten). Doorgaans wordt dagelijks onderhoud vanuit het jaarlijks beschikbare budget betaalt. De kosten voor vervangingen worden vaak vanuit de kapitaaldienst betaald. Dat betekent dat het investeringsbedrag wordt geleend en dat enkel de jaarlasten van die lening doorwerken in de jaarlijkse begroting (een soort hypotheek). De daarbij te hanteren afschrijvingstermijn is afhankelijk van de technische levensduur van de objecten en intern beleid. Het effect van beheer en onderhoud op de begroting wordt niet alleen bepaald door aantal objecten, noodzakelijk onderhoud maar zeker ook door de wijze waarop de kosten intern worden gefinancierd. Dat betekent dat vervanging van
Sweco | Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Projectnummer N/A Datum 23-10-2023
Versie 1 concept
Document referentie Bijlage EBO definitieve rapportage
14/44
bijvoorbeeld een brug lagere jaarlasten kan geven dan daar frequent onderhoud uit te moeten voeren. Overheden moeten in een kapitaalgoederen notitie in beeld brengen welke eigendommen men heeft, hoeveel middelen nodig zijn om deze duurzaam te kunnen onderhouden. Deze notitie wordt vaak door de gemeenteraad of PS (Provinciale Staten) vastgesteld. Doel is om hiermee voldoende middelen te hebben geregeld om de opgave duurzaam in te kunnen vullen. Ook de te verwachten vervangen en kapitaallasten maken daar onderdeel van uit.
4.4 Aanleg en onderhoudskosten Als basis voor de in dit rapport genoemde bedragen worden de door Arcadis geraamde investeringskosten (aanlegkosten) en instandhoudingskosten (= onderhoudskosten) aangehouden. Deze zijn in onderstaande tabel weergegeven.
Uit deze tabel volgt dat de onderhoudskosten gedurende de periode van 102 jaar totaal 118 miljoen euro bedragen. Dat betekent een bedrag van gemiddeld 1.15 miljoen euro per jaar. Uit de eerdere raming (Arcadis) volgde dat de totale kosten gemiddeld gedurende 50 jaar circa 40 miljoen bedragen. Gemiddeld is dit een bedrag van € 800.000,- per jaar. Dit betekent een toename van gemiddeld circa 315.000,- per jaar. De toename van deze kosten is met name ontstaan door de verschoven tijdhorizon waardoor ook de vervangingskosten van “kosten intensieve” vervangingen zijn meegenomen. Het gaat hier in het bijzonder om: vervangingskosten regelwerk, kering, gemalen, e.d. In de bovenstaande opsomming van kosten is geen onderscheid gemaakt in de verschillende type kostensoorten. Dus dagelijkse onderhoudskosten zijn opgeteld bij investeringskosten.
Sweco | Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Projectnummer N/A Datum 23-10-2023
Versie 1 concept
Document referentie Bijlage EBO definitieve rapportage
15/44
5
Risico analyse eigendom , beheer en onderhoudsfase
In dit Hoofdstuk wordt gekeken of het mogelijk is om onderdelen van het plan in eigendom en/of beheer te geven van een niet overheid. Doel daarvan is om te kijken of kan worden aangesloten bij de gestelde randvoorwaarden (wens om onderdelen in eigendom van bijvoorbeeld de Mienskip te geven).
5.1 Eigenaarschap - risicoanalyse Het project bestaat uit verschillende onderdelen die allemaal verschillend zijn qua risico, complexiteit en samenhang. In onderstaande tabel is met name gekeken naar de risico’s die het in eigendom van een object geeft. De vraag daarbij centraal staat is of het verantwoord is een object in eigendom te geven van een niet overheid. Verantwoord wordt gekoppeld aan risico. Bij risico bepaalt de kans van optreden en met name het effect daarvan de categorie indeling. Eveneens is gekeken of de objecten ook in voldoende mate toekomstbestendig zijn. Onderdelen waarvan valt te verwachten dat vanwege aangescherpte wetregelgeving aanpassingen nodig zijn kunnen beter bij een overheid blijven. Belangrijk is ook of een organisatie voldoende is ingericht om een dergelijk groot risico te kunnen dragen en te managen. In onderstaande tabel is het risico per onderdeel weergegeven.
Sweco | Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Projectnummer N/A Datum 23-10-2023
Versie 1 concept
Document referentie Bijlage EBO definitieve rapportage
16/44
Onderdelen
Risico-impact Toekomstige worst-case aanpassingen vanuit wet-regelgeving?
Effect op andere onderdelen?
