Bijlage 1 - Actieplan Integraal en Kindgericht armoede- en schuldenbeleid 2022-2026

Signed By: Dijkstra, Sytze <s.dijkstra@noardeast-fryslan.nl> 17/12/2021 16:26:04 CET ID: ee260937-e6d8-48b3-8685-5663e316c1a3 Auth: Scribble

leven in plaats van overleven

Actieplan Integraal en kindgericht armoede- en schuldenbeleid 2022 – 2026

01

dankwoord Dit Actieplan ‘Leven in plaats van overleven’ is mede tot stand gekomen met input van ervaringsdeskundigen uit het platform ‘Voor Elkaar’. Als ervaringsdeskundigen zijn wij vanuit het platform ‘Voor Elkaar’ als werkgroep nauw betrokken geweest bij het opstellen van dit actieplan. Van startnotitie tot de meedenksessies en het vormgeven van het actieplan. Wij hebben dit als zeer waardevol ervaren. Tijdens elke stap in het proces hebben we onze ervaringen kunnen delen. Daarbij hebben we input gegeven en punten ter verbetering aangeleverd. Dit heeft geleid tot een actieplan waarin onze inbreng ook echt terug te vinden is. Wij zijn gehoord, dat vinden we belangrijk. Wat ons betreft stopt de samenwerking hier niet. Wij blijven graag betrokken bij de uitvoering van het actieplan. Daarin blijven we meedenken bij het hanteren van de menselijke maat. Werken vanuit vertrouwen! Laat je eigen referentiekader los en ga het gesprek aan. Kijk wat mogelijk is en bied een helpende hand. Die boodschap willen we graag meegeven aan de gemeente. Corry van Herp, Henriëtte Hoving, Michel Kerkhof, Mariëlle Nijland en Corrie Velda Werkgroep ervaringsdeskundigen, vanuit het platform ‘Voor Elkaar’

02

INHOUDSOPGAVE INLEIDING Waarom een nieuw beleidsplan? Startnotitie en actieplan Doelstellingen Huidige inzet Armoede en schulden in cijfers Ontwikkelingen Kaders schuldhulpverlening IEDEREEN DENKT MEE Samen beleid maken IEDEREEN DOET MEE Mee kunnen doen bij digitalisering Mee kunnen doen in de energietransitie Mee kunnen doen in de maatschappij Monitoring armoede- en schuldenbeleid LAAGDREMPELIGE (BREDE) TOEGANG EN BEGRIJPELIJKE TAAL Helder en duidelijk communiceren Stress sensitief werken Laagdrempelige toegang EEN SCHULDENVRIJ BESTAAN Een schuldenvrije start Schuldenproblematiek voorkomen Kwalitatief goede schuldhulpverlening aanbieden BEGROTING Begroting actiepunten

3 3 3 4 5 7 9 10 11 11 13 13 14 16 19 20 20 21 22 23 24 25 27 29 29

03

INLEIDING

WAAROM EEN NIEUW BELEIDSPLAN? Het laatste beleidskader armoede van de gemeente Noardeast-Fryslân is van de periode 2015 - 2018. Daarnaast is voor het ­onderdeel schuldhulpverlening, het beleidsplan schulddienstverlening 2.0 vastgesteld over de periode van 2017 en verder. Dit zijn beleidskaders voor de gemeente Dantumadiel en de voormalige gemeenten Dongeradeel, Ferwerderadiel en Kollumerland. Op dit moment is er geen sprake meer van vier nauw samenwerkende gemeenten. Maar, van twee bestuurlijk zelfstandige gemeenten. Dantumadiel en Noardeast-Fryslân verschillen van elkaar. Eén gezamenlijk beleidskader voldoet daarom niet meer. Daarnaast zijn de doelen voor armoedebestrijding van de coalitie-agenda en Raadsagenda 2019-2023 van Noardeast-Fryslân niet verwerkt in een beleidskader. Ook mist het huidige beleid een integraal en kindgericht karakter en moet op deze onderdelen vernieuwd worden. In plaats van een aanpassing aan de oude beleidskaders is gekozen om met een nieuw beleidsplan te komen.

STARTNOTITIE EN ACTIEPLAN Ervaringsdeskundige: “Bij kindgericht beleid hoort ook aandacht voor de ouders van het kind. Als de ouders het goed hebben, dan zal het met de kinderen ook beter gaan!” Dit nieuwe actieplan is het vervolg op de in 2020 door de Raad vastgestelde startnotitie ‘Integraal & kindgericht armoede­beleid’. In de startnotitie is aangegeven hoe het armoedebeleid verbetert kan worden. De kaders van het nieuwe armoedebeleid zijn hierin uiteengezet. De startnotitie gaat uit van twee belangrijke uitgangspunten: het is integraal en kindgericht. Deze twee uitgangspunten zijn doorgezet in het nieuwe beleidskader. Integraal beleid maak je met elkaar. Daarom is tijdens de ontwikkeling van het nieuwe beleidskader actief samengewerkt met een tal van partijen, namelijk: • Sinds 2019 is het platform ‘Voor Elkaar’ actief (voorheen platform ‘Bestrijding armoede en sociale uitsluiting’). Het platform wordt door de gemeente actief benut voor beleidsontwikkeling ‘van onderop’. Een werkgroep van ervaringsdeskundigen vanuit het platform is bij elke fase van de ontwikkeling van het actieplan betrokken geweest. Ze hebben ons voorzien van zeer bruikbare ideeën.

• Met de startnotitie als startpunt, zijn in het najaar van 2020 ‘meedenksessies’ georganiseerd. Ook hierbij is de werkgroep van ervaringsdeskundigen betrokken geweest. Tijdens deze sessies hebben we inwoners, de participatieraad, raadsleden, organisaties, stichtingen en vrijwilligers­organisaties uitgenodigd om mee te bouwen aan het nieuwe armoedebeleid. De meedenksessies zijn breed bezocht en heeft geleid tot veel bruikbare ideeën. •  Ook de participatieraad is betrokken geweest bij de inhoud van het nieuwe beleidskader. Zij hebben kennisgenomen van de inhoud van de startnotie, zijn aanwezig geweest bij de meedenksessies en hebben de actielijst voorzien van input. Tot slot heeft de participatieraad advies uitgebracht over het uiteindelijke actieplan. Er is een sterke wens voor een actiegericht beleid. Minder woorden, meer daden! Daarom is de input die is verkregen tijdens de inputsessies en de informatie uit de startnotitie, omgezet tot het actieplan ‘integraal & kindgericht armoede- en schuldenbeleid’.

04

DOELSTELLINGEN De gemeente Noardeast-Fryslân heeft de ambitie om te streven naar een samenleving waar inwoners de mogelijkheid hebben om mee te doen, ongeacht belemmeringen of beperkingen. Daarom zet de gemeente in op het zekerstellen van inkomen en het preventief voorkomen van schulden. Het nieuwe beleidskader van de gemeente Noardeast-Fryslân zet in op het zoveel mogelijk voorkomen van armoede en schulden en zelfredzaamheid waar mogelijk. Het is kindgericht en verbindt alle belangrijke beleidsterreinen. Hiermee willen we individueel armoedeleed tegengaan in Noardeast-Fryslân. En de hoge maatschappelijke kosten die gemoeid zijn met de armoedeproblematiek terugdringen. Daarom richten we in ons in dit beleid op de volgende doelstellingen: • Iedereen denkt mee; • Iedereen doet mee; • Laagdrempelige (brede) toegang in begrijpelijke taal; • Een schuldenvrij bestaan. De hoofdstukken van dit actieplan zijn opgedeeld in deze doelstellingen. Per hoofdstuk worden de ambities en het gewenste effect beschreven. Elk effect is verbonden aan een actieprogramma. Waarin we aangeven wat we gaan doen, hoe we dat gaan doen, wie betrokken zijn en wat de kosten zijn.

