Bijlage 1 - Programmabegroting 2024 Noardeast-Fryslân V2

Begroting Noardeast-Fryslân 2024

-1-

Inhoudsopgave Inleiding.............................................................................................................................................................. 4 Programmabegroting .................................................................................................................................... 12 Programma 1: Ynwenner en Bestjoer ............................................................................................................. 13 Programma 2: Mienskip ................................................................................................................................... 18 Programma 3: Soarch en Wolwêzen ............................................................................................................... 21 Programma 4: Wurk, Bedriuw en Rekreaasje ................................................................................................. 27 Programma 5: Wenjen en Omjouwing............................................................................................................. 32 Programma 6: Iepenbiere Romte .................................................................................................................... 37 Algemiene dekkingsmiddels ............................................................................................................................

39 Overhead ......................................................................................................................................................... 41 Heffing VPB ..................................................................................................................................................... 42 Onvoorzien ...................................................................................................................................................... 43 Paragrafen ...................................................................................................................................................... 44 Paragraaf lokale heffingen ............................................................................................................................... 45 Paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing ..................................................................................... 53 Paragraaf financiering...................................................................................................................................... 58 Paragraaf onderhoud kapitaalgoederen ..........................................................................................................

61 Paragraaf bedrijfsvoering................................................................................................................................. 67 Paragraaf verbonden partijen .......................................................................................................................... 72 Paragraaf grondbeleid ..................................................................................................................................... 90 Financiële begroting...................................................................................................................................... 94 Geprognostiseerde balans per 31 december .................................................................................................. 95 De meerjarenbegroting 2024 - 2027................................................................................................................ 96 Incidentele baten en lasten .............................................................................................................................. 98 Toelichting op tabel incidenteel ..................................................................................................................... 100 Structurele toevoegingen en onttrekkingen aan reserves .............................................................................

104 Overzicht baten en lasten per programma per taakveld ............................................................................... 105 Vaststellingsbesluit ........................................................................................................................................ 107

-2-

-3-

Inleiding Op 13 juli 2023 heeft gemeente Noardeast-Fryslân haar eerste kadernota vastgesteld. Een kadernota waarbij de contouren van de begroting grotendeels zijn vastgelegd. De uitkomst van de kadernota was dat de eerste jaren positief waren, maar bij onveranderd Rijksbeleid zal dit vanaf 2026 veranderen in negatieve cijfers. De begroting die voor u ligt, laat hetzelfde beeld zien. Echter zijn de cijfers voor de komende jaren nog somberder. Dit met name als gevolg van de forse rentestijgingen van de laatste tijd. Het verloop ziet er als volgt uit: Bedragen (x € 1.000)

Exploitatiesaldo Kadernota 2024-2027 Mutaties t.o.v. Kadernota Primitieve begroting 2024-2027

2024 5.834 -1.522 4.312

2025 6.664 189 6.853

2026 -1.414 -722 -2.136

2027 -2.735 -1.927 -4.662

Bij het onderdeel verschillenverklaring worden de afwijkingen ten opzichte van de kadernota toegelicht. De sterk gestegen rente op toekomstige investeringen voor de bouw van scholen en de centrale huisvesting van de ambtelijke organisatie in Dokkum vormt daarbij de voornaamste verklaring voor de verschillen. Bij de besluitvorming over de kadernota heeft de raad 2 amendementen en 8 moties aangenomen welke zijn verwerkt in de begroting. Bij de stand van de eenmalige middelen wordt dit nader toegelicht. De begroting 2024 is de eerste begroting van de gemeente Noardeast-Fryslân na de ontvlechting. Een begroting zonder samenwerkingsbegroting met gemeente Dantumadiel. Alle onderdelen van de samenwerkingsbegroting zijn gesplitst. Daar waar de gegevens bekend waren is dit verwerkt op basis van aangeleverde gegevens, maar op andere onderdelen is uitgegaan van de verdeelsleutel. Hierdoor moet de kanttekening bij de begroting gemaakt worden dat de ontvlechting enorme invloed heeft op alle onderdelen in de begroting en dat hier gedurende 2024 mogelijk nog wijzigingen op doorgevoerd moeten worden. Monitoring is dan ook van groot belang en zal plaatsvinden via de reguliere planning en control documenten. Met deze begroting hebben wij weer een stap gezet in de uitwerking van de wijzigingen in de Planning en Control cyclus zoals de raad op 13 april 2023 heeft besloten.

De doelen zijn aangepast en alle majeure projecten zijn opgenomen in de doelen. De majeure projecten waar vanaf 2024 in het bijzonder op gerapporteerd gaat worden zijn: ‒ Harddraverspark ‒ Tolhuispark ‒ Súd Ie ‒ MFC Birdaard ‒ Noordelijke Stadsentree ‒ Rondweg Wânswert ‒ Campus Kollum ‒ Scholenpark Dokkum ‒ Klimaatplan ‒ Centrale huisvesting ‒ Mobiliteitsplan

Uitgangspunten van de begroting Uitgangspunt voor de begroting 2024-2027 is de Kadernota 2024-2027. Na de Kadernota zijn er nog diverse mutaties geweest welke van invloed zijn op het begrotingssaldo. De provincie heeft als toezichthouder een wettelijke plicht om gemeentelijke begrotingen te toetsen op structureel en reëel evenwicht. De toets vindt eerst plaats op het begrotingsjaar en als deze niet in evenwicht is moet aangetoond worden dat het evenwicht uiterlijk in de laatste jaarschijf van de meerjarenraming wordt hersteld. Hierbij mag geen sprake zijn van een opschuivend meerjarenperspectief waarbij in de opvolgende begrotingen alleen de laatste jaarschijf sluit. Het is dus belangrijk om het begrotingsjaar structureel in evenwicht te hebben en te houden.

-4-

Voor het financieel beleid wordt als uitgangspunt genomen dat er ruimte voor nieuw beleid aanwezig is, met als randvoorwaarde dat er sprake is van een structureel en reëel sluitende begroting en dat daarnaast de Algemene reserve gedurende de hele begrotingsperiode aan de minimum vastgestelde randvoorwaarde moet voldoen. Algemene financiële uitgangspunten De algemene technische uitgangspunten bij het opstellen van de begroting 2024 zijn: - De raming van lasten en baten van bestaand beleid vindt plaats op basis van analyses en niet uitsluitend op basis van inflatie indexering. - De raming van gemeentelijke bijdragen aan externe instanties vindt plaats op basis van de meest recente begrotingen van deze partijen. - Voor de meerjarenbegroting wordt geraamd op basis van constante prijzen. - Structurele lasten worden gedekt door structurele baten en incidentele baten zijn voornamelijk dekkingsmiddel voor incidentele lasten. - De algemene reserves en de weerstandscapaciteit voldoen aan normen die zijn gebaseerd op een risicoanalyse (op te nemen in de paragraaf risicobeheersing en weerstandsvermogen). - De financierings- en schuldpositie en het kasstroomsaldo voldoen aan de normen van de Economische Monetaire Unie (EMU) en de Wet HOF (Wet Houdbare Overheidsfinanciën).

- Door middel van de in de begroting opgenomen onderhoudsplannen wordt te allen tijde ruimte gelaten voor onderhoud van kapitaalgoederen in overeenstemming met de door de raad vastgelegde kwaliteitsniveaus. - Vrijvallende kapitaallasten van vervangingsinvesteringen met betrekking tot de bedrijfsvoering blijven beschikbaar voor noodzakelijke vervangingen in de bedrijfsvoering. Bij het opstellen van de begroting wordt uitgegaan van de volgende technische parameters. Begrotingsparameter Prijseffect bij interne budgetten (m.b.t. de leveringen binnen de gemeente)

Prijseffect bij externe budgetten (uitgaven) Rente % (voor interne verrekeningen: kosten kort geld, rekenrente reserves, kapitaallasten) Cao-loonstijgingspercentage (betreft stijging bovenop periodieke loonstijging)

Aan te houden waarde Geen vaste aanpassingen, maximaal volgens de Prognose van de HCPI (geharmoniseerde consumentenprijsindex) van het Centraal Planbureau (CPB) in het Centraal Economisch Plan (CEP) van maart 2023: 3,2%. Geen vaste indexering, eveneens maximaal volgens CPB-prognose van de HCPI 2023: 3,2%. Uitgegaan wordt van het volgens BBV-bepalingen berekende omslagpercentage. Voor 2023 is deze vastgesteld op 1,2% Loonvoet sector overheid op basis van CBP CEP raming maart 2023: 5,2%.