Geschikt voor eigendom aparte beheer organisatie?
buitendijks kwelder vogeleilanden geul
klein klein klein klein
nee nee nee beperkt
nee
ja ja ja ja
ringdijk kering regelwerk
zeer groot zeer groot groot
ja, verhoging, verzwaring ja, verhoging, verzwaring beperkt
gemalen vismigratie parkeerplekken
midden midden midden
beperkt beperkt nee
nee nee nee
binnenmeer vogel eilanden water natuurbeleving recreatieve voorzieningen
klein klein klein klien klein
nee nee beperkt nee nee
ja ja ja
ja, beperkt
ja, geen goed beheer bediening geeft extra kans dichtslibben geul
nee nee nee
ja
Toelichting: Risico-impact; (klein naar groot) -
Zeer groot: In het worst case scenario kunnen bij een doorbraak van de dijk, of het niet functioneren van de kering de effecten erg groot zijn. Dit kan effect hebben op een zeer groot gebied en kan veel mensen raken.
Toekomstige aanpassingen (gaat ook hier om kans daarop). -
Er zijn onderdelen waarvan de kans groot is dat er op termijn nieuwe ontwerp eisen worden gesteld hetgeen aanpassingen vraagt. Bij overdracht is de nieuwe partij ook daar verantwoordelijk voor hetgeen risico kan geven. Deze onderdelen kunnen beter in bezit blijven van een overheid waarbij is geborgd dat middelen daarvoor beschikbaar kunnen worden gesteld.
Effect op andere onderdelen -
Er zijn onderdelen in het plan die effect hebben op de onderhoudskosten van een ander onderdeel. Dat zou kunnen leiden tot een ongewenste situatie. Om dat risico te kunnen beheersen wordt geadviseerd dat bij een overheid in bezit te houden.
Uit bovenstaande tabel volgt dat de met “groen” gemarkeerde onderdelen geschikt worden geacht om deze over te dragen aan een “niet” overheid. De directe risico’s zijn laag, de kans op noodzakelijke aanpassingen is klein en het niet goed uitvoeren van onderhoud geeft geen bijzonder effect op andere onderdelen. Voor de geul geldt wel dat daar een relatie is en effect heeft op andere onderdelen. Hier moeten mogelijk aanvullende afspraken worden gemaakt met de toekomstig eigenaar en beheerder.
Sweco | Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Projectnummer N/A Datum 23-10-2023
Versie 1 concept
Document referentie Bijlage EBO definitieve rapportage
17/44
Worst case scenario binnenmeer: In het slechtste geval groeit en slibt het binnenmeer dicht. Het effect daarvan op de directe omgeving is beperkt. Het effect op het realiseren van de natuurdoelstelling is wel groot (o.a. niet goed functioneren vogelbroedeilanden, vermindering van de natuurbeleving door toeristen). Effect; afnemende belangstelling en inkomsten. Voor andere recreatieve voorzieningen zoals bankjes, fiets-wandelpaden, parkeerterreinen, bruggetjes e.d. geldt dat er onveilige situaties kunnen ontstaan. Daarnaast zal het niet uitvoeren van dagelijks onderhoud betekenen dat er eerder renovatie en of vervanging noodzakelijk is.
De “rood” weergegeven onderdelen daarentegen geven een (zeer) hoog risico en moeten in eigendom blijven bij de overheid (is ook eis van Wetterskip). Worst case scenario: Dijkdoorbraak, klep die niet goed dicht bij hoog water. Effect: overstroming hetgeen zeer veel mensen zal bereiken. De consequenties kunnen erg groot en verstrekkend zijn. Graag dit afstemmen met notitie WiBo
5.2 Beheer en onderhoud - risicoanalyse In voorgaande paragraaf is gekeken of het verantwoord is een onderdeel in eigendom van een niet overheid te geven. Daarbij moet onderscheid worden gemaakt tussen: • • • •
Publieke TBO (RWS en SBB) Particuliere TBO’s als NM en IFG Gebiedscoöperatie Marktpartijen
In deze paragraaf is gekeken naar welk beheer en onderhoud van de onderdelen moet worden uitgevoerd en of het gewenst is om dat door een niet overheid uit te laten voeren. In onderstaande tabel zijn de te realiseren objecten weergegeven en is aangegeven welk type beheer en onderhoud moet worden uitgevoerd om het functioneren en de veiligheid op lange termijn te kunnen garanderen. Vervolgens is het de vraag of een externe organisatie (als potentieel eigenaar) in staat is het beheer en onderhoud zelf uit te kunnen voeren. Bij de beoordeling daarvan is overigens niet rekening gehouden met de beoordeling van eigenaarschap (kolom 1). Wel blijkt uit onderstaande tabel dat onderdelen waarvan in voorgaande paragraaf is geconcludeerd dat die in eigendom kunnen komen van een niet overheid ook vaak groen scoren op het type uit te voeren onderhoud.