Integraal beleid Armoede gaat over meer dan alleen geld. De oorzaken en gevolgen van armoede strekken zich uit naar verschillende levensdomeinen die sterk met elkaar verweven zijn (denk bijvoorbeeld aan: werk, onderwijs, gezondheid, wonen en vrije tijd). Dit betekent dat om problemen in het ene domein op te lossen, eerst de inkomenspositie van de inwoner aangepakt dient te worden. Andersom kunnen problemen op andere domeinen leiden tot armoede. Integraal armoedebeleid dient de vicieuze cirkel van armoede te doorbreken. Dit heeft niet alleen een grote invloed op de persoon die zich uit de armoedesituatie weet te onttrekken maar ook op de samenleving als geheel. Het geeft een impuls aan de economie en de volksgezondheid. 1

Kindgericht beleid Schoolreisjes, sporten, muziekles, een verjaardag vieren of een dagje uit. Het lijkt zo gewoon dat alle kinderen in ­Nederland hieraan kunnen meedoen, maar niet elke ouder heeft het geld hiervoor. Een op de twaalf kinderen leeft in een gezin onder de armoedegrens. Dit heeft een negatieve invloed op hun ontwikkeling en meedoen in de samenleving. Hoe langer een gezin geldgebrek heeft, des te groter is de kans op negatieve gevolgen voor het welbevinden en de ontwikkeling van de kinderen. De problemen variëren van sociale uitsluiting tot geestelijke problemen. Wie als kind met geldzorgen te maken heeft, heeft ook meer risico op latere leeftijd in een vergelijkbare situatie terecht te komen1. Met integraal en kindgericht beleid zorgt de gemeente ervoor dat zoveel mogelijk kinderen mee kunnen doen. Hierdoor verkleint de kans op problemen.

Prioriteiten Het huidige actieplan bestaat in totaal uit 48 acties. De beleids­ periode strekt zich uit van 2022 tot 2026. Het spreekt voor zich dat de uitvoering van de acties verdeeld wordt over de beleidsperiode. Samen met de werk­groep van ­ervaringsdeskundigen is een prioriteitenlijst gemaakt. Deze top 3 ­bestaat uit acties die volgens hen op dit moment het meest belangrijk zijn om als eerste te uit te voeren. Bij de uitvoering zullen we dan ook prioriteit geven aan deze top 3.

Het gaat om de volgende actiepunten: 1. Het sluiten van een overeenkomst met bewindvoerders in de regio 2. Een schuldenvrije start voor jongeren 3. Laagdrempelige toegang

NJI, Kindgericht armoedebeleid, Handreiking aan Nederlandse gemeenten voor effectief kindgericht armoedebeleid

05

HUIDIGE INZET In deze paragraaf lichten we kort toe welke regelingen en projecten we op dit moment al uitvoeren.

Minimacoach Minimacoaches zijn ervaringsdeskundig op het gebied van armoede en schulden. De minimacoaches zijn ingedeeld in team schulddienstverlening, en houden zich bezig met budgetcoaching, vroegsignalering en De VoorzieningenWijzer.

De VoorzieningenWijzer De VoorzieningenWijzer is een programma waarmee kan worden gekeken van welke regelingen inwoners gebruik kunnen maken en hoe zij financiële risico’s beter kunnen afdekken. Het programma behandeld de volgende onderdelen: landelijke toeslagen, gemeentelijke regelingen, belastingaangifte, energiecontract en zorgverzekering. De minimacoaches zetten De VoorzieningenWijzer in om inwoners te helpen beter gebruik te maken van de regelingen. De VoorzieningenWijzer is een samenwerking tussen de gemeente, Woningcorporaties Thús Wonen en Wonen Noordwest Friesland en huurdersvereniging De Bewonersraad.

sport en cultuur. Aanvragen gaan via de portal van SAM& (samenvoorallekinderen.nl). De gemeente geeft aan deze partijen elk jaar subsidie.

Lauwersregeling en ID- regeling Een tegemoetkoming voor de kosten van maatschappelijke participatie, zoals een zwembad- of museumbezoek of voor het lidmaatschap van een sportvereniging. Deze regeling is er voor inwoners van 0 tot en met 4 jaar en inwoners van 18 jaar en ouder. Ook kunnen inwoners voor aankoop/vervanging van gemeentelijke identiteitskaart een vergoeding krijgen.

Bijzondere bijstand Uitvoering van de Participatiewet. Hulp voor een inwoner met een laag inkomen die niet kan voorzien in de uit bijzondere omstandigheden voortvloeiende noodzakelijke kosten van het bestaan.

Inkomensondersteuning Kindregeling

Individuele inkomenstoeslag

Voor de schoolkosten en kosten voor meedoen aan sport of cultuur, kunnen ouders van kinderen van 4 tot 18 jaar een beroep doen op stichting Leergeld en het Jeugdfonds

Uitvoering van de Participatiewet. Hulp voor een inwoner met een langdurig laag inkomen zonder uitzicht op inkomens­verbetering.

06

Individuele studietoeslag

Stichting Urgente Noden (SUN)

Uitvoering van de Participatiewet (verwachte ingangs­datum wetswijziging 1 juli 2022). Hulp voor een i­nwoner die studeert en als gevolg van een ziekte of gebrek structureel niet in staat is naast de studie inkomsten te krijgen.

Via SUN kunnen inwoners financiële steun krijgen w ­ anneer zij kosten of een kleine schuld nergens vergoed kunnen ­krijgen. Dit gaat in de vorm van een renteloze lening of een gift.

Voedselbanken Collectieve aanvullende zorgverzekering Uitvoering van de Participatiewet, een gemeente kan kiezen om een collectieve zorgverzekering aan te bieden aan haar inwoners. Hulp voor een inwoner met een laag inkomen en hoge zorgkosten.

In de gemeente Noardeast-Fryslân zijn er voedselbanken in Dokkum en Kollum. Inwoners die te weinig ruimte in hun budget hebben om de boodschappen te kunnen betalen, kunnen hier terecht voor een voedselpakket.

Welzijnsorganisaties Kwijtschelding gemeentelijke belastingen De enige voorziening die niet onder de ‘­inkomensondersteuning’ valt maar wel een vorm van inkomensondersteuning is, is kwijtschelding gemeentelijke belastingen. Deze vorm wordt onder de gemeentelijke belastingen geregeld.

Subsidieverlening Om het sociale vangnet voor inwoners in armoede­ posities in de regio te versterken, verstrekt de gemeente ­Noardeast-Fryslân subsidies aan verschillende partijen.

Stichting Welzijn Het Bolwerk en Timpaan Welzijn zijn de welzijnsorganisaties die actief zijn binnen de gemeente ­Noardeast-Fryslân. Deze organisaties zijn actief in de ­dorpen en wijken en hebben een signalerende functie. Er worden verschillende activiteiten georganiseerd en ondersteuning aangeboden voor inwoners in armoede of schulden.

07

ARMOEDE EN SCHULDEN IN CIJFERS Armoede is volgens de definitie van de Verenigde Naties: het niet kunnen voorzien in de eerste levens­behoeften. Zij ontstaat wanneer een persoon of een groep mensen onvoldoende betaal- en-of ruilmiddelen heeft om in de primaire levensbehoeften te kunnen voorzien. Mensen zijn arm wanneer ze voor langere tijd niet de middelen hebben voor de goederen en voorzieningen die in hun samenleving als minimaal noodzakelijk gelden. Dit is de definitie van armoede die het SCP gebruikt. Armoede is te weinig financiële mogelijkheden hebben voor de minimaal nodige goederen en voorzieningen. Iemand is arm wanneer hij onvoldoende inkomen heeft voor bijvoorbeeld voeding of een

goede woning. Het SCP gaat daarbij uit van een minimale levensstandaard, dus van weinig uitgaven aan deze zaken. Iemand is niet arm als hij voldoende inkomen heeft, maar dat aan iets anders uitgeeft. In het kort, leven in armoede betekent dat je te weinig financiële mogelijkheden hebt om de minimaal nodige goederen en voorzieningen te betalen.

Gezinnen met een laag inkomen In de gemeente Noardeast-Fryslân leven ongeveer 1.400 gezinnen in armoede2. Dit is 7,2% van alle gezinnen in onze gemeente (gemeten in 2019). In vergelijking met Nederland en Friesland, liggen de percentages binnen Noardeast-Fryslân iets lager. Inkomen en duur

NoardeastFryslan

Friesland

Nederland

Inkomen tot de lage inkomensgrens Tenminste 1 jaar Langdurig (≥ 4 jaar)

7,2% 3,3%

8,0% 3,7%

7,7% 3,4%

Inkomen tot 110% van het sociaal minimum Tenminste 1 jaar Langdurig (≥ 4 jaar)

10,1% 5,9%

10,9% 6,2%

10,4% 6,0%

Inkomen tot 120% van het sociaal minimum Tenminste 1 jaar Langdurig (≥ 4 jaar)

13,1% 8,3%

13,9% 8,7%

13,2% 8,3%

Tabel 1, armoedecijfers (gemeten in 2019, bron CBS)

In de programmabegroting heeft de gemeente Noardeast-Fryslân het volgende doel gesteld: ‘Het aantal huishoudens dat binnen de gemeente in armoede leeft neemt af. Het aantal huishoudens dat in 2021 van een (langdurig) laag inkomen moet leven is 3,2%’ In Tabel 1 is te zien dat het percentage gezinnen in lang­durige armoede in 2019 3,3% is. In 2018 was dit nog 3,2%. Het aantal stijgt dus licht. Het aantal gezinnen wat kort­durend in armoede leeft neemt wel af. In 2018 was dit 7,5% en in 2019 was dit 7,2%. Het is niet met zekerheid te zeggen dat een stijging of daling in het aantal gezinnen in (lang­durige) ­armoede komt door het beleid van de gemeente. Verschillende factoren hebben invloed op armoede en het hebben van schulden. Omdat armoede en schulden vele d ­ iverse oorzaken kent, is het lastig om te meten wat het effect

2

is van het armoedebeleid. Dit betekent dat het niet met zekerheid is te zeggen dat een daling in bijvoorbeeld het ­aantal schuldhulpaanvragen, het effect is van beleid. Externe factoren kunnen hier aan bijdragen, bijvoorbeeld herstel van de economische situatie. We streven ernaar het effect en bereik van het armoedebeleid, ondanks onzekerheden, zo goed mogelijk te monitoren. Daarom gaan we onze eigen intern beschikbare data beter inrichten en benutten. Dit is als actiepunt opgenomen.