Uitgangspunten tariefbeleid In het hiernavolgende schema zijn de uitgangspunten voor de componenten van het tariefbeleid opgenomen. (Belasting)tarieven Uitgangspunten Onroerendezaakbelasting (OZB) Indexatie OZB met 3,2%. Afvalstoffenheffing 100% kostendekkend, inclusief de component BTW–compensatie. Rioolrechten 100% kostendekkend, inclusief de component BTW–compensatie. Leges Verhoging tarieven afhankelijk van kostenniveau, berekend op basis van het model opgesteld door de Adviesgroep Nederlandse Gemeenten (ANG-model). Begraafrechten Indexatie tarieven met 3,2% Tarieven sportaccommodaties Tarieven volgens vastgesteld beleidsplan. (binnen– en buitensport) Uitgangspunten beleidsindicatoren De uniforme set van beleidsindicatoren is voorgeschreven in het BBV. Hierin is aan de gemeenten opgelegd gebruik te maken van een basis set van beleidsindicatoren voor de begroting en de verantwoordingsstukken.

-5-

Het doel hiervan is om de resultaten van beleidsmatige inspanningen van gemeenten beter inzichtelijk te maken en te kunnen vergelijken met het landelijke gemiddelde. De set van beleidsindicatoren is ondergebracht bij het betreffende programma binnen de begroting. Een klein aantal beleidsindicatoren, welke betrekking hebben op de eigen organisatie, worden door gemeenten zelf ingevuld. Voor de overige beleidsindicatoren dient gebruikt te worden gemaakt van de website www.waarstaatjegemeente.nl. Ook de definities van de diverse beleidsindicatoren worden op deze website nader toegelicht. Voor wat betreft de actualiteit van de maatstaven kunnen grote verschillen bestaan. Het jaar waarover wordt gerapporteerd staat bij de betreffende indicator vermeld.

Resultaat begroting 2024 – 2027 In de onderstaande tabel ziet u de begroting 2024 en de meerjarenraming zoals deze in de begroting 2024 is opgenomen. Omschrijving (Bedragen x € 1.000) Geraamde saldo van baten en lasten per programma 1: Ynwenner en Bestjoer 2: Mienskip 3: Soarch en Wolwêzen 4: Wurk, Bedriuw en Rekreaasje 5: Wenjen en Omjouwing 6: Iepenbiere Romte Algemiene dekkingsmiddels Overhead Heffing VPB Onvoorzien

Rekening Begroting 2022 2023

Begroting 2024

Raming 2025

Raming 2026

Raming 2027

-7.463 -8.750 -53.886 -770 -2.193 -16.529 114.730 -19.632 -5 -45

-7.506 -11.681 -57.726 -926 -5.969 -23.170 116.487 -21.140 -5 -98

-8.962 -8.942 -57.056 -1.463 -5.057 -22.718 125.437 -22.368 -11 -101

-9.027 -10.144 -55.802 -573 -4.042 -23.194 130.516 -22.549 -11 -101

-8.894 -10.012 -54.627 -626 -4.039 -23.844 121.648 -22.382 -11 -101

-8.849 -9.867 -54.653 -626 -3.989 -24.030 119.594 -22.355 -11 -101

5.458

-11.734

-1.240

5.073

-2.887

-4.888

-7.313 13.292

-989 16.636

-12.744 18.296

-344 2.124

-344 1.093

-344 569

Saldo toevoegingen en onttrekkingen aan reserves

5.979

15.647

5.552

1.780

749

225

Geraamde resultaat

11.437

3.913

4.312

6.853

-2.138

-4.663

53

0

0

0

4.365

6.853

-2.138

-4.663

Totaal saldo van baten en lasten Toevoegingen & onttrekkingen aan reserves Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves

Saldo incidentele baten en lasten Structureel resultaat

-6-

Verschillenverklaring Ten opzichte van de Perspectiefnota wijkt de begroting af. In de volgende tabel worden deze wijzigingen weergegeven. Bedragen (x € 1.000)

Exploitatiesaldo Kadernota 2024-2027 Mutaties t.o.v. Kadernota Primitieve begroting 2024-2027

2024 5.834 -1.522 4.312

2025 6.664 189 6.853

2026 -1.414 -722 -2.136

2027 -2.735 -1.927 -4.662

2024

2025

2026

2027

-1.000 -592

-500 -592

0 -28

0 -28

-217 -100

-217 -100

-217 -100

-217 -100

-356 100 183 -110

-137 251 183 -110

-139 475 183 -110

-175 485 183 -110

-180 -300 -232 1.024 258 -1.522

-180 -300 -232 1.621 -498 189

-180 -300 -232 161 -235 -722

-180 -300 -232 -1.740 487 -1.927

De mutaties ten opzichte van de kadernota zijn de volgende: Bedragen (x € 1.000)

Sociaal Domein 1 Jeugdzorg 2 WMO Gemeenschappelijke regelingen 3 Fumo 4 Omrin Belastingen en Leges 5 Huishoudelijk afval 6 Riolering 7 Omgevingswet 8 Toeristen- en Forensenbelasting Bedrijfsvoering 9 Verzekeringen 10 Flexwerken 11 Cao 12 Kapitaallasten 13 Overig Totaal mutaties

Toelichting 1. Jeugdzorg Een algemene ontwikkeling in de Jeugdzorg is dat de kostprijs van de trajecten als gevolg van loonstijgingen oploopt. Daarnaast loopt het aantal cliënten in lichte jeugdzorgtrajecten op en is er een verschuiving zichtbaar van lichte(re) vormen van jeugdhulp naar zwaardere en duurdere vormen. Het project Zorg-Onderwijs moet er op termijn voor zorgen dat het gebruik in jeugdzorgtrajecten gaat afnemen, echter deze effecten zijn nu nog niet zichtbaar, ook vanwege de toename in cliëntaantallen. De lopende zorgtrajecten kunnen niet per direct afgeschaald worden. Deze overgang kost tijd en hiervoor wordt rekening gehouden met een afloop van 2 jaar. 2. WMO In de 1e tussentijdse rapportage 2023 is een structureel voordeel ingeboekt op de WMO van € 450.000. Hierbij is het uitgangspunt genomen dat er een minder grote stijging is in het aantal klanten dan verwacht. Op basis van werkelijke aantallen moet dit voordeel teruggedraaid worden met € 400.000. Daarnaast is de indexatie toegepast op de kosten voor de huishoudelijke hulp met € 192.000. Vanaf 2026 wordt de gemeente via de Algemene uitkering gekort op de eigen bijdrage WMO. Vanaf 2026 zal de gemeente deze eigen bijdragen in rekening brengen bij hun cliënten, wat een opbrengst van € 564.000 op gaat leveren.

-7-

3. FUMO De primaire begroting 2024 van de FUMO is verwerkt in de kadernota 2024. Deze begroting was exclusief de effecten van de Omgevingswet. Inmiddels heeft de FUMO een aangepaste begroting opgesteld wat een structureel nadeel oplevert van € 217.000. 4. Omrin In de begroting 2023 was een structurele extra dividendontvangst opgenomen voor Omrin. Winstuitkering is afhankelijk van het jaarlijkse resultaat van Omrin. Voorheen was het zo dat bij een bepaald resultaat (winst) automatisch tot dividenduitkering werd overgegaan. Dit is niet langer het geval. Er wordt nu bij het vaststellen van de jaarrekening een apart voorstel voorgelegd aan de Algemene vergadering van Aandeelhouders (AVA). Bovendien hebben de aandeelhouders aangegeven een voorkeur te hebben voor een laag uniform verwerkingstarief in plaats van winstuitkering. Als gevolg van bovenstaande is jaarlijkse uitkering van aanvullend dividend niet zeker. Primair dividend wordt wel ieder jaar automatisch uitgekeerd, maar de extra € 100.000 niet. 5. Huishoudelijk afval De toe te rekenen kosten van huishoudelijk afval laten een sterke daling zien. Hierdoor hoeft er geen onttrekking plaats te vinden aan de voorziening en dalen de totale inkomsten van de afvalstoffenheffing, wat voor 2024 een nadeel is van €356.000. 6.