Sweco | Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Projectnummer N/A Datum 23-10-2023
Versie 1 concept
Document referentie Bijlage EBO definitieve rapportage
18/44
Onderdelen
Op termijn grote vervangingsinvestering nee nee nee nee ja ja ja ja beperkt ja
Groot onderhoud specialistisch nee nee nee nee ja ja ja beperkt ja beperkt
Geschikt voor privaat eigendom
buitendijks kwelder vogeleilanden geul kering regelwerk ringdijk gemalen-vismigratie waterlopen parkeerplekken
Risiso's bij niet goed beheer en onderhoud laag laag laag midden hoog midden hoog midden midden midden
binnenmeer vogel eilanden water natuurbeleving verblijfsrecreatiedeel recreatieve voorzieningen
laag laag laag midden midden
nee nee nee
nee nee nee
nee
nee
ja ja ja ja ja
ja ja ja beperkt (ivm funct, systeem). nee nee nee nee nee nee
Tabel: Kan het noodzakelijk beheer en onderhoud in privaat eigendom worden gegeven (zijnde niet overheid) ?.
• • •
Risico: Hoe groot is het risico wanneer beheer en onderhoud niet goed en tijdig wordt uitgevoerd?. Hierbij wordt gekeken naar de kans en omvang van de schade. Grote vervanging: Dit betreft onderdelen waarvan de vervanging veel kost en waarvoor een reservering is vereist. Dit vraagt financiële stabiliteit en maakt een onderdeel minder geschikt om bij een aparte beheerorganisatie onder te brengen. Groot onderhoud, specialistisch. Betreft de complexiteit van het onderhoudvervanging. Hiervoor is kennis en expertise nodig om het onderhoud goed uit te kunnen plannen, uit te voeren en te programmeren. De kennis en het beheerproces (inhoud en financiële programmering) is vaak bij overheden aanwezig en kan daarom beter in eigendom van overheid blijven. Beheer en onderhoud geschikt voor aparte beheerorganisatie?: Kan de genoemde onderhoudsmaatregel bij een aparte beheerorganisatie
In de laatste kolom is aangegeven of een private partij in staat wordt geacht om het beheer en onderhoud langjarig uit te voeren. Het duurzaam in stand houden en functioneren van het object staat hierin centraal. De rood weergegeven onderdelen kunnen het best door de overheid in beheer en onderhoud worden gehouden. Daar is de expertise, kunnen de noodzakelijke financiële reserveringen worden gedaan (conform eisen BBV) en kunnen de onderdelen duurzaam in stand worden gehouden waarbij het risico minimaal is. De in laatste kolom weergegeven “groene onderdelen” zijn geschikt om door een private partij in beheerd te kunnen worden. Dit betreft ook onderdelen waarvoor vaak alleen klein- dagelijks onderhoud is benodigd. Objecten waar geen grote vervangingsinvestering verwacht worden. Wat blijft is dat het in eigendom geven van onderdelen aan niet overheden een risico geeft. Zeker wanneer het functioneren van het systeem ook invloed heeft op de andere onderdelen (een dicht geslibt binnenmeer heeft negatieve effecten op recreatieomzet , natuurdoelen e.d.).
Sweco | Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Projectnummer N/A Datum 23-10-2023
Versie 1 concept
Document referentie Bijlage EBO definitieve rapportage
19/44
6
Mogelijke uitwerking eigendom, beheer en onderhoud
6.1 Traditioneel en veilig Op basis van voorgaand hoofdstuk blijkt dat een gangbare en meest “veilige” optie is alle planonderdelen in eigendom van een overheid te laten/geven waarbij de overheidsinstantie ook verantwoordelijk is voor het beheer en onderhoud. De noodzakelijke expertise, de financiële reservering voor vervanging en ook mogelijke aanpassingen vanuit wet- regelgeving is dan goed geregeld. Dit kan als “losse” overheidsorganisatie. In aanvulling daarop kan er voor worden gekozen om te gaan samenwerken in bijvoorbeeld een WGRconstructie als het Meerschap of een overheids-NV. In deze vorm blijft eigendom van het gebied bij de overheid maar wordt intensief samengewerkt tussen overheden en beheerders.
6.2 Lokale betrokkenheid Het “traditioneel” organiseren van eigendom, beheer en onderhoud van het gebied geeft alle betrokken publieke partijen waarschijnlijk het meest comfort. Echter er is een belangrijke reden om ook naar de haalbaarheid van andere opties te kijken. Dit heeft te maken met de wens van de Stichting HAZ en de “mienskip” om ook lokaal betrokkenheid te houden bij het beheer en onderhoud van het gebied. Dit sluit aan bij de DNA van het project en gebied. Het doel daarvan is: 1. Er werkgelegenheid in gebied ontstaat voor lokale ondernemers en inwoners. 2. De opbrengsten ook in het gebied blijven. 3. De lokale betrokkenheid bij het project groot blijft passend bij de wens ook zelf het ‘stuur in handen te hebben’ van Holwerd aan Zee Samenwerken in een gebiedscoöperatie (of andere vorm van beheerorganisatie) is een interessante optie omdat deze goed aansluit bij de wens en gedachtegoed zoals die in de “Mienskip” leeft. Het voordeel daarvan is eveneens dat juist die insteek goed aansluit bij de programma’s die politieke partijen hebben. Daarmee is het een interessante optie om nader uit te werken.
