CConstaterende datNoardeast-Fryslân
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 0 - Warmteprogramma Noardeast-Fryslân

It Petear 17 september 2026, gemeente Noardeast-FryslânBij agendapunt: Presentatie - Warmteprogramma14.041 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

Energiebesparingsplicht B edrijven vanaf een bepaald energie verbruik vallen onder de landelijke energiebesparingsplicht. Deze energiebesparingsplicht bestaat vervolgens weer uit twee onderdelen: (1) de informatieplicht en de (2) onderzoeksplicht. Bij de informatieplicht moeten bedrijven aantonen dat ze alle energiebesparende maatregelen toepassen , die binnen 5 jaar terugverdiend worden 12 . Hiervoor is landelijk een erkende maatregelenlijst (EML) opgesteld . Hier staan maatregelen als verlichting en isolatie op. De onderzoeksplicht vereist een diepgaander onderzoek. Hierbij moet er naast de maatregelen van de EML ook een onderzoek worden gedaan naar de bedrijfsprocessen, inclusief een uitvoeringsplan. Voor beide plichten geldt dat er vierjaarlijks gerapporteerd moet worden. Of een bedrijf onder de energiebesparingsplicht valt, en zo ja, of het onder de informatie - of onderzoeksplicht valt, hangt af van het energieverbruik. De drempelwaarden zijn weergegeven in Figuur 7. Europese wetgeving: EED - auditplicht en ISO 50001 Naast deze landelijke wetgeving is er ook Europese wetgeving, vanuit de EED (European Energy Directive). Of een bedrijf onder de EED - auditplicht valt, hangt niet af van het energieverbruik.

In plaats daarvan geldt de plicht vanaf een bepaald aantal werknemers (250 fte) óf vanaf een bepaalde omzet in combinatie met een balanstotaal (respectievelijk € 50 miljoen én € 43 miljoen). Ook hier 12 Het Rijk behandelt momenteel een voorstel, dat de terugverdientijd mogelijk verhoogt naar 7 jaar. Ook de drempelwaarden in onderstaand figuur worden wellicht aangepast. Eventuele wijzigingen worden doorgevoerd in het definitieve warmteprogramma. 24 Warmteprogramma Noardeast - Fryslân Figuur 7 : drempelwaarden informatie - , onderzoeks - en EED - auditplicht geldt een vierjaarlijkse rapportage. Om het nog complexer te maken, geldt vanaf 2027 op Europees niveau ook nog de ISO 50001 - certificering. Hiermee worden bedrijven vanaf een bepaald energieverbruik verplicht om een energiemanagementsysteem te implementeren. Als bedrijven hieraan voldoen, dan vervalt hun verplichting op de onderzoeksplicht en de EED - auditplicht. Al met al is het best ingewikkeld voor bedrijven om te achterhalen aan welke verplichtingen zij moeten voldoen. Om die reden willen we als gemeente onze ondernemers hier proactief over informeren. Hoewel bedrijven deze verplichtingen mogelijk zien als ‘ged oe’, richten wij onze communicatie op de voordelen die het oplevert.

Bedrijven kunnen namelijk structureel besparen op hun energiekosten, zeker gezien de nadruk op maatregelen die zich binnen 5 jaar terugverdienen . Welke ondersteuning bied t de gemeente aan bedrijven? Specifiek zien we in de praktijk dat de grootste winst valt te behalen bij de informatieplicht. Dit zijn vaak kleinere bedrijven, voor wie het nog onduidelijk is wat er precies van hen wordt verwacht. De markt speelt hier op in, door relatief dure, jaarlijkse abonnementen aan te bieden aan deze bedrijven. Dit terwijl de rapportage van de informatieplicht niet heel uitgebreid is en bovendien maar vierjaarlijks hoeft te worden ingediend. Door als gemeente deze bedrijven proactief te informeren en te ondersteunen bij de informatieplicht, kunnen zij aanzienlijke kosten besparen. Voor de onderzoeksplicht is de situatie anders. Dit betreft vaak grote bedrijven, die meer grip hebben op h un energievraagstuk. Bovendien biedt de markt al adequate ondersteuning aan dit type bedrijven. Dit betekent dat we ons hoofdzakelijk richten op de bedrijven, die onder de informatieplicht vallen. D eze ondersteuning ziet er als volgt uit. In eerste instantie organiseren we (zo mogelijk in regionaal verband) workshops en webinars om samen met bedrijven de rapportages te doorlopen .