Riolering Bij riolering worden er meer kosten toegerekend aan riolering als gevolg van autonome kostenstijgingen. Deze hogere lasten worden gedekt door een onttrekking aan de voorziening (en leiden daarmee niet tot een verhoging van de rioolheffing. Dit is in lijn met het gemeentelijk rioleringsplan. In de kadernota was geen rekening gehouden met een bate vanuit de voorziening, wat een voordeel oplevert voor de verschillenverklaring. 7. Omgevingswet In de kadernota was uitgegaan van een daling van de legesopbrengsten met 40%. Op basis van het ANGmodel is de inschatting dat de leges dalen met € 417.000, waardoor dit een voordeel is van € 183.000 ten opzichte van de kadernota. 8. Toeristen - en Forensenbelasting Op basis van mogelijke objecten die in aanmerking komen om toeristen- en forensenbelasting te innen, is het begrote bedrag aangepast. 9. Verzekeringen De premies van de brandverzekeringen zijn voor 2024 met 40% gestegen, wat uitkomt op een structureel nadeel van € 180.000. 10. Flexwerken In de begroting was een stelpost opgenomen van € 300.000 voor een te verwachten voordeel bij invoering van het flexwerken. Dit voordeel kan niet gerealiseerd worden, wat een structureel nadeel is van € 300.000. 11. CAO In de kadernota was rekening gehouden met een cao-stijging €1 ,7 miljoen. Deze is tot stand gekomen op basis van de formatie 2023.

Deze wijkt af van de begrote formatie 2024. Het cao-nadeel is hierdoor € 232.000. 12. Kapitaallasten Een aantal investeringskredieten zijn doorgeschoven in de tijd, waardoor de afschrijvingen later ingaan dan in eerste instantie opgenomen in de begroting, wat een incidenteel voordeel geeft. In de bijlage 2 is het investeringsoverzicht per jaar opgenomen. Ten aanzien van de rente is in de begroting rekening gehouden met een rente van 3,5%. Hierdoor moet er meer rente toegerekend worden aan investeringen. Per saldo levert dit vanaf 2026 een nadeel op voor de exploitatie. 13. Overig In bovenstaande verschillenverklaring zijn alleen bedragen groter dan € 100.000 meegenomen. Het saldo van de overige verschillen bedraagt in 2024 € 258.000.

-8-

Stand van de eenmalige middelen In het bijlagenboek van de begroting is de staat van reserves en voorzieningen opgenomen met de stand per 1 januari 2024 van de Algemene reserve van € 25,4 miljoen. Hierbij is rekening gehouden met de doorlopende verplichtingen uit 2024 en met onttrekkingen en toevoegingen in 2024. Het verwachte eindsaldo op transactiebasis per 31 december 2024, rekening houdend met de meerjarige mutaties bedraagt € 10,5 miljoen en op dit bedrag rusten geen verplichtingen. In dit saldo is de aanvulling van de reserve ontwikkelfonds met € 10 miljoen verwerkt. De algemene reserve (vrij besteedbaar) van € 10,1 miljoen en de reserve ter dekking van de risico’s van € 7,6 miljoen, worden samen de incidentele weerstandscapaciteit genoemd. Amendementen en moties Kadernota Tijdens de besluitvorming over de Kadernota 2024-2027 zijn er 2 amendementen en 8 moties aangenomen. Per motie en amendement zal de status en de wijze van verwerking in de begroting aangegeven worden. Amendement – Fûns sichtberens Frysk Us gemeente wol ynsette op mear sichtberens fan it Frysk. Dit is al foar in part berikke troch ús Frysk-talige plaknammen en kombuorden. Oare bebuording bûten dit om is faaks noch yn it Nederlânsk. Is it foar de sichtberens fan it Frysk hiel stimulearjend om ek dizze buorden Frysk te meitsjen.

Bygelyks rûnom toeristyske trekpleisters, wat yn prinsipe ek op in soad oare plakken yn Europa dien wurdt. Ynstânsjes en ferienigings binnen ús gemeente fertsjinje ek stimulearring om harren úterings oer te setten yn it Frysk as yn in streektaal dy’t past by it plak. Der wurdt in bedrach fan €200.000 (gemiddeld €50.000 per jier foar de kommende 4 jier) hjirfoar útlutsen, te heljen út de Algemiene Reserve. Amendement – Lânskipsbiografyen ûnderwiis Mei dit amendemint wurdt romte kreëarre, sawol finansjeel as útfierend, om lesmaterjaal meitsjen te litten oangeande de Lânskipshistoarje van ús omjouwing. Dit meitsjen fan in lessearje wurdt útbestege oan in ekstern ûnderwiisburo. It is fan grut belang dat bern yn ‘e boppebou fan it basisûnderwiis én yn ‘e boppebou fan it foartset ûnderwiis kennis meitsje kinne mei de skiednis fan it lânskip wêr’t hja sels wei komme en/as wenje. De skoallen yn it primêr en fuortset ûnderwiis binne ferplichte om in bepaald oantal oeren yn ‘e wike te besteegjen oan it Frysk. Neist in taalûnderwiis op harsels kin dit ek in sydstrjitte folgje yn ‘e foarm fan it yn ‘e kunde komme mei de skiednis fan it eigen lânskip yn de eigen taal. Troch histoarysk besef fan de eigen omjouwing wurdt de belutsenens en leefberens aardich fergrutte. Dizze lessearje kin oan alle skoallen yn it primêr en fuortset ûnderwiis yn ‘e gemeente Noardeast-Fryslân oanbean wurde.

Mei dit amendemint wurdt ienmalich €25.000 yn ‘e begrutting foar 2024 beskikber steld foar it ûntwikkeljen fan in Lessearje Lânskipsbiografy wat dekt wurdt troch mei as dekking de Algemiene reserve. Moasje – Subsydzje amtner Mei de ynfolling fan dizze moasje kin de basis lein wurde foar in yntegraal en gearhingjend súbsydzjebelied foar in pro-aktive gemeente dy’t sels har kop út doart te stekken foar de mienskip, en dy’t de mienskip folslein belûke wol om maksimaal de mooglilkheden te benutsjen en fasilitearje wol. De totale kosten binne €500.000. Dizze kosten wurde ynset foar de ynhier fan spesjalistysk personiel en de profesjonalisearring fan it súbsydzjeburo. De ried sil mei in startnotysje hjirfan op ‘e hichte steld wurde. Yn de begrutting is foar de jierren 2024 en 2025 €250.000 opnommen mei as dekking de Algemiene reserve. Moasje – Ynvestearringssubsydzje Sionsberg Mei de ynfolling fan dizze moasje komt der € 45.812 euro beskikber foar de oanskaf fan nije apparatuer foar Medysk Sintrum Sionsberg yn Dokkum. De Sionsberg hat noch altyd te krijen mei in negatyf eigen fermogen, wêrtroch 't de ynvestearringskrêft noch net is lykas winske. In soad apparatuer stamt noch út de tiid fan de oername yn 2015. Dizze apparatuer is heechnedich oan ferfanging ta. Wy trede fierder yn oerlis mei de Sionsberg en it Stipefûns Noardeast-Fryslân foar de oankommende útwurking en besteging.

It bedrach is opnommen yn de begrutting 2024. Motie – Aanplant vruchtdragende bomen Het planten van vruchtdragende bomen draagt bij aan de biodiversiteit. Daarom is er al op verschillende plaatsen fruitbomen geplant bijvoorbeeld in Hallum, Blija (project; “Fruit op de kaart”), Ferwert en Kollum.

-9-

Daarnaast wordt bij vervangingsprojecten en bij de uitvoering van het biodiversiteitsplan rekening gehouden met de aanplant van, waar mogelijk, vruchtdragende planten. Aanplant in het straatbeeld wordt zoveel mogelijk voorkomen vanwege het kapot rijden/ lopen van vruchten met als gevolg veel wespen en daarmee veel overlast. Bekostiging valt binnen het lopende budget van biodiversiteit. Motie – Gedenkbos Er wordt op voormalige begraafplaats Zuiderbolwerk al een gedenkboom geplant. Op dit moment hebben we geen (kaal) voorradig land beschikbaar om een gedenkbos in te richten/ aan te wijzen. We hebben met Staatsbosbeheer overleg gehad om een eerste verkenning te doen of Staatsbosbeheer ruimte (over) heeft. Vooralsnog is dit niet het geval. De huidige bestemming laat dit namelijk niet toe in relatie tot de Provincie. Het verwerven van grond voor een gedenkbos is tijdrovend en complex en zal om die reden gecombineerd moeten met grondverwerving ten behoeve van bosaanplant (bossenstrategie) opgave FPLG. Streven is om de bekostiging van een gedenkbos te dekken vanuit de middelen FPLG. Motie – Monument stil geboren kinderen Bij de uitbreiding van de begraafplaats Lindenhof in (naar verwachting) 2025/2026 zal er een ruimte gemaakt worden voor een gedenkplek.