Sweco | Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Projectnummer N/A Datum 23-10-2023
Versie 1 concept
Document referentie Bijlage EBO definitieve rapportage
20/44
In de randvoorwaarden is deze lokale betrokkenheid ook genoemd. Er zijn verschillende modellen naar mate van betrokkenheid mogelijk (van ‘light’ naar grote betrokkenheid). 1. Verantwoordelijk beheerder stemt periodiek beheer en onderhoud af met dorp of gebiedscoöperatie 2. Dorp- of gebiedscoöperatie is betrokken bij dagelijks beheer via inzet van vrijwilligers (op verzoek van desbetreffend beheerder) 3. Dorp- of gebiedscoöperatie is eigenaar , beheerder van gronden voor recreatieve voorzieningen (bv. in erfpacht uitgeven van recreatiegrond langs de randen van het getijdemeer en elders in/rond Holwert) 4. Dorps- of gebied coöperatie is (mede) eigenaar, beheerder van het getijdemeer en daarmee (mede)verantwoordelijk voor dagelijks beheer van het getijdemeer, uitgifte van recreatiegronden langs de randen van het meer en concessieverlener voor vermarkten van slib uit het meer. In deze modellen gaat het naast beheer en onderhoud van de in dit rapport genoemde voorzieningen ook om uitgifte recreatiegronden (in of buiten plangebied). Dat zal betekenen dat de omzet niet alleen bestaat uit kosten en opbrengsten voor/vanuit beheer en onderhoud, maar ook uit potentiële exploitatiebaten.. De potentiële recreatie inkomsten worden in dit rapport buiten beschouwing gelaten.
In de bespreking van mogelijke modellen voor beheer in de WB beheer heeft de Stichting aangegeven geen ambitie hebben in het daadwerkelijk beheer van het getijdemeer, maar wel in de exploitatie van recreatieverblijven. Daarmee richt de betrokkenheid van het dorp of gebied coöperatie zich vooral op 1 en 3.
6.3 Balans risico’s, eigenaarschap en invloed “Mienskip” In onderstaande tabel zijn de opties qua eigenaarschap weergegeven. Daarbij is onderscheid gemaakt naar de verschillende onderdelen in het gebied. Er kan voor worden gekozen om als eigenaar het beheer en /of onderhoud te laten verzorgen door terrein beherende organisatie of andere private partijen. In de laatste 3 kolommen is het effect van eigenaarschap op de invloed van de Mienskip weergegeven (Bij 5 heeft de Mienskip de meeste invloed; bij 1 het minste).
Sweco | Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Projectnummer N/A Datum 23-10-2023
Versie 1 concept
Document referentie Bijlage EBO definitieve rapportage
21/44
Onderdelen Kering , Regelwerk, Ringdijk
opmerking Eigenaar
Overheden afzonderlijk Overheden eigenaar en samenwerken Privaat Private partij Mienskip Onderdelen Binnenmeer- buitendijks natuurdeel vogeleilanden, geulen, water Overheden afzonderlijk Overheden samenwerken Privaat Private partij Mienskip
overheden overheden privaat mienskip Eigenaar
overheden overheden bijv. It Fryske Gea privaat mienskip Eigenaar
Gemalen, p-plekken, vismigratie Overheden afzonderlijk Privaat Private partij Mienskip
Overheden privaat mienskip
Maatschappelijke Financiele Integraal Sturen Betrokken Opbrengst borging risico's zekerheid functioneren mienskip heid naar systeem mienskip mienskip 5 5 3 1 1 1 5 5 4 1 1 1 1 1 1 1 2 2 1 1 1 5 5 5 Maatschappelijke Financiele Integraal Sturen Betrokken Opbrengst borging risico's zekerheid functioneren mienskip heid naar systeem mienskip mienskip 5 5 3 1 1 1 5 5 4 1 1 1 4 4 2 1 3 2 4 3 2 5 5 5 Maatschappelijke Financiele Integraal Sturen Betrokken Opbrengst borging risico's zekerheid functioneren mienskip heid naar systeem mienskip mienskip 5 5 3 1 2 2 2 2 1 1 2 2 1 1 2 5 5 5
Uit bovenstaande tabel volgt dat het maatschappelijk risico en de financiële zekerheid bij overheden goed is geborgd (5 is goed; 1 is slecht). Daarbij wordt ervan uitgegaan dat het eigendom bij meerdere overheidsinstanties wordt ondergebracht. Een extra mogelijkheid is om al het eigendom in een overheidNV onder te brengen In tabel: overheden samenwerken). Echter er zijn dan meerdere belangen die gediend moeten worden hetgeen kan betekenen dat vanuit een integrale belangenafweging de focus op beheer en onderhoud van cruciale onderdelen misschien minder urgentie krijgt dan wanneer deze bij een overheid afzonderlijk in eigendom is (en deze niet samenwerkt). Een overheid afzonderlijk kan dan zelf minder te sturen, Het integraal functioneren van het systeem is echter wel van belang. Er is n.l. een nauwe relatie tussen het functioneren van het regelwerk, de aanslibbing in de aanvoergeul en getijdemeer, de realisatie van de natuurdoelen, eventuele slibwinning en de afstemming met recreatieve beleving van het gebied (verstoring). Bijvoorbeeld de omvang van de komberging kan worden verkleind door teveel slib in het binnenmeer en droogvallende eilanden. Het effect kan zijn dat daardoor de geul buitendijks vaker moet worden gebaggerd.