Tijdens deze fysieke of digitale bijeenkomsten doorlopen we gezamenlijk de informatieplicht, zodat bedrijven direct de rapportage kunnen invullen. In afstemming met de collega’s van economische zaken nodigen we hier de betreffende bedrijven voor uit. Als blijkt dat bedrijven hiermee onvoldoende geholpen zijn, kijken we ook naar 1 - op - 1 - ondersteuning. In eerste instantie verkennen we of dit provinciaal kan worden opgepakt, bijvoorbeeld via Ynbusiness. Als alternatief kunnen de gemeentelijke energiecoache s ook worden opgeleid om bedrijven te ondersteunen. Het feit dat we eerst inzetten op het organiseren van bijeenkomsten, geeft ons de tijd om te verkennen of we deze aanvullende ondersteuning provinciaal of gemeentelijk oppakken.

25 Warmteprogramma Noardeast - Fryslân Hoe wordt er gehandhaafd op de energiebesparingsplicht? Het toezicht en de handhaving op de energiebesparingsplicht ligt bij de omgevingsdiensten, in het geval van Fryslân bij de FUMO. Uit een recent onderzoek van de Noordelijke Rekenkamer 13 blijkt echter dat er nog weinig prioriteit ligt op toezicht van de energiebesparingsplicht. De FUMO bezoekt bedrijven namelijk slechts eenmaal in de 16 jaar. Bovendien wordt daarbij gecontroleerd op milieuthema’s in de brede zin, dus niet alleen op energie. De rekenkamer adviseert dan ook om het energietoezicht te intensiveren. De reden voor de huidige, beperkte handhaving is dat gemeenten te weinig budget aan de FUMO beschikbaar hebben gesteld voor deze opgave. Gemeenten kunnen ervoor kiezen om meer prioriteit te geven aan die energiebesparingsplicht. Hiervoor moet dan wel aanvullend budget beschikbaar worden gesteld aan de FUMO . Als gemeenten hiervoor kiezen, dan is het belangrijk dat bedrijven niet overvallen worden. Juist daarom is de ondersteuning beschreven in de vorige paragraaf van belang. Vanuit dit warmteprogramma zetten we in eerste instantie in op het beter informeren van bedrijven. In de tussentijd verkennen we met de FUMO of het opschalen van toezicht mogelijk is en wat de kosten daarvan zijn. Mogelijke opschaling zou op zijn vroegst v anaf 2028 mogelijk zijn.

Voor welke subsidies en andere regelingen komen bedrijven in aanmerking? Er zijn verschillende financiële regelingen voor ondernemers om ze te helpen met verduurzamen: • I nvesteringssubsidie duurzame energie (I SDE ) zakelijk: net als de ISDE voor woningeigenaren kunnen bedrijven ook subsidie vanuit het Rijk krijgen voor bijvoorbeeld warmtepompen of zonneboilers. • Flex - e subsidie: bedrijven kunnen subsidie aanvragen voor onderzoek naar flexibele inzet van elektriciteit of kunnen direct maatregelen treffen. • Adviesvoucherregeling Fryslân: Friese micro - en mkb - ondernemingen, samenwerkingsverbanden op bedrijventerreinen en lokale energie - initiatieven kunnen subsidie aanvragen voor deskundig advies omtrent verduurzaming. • Energie - investeringsaftrek (EIA) , Kleinschaligheidsinvesteringsaftrek (KIA) , Milieu - investeringsaftrek (MIA) en de Willekeurige afschrijving milieu - investeringen (Vamil) : investeringen in verduurzamingsmaatregelen kunnen worden verrekend met de winstbelasting. 5.2.4 Verenigingen van Eigenaren (VvE) Het verduurzamen van appartementencomplexen en andere gebouwen met meerdere bewoners vereist een eigen aanpak. Appartementen zijn namelijk onderdeel van een Vereniging van Eigenaren (VvE). De VvE gaat meestal over de muren, ramen en daken van appartementen gebouwen.