Een waardige ruimte op de bestaande begraafplaatsen te creëren is moeilijker realiseerbaar vanwege de beschikbare ruimte maar wel mogelijk. Daarvoor wordt ook onderzocht of niet alleen gedenkboom toegepast kan worden maar daarvoor in de plaats een (eenvoudige) monument. In het najaar van 2023 wordt een gedenkboom op voormalig begraafplaats Zuiderbolwerk geplaatst. Bekostiging gedenkplek op begraafplaats Lindenhof valt binnen de nog aan te vragen projectbegroting. Overige kosten voor meerdere gedenkbomen en/of monumenten zijn nog niet nader uitgewerkt. Motie – Openstelling toiletgebouwen Gemeente Noardeast-Fryslân is in 2023 gestart met het opstellen van havenbeleid in de gemeente Noardeast-Fryslân. Zoals gesteld in de motie zal de openstelling van toiletgebouwen binnen de bolwerken worden meegenomen in het havenbeleid om de toiletgebouwen jaarrond open te stellen. Het ligt in de planning om het havenbeleid met het voorstel tot openstelling van de toiletgebouwen in het voorjaar 2024 voor te leggen aan de raad. Motie – Voorrangsregels binnen de bebouwde kom Het onderwerp van deze motie is een gemeente overstijgend issue. Om in Fryslân uniform beleid te genereren voor de voorrangsregeling op rotondes, zullen wij dit onder aandacht brengen bij de provincie. Wij vragen de provincie om hierover uitspraken te doen in het provinciale verkeersbeleid.

De provincie zal bij de totstandkoming van dit beleid de gemeentes moeten betrekken. Mocht het uiteindelijk leiden tot het in de motie aangehaalde uniform beleid, dan kunnen de daarmee gepaard gaande kosten voor de gemeente inzichtelijk gemaakt worden en daarna verwerkt worden in de begroting. Motie – Woonhofjes In het project van het opstellen van een wonen-zorg-welzijnsvisie wordt intensief samengewerkt met o.a. woningbouwcorporaties en zorgorganisaties. In dit proces wordt ook gekeken naar ouderengerichte woonvormen, waaronder woonhofjes. Wat betreft het informeren van de raad hierover: dat zal worden gedaan zodra de wonen-zorg-welzijnsvisie ver genoeg is. Het serieus begeleiden van burgerinitiatieven: de eerste contacten hiervoor zijn gelegd. Dit betreffen met name oriënterende en informerende gesprekken. Het is nog te vroeg om in te schatten of dit tot concrete acties en/of locaties gaat leiden. Daarmee kunnen we ook nog niets zeggen over eventuele financiële gevolgen.

-10-

Beleidsbegroting Noardeast-Fryslân 2024

-11-

Programmabegroting

-12-

Programma 1: Ynwenner en Bestjoer Waar gaat programma 1 ‘Ynwenner en Bestjoer’ over? Portefeuillehouder(s)

: J.G. Kramer & B. Koonstra

Inleiding: Met het motto ‘Samen, persoonlijk en in de buurt’ werkt de gemeente Noardeast-Fryslân aan haar dienstverlening. De gemeente stelt zich daarbij dienstbaar op. De afgelopen jaren is daarbij een lijn ingezet waarin de gemeente duidelijk, bereikbaar en betrouwbaar is. De gemeente wil deze lijn de komende jaren doortrekken door de dienstverlening verder de professionaliseren, efficiënter te maken en de kwaliteit te vergroten. Om dit te doen wordt de komende jaren de dienstverlening gemonitord en klantenprocessen efficiënter ingericht. Na de ontvlechting kan met nieuwe energie invulling gegeven aan de missie en visie vanuit een krachtig samenspel tussen het eigen bestuur, de samenleving van Noardeast-Fryslân en de organisatie. Deze hernieuwde oriëntatie op de eigen gemeente versterkt de organisatie in haar streven om kwaliteit op maat te leveren aan bestuur, inwoners, partners en samenleving. Daarmee komen we tot een organisatie die uitvoering geeft aan de ambities van de raad, klaar is voor de uitdagingen van de toekomst en die kan opschalen om dichterbij de inwoners te komen, kortom om de beloftes van de herindeling waar te maken. Inwoners, bedrijven en klanten moeten gemakkelijker met de gemeente in contact kunnen komen. Hierbij wordt ook gekeken naar digitale middelen om deze communicatie te verbeteren.

Aan de hand van de klantreismethode processen verbeteren en efficiënt inrichten zodat de inwoner beter geholpen wordt. Een klantreis is de visuele weergave van de weg die de klant aflegt bij de aanschaf van een dienst of product. Inwoners moeten in veilige omgeving kunnen wonen en deze omgeving ook als veilig ervaren. Samen met ketenpartners, zoals de politie, werkt de gemeente aan deze veilige omgeving. Daarin heeft de gemeente een regisserende rol en een kaderstellende rol door middel van het veiligheidsbeleid. Deze laatste rol komt tot uiting in de veiligheidsagenda Mei elkoar foar feiligens. Op de veiligheidsagenda wordt ook zo veel mogelijk aangesloten in het programma. Daarbij wordt op actuele thema’s ingespeeld, maar ook verder gewerkt aan jeugdproblematiek en ondermijning. In het Lokaal akkoord is een belangrijke rol weggelegd voor evenementen in de gemeente. De rol van de gemeente is daarbij om toe te zien dat de gemeente op een verantwoorde manier plaatsvinden. Om organisatoren hierbij te ondersteunen is in 2020 het evenementenbeleid opgesteld. Deze wordt de komende jaren verder uitgevoerd. De gemeente Noardeast-Fryslân heeft een stedenband met de Crediton en Fulda. Dit is een internationale samenwerking. Deze samenwerking heeft potentie en de komende jaren wordt gewerkt aan het benutten deze potentie.

Bestaande verbindingen worden daarbij uitgebouwd en nieuwe kansen worden benut. Hoofddoelstelling: De gemeente Noardeast-Fryslân is een resultaatgerichte organisatie met focus op klantgerichte dienstverlening, goed toegesneden op de toekomst en met als speerpunten het verbeteren van de dienstverlening, een veilige woon- en leefomgeving, een krachtig en eigentijds bestuur en een gezond financieel beleid voor de lange termijn.

-13-

Nr 101.1

101.2

102

103.2

SMART-doelstellingen activiteiten Doel: Versterken professionele, efficiënte en kwalitatieve dienstverlening met aandacht voor het behouden van de menselijke maat en persoonlijk contact SMART-doelstelling 1: De waardering van de dienstverlening (gemiddeld over alle kanalen) uitgedrukt in een cijfer is in 2024 minimaal een 7,5. (2018: 6,7) Activiteit 1: Uitwerken 3 klantreizen in 2024. SMART-doelstelling 2: Kwaliteitsslag op processen Dienstverlening. Activiteit 2: intern onderzoek naar het “gedrag” van medewerkers m.b.t. terugbelverzoeken. Hier worden in 2023 al de voorbereidingen voor getroffen en wellicht wordt dit onderzoek ook al dit jaar uitgevoerd. De uitwerking van een en ander zal ook in 2024 nog verder vorm krijgen. Mbt tot het track en trace systeem wordt overigens ook in 2023 een werkgroep samengesteld die de voorbereidingen hiervoor kan starten. SMART-doelstelling 3: Optimalisatie gemeentehuis afgerond in 2027. Activiteit 3: De voorbereidingen voor de verbouw van het bestuurlijk deel van het gemeentehuis worden in 2024 getroffen (deel B en deel A) Doel: Verbeteren van de communicatie met de bedrijven, klanten en inwoners Activiteit 1: In 2024 zal een onderzoek naar het gebruik van een chatfunctie op de website worden uitgevoerd. Doel: Versterken veiligheidsgevoel inwoners leefomgeving, zowel thuis als in de openbare ruimte.