Primair van belang is dat er een goede balans moet zijn tussen het omgaan met slib (zowel tegengaan verslibbing als slibwinning), natuurontwikkeling en recreatieve doelstellingen en het zo laag mogelijk houden van de integrale beheer en onderhoudskosten . Met verschillende eigenaren kunnen deze belangen conflicteren. Een andere optie is om eigenaarschap bij elke overheid afzonderlijk te houden maar de integrale belangen te verbeteren door een samenwerking aan te gaan. Dat kan bijvoorbeeld in de vorm die ook bij een aantal Meerschappen is toegepast. Het onderhoud kan de overheid om verschillende redenen (capaciteit, kennis, efficiency, betrokkenheid van lokale stakeholders) door andere partijen laten uitvoeren middels een daarvoor op te stellen overeenkomst. Deze wijze van werken is ook voor HAZ mogelijk. Bijvoorbeeld: -
Staatsbosbeheer voert het beheer en onderhoud van de kwelder uit in opdracht van Rijkswaterstaat voor het
Sweco | Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Projectnummer N/A Datum 23-10-2023
Versie 1 concept
Document referentie Bijlage EBO definitieve rapportage
22/44
-
-
buitengebied. Rijkswaterstaat blijft al dan niet verantwoordelijk voor het beheer van de aanvoergeul Een TBO als bijvoorbeeld It Fryske Gea voert het beheer en onderhoud uit in opdracht van Provincie voor het binnenmeer (zowel natuur als natuurbeleving). Een optie kan ook zijn het eigendom via langjarige erfpacht bij een TBO te beleggen De de gebiedscoöperatie voert de exploitatie en het beheer van terreinen voor verblijfsrecreatie uit in opdracht van de eigenaar.
Sweco | Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Projectnummer N/A Datum 23-10-2023
Versie 1 concept
Document referentie Bijlage EBO definitieve rapportage
23/44
7
Voorstel eigenaarschap
In voorgaande paragrafen is gekeken naar de mogelijkheden om onderdelen bij een private partij (geen overheid) onder te brengen. In dit hoofdstuk wordt nader bekeken hoe dit vorm kan krijgen.
7.1 Binnendijks Het advies is om de kering, dijk, evt. gemalen, ringdijk, niet in eigendom van een private partij te geven en bij een overheid in eigendom te laten. De noodzakelijke risico’s, expertise, uit te voeren vervangingsonderhoud vraagt dat dit bij de overheid blijft. Ook vanuit beheer en onderhoud blijkt dat veel onderhoudsmaatregelen beter bij de overheid in beheer kunnen blijven. Een deel van de werkzaamheden (groen) betreffende dagelijks onderhoud en een deel van de groot onderhoud kan de overheid door een samenwerkingsovereenkomst oid door een aparte beheerorganisatie laten uitvoeren. De volgende partijen zijn geschikt om eigenaar te worden: ▪ ▪ ▪ ▪
Wetterskip Rijkswaterstaat Gemeente Provincie
De vraag is of alle gronden voor het binnenmeer bij 1 partij in bezit komen en bij welke partij dat het beste kan zijn. Gedeeld eigendom van de gronden in het binnenmeer is ongewenst aangezien er dan meerdere belanghebbenden zijn die een tegengesteld doel kunnen hebben (economische versus natuurontwikkeling- beheer). Een uitzondering zijn gronden met een bestemming verblijfsrecreatie. Het binnenmeer bestaat uit een aantal onderdelen met een laag risico. Het gaat daarbij om de vogeleilanden, beleefpaden, water/droogvallende delen, en recreatieve voorzieningen. Hierop dient het betreffende terrein op een zodanige wijze te worden beheerd dat de beoogde natuurwaarden worden gerealiseerd/niet verstoord. De groen weergegeven onderdelen kunnen zowel bij een overheid als bij een zelfstandig beheerder in eigendom worden ondergebracht. -
Overheid: Zowel gemeente als Provincie zouden eigenaar van het gebied kunnen worden. Vanuit continuïteit maakt het niet veel uit wie eigenaar van het gebied wordt. Echter vanuit organisatorisch oogpunt heeft een
Sweco | Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Projectnummer N/A Datum 23-10-2023
Versie 1 concept
Document referentie Bijlage EBO definitieve rapportage
24/44
-
Provincie meer expertise en capaciteit voor het beheren en onderhouden van natuur gebieden. Vanuit dat aspect bekeken zou het voorkeur hebben dat de Provincie eigenaar van het gehele binnenmeer blijft. In de praktijk betekent dat dat de provincie eigenaar wordt, maar het beheer via bv erfpacht in beheer geeft bij een TBO. De gemeente heeft aangegeven geen rol te zien in het beheer en onderhoud van het gebied. Private partijen: Van deze onderdelen in het binnenmeer is het denkbaar dat ook een “niet” overheid het eigenaarschap krijgt. Er zijn dan twee partijen die hiervoor mogelijk in beeld komen: a. It Fryske Gea of andere TBO als SBB of Natuurmonumenten. b. Een lokale beheerorganisatie (te denk valt aan een op te richten gebied coöperatie of collectief. Gezien de natuurdoelstelling (getijdemeer) lijkt een agraisch collectief wat minder voor de hand te liggen. Wanneer It Fryske Gea eigenaar wordt van het gebied dan heeft dat als voordeel dat het gebied beheerd gaat worden door een vereniging die ten doel heeft natuurbeheer. Daarnaast is de organisatie hierop ingericht en kan de werkzaamheden goed uitvoeren. Bij een gebied coöperatie is het belangrijk te weten welk doel de coöperatie heeft. Het doel kan in theorie (en op korte termijn) haaks staan op natuurontwikkeling. Denk aan economische doelen versus natuur.