Om armoede te meten gebruikt het CBS gebruikt het begrip: het sociaal minimum. Het sociaal minimum is een minimaal bedrag wat volgens de overheid nodig is om in de kosten van levensonderhoud te kunnen voorzien. Het bedrag wordt halfjaarlijks aangepast en is (meestal) even hoog als de bijstandsnorm (Rijksoverheid, 2019).

08

Gezinnen met kinderen In het dashboard ‘Armoede onder thuiswonende kinderen’ van het CBS, is te zien dat in de gemeente Noardeast-Fryslân ­ongeveer 900 kinderen opgroeien in armoede (120% van het sociaal minimum, gemeten in 2018). Dit is 9% van alle kinderen in de gemeente. Inkomen Inkomen tot de lage inkomensgrens Inkomen tot 120% van het sociaal minimum Tabel 2, armoede thuiswonende kinderen (gemeten in 2018, bron CBS)

NoardeastFryslan

Nederland

8% 9%

8% 10%

Gebruik van regelingen

Schuldenproblematiek

Op peildatum 31 december 2020, ontvangen 920 inwoners binnen onze gemeente een uitkering voor het levensonderhoud op grond van de Participatiewet of IOAW. Een aantal van 413 inwoners ontvangt deze uitkering langdurig (3 jaar of langer). De in- en uitstroom is bijna gelijk, maar daalt de laatste jaren licht.

Volgens cijfers van het CBS3 had 7,6% van de Nederlandse huishoudens te maken met problematische schulden. In de gemeente Noardeast-Fryslân ligt het percentage op 5,3%. Dit komt neer op een aantal van 1050 huishoudens.

In 2020 heeft stichting Leergeld 375 aanvragen voor een kindregeling binnengekregen. Gezien het aantal kinderen dat in armoede leeft binnen onze gemeente, laat dit zien dat er een duidelijke onderbenutting van de regeling is. In 2020 maakten 543 inwoners gebruik van de Lauwersregeling. Inwoners met een inkomen tot 110% van het s­ ociaal minimum kunnen hier een aanvraag voor indienen. In de ­gemeente leven ongeveer 1.900 gezinnen van een inkomen tot 110% van het sociaal minimum (gemeten in 2019). Dit betekent (al)weer een flinke onderbenutting van de regeling. Deze cijfers laten zien dat er een groot deel van de inwoners met een laag inkomen niet in beeld is bij de gemeente.

Op dit moment zijn er 165 dossier in behandeling bij het team Schulddienstverlening. Dit zijn dossiers waarbij sprake kan zijn van budgetbeheer, een schuldhulpverleningstraject of enkel het geven van advies. Het is niet bekend bij hoeveel dossiers er sprake is van problematische schulden. Ook is geen onderscheid te maken tussen dossiers binnen ­Noardeast-Fryslân en Dantumadiel. Het vergaren van managementinformatie is wel mogelijk, maar heeft vanwege capaciteitsproblemen nog onvoldoende aandacht gekregen. Het verzamelen van managementinformatie over schuldhulpverlening is opgenomen als actiepunt. Hoewel er op dit moment onvoldoende data beschikbaar is, blijkt wel dat veel huishoudens met problematische schulden binnen de gemeente niet in beeld zijn. Er zijn acties nodig om deze ‘onzichtbare’ groep in beeld te krijgen.

3

CBS, Schuldenproblematiek in beeld

09

ONTWIKKELINGEN Brede Schuldenaanpak In 2018 heeft het Kabinet het actieplan ‘Brede Schuldenaanpak’ geïntroduceerd. De ‘Brede Schuldenaanpak’ is langs verschillende lijnen opgezet: 1.  Voorkomen van schulden door preventie en vroeg­ signalering 2.  De inwoner in een verder stadium te ontzorgen en te ondersteunen. 3. Met een zorgvuldige en maatschappelijk verantwoorde incasso. 4. En aansluiting/verbinding van schuldenbewind op andere soorten sociale- of maatschappelijke ondersteuning. Om de doelstellingen te realiseren worden vanaf 1 januari 2021 verschillende wetten ingevoerd die impact hebben op verschillende processen bij gemeenten en, indien van toepassing, hun uitvoeringsorganisaties binnen de domeinen die raken aan taken rondom preventie, vroegsignalering, de ­uitvoering van schuldhulpverlening en incasso. Het betreft de volgende wetten: • Wet vereenvoudiging beslagvrije voet (Wvbvv). • Aanpassing van de Wet gemeentelijke schuldhulp­ verlening (Wgs). • Adviesrecht gemeenten bij schuldenbewind (Ags). • Wet stroomlijning keten voor derdenbeslag, ook wel ­bekend als verbreed beslagregister (Vbr). De verschillende onderdelen uit het actieplan ‘Brede Schulden­ aanpak’ zijn in dit actieplan meegenomen en verwerkt binnen verschillende onderdelen.

De NVVK verwacht een stijging van 30% in het aantal hulpvragen op het gebied van schuldhulpverlening. Jongeren, werkenden met een flex-contract en ZZP’ers worden het hardst geraakt door de gevolgen van de coronacrisis. Daarom concludeert het SCP dat de achterstand op de banenmarkt van kwetsbare groepen steeds verder stijgt. Op het moment van schrijven begint de economie weer op te leven. De meeste corona maatregelen zijn stopgezet, waardoor de meeste sectoren weer aan het starten zijn. Dit heeft als gevolg dat de prijzen voor grondstoffen enorm s­tijgen. Dit is bijvoorbeeld te zien aan de gasprijs en de prijs voor ­levensmiddelen in de supermarkt. Volgens het SCP4 ­heeft de ­coronapandemie naar verwachting de verschillen tussen ­sociale groepen vergroot. Dit heeft mogelijk effect op de ­langere termijn. Een ander gevolg van het stoppen van de corona maatregelen is dat ook de financiële steunmaatregelen van de overheid zijn afgelopen. De gemeente was verantwoordelijk voor de uitvoering van de regelingen TOZO5 en de TONK. We houden na afloop van deze regelingen, signalen van ondernemers en inwoners met financiële problemen nauwlettend in de gaten. Het is lastig om te voorspellen wat de nasleep van de corona­ crisis zal zijn, en wat dit betekent voor de inwoners van de gemeente Noardeast-Fryslân.

Tot nog toe zien we nog steeds een lichte daling in het aantal aanvragen voor levensonderhoud op grond van de Participatiewet en IOAW (zie ook ­kopje ‘gebruik regelingen’). Ook bij schulddienstverlening zijn er geen signalen van extra aanvragen door de coronacrisis.

Gevolgen Coronacrisis Sinds eind februari 2020 houdt de coronacrisis Nederland in zijn greep. Door de lockdowns is de financiële positie van een grote groep huishoudens onzeker geworden. Uit Nibud onderzoek blijkt dat ongeveer 20% van de huishoudens last heeft van een terugval in inkomsten door de corona m ­ aat­regelen.

Het actieplan is geschreven op basis van de huidige economische situatie. Het is nog onzeker wat de gevolgen van de coronacrisis gaan zijn voor onze gemeente. Daarom blijven we dit goed monitoren en zijn we alert op signalen vanuit de regio. Waar nodig stellen we het beleid bij.