SMART-doelstelling 1: De komende jaren wordt er ingezet op de aanpak van problematische jeugdgroepen en groepsgedrag. Activiteit 1: De aanpak problematische jeugdgroepen en groepsgedrag wordt verder ontwikkeld. SMART-doelstelling 2: Een evenementenrijke gemeente met een gezond horecaklimaat, waarbij een veilig verloop vooropstaat. Overlast, geweld en excessief middelengebruik wordt zoveel als mogelijk voorkomen. Activiteit 2: Organisatoren worden ondersteund in de professionalisering van hun evenement door middel van de organisatie van workshops en bijeenkomsten. SMART-doelstelling 3: Medewerkers, inwoners en ondernemers herkennen ondermijnende criminaliteit en weten hoe en waar ze dit moeten melden. Er is hierbij specifiek aandacht voor het buitengebied. Activiteit 3a: Organiseren workshops en bijeenkomsten in 2024 voor ambtelijke en bestuurlijke integriteit en weerbaarheid. Activiteit 3b: Het uitvoeren van onderzoeken die voortvloeien uit de in het ondermijningsbeeld genoemde signalen, bovenop de reguliere werkzaamheden. Activiteit 3c: Er wordt extra ingezet op bewustwording van inwoners, ondernemers en de eigen organisatie. Activiteit 3d: Medewerkers worden getraind in het bibob-beleid om bewustzijn te creëren en het beleid verder te implementeren. SMART-doelstelling 4: In 2024 structureel borgen opvang vluchtelingen.

Activiteit 4: Structureel borgen van de formatie projectleider vluchtelingenopvang. Doel: Versterken internationale vriendschapsband met Fulda en Crediton wordt voortgezet. Activiteit: In 2024 wordt samen met het vriendschapscomité Fulda-Crediton gewerkt aan een versterking van de uitwisseling met Fulda en Crediton

Onderwerp beleidsdocumenten Dienstverlening Besturings- en organisatiefilosofie en hoofdstructuur Noardeast-Fryslân en Dantumadiel (2017) Dienstverleningsconcept Noardeast-Fryslân en Dantumadiel Veilige woon- en leefomgeving Veiligheidsagenda Noardeast-Fryslân 2020 – 2023: Mei elkoar foar feiligens Regionaal Beleidsplan Veiligheid Noord-Nederland 2020 – 2023 (Politie) Beleidsplan Veiligheid 2019 – 2022 (Veiligheidsregio Fryslân)

-14-

Onderwerp beleidsdocumenten Samenwerkingsovereenkomst Veiligheidshuis Fryslân Convenant Regionaal Informatie en Expertise Centrum (RIEC) Beleidsregels artikel 13b Opiumwet (2019) Handhavingsarrangement met politie (2022) Evenementenbeleid gemeente Noardeast-Fryslân 2021-2024

Verbonden partij Vereniging van Friese Gemeenten Vereniging van Nederlandse Gemeenten Vereniging van Waddenzeegemeenten Veiligheidsregio Fryslân (VRF), onderdeel veiligheid Shared Servicecentrum Leeuwarden

Uniforme beleidsindicatoren

Eenheid

Formatie

Fte per 1.000 inwoners Fte per 1.000 inwoners Kosten per inwoner Kosten als % van totale loonsom + totale kosten inhuur externen Aantal per 10.000 jongeren Aantal per 1.000 inwoners Aantal per 1.000 inwoners Aantal per 1.000 inwoners Aantal per 1.000 inwoners

Bezetting Apparaatskosten Externe inhuur

Verwijzingen Halt Winkeldiefstallen Geweldsmisdrijven Diefstallen uit woning Vernielingen en beschadigingen (in de openbare ruimte)

Bijdrage aan beleidsdoelstellingen De VFG behartigt de belangen voor alle Friese gemeenten, totaal 18. De VNG behartigt de belangen voor alle Nederlandse gemeenten. Deze vereniging treedt op als belangenorganisatie voor alle Waddenzeegemeenten. Belangrijke partner bij het realiseren van een veilige woon- en leefomgeving Het SSL garandeert en faciliteert de ICTvoorzieningen en –dienstverlening voor de gemeenten Noardeast-Fryslân en Dantumadiel. Zij schept zoveel mogelijk de randvoorwaarden voor een efficiënte bedrijfsvoering en een klantgerichte en effectieve dienstverlening. Periode

Nederland

2024

Gemeente NoardeastFryslân 10,72

2024

10,72

n.v.t.

2024 2024

1.076,51 0,56

n.v.t. n.v.t.

2022

4,00

8,00

2022

0,80

2,30

2022

3,10

4,60

2022

0,40

1,40

2022

4,30

6,00

n.v.t.

Leeswijzer uniforme beleidsindicatoren: Uniforme beleidsindicatoren Formatie

Toelichting Het gaat hier om de toegestane formatie in fte van het ambtelijk apparaat voor het begrotingsjaar op peildatum 1 januari, uitgedrukt in fte per 1.000 inwoners.

Bron Eigen gegevens

-15-

Uniforme beleidsindicatoren Bezetting

Apparaatskosten

Externe inhuur Verwijzingen Halt

Winkeldiefstallen Geweldsmisdrijven

Diefstallen uit woning Vernielingen en beschadigingen (in de openbare ruimte)

Toelichting Het gaat hier om het werkelijk aantal fte dat werkzaam is (inclusief boventallige werknemers), dus niet om de toegestane formatieve omvang uit het formatieplan. Het aantal fte wordt uitgedrukt per 1.000 inwoners. Apparaatskosten (ofwel organisatiekosten) zijn de noodzakelijke financiële middelen voor het inzetten van personeel (salarissen), organisatie-, huisvestings-, materieel-, automatiseringskosten e.d. voor de uitvoering van de organisatorische taken. Kosten als % van totale loonsom + totale kosten inhuur externen Het aantal verwijzingen Halt per 1.000 inwoners van 12 tot 18 jaar. Jongeren van 12 tot 18 jaar die een licht strafbaar vergrijp plegen, worden door de politie of leerplichtambtenaren naar Bureau Halt verwezen voor een passende Halt-straf. Zij krijgen leeropdrachten en er volgen gesprekken met de jongere en de ouders. Op deze manier kunnen jongeren rechtzetten wat zij fout hebben gedaan, zonder dat zij in aanraking komen met het Openbaar Ministerie. Het aantal winkeldiefstallen per 1.000 inwoners. Het aantal geweldsmisdrijven per 1.000 inwoners. Voorbeelden hiervan zijn seksuele misdrijven, lichamelijk letsel door schuld, levensdelicten zoals moord en doodslag en dood en lichamelijk letsel door schuld (bedreiging, mishandeling, etc.) Het aantal diefstallen uit woningen per 1.000 inwoners.

Hieronder vallen brandstichting, alle vormen van vernieling en misdrijven tegen de openbare orde en het openbaar gezag. Voorbeelden van misdrijven tegen de openbare orde en tegen het openbaar gezag zijn opruiing, huis-, computer- en lokaalvredebreuk, deelneming aan een criminele of terroristische organisatie, openlijke geweldpleging, godslastering, discriminatie en het doen van een valse aangifte. Omdat het delict mensenhandel vaak onder dezelfde feitcode geregistreerd wordt als het delict mensensmokkel worden deze twee delicten samengeteld en weergegeven bij de gewelds- en seksuele misdrijven.

Bron Eigen gegevens

Eigen begroting

Eigen begroting Bureau Halt

CBS CBS

CBS CBS

Overzicht baten en lasten 2024 Programma 1: Ynwenner en Bestjoer Onderwerpen (Bedragen x € 1.000)

Baten

Lasten

Saldo

0

-2.750

-2.750

102 Dienstverlening

853

-2.014

-1.161

103 Veiligheid

117

-5.168

-5.051

Totalen voor mutaties reserves

970

-9.932

-8.962

101 Bestuur

-16-

Onderwerpen (Bedragen x € 1.000)

Baten

Lasten

Saldo

Toevoegingen aan reserves

0

0

0

Onttrekkingen aan reserves

175

0

175

1.145

-9.932

-8.787

Geraamd resultaat

-17-

Programma 2: Mienskip Waar gaat programma 2 ‘Mienskip’ over? Portefeuillehouder(s)

: J. D. de Vries & A. J. Soepboer & R. Slijver

Inleiding: In Noardeast-Fryslân staan inwoner en samenleving centraal en gaan we uit van de leefwereld van de inwoners in onze samenleving. Dat past bij de veranderde rollen die overheid, inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties innemen. Verbondenheid, betrokkenheid en samenwerking zijn kernwoorden van dit programma. Onze gemeente kent een rijk verenigingsleven en sterke mienskipssin. Activiteiten op het gebied van sport en cultuur, al dan niet in verenigingsverband, verbindt mensen en vergroot de levendigheid van de dorpen. Het is daarom belangrijk initiatieven in de dorpen en wijken te blijven stimuleren en ondersteunen. Sport, muziek en cultuur dragen bij aan de sociale samenhang. Voor deze activiteiten zijn voorzieningen nodig: dorpshuizen, bibliotheken en sportaccommodaties. Deze voorzieningen moeten toekomstbestendig en duurzaam zijn, betaalbaar, bereikbaar en toegankelijk. Het onderwijs én de school als sociale plek in wijk en dorp zijn van groot belang in onze gemeente en dat willen we graag behouden. De gemeente heeft samen met de schoolbesturen een integraal huisvestingplan (IHP) ontwikkeld. Dit zal de komende jaren worden uitgevoerd. We stimuleren tegelijkertijd de samenwerking Onderwijs en Zorg, in lijn met de Fryske Mienskip Oanpak. Als Fryske gemeente willen we onze eigen taal en de streektalen meer koesteren.