Echter het behoud van het unieke gebied is uiteindelijk toch van belang om toeristisch aantrekkelijk te (waar natuur en economie bij elkaar komen).
Cf. Didam-arrest zal bij overdracht van beheer aan een particuliere beheerder het beheer wel aanbesteed moeten worden (met bijbehorend programma van Eisen). Mocht provincie (of gemeente) eigenaar worden van het gebied en bij aanleg gebruik maken van de BTW-compensatie, dan zal het gebied wel een bepaalde periode r0 in eigendom moeten blijven van de provincie of gemeente.
7.2 Buitendijkse gebied Het buitendijkse gebied bestaat uit een aantal onderdelen met laag risico. Het gaat daarbij om een vogeleiland met omliggend water, (deels verlaagde) kwelders, en een natuurlijke aanvoergeul. Dit gebied dient op een zodanige wijze te worden beheerd dat de beoogde natuurwaarden worden gerealiseerd en in stand worden gehouden. Deze onderdelen kunnen zowel bij een overheid als bij een aparte beheerorganisatie in eigendom worden ondergebracht. Concreet gaat het beheer over: -
Extensief / natuurlijk beheer van de kwelder passend bij de natuurdoelen Tegengaan van opslag en verwijderen van evt. afval van het vogelbroedeiland, bv. 1x per jaar in voor en najaar Evt. predatiebeheer broedeiland
Sweco | Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Projectnummer N/A Datum 23-10-2023
Versie 1 concept
Document referentie Bijlage EBO definitieve rapportage
25/44
-
-
Evt. verwijderen van verlanding randen aanvoergeul / ploegboot (waarbij modelberekeningen van Waterproof er van uitgaan dat de geul zich met de berekende dimensies van het regelwerk/gat in de dijk instand houdt. (Deels) verwijderen rijshouten dammen
Overheid: Gezien de huidige situatie is Rijkswaterstaat de meest voor de hand liggende eigenaar en Staatsbosbeheer voor beheer. De provincie en gemeente zijn geen logische eigenaren/beheerders buitendijk, gezien de huidige situatie en beheersituatie in de Waddenzee.
Sweco | Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Projectnummer N/A Datum 23-10-2023
Versie 1 concept
Document referentie Bijlage EBO definitieve rapportage
26/44
8
Kosten onderhoudsmaatregelen
In onderstaande tabel is per planonderdeel weergegeven wat de potentiële omvang van kosten voor dagelijks beheer, groot onderhoud en vervangingsonderhoud zijn. Deze is in onderstaande tabellen weer gegeven:
Uit voorgaande paragraaf volgt dat de totale kosten (over 102 jaar) voor dagelijks beheer en onderhoud totaal € 54.980.000 bedragen. Voor groot onderhoud € 20.900.000 en voor vervanging € 42.350.000. Uit de gevoerde gesprekken volgt dat alleen het bij een private partij kan worden ondergebracht.
Sweco | Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Projectnummer N/A Datum 23-10-2023
Versie 1 concept
Document referentie Bijlage EBO definitieve rapportage
27/44
Het deel dat bij de overheid blijft bedraagt circa 75 miljoen het overige deel kan bij een private partij zoals bijvoorbeeld Staatsbosbeheer in eigendom, beheer en onderhoud komen voor vervanging in aanmerking komt. Werkzaamheden die bij de overheid blijven.