5

4 Bron: SCP: ‘Verschil in Nederland 2014 – 2020’ De uitvoering van de Tozo is ondergebracht bij Bureau Zelfstandigen Friesland (BZF)

10

KADERS SCHULDHULPVERLENING Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) Sinds 2012 is de Wgs van kracht. De wet verplicht g­ emeenten om inwoners te ‘ondersteunen bij het vinden van een ­adequate oplossing gericht op de aflossing van schulden. Hierbij gaat het om geven van advies en het daadwerkelijk hulp bieden bij schulden, maar ook de nazorg.’ Per 1 januari 2021 wijzigt de Wgs. De wetswijziging geeft een grondslag om vroegsignalering op te pakken en signalen uit te wisselen met woningcorporaties, zorgverzekeraars en ­water- en energieleveranciers. Ook geeft de nieuwe Wgs richtlijnen voor doorlooptijden en beschikkingen.

Plan gemeenteraad De Wgs is een kaderwet. Gemeenten moeten in een beleidsplan vastleggen hoe zij binnen die kaders schuldhulpverlening bieden. In artikel 2 van de Wgs staat aan welke eisen dit beleidsplan moet voldoen. In het plan moeten in ieder geval de hoofdzaken staan van het door de gemeente te voeren beleid over integrale schuldhulpverlening en het voorkomen dat personen schulden aangaan die ze niet kunnen betalen. Ook moet in het plan staan hoe schuldhulpverlening aan gezinnen met inwonende ­minderjarige kinderen wordt vormgegeven. Verder moet in het plan staan welke acties zullen worden ondernomen, welke resultaten de gemeente wil behalen en

welke maatregelen de gemeenteraad en het college van B&W gaan nemen om de kwaliteit te borgen van de wijze waarop integrale schuldhulpverlening wordt uitgevoerd. Ook zal het plan moeten in gaan op activiteiten gericht op het zoveel mogelijk voorkomen van problematische schulden en het verlenen van nazorg gericht op het voorkomen van personen opnieuw met problematische schulden te maken krijgen. De schuldhulpverlening moet zo veel mogelijk toegesneden zijn op de individuele klant.

Toekenningscriteria en voorwaarden In de beleidsregels staan de toekenningscriteria en voorwaarden. Voor de schuldhulpverlening geldt een brede, laagdrempelige toegang. We helpen iedereen met financiële zorgen. Uiteraard is er wel een inlichtingen- en medewerkingsplicht. Ook kunnen er redenen zijn om de schuldhulpverlening te weigeren of te beëindigen, bijvoorbeeld in geval van recidive. In de beleidsregels zijn dit nadrukkelijk kan-bepalingen. De schuldhulpverlener beoordeelt ten alle tijden of er sprake is van niet-willen of niet-kunnen en kan (eventueel in overleg met andere hulpverleners) een tweede kans aanbieden en aanvullende voorwaarden stellen. Er zijn ook geen categorale of de facto uitsluitingsgronden. Je wordt dus ook geholpen als: je zelfstandig ondernemer bent, geen afloscapaciteit hebt, niet-saneerbare schulden hebt, de echtscheiding nog niet rond is of als je een koopwoning hebt.

11

IEDEREEN DENKT MEE SAMEN BELEID MAKEN

Dit actieplan maken we voor inwoners met een laag inkomen en/of schulden. Daarom vindt de gemeente Noardeast-Fryslân het belangrijk om samen te werken met deze inwoners, zowel jong als oud. Maar ook met (vrijwilligers) organisaties en fondsen actief op het gebied van armoede en/of schulden. Daarmee zorgen we ervoor dat iedereen zich kan vinden in ons beleid. En dat het beleid past bij wat de inwoners nodig hebben. Samen beleid maken bereiken we door: 1. Kinderen en jongeren te betrekken bij beleidsvorming 2. Ervaringen van onze inwoners bij het beleid te betrekken 3. Integraal samen te werken met andere beleidstreinen en externe partners

Effect: Kinderen en jongeren betrekken bij beleidsvorming Ervaringsdeskundige: “Jonge kinderen hebben nog niet door dat hun ouders niet veel geld hebben. Dat komt pas op latere leeftijd. Als ouders geld over hebben gaat het geld naar de kinderen. Ouders geven bijvoorbeeld hun eigen gekregen verjaardag geld uit aan een sinterklaascadeau voor de kinderen.” De gemeente Noardeast-Fryslân vindt het belangrijk dat alle kinderen en jongeren mee kunnen doen. Daarom geven we in dit beleid extra aandacht aan kinderen en jongeren. Het liefste met de kinderen en jongeren zelf! Hierdoor krijgen we als gemeente meer inzicht in de beleefwereld van de jeugd. We leren wat de jeugd nodig heeft. Dit helpt ons om maatregelen te kunnen nemen die aansluiten bij de jeugd. Daarnaast verhogen we de jeugdparticipatie in de gemeente. Wat gaan we doen 1.

We onderzoeken de volgende mogelijkheden om kinderen en ­jongeren te betrekken bij beleidsvorming: • Het instellen van een Kindergemeenteraad • Het instellen van een jongerenplatform • Het organiseren van inputsessies met kinderen en jongeren • Het houden van een enquête onder kinderen en jongeren

Wie zijn ­betrokken

Kosten

Planning

Gemeente, Basis- en ­middelbare scholen

PM

2024

Hierbij houden we rekening met kansenongelijkheid en de schaamte die armoede en schulden met zich mee kan brengen. We onderzoeken of we dit onderwerp kunnen laten onderzoeken door studenten van een hogeschool.

Effect: Ervaringen van onze inwoners bij het beleid betrekken Integraal armoede- en schuldenbeleid maak je samen. Door inwoners te betrekken weten we beter wat ze nodig hebben. Daardoor kunnen we beleid maken wat past bij hun wensen. Een ander voordeel is dat inwoners meer betrokken raken bij het beleid. We maken de afstand tussen de gemeente en inwoners daardoor kleiner. De Participatieraad Sociaal Domein is al jaren betrokken bij beleidsvorming binnen onze gemeente. De taak van de Participatieraad is het geven van advies aan het college. Ze geven advies over nieuw beleid en de uitvoering daarvan. Dit doen ze gevraagd, maar ook ongevraagd. De Participatieraad adviseert over de volgende onderwerpen: Wmo 2015, Jeugdwet, Participatiewet en andere onderwerpen op het gebied van samen­ leving die invloed hebben op de inwoners van de gemeente.

Stichting Welzijn Het Bolwerk en de organisatie Lang&gelukkig zijn samen de pilot ‘Project bestrijding & preventie armoede en sociale uitsluiting’ gestart. De gemeente heeft het project mede mogelijk gemaakt door subsidieverlening. Vanuit het project is gewerkt aan de volgende twee initiatieven: 1) Samen met ervaringsdeskundigen beleid maken en 2) het aanbieden van een opleiding als opstap naar een werkplek als ervaringsdeskundige bij de gemeente. Hieruit is het platform ‘Voor elkaar’ ontstaan (eerder platform ‘Armoede en sociale uitsluiting’). De gemeente maakt actief gebruik van het platform voor beleidsontwikkeling ‘van onderop’. De opleiding is verzorgd door Lang&gelukkig en is in de zomer van 2021 afgesloten. Vijf studenten hebben de opleiding succesvol ­afgerond. Het project ontvangt tot eind 2021 subsidie van de gemeente.

12

Sinds het voorjaar van 2021 werken er drie minimacoaches binnen onze organisatie. De minimacoaches hebben zelf te maken gehad met armoede of schulden. Daardoor zijn zij ervaringsdeskundigen op het gebied van armoede en schulden. Door de inzet van ervaringsdeskundigen verhogen we als gemeente de toegankelijkheid van de dienstverlening. Deze ontwikkelingen verdienen een doorvertaling naar een nieuw beleidskader. Wat gaan we doen

Wie zijn ­betrokken

Kosten

Planning

2.

We verstrekken subsidie om het platform ‘Voor Elkaar’ na afloop van het project te laten bestaan als interactief adviesorgaan bij beleidsvorming ‘van onderop’. Een onkostenvergoeding voor reiskosten of de aanschaf van een laptop maakt hiervan onderdeel uit.

Gemeente, St. Welzijn Het Bolwerk

€ 8.000

Jan. 2022

3.

Nadat de pilot minimacoach met een positieve evaluatie is doorlopen, geven we een structurele invulling aan de functie van Ervarings­ deskundige Minimacoach binnen onze organisatie.