De gemeente doet zelf meer om het Frysk een prominente plek te geven en ook in het onderwijs te stimuleren. Hoofddoelstelling: Vitale gemeenschappen en de leefbaarheid van Noardeast-Fryslân versterken

Nr 201.1

201.2

SMART-doelstellingen activiteiten Meer sociale verbondenheid en gemeenschapszin SMART-doelstelling 1: Stimuleren en faciliteren van sociale activiteiten en sociale samenhang in de mienskip. Activiteit 1a: Promoten van de subsidieregeling feesten Doarpen en Stêd en subsidieregelingen Alderein, Ynwenners yn beweging, Keunst en Kultuer. Activiteit 1b: Implementatie subsidievolg- en afhandelsysteem. Activiteit 1c: Opzetten cultuurplatform. Activiteit 1d: Overeenkomen nieuwe prestatienormen OPUS3. Activiteit 1e: Gemeentelijk vastgoed inzetten voor gebruik door kunstenaars of culturele activiteiten. Activiteit 1f: Uitvoering Motie inzet middelen voor extra formatie om nieuwe functie(s) subsidie ambtenaar mogelijk te maken. Meer zelforganisatie, zelfsturing en eigen verantwoordelijkheid van burgers per dorp en wijk SMART-doelstelling 1: Inwoners hebben meer mogelijkheden invloed uit te oefenen op hun eigen leefomgeving. Activiteit 1a: Dorpen-en wijkenagenda’s opstellen (in samenhang met de dorpsbiografieën en toekomstbeelden Omgevingsvisie, programma 5) Activiteit 1b: Uitvoering geven aan de subsidieregeling Dorpen en Wijken budget.

-18-

Nr 202.1

203.1

204.1

SMART-doelstellingen activiteiten Verbeteren toekomstbestendigheid maatschappelijke voorzieningen SMART-doelstelling 1: De maatschappelijke voorzieningen voor sport, cultuur en ontmoeten zijn toekomstbestendig: duurzaam, betaalbaar, bereikbaar en toegankelijk. Activiteit 1a: Subsidieregeling Verduurzamingsmaatregelen voor maatschappelijke organisaties uitvoeren. Activiteit 1b: Uitvoeren aanpak MFC Burdaard. Meer inspirerende fysieke schoolomgeving SMART-doelstelling 1: De onderwijs- en voorschoolse voorzieningen zijn toekomstbestendig, betaalbaar en blijven goed bereikbaar voor leerlingen. Met aandacht voor actuele ontwikkelingen rondom zorg en welzijn – zie hiervoor ook de Fryske Mienskip Oanpak in programma 3. Activiteit 1a: Uitvoering geven aan het IHP. Activiteit 1b: Onderzoek Campus Kollum uitvoeren. Activiteit 1c: Onderzoek Scholenpark Dokkum uitvoeren. Activiteit 1d: Faciliteren onderzoek naar scholen in de Noordoosthoek. Fuortsterkjen fan de eigen identiteit en talen SMART-doelstelling 1: Behâld en fuortsterkjen fan it Frysk en de streekeigen talen en dêrmei de meartaligens. Activiteit 1a: Utfieren Frysk taalbelied troch it Aksjeplan Frysk. Activiteit 1b: Opstelle fan Fryske lessesearje Lânskipsbiografyen. SMART-doelstelling 2: Versterken culturele identiteit.

Activiteit 2a: Uitvoeren motie ondersteuning bestuur Stichting Musea NoordoostFryslân bij huisvesting Museum Dokkum. Activiteit 2b: Ondersteunen bestuur museum Kollum bij zoektocht naar optimaliseren huisvesting. Activiteit 2c: Utfiering Amendemint Fûns foar mear sichtberens Frysk.

Onderwerp beleidsdocumenten Sociale verbondenheid Dorpen- en wijkenbeleid 2023-2026 Cultuurnota ‘Kultuer tichtby, tichtby Kultuer’ (2022) Maatschappelijke voorzieningen Atlas van Noordoost Fryslân Eindrapport (sept. 2015) Naar een regionaal voorzieningenspreidingsmodel in Noordoost Fryslân 2010-2030 (jan. 2014) Schoolomgeving IHP Noardeast-Fryslân (2023) Actieplan en Startnotitie Zorg en Onderwijs (2021) Fryske Mienskip Oanpak (in ontwikkeling) Culturele identiteit Frysk Taalbelied “Mei elkoar foarút mei it Frysk” (2020) Frysk Aksieplan 2023 (verwacht medio 2023) Cultuurnota ‘Kultuer tichtby, tichtby Kultuer’ (2022)

Verbonden partij Roobol Elan Onderwijsgroep

Bijdrage aan beleidsdoelstellingen Verzorgt het openbaar onderwijs zoals beschreven in artikel 46 van de Wet op het primair onderwijs Verzorgt het openbaar onderwijs zoals beschreven in artikel 46 van de Wet op het primair onderwijs

-19-

Uniforme beleidsindicatoren

Eenheid

Niet-Sporters

%

Periode

2020

Gemeente NoardeastFryslân 60,90

Nederland

49,20

Leeswijzer uniforme beleidsindicatoren: Uniforme beleidsindicatoren Niet-Sporters

Toelichting Het percentage niet-wekelijkse sporters t.o.v. de bevolking van 19 jaar en ouder. Bevolking van 19 jaar en ouder dat niet minstens één keer per week aan sport doet.

Bron Gezondheidsenquê te (CBS, RIVM)

Overzicht baten en lasten 2024 Programma 2: Mienskip Onderwerpen (Bedragen x € 1.000)

Baten

Lasten

Saldo

201 Voorzieningen

30

-1.817

-1.787

202 Onderwijshuisvesting en -kansenbeleid

92

-3.554

-3.462

203 Sport

313

-783

-470

204 Cultuur

5

-3.228

-3.223

440

-9.382

-8.942

Toevoegingen aan reserves

0

0

0

Onttrekkingen aan reserves

1.660

0

1.660

Geraamd resultaat

2.100

-9.382

-7.282

Totalen voor mutaties reserves

-20-

Programma 3: Soarch en Wolwêzen Waar gaat programma 3 ‘Soarch en Wolwêzen’ over? Portefeuillehouder(s)

: J. D. de Vries

Inleiding: In programma 3 voeren we in beginsel alle wettelijke taken uit rondom werk, participatie en zelfredzaamheid, zorg voor jeugd op basis van de WMO 2015, de Participatiewet, Jeugdwet en de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening. Echter in de wereld om ons heen rijgen de ontwikkelingen en uitdagingen zich voortdurend aaneen. Zowel landelijk als ook binnen de eigen gemeente. Dus er is meer nodig dan alleen het verrichten van onze wettelijke taken. Naast de maatschappelijke ontwikkelingen, zien we ook dat de behoefte van onze inwoners als het gaat om ondersteuning, aan verandering onderhevig is. En dus is het nodig dat we volop inzetten op een verbeterde verbinding tussen de beleid- en werkvelden. Denk aan Zorg en Onderwijs, Zorg en Welzijn, Wonen- Zorg en Welzijn, Gezondheid, Sport en Bewegen. Belangrijk bij die koppelingen en het integraal werken is dat we de beweging van ‘achter naar voren maken’, dus meer inzetten op preventie, efficiënter en sneller inspelen op de zorgvraag van (jeugdige) inwoners. Dit doen we natuurlijk samen met onze maatschappelijke partners. Deze ambities willen we zoveel mogelijk realiseren met de bestaande zorgbudgetten, omdat dit een reguliere manier van werken wordt. We zijn gewend om vanuit onze wettelijke taken vooral ‘curatief’ te redeneren, maar die tijd ligt achter ons. Het is nodig om zowel ‘curatief’ als preventief te werken.