Daarom is er overeenstemming van de VvE nodig voordat gezamenlijke gebouwdelen geïsoleerd en verder verduurzaamd kunnen worden. Door deze eigen structuur van besluitvorming zijn VvE’s complex. In Noardeast - Fryslân zijn volgens het C entraal B ureau voor Statistiek (CBS) 65 VvE’s gevestigd, met in totaal 470 woonadressen. Met een verdeling van 60% koopwoningen, 20% sociale huur en 20% particuliere huur. Om VvE’s die willen verduurzamen extra te ondersteunen, zorgen we ervoor dat de gemeentelijke isolatiesubsidie (Nationaal Isolatieprogramma) ook beschikbaar komt voor VvE’s. Daarnaast brengen we landelijke regelingen onder aandacht, zoals de SVVE, de SPOR en het Warmtefonds. Ook verwijzen we door naar een gratis energieadviseur en helpen we VvE’s bij het creëren van bewustwording en draagvlak voor verduurzaming door bijvoorbeeld aan te sluiten bij ledenvergaderingen. We verkennen daarnaast of het op termijn mogelijk is om de besturen van VvE’s te ondersteunen in het besluitvormingsproces omtrent verduurzamingsmaatregelen. 13 https://www.noordelijkerekenkamer.nl/af - en - toezicht 26 Warmteprogramma Noardeast - Fryslân 5.2.5 Particuliere verhuur Ook voor particuliere verhuur zetten we een aanpak op. In Noardeast - Fryslân zijn ongeveer 1.600 particuliere huurwoningen. Voor particuliere verhuurders gelden nationaal regels over het onderhouden van huurwoningen.

Zo moeten alle huurwoningen in 2029 mini maal energielabel D hebben. Om verhuurders én huurders te ondersteunen in het verduurzamen van hu woningen, brengen wij hen op hoogte van landelijke regelingen, zoals de SVOH. We informeren verhuurders over de nationale regels. Hierbij zoeken we nadrukkelijk de koppeling met de wet goed verhuurderschap in samenwerking met interne collega’s van het woonbeleid. 5.3 De basis op orde Een sterke basis houdt de warmtetransitie in Noardeast - Fryslân op koers voor aardgasvrij in 2050. We investeren daarom in het versterken van die basis. We zorgen voor een goede verbinding van de warmtetransitie met andere opgaven, versterken de lokale same nwerking en uitvoeringskracht en organiseren een goed systeem van monitoren en leren. 5.3.1 Koppelkansen met andere opgaven De warmtetransitie vraagt om grote aanpassingen in woningen en de openbare ruimte. Daarom zoeken we de verbinding met andere thema’s en benutten we waar mogelijk koppelkansen. Zo stemmen we onze planning van de warmtetour af op de ingrepen die nodig zijn vanuit het omgevingsprogramma klimaatadaptatie. De voorlichting over verduurzaming combineren we met voorlichting over klimaatadaptatie. Behalve het voorzien van warmte in de winter groeit de uitdaging van verkoeling in de zomer namelijk ook.

Hoewel er met airco’s actief kan worden gekoeld, is het wenselijker om de initiële opwarming van woningen te beperken door het plaatsen van extra bomen, struiken en ander groen. Zo voorkomen we een extra energievraag. Daarnaast werken we samen met het sociaal domein, bijvoorbeeld om de doelgroep voor het Volkshuisvestingsfonds zo goed als mogelijk te bereiken. 5.3.2 Lokale samenwerking en uitvoeringskracht Om gemeentelijk meer regie te voeren op de uitvoering van verduurzamingsmaatregelen stemmen we af met lokale bedrijven en de energieadviseurs en energiecoaches die er zijn. Energiecoaches en energieadviseurs zijn het gezicht van de warmtetransitie. We blijven investeren in de kennis en vaardigheden van onze energiecoaches. Dat helpt hen om inwoners zo goed mogelijk te blijven ondersteunen. Aansluitend op onze ketenaanpak versterken we de komende jaren de samenwerking en afspraken met (lokale) installateurs, isolatiebedrijven en bouwbedrijven. We betrekken hen om de isolatieaanpak en warmtepompaanpak verder te verbeteren. Ook vinden we het be langrijk dat partijen dezelfde boodschap en informatie delen met inwoners over verduurzaming. Daarmee zorgen we voor meer duidelijkheid en betere ondersteuning aan inwoners. Een voorspoedige warmtetransitie vraagt goede samenwerking met (lokale) partners, zoals woningcorporaties, energiecoöperaties en buurgemeenten.