Gemeente

€ 140.000

Jan. 2023

Effect: Integraal samenwerken met andere beleidsterreinen en externe partners Ervaringsdeskundige: “Het organiseren van netwerkbijeenkomsten voor organisaties die actief zijn op het gebied van armoede en schulden is heel belangrijk. Iedereen werkt nu op verschillende eigen eilandjes. Dat moet meer bij elkaar komen!” Het armoedebeleid in de gemeenten Noardeast-Fryslân is op dit moment verbonden aan het beleidsonderwerp participatie, werk en inkomen. Dit willen we graag breder trekken. Een verbinding met andere onderwerpen, maakt het mogelijk om armoede te relateren aan een breder scala aan bijbehorende problematiek, zoals gezondheid, wonen of jeugd. Door de verbinding kan integraal en kindgericht armoedebeleid echt vorm gaan krijgen. Hiermee wordt voorkomen dat problemen die spelen binnen andere beleidsonderwerpen armoedeposities veroorzaken. Denk bijvoorbeeld aan het niet voldoende geld hebben om gezonde voeding te kunnen kopen, wat dan gezondheidsproblemen veroorzaakt. Wat gaan we doen

Wie zijn ­betrokken

Kosten

Planning

4.

Om ervoor te zorgen dat een inwoner hulp krijgt op alle levens­ domeinen maken we intern werkafspraken over een brede intake en een warme overdracht. Ook werken we aan kennisdeling tussen verschillende teams, zoals Schulddienstverlening en WMO of Jeugd. Denk bijvoorbeeld aan aandacht geven aan financiën tijdens een keukentafelgesprek in het kader van de WMO.

Diverse teams en afdelingen binnen de gemeente

PM

2022 - 2026

5.

We laten het onderwerp armoede en schulden terugkomen in andere beleidsterreinen, zoals: Gezondheid • Gezonde voeding voor inwoners met een smalle beurs. WMO en Jeugd • De financiële situatie bespreken tijdens keukentafelgesprek of intake. Onderwijs • Extra aandacht voor kansenongelijkheid in het onderwijs. Duurzaamheid • Extra aandacht energiearmoede. Wonen • Actiepunten opnemen in prestatieafspraken voor het ­realiseren van betaalbare woningen.

Diverse teams en afdelingen binnen de gemeente

PM

2022 - 2026

6.

We organiseren één of twee keer per jaar netwerkbijeenkomsten met Gemeente partijen die actief zijn op het gebied van armoede en schulden. Dit doen we om de onderlinge samenwerking te versterken. We doen dit met partijen zoals: • Voedselbanken • Stichting leergeld & Jeugdfonds sport en cultuur • Humanitas • Het Bolwerk • Woningcorporaties

PM

2024

13

IEDEREEN DOET MEE De gemeente Noardeast-Fryslân wil dat alle inwoners mee kunnen doen. Meedoen betekent niet alleen meedoen door werk en sociale activiteiten. Maar ook meedoen in de steeds meer digitaal wordende samenleving. En meedoen in de energietransitie. Dit doen we door samen met inwoners en maatschappelijke organisaties voorwaarden te op te stellen voor een betekenisvolle manier van meedoen. We moedigen mensen aan om op eigen kracht hun leven en geldzaken weer op orde te krijgen. Voorkomen moet worden dat problemen doorgegeven worden aan volgende generaties.

MEE KUNNEN DOEN BIJ DIGITALISERING Digitalisering biedt kansen, maar voor veel mensen gaan de ontwikkelingen erg snel. Daar moeten we rekening mee houden. Rond de 2,5 miljoen Nederlanders vinden het moeilijk om te werken met digitale apparaten (zoals een computer of smartphone). 1,2 miljoen Nederlanders hebben nog nooit internet gebruikt. Digitalisering in het Sociaal Domein vraagt daarom om een zorgvuldige aanpak. De digitalisering van de overheidsdienstverlening kan voor een extra kloof tussen kwetsbare burgers en de overheid zorgen. Digitalisering moet daarom een extra drempelverlagend middel zijn en niet een vervanging van fysieke hulp. Op dit moment werken we aan webformulieren voor op de gemeentelijke website. Doormiddel van deze formulieren kunnen inwoners digitaal een aanvraag inleveren voor verschillende regelingen. In de loop van 2022 wordt dit verder ontwikkeld door de formulieren steeds slimmer te maken. Uiteindelijk resulteert dit mogelijk in een digitale snelbalie. Waar de inwoner die een inkomensondersteunende voorziening aanvraagt, direct te horen krijgt of hier recht op bestaat. Mee kunnen doen bij digitalisering bereiken we door: 1. Rekening te houden met inwoners die minder of niet digitaal vaardig zijn

Effect: Rekening houden met inwoners die minder of niet digitaal vaardig zijn Ervaringsdeskundige: “Het is belangrijk dat de hulp bij digitalisering dicht bij huis geregeld wordt. Nu is de hulp in een beperkt aantal plaatsen beschikbaar. Dan moet je al de bus naar Dokkum nemen. Dat kost geld. Mensen met een laag inkomen kunnen dat niet missen!”

14

Wat gaan we doen

Wie zijn ­betrokken

Kosten

Planning

7.

We gaan inwoners die niet digitaal vaardig zijn, zo dicht mogelijk bij huis hulp bieden door bijvoorbeeld: • Samenwerking met bibliotheken te versterken en aan te sluiten bij hun activiteiten; • Activiteiten te laten plaatsvinden op locatie, zoals in het dorpshuis of buurtkamer.

Bibliotheken, welzijnswerk

N.t.b.

2024

8.

We kijken kritisch naar digitalisering van onze eigen dienstverlening en zorgen dat deze zo eenvoudig en toegankelijk mogelijk is ­(bijvoorbeeld digitale aanvraagprocessen voor minimaregelingen). Voor inwoners die niet digitaal vaardig zijn, zorgen we voor andere mogelijkheden om hulp te krijgen of schriftelijk een aanvraag te kunnen blijven doen.

Team communicatie, Informatie­ adviseurs

PM

2022 - 2026

MEE KUNNEN DOEN IN DE ENERGIETRANSITIE De energietransitie heeft gevolgen voor iedereen. Bij gezinnen met een laag inkomen staat dit vaak niet bovenaan het lijstje. Zij zijn bezig met overleven. Daardoor hebben ze niet de ruimte in hun hoofd om zich voor te bereiden op deze opdracht. Ook hebben zij geen geld voor energiebesparende maatregelen. Tegelijkertijd is de voorspelling dat de kosten voor energie in verhouding het meest stijgen voor gezinnen met een laag inkomen. Dit komt vooral door de energiebelasting. Het risico bestaat dat deze gezinnen klem komen te zitten tussen stijgende kosten en weinig mogelijkheden om te verduurzamen. In de gemeente Noardeast-Fryslân heeft ongeveer 10% van de gezinnen te maken met energiearmoede6. Onze gemeente staat hiermee in de top 20 van gemeenten met meeste energiearmoede in Nederland. Deze gezinnen hebben meestal te

maken met een laag inkomen en een hoge energierekening. En/of een huis die bijvoorbeeld slecht geïsoleerd is. Een voorwaarde voor een succesvolle sociale energietransitie is de (structurele) samenwerking tussen de beleidsdomeinen wonen/duurzaamheid, sociaal domein/armoede binnen de gemeente en de woningcorporaties. Op dit moment werken het sociaal domein en duurzaamheid al samen in het project ‘Energiecoaches’. Energiecoaches zijn mede­werkers van de gemeente die mensen met een smalle beurs helpen om kleine energiebesparende maatregelen te ­nemen. Zoals het plaatsen van tochtstrippen en ledver­lichting. De energie­coaches en minimacoaches werken intensief met elkaar samen. Een ander onderdeel van dit project is het aanbieden van energie bespaarboxen. Hierin zitten bijvoorbeeld led-lampen en een water besparende douchekop.

Kunnen meedoen in de energietransitie bereiken we door: 1. Inwoners met een smalle beurs (financieel) te ondersteunen in de energietransitie 2. Samenwerken met corporaties en afdeling duurzaamheid en wonen. 6

Bron: De feiten over energiearmoede in Nederland (TNO, september 2021)

15

Effect: Inwoners met een smalle beurs (financieel) ondersteunen in de energietransitie Ervaringsdeskundige: “Mensen die in armoede leven zijn niet bezig met energiebesparende maatregelen. Wij zijn alleen bezig met de steeds hoger worden de energierekening. Hierdoor zitten mensen soms letterlijk in de kou. Ik zou mijn huis wel willen isoleren, als dit geld bespaart. Maar het isoleren kost ook geld, dat is er niet. En we kunnen nergens terecht voor een vergoeding.”

Wat gaan we doen 9.