Sweco | Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Projectnummer N/A Datum 23-10-2023
Versie 1 concept
Document referentie Bijlage EBO definitieve rapportage
28/44
Organisatievormen samenwerking overheden en private partijen 8.1 Organisatie en samenwerkingsvormen In dit hoofdstuk wordt een beeld gegeven van de verschillende organisatie- en samenwerkingsvormen. In bijlage 1 zijn de verschillende vormen aangegeven waarmee de gebiedssamenwerking vorm kan krijgen. Onderscheid wordt gemaakt in aparte juridische- of samenwerkingsverbanden. In bijlage 1 is per organisatievorm en samenwerkingsvorm aangegeven wat de voor- en nadelen zijn. In onderstaande tabel is dit samengevat weergegeven. Hierbij is ervan uitgegaan dat conform advies enkel de overheden en de stichting (lokale partij) deelnemen in 1 van genoemde onderstaande vormen. De exacte invloed en inbreng van een partij hangt niet alleen af van de gekozen vorm maar ook van de “governance” afspraken en structuur. Aangezien die nog niet zijn bepaald is deze tabel ook bedoeld een eerste beeld te geven wat gedeelde verantwoordelijkheid betekent voor ieders afzonderlijke doelen. De getoonde cijfers zijn relatief (tov elkaar) en niet absoluut.
Stichting in Overheid in Overheid-NV Cooperatie Overheid-NV Cooperatie Financiele stabiliteit Creeren maatschappelijke waarde Controle overheid Politieke invloed Kans bureaucratie Focus op beheer en onderhoud. Omzet in gebied Betrokkenheid gebied
5 3 5 3 3 5 3 3
4 5 3 3 3 3 4 4
5 2 5 5 4 5 2 2
2 5 1 1 1 2 5 5
Cijfers: 5 hoog-groot 1; laag, klein
Sweco | Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Projectnummer N/A Datum 23-10-2023
Versie 1 concept
Document referentie Bijlage EBO definitieve rapportage
29/44
Kolom 1: Stichting of lokale partij neemt deel in Overheids-NV Kolom 2: Overheid neemt deel in gebied coöperatie. Kolom 3: Overheid-NV (zonder deelname lokale partij dus volledig in eigendom Kolom 4: Coöperatie: (zonder deelname overheid, dus leden volledig uit gebied).
In kolom 2 is de score aangegeven wanneer een stichting HAZ (of andere private partij) in een overheids-NV deelneemt. In kolom 3 is deelname van de overheid in een coöperatie weergegeven. In de laatste 2 kolommen is de score aangewezen wanneer niet samen in 1 organisatie zou worden samengewerkt. Uit deze tabel komt naar voren dat de overheid of de stichting op een aantal punten concessies moet doen wanneer gezamenlijk in 1 organisatie wordt samengewerkt. Elke partij moet afzonderlijk bepalen of dat nog voldoende comfort geeft. Zoals eerder genoemd is het mogelijk dat het eigenaarschap van het binnenmeer (water, vogeleilanden e.d.) bij een niet overheid in eigendom komt. Bijvoorbeeld It Fryske Gea. In dat geval zal er naast overheid, lokale partij nog een derde partij deelnemen. Een andere niet in bijlage 1 genoemde mogelijkheid is het aangaan van een samenwerkingsovereenkomst tussen 2 partijen. Bijvoorbeeld tussen de overheid- of de overheids-NV wordt een samenwerkingsovereenkomst gesloten met de Stichting HAZ aangaande bijvoorbeeld het uitvoeren van het beheer en dagelijks onderhoud voor een periode van 10 jaar van het binnenmeer.
Voordeel van deze optie is dat er geen aparte organisatie behoeft te worden opgericht en dat via het sluiten van een langjarige samenwerkingsovereenkomst relatief eenvoudig kan worden geregeld dat de stichting verantwoordelijk is voor het beheer en onderhoud van bijvoorbeeld het binnenmeer. De wijze waarop en de middelen waarmee kan eenvoudig door de stichting worden bepaald. En de overheids-nv kan enkel toezien of de gevraagde prestatie wordt geleverd. In onderstaande tabel is weergegeven hoe deze optie scoort. SOK Stichting Overheid-NV Financiele stabiliteit Creeren maatschappelijke waarde Controle overheid Politieke invloed Kans bureaucratie Focus op beheer en onderhoud. Omzet in gebied Betrokkenheid gebied
5 4 5 3 3 5 4 4
Door de juiste afspraken te maken kunnen de lokale belangen en betrokkenheid op dezelfde manier worden vorm gegeven als binnen een coöperatie. Dat kan worden gecombineerd met de zekerheden die de overheden doorgaans wensen ten aanzien van financiële stabiliteit, focus op beheer en onderhoud. De andere samenwerkingsvormen worden minder geschikt geacht voor een op te richten maatschappelijke organisatie.
Sweco | Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Projectnummer N/A Datum 23-10-2023
Versie 1 concept
Document referentie Bijlage EBO definitieve rapportage
30/44
8.2 Governance systeem Het kiezen van een organisatievorm alleen is niet voldoende om een ieders belangen te borgen. Ook de manier waarop de “onderneming” wordt bestuurd en gecontroleerd moet goed worden geregeld. Een goed Governance-systeem zorgt ervoor dat de belangen van alle “stakeholders” worden beschermd en dat er verantwoording wordt afgelegd voor de beslissingen die worden genomen. Tevens moet dit transparant en effectief zijn, zodat er vertrouwen is in het bestuur en de onderneming. Ook moeten de taken en verantwoordelijkheden van de verschillende organen duidelijk zijn vastgelegd in de statuten van de NV , coöperatie en elke andere organisatievorm.