Dat vereist investeringen, maar ook vooral bestuurlijke- en ambtelijke lef. We gaan de komende jaren invulling geven aan landelijk afgesproken doelen op het gebied van gezondheid en het welzijn van onze inwoners. De middelen uit het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), het Integraal Zorg Akkoord (IZA) en onze reguliere budgetten helpen daarbij. De doelen en projecten in dit programma zijn ambitieus, vereisen lef, maar staan volledig in dienst van een verbeterde en intensieve verbinding tussen de eerdergenoemde beleid- en werkvelden. Waardoor we beter in staat zijn om onze kwetsbare inwoners efficiënt en vroegtijdig te ondersteunen. Hoofddoelstelling: Inwoners in onze gemeente hebben de mogelijkheid om mee te doen, ongeacht belemmeringen of beperkingen.

Nr

SMART-doelstellingen activiteiten

301

Doel: Verbeteren integrale samenwerking Zorg en Onderwijs SMART-doelstelling 1: De effectiviteit, snelheid en kwaliteit op de zorgvraag verhogen. Activiteit 1: Uitvoering van het project en het actieplan. Doel: Stimuleren van een gevarieerd Wonen en Zorg aanbod SMART-doelstelling 1: Het realiseren van een meer integrale aanpak tussen wonen, welzijn en zorg. Activiteit 1a: De regionale woon, welzijn en zorgvisie vormgeven en vaststellen. Activiteit 1b: De regionale woon, welzijn en zorgvisie vertalen naar een lokale visie en uitvoeringsprogramma. Doel: Bevorderen van Gezondheid en Welzijn middels een gemeenschapsaanpak SMART-doelstelling 1: De sociale basis van de Mienskip versterken. Activiteit 1a: Vaststellen van de visie op welzijn (inclusief de Fryske Mienskip Oanpak)

302

303

-21-

Nr

304

305 306

SMART-doelstellingen activiteiten

Activiteit 1b: Creëren netwerkplatform Welzijn Activiteit 1c: Uitvoeren van de lokale inclusie agenda Doel: Bevorderen Talentontwikkeling en het opzetten en faciliteren van netwerken (Onderwijs, Ondernemers, Overheid) SMART-doelstelling 1: Verbeteren samenwerking tussen bedrijfsleven, overheid en onderwijs. Activiteit 1: Uitvoeren van het project startwerkplaats. Doel: Bevorderen en door ontwikkelen Aanpak armoede Activiteit 1: Uitvoering van het actieprogramma. Doel: Verbeteren dienstverlening jongeren (in kwetsbare posities) SMART-doelstelling 1: Alle jongeren van 16 tot 30 jaar (dus ook kwetsbare jongeren) worden bediend, begeleid en doorgeleid naar Wurkstart, Dokwurk, het Gebietsteam, onze maatschappelijke partners, of één van de projecten binnen bijvoorbeeld de Versnellingsagenda. Activiteit 1: Uitvoeren van het project jongerenloket.

Onderwerp beleidsdocumenten Algemene beleidsdocumenten Uitvoeringsplan Participatiewet (2014) Uitvoeringsplan WMO (2014) Fan Wearde, mantelzorgbeleid (2016) Uitvoeringsplan Jeugdwet (2014) Lokaal actieplan Huiselijk geweld en kindermishandeling Beleidsplan Handhaving Sociaal Domein 2019-2022 301 Verbeteren integrale samenwerking Zorg en Onderwijs Gezondheidsbeleid 2021-2025 Beleidskader sociaal domein 2023 Gezondheidsbeleid / handhavingsbeleid 2021-2025 Actieplan zorg en onderwijs 2021-2024 De Fryske Regiovisie Jeugdhulp 2023-2026 302 Stimuleren van een gevarieerd Wonen en Zorg aanbod Regionale woon/zorg visie (in concept voor 2024) 303 Bevorderen van Gezondheid en Welzijn middels een gemeenschapsaanpak Visie op welzijn (in concept voor 2024) 304 Bevorderen Talentontwikkeling en het opzetten en faciliteren van netwerken (Onderwijs, Ondernemers, Overheid) Projectplan startwerkplaats (in concept voor 2024) 305 Bevorderen en door ontwikkelen Aanpak armoede Actieplan Integraal en Kindgericht armoede- en schuldenbeleid 2022-2026 306Verbeteren dienstverlening jongeren (in kwetsbare posities) Actieplan jongerenloket (in concept voor 2023)

Verbonden partij Dokwurk Veiligheidsregio Fryslân onderdeel GGD Fryslân

Sociaal Domein Fryslân

Bijdrage aan beleidsdoelstellingen Uitvoering geven aan de Participatiewet. Gezondheidsdienst van de Friese gemeenten ter bevordering van de gezondheidssituatie en leefstijl van inwoners. Het doel is de beleidsvoorbereiding ten behoeve van de wettelijke taken op het terrein van jeugdzorg, maatschappelijke ondersteuning en participatie en de inkoop ten behoeve van de wettelijke taken op deze terreinen doelmatig en kwalitatief hoogwaardig te organiseren. Vanuit SDF participeren wij ook in ‘Foar Fryske Bern’.

-22-

Verbonden partij Mobiliteitsbureau Noordoost Fryslân

Bijdrage aan beleidsdoelstellingen De gemeenten Achtkarspelen, Dantumadiel, Noardeast-Fryslân en Tytsjerksteradiel en de provincie Fryslân hebben besloten om samen te werken op het gebied van het regionale doelgroepenvervoer en openbaar vervoer in de regio Noordoost Fryslân. Dit om de leefbaarheid te vergroten.

Uniforme beleidsindicatoren

Eenheid

Absoluut verzuim

Aantal per 1.000 leerlingen Aantal per 1.000 leerlingen % deelnemers aan het VO en MBO onderwijs Aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd 15 – 64 jaar % 12 t/m 21 jarigen % kinderen tot 18 jaar % van de werkzame beroepsbevolking ten opzichte van de beroepsbevolking % 16 t/m 22 jarigen Aantal per 10.000 inwoners Aantal per 10.000 inwoners van 15 – 64 jaar % van alle jongeren tot 18 jaar % van alle jongeren tot 18 jaar % van alle jongeren van 12 tot 23 jaar Aantal per 10.000 inwoners

Relatief verzuim Vroegtijdig schoolverlaters zonder startkwalificatie(vsvers) Banen

Jongeren met een delict voor de rechter Kinderen in uitkeringsgezin Netto arbeidsparticipatie

Werkloze jongeren Personen met een bijstandsuitkering Lopende reintegratievoorzieningen Jongeren met jeugdhulp Jongeren met jeugdbescherming Jongeren met jeugdreclassering Cliënten met een maatwerkarrangement WMO

Periode

Nederland

2021

Gemeente NoardeastFryslân 2,30

2021

7,00

20,00

2021

1,60

1,90

2022

637,50

825,40

2021

1,00

1,00

2021 2022

4,00 72,00

6,00 72,20

2021 2021

2,00 364,00

2,00 431,20

2022

160,40

197,70

2022

11,60

13,20

2022

1,40

1,20

2022

0,30

0,30

2022

750,00

700,00

2,70

Leeswijzer uniforme beleidsindicatoren: Uniforme beleidsindicatoren Absoluut verzuim

Relatief verzuim

Toelichting Er wordt gesproken van absoluut verzuim als een leerplichtige en/of kwalificatieplichtige jongere niet op een school of instelling staat ingeschreven. Er is sprake van relatief verzuim als een jongere wel op een school staat ingeschreven, maar gedurende een bepaalde tijd de lessen/praktijk verzuimt. Ook veelvuldig te laat komen kan hiertoe worden gerekend.

Bron DUO

DUO

-23-

Uniforme beleidsindicatoren Vroegtijdig schoolverlaters zonder startkwalificatie(vsvers)

Banen

Jongeren met een delict voor de rechter

Kinderen in uitkeringsgezin

Netto arbeidsparticipatie

Werkloze jongeren

Personen met een bijstandsuitkering

Lopende reintegratievoorzieningen Jongeren met jeugdhulp

Toelichting Het percentage van het totaal aantal leerlingen van het VO en MBO (12 - 23 jaar) dat voortijdig, dat wil zeggen zonder startkwalificatie, het onderwijs verlaat. De periodeaanduiding "2018" staat voor schooljaar "2017/2018". Onder een baan wordt een vervulde positie verstaan. Dit betreffen zowel fulltimers, parttimers als uitzendkrachten. De indicator betreft het aantal banen per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 tot en met 64 jaar. Het percentage jongeren (12 t/m 21 jaar) dat met een delict voor de rechter is verschenen. Tot en met 2015 zijn de cijfers van deze indicator afkomstig van het Verwey-Jonker Instituut Kinderen in Tel. De cijfers vanaf 2016 zijn afkomstig van het CBS. Percentage kinderen tot 18 jaar die in een gezin leven dat van een bijstandsuitkering moet rondkomen. Bijstandshuishouden is een huishouden waarvan minimaal één lid een bijstandsuitkering ontvangt. Onder bijstand wordt hier uitkeringen aan huishoudens op grond van de Wet werk en bijstand (WWB, tot 2015) en de Participatiewet (vanaf 2015) en het Besluit bijstandsverlening zelfstandigen 2004 (Bbz) verstaan. Tot en met 2015 zijn de cijfers van deze indicator afkomstig van het Verwey-Jonker Instituut - Kinderen in Tel. De cijfers vanaf 2016 zijn afkomstig van het CBS. Het percentage van de werkzame beroepsbevolking ten opzichte van de (potentiële) beroepsbevolking.