Wie zijn ­betrokken

We onderzoeken of we een ‘Energietoeslag’ kunnen verstrekken voor Gemeente inwoners met een smalle beurs. Deze financiële tegemoetkoming kunnen huishoudens gebruiken voor het nemen van maatregelen om het huis te verduurzamen.

10. Bij aanvragen bijzondere bijstand voor aanschaf van duurzame gebruiksgoederen, houden we rekening met de aanschaf van energiezuinige apparaten.

Gemeente

Kosten

Planning

N.t.b.

2022

€ 5000

2022

Effect: Samenwerken met corporaties en afdeling duurzaamheid en wonen Wat gaan we doen

Wie zijn ­betrokken

Kosten

Planning

11. Het opstellen ven een integrale beleidsagenda voor het onderwerp ‘Energie-armoede’ tussen sociaal domein, duurzaamheid en wonen (in samenwerking met de woningcorporaties). Hierin moet terug­ komen welke maatregelen we nemen om huishoudens met een smalle beurs te ondersteunen in de energietransitie.

Sociaal Domein, Duurzaamheid en Wonen.

PM

2024

12. Samen met woningcorporaties verantwoordelijkheid nemen voor inwoners met smalle beurs door hier afspraken over te maken binnen de Prestatieafspraken, zoals: • Gezamenlijke voorlichting geven over huurverhoging bij energiebesparende maatregelen en de besparing die dit oplevert; • Onderwerp energie-armoede en acties hierop jaarlijks laten terugkomen.

Gemeente, woningcorporaties Thús Wonen en Wonen Noordwest Friesland, Huurdersvereniging de Bewonersraad

PM

2022 - 2026

16

MEE KUNNEN DOEN IN DE MAATSCHAPPIJ Voor inwoners met een smalle beurs is het vaak moeilijk om mee te doen in de samenleving. Meedoen aan bijvoorbeeld sociale activiteiten, sport en cultuur kost namelijk geld. Dit kan zorgen voor sociale uitsluiting. En heeft uiteindelijk een negatieve invloed op de gezondheid. Doordat het sociale netwerk kleiner wordt en de stress stijgt, wordt de afstand tot werk steeds meer vergroot. Om dit te voorkomen zet de gemeente Noardeast-Fryslân zich in om sociale uitsluiting te voorkomen en de drempel naar werk te verlagen. Kunnen meedoen in de maatschappij bereiken we door: 1. Inwoners met een smalle beurs passende voorzieningen aan te bieden 2. De drempel naar werk te verkleinen (armoedeval voorkomen of verkleinen)

Effect: Inwoners met een smalle beurs passende voorzieningen aanbieden Voorbeeld: Sytze heeft hoge zorgkosten gemaakt die niet worden vergoed door de zorgverzekeraar. Omdat Sytze een laag inkomen heeft kan hij deze kosten niet zelf betalen. Daarom doet hij een beroep op bijzondere bijstand. De gemeente wijst het verzoek af. De zorgkosten komen niet in aanmerking voor bijzondere bijstand. De zorgverzekering is namelijk een voorliggende voorziening, ook als die de kosten niet (volledig) dekt. De kosten komen mogelijk wel in aanmerking voor aftrek bij de belastingdienst. Dus geeft Sytze de zorgkosten op bij de belastingdienst. De belastingdienst vergoed 20% van de kosten. Het gevolg is dat hij toch nog € 1000,- zelf moet betalen. Sytze leeft al lange tijd van een uitkering. Hij heeft geen reserves. € 1000,- is een maandinkomen aan bijstand. Sytze maakt hiervoor een betalingsregeling. Hierdoor houdt hij elke maand minder geld over om zijn vaste kosten te betalen, en maakt hij nieuwe schulden. Uiteindelijk komt Sytze bij schuldhulpverlening terecht. Wat gaan we doen

Kosten

Planning

Gemeente

N.t.b.

2023

14. We evalueren en toetsen het aanbod van huidige regelingen. Gemeente Wij kijken toetsen onder andere of dit voldoet aan de wensen van de inwoners met een laag inkomen. Onderwerpen die hierbij terug­ komen zijn onder andere: • Collectieve aanvullende zorgverzekering de AV Frieso; • Het recht op een tegemoetkoming voor maatschappelijke activiteiten voor een alleenstaande ouder waar het kind niet het hoofdverblijf heeft.

N.t.b.

2022

Gemeente 15. We stellen een haalbaarheidsonderzoek in naar de mogelijkheden van een Meedoenpas, waarmee inwoners met een laag inkomen eenvoudig gebruik kunnen maken van financiële voordelen, zoals korting op reizen met het openbaar vervoer of een bezoek aan een bioscoop. Een herkenbare (fysieke) pas werkt stigmatiserend, daarom onder­ zoeken we of we de pas voor een bredere doelgroep kunnen inzetten of in een andere vorm kunnen aanbieden.

N.t.b.

2023

13. We creëren mogelijkheden om (binnen de Participatiewet) maatwerk te kunnen bieden. We kijken niet alleen naar rechtmatigheid, maar kijken vooral naar de maatschappelijke gevolgen van een besluit (zie voorbeeld).

Wie zijn ­betrokken

Volwassenen- Kosten €35.406,00 fonds Sport Jaarlijks (o.b.v. Deze voorziening is gelijk aan die voor kinderen via het Jeugdfonds en Cultuur 70 deelnemers) Sport & Cultuur. Door ons hierbij aan te sluiten kunnen deze kosten Met de stimuook voor volwassenen rechtstreeks vergoed worden. Dit werkt leringsbijdrage drempel­verlagend en we weten daardoor dat de kosten goed besteed van VWS zijn worden. Op dit moment kunnen inwoners van 18 jaar en ouder de kosten het gebruik maken van de Lauwersregeling voor deze activiteiten. Dit is eerste jaar: vaak niet toereikend en de tegemoetkoming kan vrij besteed worden. € 25.343,00

16. We sluiten aan bij Volwassenenfonds Sport en Cultuur.

Jul. 2022

17

17. Naar motie van de raad: Het is belangrijk dat kinderen goed kunnen zwemmen. We vergoeden daarom het Zwemdiploma A & B voor kinderen uit gezinnen met een smalle beurs. Dit doen we door afspraken te maken met Stichting Leergeld.

Stichting Leergeld, basisscholen, zwembaden, team ­communicatie

€ 40.000,per jaar

2022

18. Naar motie van de raad: We stimuleren inwoners met een smalle beurs om gezonde voeding te eten. Dit kunnen we bijvoorbeeld doen door het aanbieden van kooklessen, waarbij gezonde betaalbare voeding centraal staat. Ook zetten we hiermee in op het voorkomen van eenzaamheid. We onderzoeken hoe dit het beste georganiseerd kan worden. We betrekken St. Welzijn Het Bolwerk hierbij.

St. Welzijn Het Bolwerk

€ 10.000

2022

19. Kinderen en jongeren die thuis opgroeien met weinig geld missen vaak belangrijke spullen, zoals kleding die past bij het seizoen. Hierdoor lopen zij een groter risico op sociale uitsluiting. En missen ze belangrijke ervaringen, wat hen tegenhoudt in hun ontwikkeling. We gaan daarom: • Onderzoeken welke bestaande nieuwe ideeën er in de regio zijn en hoe we dit kunnen versterken; • Onderzoeken of we nieuwe kleding kunnen bieden door een pilot op te zetten in samenwerking met stichting Stop Kinderarmoede.

Gemeente

N.t.b.

2023

We geven extra aandacht aan proactieve communicatie aan inwoners, op scholen en de zwembaden.

18

Effect: De drempel naar werk verkleinen Uit het recent verschenen rapport van SER7 blijkt dat een deel van de werkenden moeite heeft met rondkomen. Vooral inwoners die naast hun bijstandsuitkering werken worstelen met onzekerheid over het inkomen. Dit komt door ingewikkelde verrekeningen, wisselende inkomsten of het moment van betaling van de uitkering. Inwoners zijn hierdoor bang om meer uren te werken. De gemeente kan deze groep inwoners ondersteunen, door de drempel naar werk te verkleinen. Werken vergroot het sociale netwerk, geeft een positief zelfbeeld en zorgt vaak voor meer kansen. Daarom is werken een goede manier om uit de armoede te komen. Maar werk is niet altijd de beste manier om uit de armoede te komen. Dit komt door het groot aantal flexcontracten of door kleine contracten door bijvoorbeeld seizoenswerk. Daarnaast kunnen inwoners te maken krijgen met armoedeval. Armoedeval betekent dat een inwoner die vanuit een uitkeringssituatie gaat werken, elke maand minder geld overhoudt. Dit komt doordat de inwoner (iets) meer gaat verdienen. Hierdoor verliest die het recht op toeslagen en gemeentelijke regelingen. Omdat de inwoner deze extra toeslagen niet meer ontvangt, zal het inkomen achteruit gaan. Waardoor het kan zijn dat de inwoner minder geld heeft dan wanneer die in de bijstand zat. Dit zorgt ervoor dat werken niet loont.