De goede samenwerking in de afgelopen jaren bouwen we verder uit. Woningcorporatie De gemeente werkt goed samen met de woningcorporaties die actief zijn in Noardeast - Fryslân. Bij de jaarlijkse prestatieafspraken maken we ook afspraken over de samenwerking in de 27 Warmteprogramma Noardeast - Fryslân Figuur 8 : energiecoaches gemeente Noardeast - Fryslân warmtetransitie. Voor 2026 hebben we afspraken gemaakt over uitfaseren van lage energielabels, het plaatsen van (hybride) warmtepompen, bestrijden van energiearmoede en natuurvriendelijk isoleren. Ook verkennen we een aanpak om koopwoningen en sociale huur woningen tegelijkertijd te verduurzamen. Buurgemeenten, regio en provincie Regionaal werken we op een aantal thema’s samen, zowel in Agenda Netwerk Noord Oost (ANNO) - verband als via de Friese Energietafel. Zo werken we gezamenlijk aan een aanpak voor verduurzaming van utiliteitsgebouwen. Er is behoefte om dit uit te breiden met a ls doel om regionaal te leren, mogelijk gezamenlijke uitvoeringsprogramma’s op te stellen en beleid goed op elkaar af te stemmen. Netbeheerders De goede samenwerking met de netbeheerders zetten we de komende jaren voort. Liander heeft verzwaring van het elektriciteitsnet in de wijken (het laagspanningsnet) met name gepland na 2030. Tegen die tijd stellen we hiervoor formele samenwerkingsovereenkom sten op met de netbeheerder.

5.3.3 Monitoring en leren We voeren het warmteprogramma uit met een lerende aanpak. We bouwen zo stap voor stap aan plannen die goed aansluiten op de praktijk. We leggen niet alles vooraf vast. In plaats daarvan kijken we steeds wat werkt en wat beter kan . Daardoor kunnen we snel bijsturen in de uitvoering. Monitoring speelt daarbij een belangrijke rol in de uitvoering. Met goede monitoring volgen we of we onze doelen bereiken en of onze activiteiten en regelingen voldoende effect hebben. We volgen onder o.a. hoe duurzaam woningen en gebouwen zijn, hoeveel woningen (klaar voor) aardgasvrij zijn en de resultaten van onze activiteiten en regelingen. We gebruiken hiervoor openbare gegevens, van lokale partners en verzamelen eigen gegevens.

28 Warmteprogramma Noardeast - Fryslân We evalueren periodiek de voortgang van de uitvoering. Daarvoor gebruiken we de verzamelde informatie uit de monitoring. Op basis van deze inzichten sturen we het programma bij. Bijvoorbeeld door een project aan te passen, zodat het beter aansluit op wat inwoners nodig hebben. Door te monitoren, te leren en bij te sturen, maken we de uitvoering van het warmteprogramma stap voor stap beter . Zo houden we het programma uitvoerbaar en zorgen we dat het blijft passen bij wat bewoners en partners nodig hebben. 5.3.4 Capaciteit en middelen Vanuit de CDOKE - regeling (capaciteit decentrale overheden voor klimaat - en energiebeleid) is het team dat aan de warmtetransitie werkt de afgelopen jaren fors uitgebreid. Dat geldt zowel voor beleidsmedewerkers, als voor de uitvoerders zoals de energiecoac hes. Deze formatie is structureel, wat een stevig fundament biedt voor de warmtetransitie van de komende jaren. Concreet betreft het de volgende formatie die zich uitsluitend inzet voor de warmtetransitie: • 3 fte beleidsmedewerkers /projectleiders • 1 fte administratieve ondersteuning • 2 fte energiecoaches Met de bestaande formatie verwachten we voldoende capaciteit te hebben voor het uitvoeren van het warmteprogramma. Vanuit dit warmteprogramma wordt er dus geen aanvullende formatie aangevraagd.