Personen van 16 t/m 22 jaar die als werkzoekende staan ingeschreven bij het UWV WERKbedrijf en tegelijkertijd geen baan hebben als werknemer volgens de Polisadministratie. Tot en met 2015 zijn de cijfers van deze indicator afkomstig van het Verwey-Jonker Instituut Kinderen in Tel. De cijfers vanaf 2016 zijn afkomstig van het CBS. Het aantal personen met een uitkering op grond van de Wet werk en bijstand (WWB, t/m 2014) en de Participatiewet (vanaf 2015). De uitkeringen (leefgeld) aan personen in een instelling, de elders verzorgden, zijn niet inbegrepen. Ook de uitkeringen aan dak- en thuislozen zijn niet inbegrepen. Het aantal re-integratievoorzieningen per 10.000 inwoners in de leeftijd 15-64 jaar. Het percentage jongeren tot 18 jaar met jeugdhulp ten opzicht van alle jongeren tot 18 jaar. Jeugdhulp is de hulp en zorg zoals deze bedoeld en beschreven is in de Jeugdwet (2014). Het betreft hulp en zorg aan jongeren en hun ouders bij psychische, psychosociale en/of gedragsproblemen, een verstandelijke beperking van de jongere, of opvoedingsproblemen van de ouders.

Bron Ingrado

LISA

Verwey Jonker Instituut – Kinderen in Tel

Verwey Jonker Instituut – Kinderen in Tel

CBS

Verwey Jonker Instituut – Kinderen in Tel

CBS

CBS CBS

-24-

Uniforme beleidsindicatoren Jongeren met jeugdbescherming

Jongeren met jeugdreclassering

Cliënten met een maatwerkarrangement WMO

Toelichting Jongeren met jeugdbescherming betreft jongeren tot 18 jaar die op enig moment in de verslagperiode een maatregel door de rechter dwingend opgelegd hebben gekregen. Jeugdbescherming is een maatregel die de rechter dwingend oplegt. Dat gebeurt als een gezonde en veilige ontwikkeling van een kind of jeugdige wordt bedreigd en vrijwillige hulp niet of niet voldoende helpt. Een kind of jongere wordt dan onder toezicht gesteld of onder voogdij geplaatst. Het percentage jongeren (12-23 jaar) met een jeugdreclasseringsmaatregel ten opzichte van alle jongeren (12-23 jaar). Jeugdreclassering is een combinatie van begeleiding en controle voor jongeren vanaf 12 jaar, die voor hun 18e verjaardag met de politie in aanraking zijn geweest en een proces-verbaal hebben gekregen. Indien de persoonlijkheid van de dader of de omstandigheden waaronder het misdrijf is begaan daartoe aanleiding geven, bijvoorbeeld bij jongvolwassenen met een verstandelijke beperking, kan het jeugdstrafrecht eveneens worden toegepast op jongvolwassenen in de leeftijd 18 tot en met 23 jaar. De jongere krijgt op maat gesneden begeleiding van een jeugdreclasseringswerker om te voorkomen dat hij of zij opnieuw de fout ingaat. Jeugdreclassering kan worden opgelegd door de kinderrechter of de officier van Justitie.

Jeugdreclassering kan ook op initiatief van de Raad voor de Kinderbescherming in het vrijwillige kader worden opgestart. De begeleiding kan doorlopen tot de jongere 23 jaar wordt. Aantal per 10.000 inwoners in de betreffende bevolkingsgroep. Een maatwerkarrangement is een vorm van specialistische ondersteuning binnen het kader van de Wmo. Voor de Wmogegevens geldt dat het referentiegemiddelde gebaseerd is op 327 deelnemende gemeenten.

Bron CBS

CBS

GMSD

Overzicht baten en lasten 2024 Programma 3: Soarch en Wolwêzen Onderwerpen (Bedragen x € 1.000)

Baten

Lasten

Saldo

730

-16.580

-15.849

0

-463

-463

303 Inkomensondersteuning

15.461

-20.042

-4.581

304 Participatie

1.605

-14.327

-12.722

305 Jeugdwet

8

-17.010

-17.002

306 Gezondheid

178

-2.581

-2.403

307 Welzijnswerk

169

-1.829

-1.659

308 Onderwijs (kinderopvang / vve)

739

-3.116

-2.376

Totalen voor mutaties reserves

18.891

-75.947

-57.056

301 WMO (maatschappelijke participatie) 302 Toegang zorg en ondersteuning (w.o. Gebiedsteam)

-25-

Onderwerpen (Bedragen x € 1.000)

Baten

Lasten

Saldo

Toevoegingen aan reserves

0

0

0

Onttrekkingen aan reserves

513

0

513

19.404

-75.947

-56.543

Geraamd resultaat

-26-

Programma 4: Wurk, Bedriuw en Rekreaasje Waar gaat programma 4 ‘Wurk, Bedriuw en Rekreaasje’ over? Portefeuillehouder(s)

: J. D. de Vries & R. Slijver & P. Braaksma

Inleiding: Noardeast-Fryslân staat als nieuwe gemeente voor een grote opgave. De economie is daarbij belangrijk voor de leefbaarheid van de regio. Een gerichte economische aanpak moet ertoe bijdragen dat de gemeente zich in totaliteit sterk ontwikkelt. We richten ons op het algeheel versterken van het vestigingsklimaat, stimuleren het starten van nieuwe ondernemingen, bevorderen de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt en faciliteren bij het verbeteren van de innovatiekracht van het bedrijfsleven. Bij dit laatste richten we ons op sterke stuwende (“exporterende”) sectoren in de gemeente; landbouw/agrifood, maakindustrie (in het bijzonder de metaalindustrie), bouwnijverheid en toerisme/recreatie. Deze sectoren vormen de economische basis voor de lange termijn. Het faciliteren van het bedrijfsleven in vestigingsmogelijkheden en bereikbaarheid komt dit jaar concreet tot uiting in de verdere ontwikkeling van nieuwe bedrijventerreinen en verkenning van mogelijkheden tot de aanleg van nieuwe ontsluitingswegen. Door de komst van de Centrale As is de bereikbaarheid sterk verbeterd en is mede hierdoor de vraag naar bedrijfskavels sterk gestegen. Daarnaast richten we ons op het versterken van het economisch voorzieningenniveau van de gemeente, in het bijzonder de detailhandel.

In Regiostad Dokkum met zijn bovenregionale functie en Kollum met zijn centrumpositie voor de oostkant van de gemeente werken we samen met ondernemers en inwoners aan gezonde, aantrekkelijke winkelgebieden. De gemeente Noardeast-Fryslân kan zich gelukkig prijzen met het gegeven dat ze naast een nationaal park (Lauwersmeer) een werelderfgoed (Waddenzee) en een Nationaal landschap (Noardlike Fryske Wâlden) kent. Zeer waardevolle elementen die een cruciale rol vervullen in het recreatieve en toeristische beleid. In de uitvoering van het toeristisch beleidsplan zal hier met name aandacht voor zijn, onder andere in relatie tot het ontwikkelen van streekmerken en de al bestaande infrastructuur en voorzieningen. Om de economische kracht en structuur van de gemeente Noardeast-Fryslân te versterken is het tevens van belang om ook regionaal de samenwerking te zoeken. We doen dit door gezamenlijk op te trekken met andere gemeenten, Provincie en Wetterskip in samenwerkingsverband ANNO (Agenda Netwerk Noordoost). Daarnaast werken we met deze partijen, ondernemers, onderwijsinstellingen en het Rijk aan de uitvoering van de economische Versnellingsagenda, onderdeel van de Regiodeal Noordoost- Fryslân. Hoofddoelstelling: Behouden en streven naar een gezond ondernemersklimaat.