Inwoners worden hierdoor niet aangemoedigd om weer aan het werk te gaan. De gemeente wil de drempel naar werk zoveel mogelijk kleiner te maken. Zodat er minder mensen afhankelijk worden van bijstand. Wat gaan we doen 20. We gaan de drempel naar (deeltijd)werk voor inwoners met een uitkering van de gemeente verlagen. Middelen die we hiervoor nader onderzoeken zijn: • Het betaalmoment van de uitkering te vervroegen; • Alternatieven te onderzoeken voor de wijze waarop inkomstenverrekening met de uitkering plaatsvindt; • Uitstroom te stimuleren door het inzetten van een uitstroompremie; • Maatwerk inzetten bij het voorkomen van een armoedeval; Eventueel door inzet van de armoedetool van Stimulanz; • Het effect van ons armoedebeleid op de armoedeval door te berekenen, bijvoorbeeld met de tool BeleidloonT van Stimulanz; • Ons aan te sluiten bij Simpel Switchen, een initiatief van het Ministerie van SZW en Divosa.

Wie zijn ­betrokken Gemeente

7

Kosten

Planning

N.t.b.

2022 - 2026

SER: Verkenning september 2021: ‘Werken zonder Armoede’

19

Een andere manier om de drempel naar werk te verkleinen is het inzetten op scholing en ontwikkeling. Dit doen we samen met het Leerwerkloket Noordoost Friesland.

BBL-traject, scholing of stage. Het Leerwerkloket wil meer kansen creëren voor jongeren, werkzoekenden en mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt door meer skillsgericht te waarderen en gericht op te leiden naar werk.

Leerwerkloket Bij het Leerwerkloket NOF kan iedereen uit de gemeenten Noardeast-Fryslân, Dantumadiel, Achtkarspelen en Tytjerksteradiel terecht met een vraag over leren en werken in de regio. Dit kunnen bijvoorbeeld werkgevers zijn maar ook ­werkenden, werkzoekenden, ondernemers, ZZP’ers. Het Leerwerkloket NOF is het startpunt voor een training,

Het loket is er ook voor bedrijven die scholingsadvies willen voor hun personeel en voor mensen die hulp nodig hebben omdat ze hun baan dreigen kwijt te raken (Corona-­ gerelateerd). Samen met ondernemers en onderwijs werken ze aan een vitale arbeidsmarktregio waar een leven lang leren en ontwikkelen centraal staat.

Wat gaan we doen

Wie zijn ­betrokken

Kosten

Planning

21. We brengen inwoners met een bijstandsuitkering op de hoogte van de mogelijkheden van het Leerwerkloket.

Gemeente

PM

2022

22. We zetten in op duurzame uitstroom (meer oog voor ontwikkeling en scholing). Samen met het leerwerkloket onderzoeken we welke acties hierop ingezet kunnen worden.

Gemeente, Leerwerkloket NOF

PM

2022

MONITORING ARMOEDE- EN SCHULDENBELEID Om doelgericht beleid te kunnen maken is het belangrijk om te weten wat er speelt binnen de gemeente. Dit kan bijvoorbeeld door het verzamelen van data uit interne systemen, het doen van doelgericht onderzoek of benchmarken. Op dit moment maken we nog niet optimaal gebruik van managementinformatie op het gebied van armoede en schulden. We hebben actiepunten opgesteld om hier meer vorm aan te gaan geven. Beleid aan laten sluiten bij de behoefte en het bereik te toetsen bereiken we door: 1. Het goed inrichten van interne data en dit te koppelen met externe data

Effect: Het goed inrichten van interne data en koppelen met externe data Wat gaan we doen

Wie zijn ­betrokken

Gemeente 23. We gaan het bereik van ons minimabeleid monitoren door analyses te maken van de beschikbare (interne)data. Bijvoorbeeld: • Aantal kinderen in armoede vergelijken met het aantal kinderen wat gebruik maakt van regelingen voor kinderen; Aantal inwoners in armoede (data CBS) vergelijken met het aantal •  inwoners wat gebruik maakt van de minimaregelingen (interne data); • Managementinformatie van De VoorzieningenWijzer gebruiken om een schatting te maken van de onderbenutting van de gemeentelijke regelingen.

Kosten

Planning

PM

2022

PM

2022 - 2026

PM

2022 - 2026

Daarnaast gaan we onderzoeken hoe we beter gebruik kunnen maken van de data die intern bekend is (bijvoorbeeld voor het opstellen van programmadoelen). 24. We gaan interne data met betrekking tot schuldhulpverlening beter inrichten en koppelen met andere informatievoorzieningen zoals: • Kredietbank Nederland • Zuidweg en Partners • Nederlandse Schuldhulproute • RIS (vroegsignalering)

Gemeente

­ ebben, Data Fryslân 25. Wanneer we onze eigen managementinformatie intern op orde h onderzoeken we de mogelijkheden om aan te sluiten bij Data Fryslân.

20

LAAGDREMPELIGE (BREDE) TOEGANG EN BEGRIJPELIJKE TAAL De gemeente moet toegankelijk zijn en in begrijpelijke taal schrijven. Op deze manier kan de gemeente zoveel mogelijk inwoners helpen. In de gemeente Noardeast-Fryslân heeft naar schatting ongeveer 15%8 van de inwoners moeite met lezen en schrijven. Daarnaast is het voor inwoners met een smalle beurs of schulden lastig om brieven en formulieren te begrijpen. Dit komt onder andere doordat zij te maken ­hebben met langdurige stress.

Ook blijkt uit inputsessies dat er bij inwoners vaak een drempel is om bij de gemeente aan te kloppen voor hulp. Dit kan zijn door angst of schaamte. De gemeente Noardeast-­Fryslân vindt het belangrijk om hier wat aan te doen. Dit doen we door helder en duidelijk te schrijven, stress-sensitief te ­werken en de drempel om hulp te vragen te verlagen.

HELDER EN DUIDELIJK COMMUNICEREN Door helder en duidelijk te communiceren zorgen we ervoor dat we elke inwoner kunnen bereiken. We sluiten de communicatie aan op de doelgroep en gebruiken verschillende communicatiemiddelen. Daarbij gebruiken we geen stigmatiserende woorden. Inmiddels is de minimagids van de gemeente in een nieuw jasje gestoken. De belangrijkste verandering is de naam van de gids. Minima is een vervelend woord, dit verhoogt de drempel om de gids mee te nemen. Daarom is de nieuwe naam van de gids: ‘Geldgids’. De gids is aantrekkelijk vormgegeven en wordt op papier en digitaal aangeboden. Hiermee zorgen we ervoor dat de gids bij zoveel mogelijk inwoners o ­ nder de aandacht komt. Helder en duidelijk communiceren bereiken we door: 1. Het ontwikkelen van een communicatieplan armoedebestrijding

Effect: Het ontwikkelen van een communicatieplan armoedebestrijding Inwoners met een smalle beurs en/of schulden bestaan uit verschillende groepen. Bijvoorbeeld werkenden, ZZP’ers, nieuwe Nederlanders, ouderen of laaggeletterden. Een aantal van deze doelgroepen zijn niet goed genoeg in beeld bij de gemeente. Dit komt bijvoorbeeld doordat zij geen bijstand ontvangen. Het is wel van belang om alle groepen zoveel mogelijk te bereiken. Zodat iedereen die dat nodig heeft gebruik kan maken van de regelingen en hulp die de gemeente biedt. Wat gaan we doen 26. We ontwikkelen in samenwerking met communicatie een breed communicatieplan. Hierin geven we in ieder geval aandacht aan: - Stress-sensitieve communicatie, zoals: • Alle communicatie is op B1 niveau • Formulieren zijn eenvoudig in te vullen • Vriendelijke toon • Betere en makkelijkere uitleg over beslissingen van de gemeente - Andere vormen van communicatie zoals: • Gebruik van infographics • Filmpjes - Laaggeletterdheid - Inwoners die niet digitaal vaardig zijn - Bereik vergroten van ‘onzichtbare’ doelgroepen, zoals werkenden met een laag inkomen. - Het bereiken van kinderen en jongeren, door: • Voor jongeren aansprekende communicatiemiddelen gebruiken (social media, film en animatie) • Informatievoorzieningen op scholen te verbeteren • Betrekken van buursportcoaches en jongerenwerkers.