Sweco | Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Projectnummer N/A Datum 23-10-2023
Versie 1 concept
Document referentie Bijlage EBO definitieve rapportage
31/44
9
Rol van marktpartijen in beheerorganisatie
In voorgaande Hoofstukken is aangegeven dat marktpartijen in categorie 4 zitten en daarvan is het advies gegeven deze niet in het bestuur van een op te richten organisatievorm te zetten. De vraag is wel wat de markt in deze fase voor Holwerd aan Zee ten aanzien van beheer en onderhoud kan betekenen. Daarbij wordt ook gekeken of inzet en de beheer en onderhoudsfase kan worden gecombineerd met een rol in de aanleg en het nemen van risico daarin. In dit Hoofdstuk wordt hier nader op ingegaan.
9.1 Welk type beheer en onderhoud is geschikt om in de markt te zetten? In de afweging om beheer en onderhoud in de markt te zetten is het van belang te weten dat er verschillende vormen van onderhoud zijn. Elke vorm heeft zijn eigen frequentie en omvang. De 3 vormen van beheer en onderhoud zijn sterk van elkaar afhankelijk. Immers, als klein onderhoud niet goed wordt uitgevoerd dan zal in de regel er sneller groot onderhoud nodig zijn en uiteindelijk is de einde levensduur ook snel bereikt. Dat geldt ook andersom, met extra inzet op dagelijks onderhoud kan in veel gevallen groot onderhoud of vervanging worden uitgesteld.
9.1.1
Dagelijks onderhoud
Sweco heeft inmiddels meerder gebiedscontracten voor o.a. de Provincie Noord Holland gemaakt waarin beheer en onderhoudstaken zijn aanbesteed bij marktpartijen. Dit zijn contracten waarbij met name het dagelijks onderhoud voor een periode van 10 jaar wordt aanbesteed. Dit maakt ook dat er goede afspraken in de contracten moeten worden gemaakt over de scope van het extern uit te besteden onderhoud. Het gaat daarbij om prestatiecontracten voor langjarige contracten (10 jaar). Er zijn voorbeelden waarbij de contracten onvoldoende expliciet waren en de doorlooptijd te kort. Effect: aannemer voerde onderhoudswerkzaamheden niet-onvoldoende uit en na afloop contract zat asset eigenaar met een slecht onderhouden objecten en moest het achterstallig onderhoud uitvoeren. Een veel toegepaste methode is
Sweco | Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Fout! Geen tekst met de opgegeven stijl in het document. Projectnummer N/A Datum 23-10-2023
Versie 1 concept
Document referentie Bijlage EBO definitieve rapportage
32/44
om de periode waarover het contract in de markt wordt gezet langer te maken en of duidelijke prestatie eisen te stellen.
9.1.2
Groot onderhoud- vervanging
De organisatievorm bepaald ook de mate van verantwoordelijkheid die daarbij neergelegd kan worden. Iedere vorm is in staat om het dagelijks onderhoud uit te voeren echter het groot onderhoud draagt een grotere financiële verantwoordelijkheid met zich mee. Hiervoor moeten er over een langere periode reserves worden aangelegd die op een bepaald moment worden uitgegeven. Het ligt minder voor de hand om dergelijke verantwoordelijkheid bij een private partij onder te brengen. Het risico op faillissement, het niet inzetten van de verstrekte middelen waarvoor deze zijn bedoeld alsmede het niet kunnen beïnvloeden van keuzes die een private partij daarin maakt het weg zetten van langjarig groot onderhoud en vervanging lastig.
9.1.3
De contractvorm
Ook kunnen DBFM (Design, Built, Finance en Maintain) of DBM contracten worden gemaakt. DBFM contracten worden weinig toegepast en wanneer ze worden toegepast (en tot een kansrijke aanbesteding leidt) heeft dat vaak betrekking op zaken die zich goed laten voorspellen en waar de marktpartijen veel ervaring mee hebben (bijvoorbeeld tunnels, wegen e.d.). Doorgaans zijn het grote landelijk werkende partijen die hier ervaring mee hebben. De laatste jaren neemt de interesse uit de markt verder af doordat de financiering vaak een probleem wordt. Ook DBM contracten worden weinig in de infrastructuur toegepast. Dit heeft als reden dat opdrachtgever ook in de ontwerpfase invloed wil hebben op de ontwerpkeuzes die gemaakt worden (Binnen DBM contract is die vaak beperkt). Dat is ook logisch gezien het feit dat de opdrachtgevereigenaar van de assets is, wettelijk verantwoordelijk- aansprakelijk is en wil borgen dat er goede ontwerpen worden gemaakt. (Wel kunnen opdrachtgevers ervoor kiezen op na realisatie het project via een apart op te stellen contract te laten onderhouden).