- Communicatiemiddelen inzetten op ‘life-events’, zoals verlies van werk of echtscheiding. - We gebruiken geen stigmatiserende woorden - Fondsen en stichtingen stimuleren hun bekendheid te vergroten

Wie zijn ­betrokken

Kosten

Planning

Communicatie, beleids­mede­ werkers sociaal domein, uitvoerders sociaal domein, afdeling belastingen

PM

2023

8

Bron: geletterdheidinzicht.nl

21

STRESS SENSITIEF WERKEN Het hebben van schulden of het voor lange tijd leven in armoede kan een inwoner hevige stress bezorgen. Door de invloed van stress gedragen inwoners zich anders dan normaal. Ze vinden het bijvoorbeeld lastig om afspraken na te komen of impuls aankopen te beheersen. Dienstverlening kan de stress onnodig verhogen. Bijvoorbeeld door het incassobeleid of door verzoeken te doen waar inwoners niet aan kunnen voldoen. De gemeente Noardeast-Fryslân wil onnodige stress door de eigen dienstverlening zo veel mogelijk voorkomen. Stress sensitief werken bereiken we door: 1. In onze dienst- en hulpverlening rekening te houden met de invloed van stress 2. Sociaal incasseren te implementeren in de organisatie

Effect: rekening houden met de invloed van stress in onze dienst- en hulpverlening Ervaringsdeskundige: “Op de schouders van de medewerker intake ligt een grote verantwoording. Zonder oordeel in welke vorm dan ook de hulpvrager helpen. Het mag dus niets uitmaken of de schulden zijn ontstaan door overbesteding of door omstandigheden. Een uitspraak die mij is bijgebleven uit een gesprek wat ik zelf heb gehad bij de gemeente was: “Als je een uitkering hebt dan kan je geen auto hebben.” Dit soort oordeels­vorming mogen niet bij een medewerker spelen.”

Wat gaan we doen 27. We ontwikkelen een implementatieplan stress sensitief werken. Hierin geven we in ieder geval aandacht aan: Geen extra stress toevoegen • Stress-sensitieve communicatie (zie actiepunt 26) • Stress-sensitieve spreekkamers Steunende interactie • Gelijkwaardigheid • Empathie • Motiverende gespreksvoering Helpende instrumenten • Bijvoorbeeld: praatplaten, sms’jes ter herinnering, overzichtelijke ‘to-do’ lijstjes Schaarste opheffen • Controle op beslagvrije voet • Aangevraagde toeslagen controleren (bv. na beëindiging uitkering). • Checken recht op regelingen

Wie zijn ­betrokken

Kosten

Planning

Beleidsmede­ werkers ­sociaal domein, ­uitvoerders in het sociaal domein

PM

2023

Ca. € 20.000

2023

Verschillende 28. Uitvoerders in het sociaal domein worden getraind in het stress teams met sensitief werken. Deze training/workshop omvat in ieder geval: klantcontact • Inzicht in de effecten van stress op het gedrag van de inwoner • Inzicht in het eigen handelen op de inwoner Leren een eigen stress-sensitieve manier van werken te ontwikkelen. •  • Bewustzijn van de machtspositie.

22

Effect: sociaal incasseren implementeren in de organisatie In de afgelopen jaren is door de Rijksoverheid en gemeenten steeds meer gewerkt aan socialere manieren van incasseren. Toch zijn de incassopraktijken van overheden en commerciële partijen de oorzaak van meer financiële problemen. De houding en toon van schuldeisers werkt stressverhogend. Dit leidt tot ongewenst gedrag (zoals het niet open maken van brieven). Ook kunnen inwoners te maken krijgen met een stapeling van boetes en beslagen. Dit kan ervoor zorgen dat inwoners elke maand minder geld overhouden dan waar recht op is (de beslagvrije voet). Het gevolg hiervan is dat inwoners nieuwe schulden (moeten) maken. Wat gaan we doen 29. We ontwikkelen een implementatieplan voor sociaal incasseren. We passen dit toe in de hele organisatie Hierin geven we in ieder geval aandacht aan: • Oplossingen bieden die passen bij de situatie van de inwoner (passende betaalregelingen) • Begrijpelijke taal (zie ook actiepunt 26) • Persoonlijk contact • Wijzen op mogelijkheden van schuldhulp

Wie zijn ­betrokken Gemeente

Kosten

Planning

PM

2023

LAAGDREMPELIGE TOEGANG Ervaringsdeskundige: “Inwoners die hulp nodig hebben kloppen niet graag aan bij de gemeente. Ze wantrouwen de overheid, zijn bang voor maatregelen of schamen zich. Als gemeente sta je al 1 – 0 achter. Daarom moet de gemeente zorgen voor een laagdrempelige toegang. Maak het vragen om hulp niet onnodig ingewikkeld.” Laagdrempelige toegang bereiken we door: 1. Eén duidelijke toegangspoort voor (financiële) hulp

Effect: Eén duidelijke toegangspoort voor financiële hulp. Inwoners kunnen van verschillende partijen hulp krijgen bij financiële problemen. Daardoor zien inwoners vaak door de bomen het bos niet meer. Er is behoefte aan een duidelijk loket voor alle geld gerelateerde vragen. De drempel om naar de gemeente te stappen is groot, daarom is het belangrijk dat dit loket niet (direct) gerelateerd is aan de gemeente. Wat gaan we doen 30. We maken de toegang tot de hulp bij financiële problemen laagdrempeliger door het instellen van een nieuwe in te richten loket onder een andere naam (bijvoorbeeld Loket Geldzaken). Ervaringsdeskundigen maken hiervan deel uit. Medewerkers van het loket hebben als doel om vraaggericht of op basis van signalen, bij mensen achter de voordeur te komen en gericht (financiële) hulp te kunnen bieden. Mogelijk kunnen verschillende organisaties binnen het loket samenwerken.

Wie zijn ­betrokken

Kosten

Planning

Gemeente en organisaties op het gebied van armoede en schulden

PM

2024 - 2026

23

EEN SCHULDENVRIJ BESTAAN In de bestrijding van armoede vormt schuldhulpverlening een belangrijke spil. Schulden zijn vaak een oorzaak van armoede. Het besteedbaar inkomen daalt vanwege betalingsverplichtingen. Daarnaast is het hebben van schulden een grote stressfactor.

1 op de 5 huishoudens in Nederland heeft risicovolle schulden. 1,2 Miljoen van de huishoudens met schulden krijgt geen formele schuldhulpverlening. (Bron: Divosa)

Huidige dienstverlening Aanmelding en intake

Schuldhulp voor ondernemers

Een inwoner met schulden meldt zich altijd eerst bij de gemeente voor hulp. De consulent schulddienstverlening van de gemeente kijkt samen met de inwoner welke vorm van schuldhulp het meest passend is. Dit kan een schuldhulpverleningstraject zijn, maar ook alleen een advies of doorverwijzing naar een hulpverlenende instantie. Instrumenten die de gemeente zelf aanbiedt zijn budgetbeheer en budgetcoaching. Deze instrumenten worden ingezet wanneer de schulden relatief eenvoudig op te lossen zijn. Bij meer problematische schulden wordt de inwoner overgedragen naar de Kredietbank Nederland voor het treffen van een schuldregeling.

Ondernemers met financiële problemen kunnen terecht bij Zuidweg en Partners. Zij zijn gespecialiseerd in het oplossen van bedrijfsschulden. Zuidweg & Partners zoekt, namens de gemeente, samen de ondernemer een oplossing voor het schuldenprobleem. De ondersteuning bestaat uit schuldsanering en budgetbegeleiding. Het bureau kan bijvoorbeeld betalingsvoorstellen doen of proberen tot een ander akkoord te komen met de schuldeisers.

Schuldregelingen Er zijn twee soorten trajecten schuldhulpverlening mogelijk: de minnelijke schuldregeling (Msnp) en de Wet Schuldsanering Natuurlijke Personen (Wsnp). Eerst wordt een poging gedaan om tot een minnelijke regeling te komen met de schuldeisers. Lukt dat niet dan is er de mogelijkheid om een beroep te doen op de Wet Schuldsanering Natuurlijke P ­ ersonen (Wsnp). Schuldeisers worden dan door tussenkomst van de rechter, gedwongen om mee te werken aan een regeling.

Schuldregeling Kredietbank Nederland (KBNL) De KBNL kan op verschillende manieren helpen om schuldenvrij te worden. Samen met de inwoner wordt bepaald wat het beste past: een betalingsregeling treffen met schuldeisers, een herfinanciering, een saneringskrediet of een schuldbemiddeling.