De financiële middelen die gemoeid zijn met de actielijnen uit deze uitvoeringsagenda zijn apart uitgewerkt in hoofdstuk 7 van dit warmteprogramma. 29 Warmteprogramma Noardeast - Fryslân 6 HANDELINGSPERSPECTIEF 6.1 Stappenplan woning verduurzamen Het verduurzamen van je woning kan complex zijn. Afhankelijk van de huidige energetische staat van je woning zijn vaak meerdere ingrepen nodig om te komen tot een aardgasvrije woning. Grofweg gaat het om twee stappen: (1) isoleren in combinatie met ventile ren en (2) een warmtepomp in combinatie met de juiste warmteafgifte. Voor beide stappen heeft de gemeente respectievelijk een Isolatiegids en een Warmtegids opgesteld, zie B ijlage 7 en 8 . In deze gidsen beschrijven we het verduurzamingsproces in detail. In dit hoofdstuk van het warmteprogramma beperken we ons tot een globaal overzicht. 6.1.1 Isoleren en ventileren Verduurzamen begint met het besparen van energie. De meeste energiebesparing realiseer je met isolatie. Hoe beter de woning is geïsoleerd, hoe beter het de warmte kan vasthouden, en hoe minder energie je installatie hoeft op te wekken. Zeker bij de oversta p naar een volledig elektrische warmtepomp is isolatie nodig. Hierover meer in de volgende paragraaf. Iedere woning bestaat uit vier bouwdelen die geïsoleerd kunnen worden: het dak, de muren, de ramen (en deuren) en de vloer.

Figuur 9 toont het warmteverlies per bouwdeel. Het meeste verlies vindt plaats via het dak, omdat warmte opstijgt. Tegelijkertijd, als je een heel goed geïsoleerd dak hebt, maar slechts enkelglas, dan is de kans groot dat er alsnog veel warmte ontsnapt. In de ideale sit uatie voorzie je daarom alle bouwdelen van goede isolatie. Figuur 9 : energieverlies per bouwdeel

30 Warmteprogramma Noardeast - Fryslân Biobased isoleren Daarnaast zijn er verschillende materialen om mee te isoleren, zoals synthetisch, mineraal of biobased. We adviseren om zoveel als mogelijk biobased isolatiematerialen toe te passen. Deze hebben namelijk de laagste milieu - impact en leiden ook tot voordelen voor u als woningeigenaar. Zo leidt het tot gezondste binnenklimaat . De luchtvochtigheid is stabieler, omdat de vocht beter wordt “opgeslagen” in het materiaal. Hierdoor voelt de lucht ook warmer aan, waardoor u minder hoeft te stoken. Tegelijkertijd zijn biobased materialen vaak duurder in aanschaf. Daar staat tegenover dat u hiervoor meer subsidie krijgt vanuit de landelijke ISDE - regeling. Natuurvriendelijk isoleren Het isoleren van uw woning mag niet ten koste gaan van de natuur. Diersoorten als vleermuizen en zwaluwen zijn beschermd, en mogen dus niet aangetast worden. Omdat deze beschermde dieren in uw woning kunnen zitten, moet u hier rekening mee houden als u gaa t isoleren. Met name als u het dak aan de buitenzijde of de muren gaat isoleren , dan is een uitgebreid ecologisch onderzoek nodig . Voor spouwmuren geldt mogelijk een uitzondering. Als u via een eDNA - test kunt aantonen dat er geen sporen van vleermuizen in de spouwmuur zitten, dan mag er geïsoleerd worden. Het isoleren van ramen en vloeren kent geen restricties.

Momenteel werkt de gemeente aan een gemeentebreed ecologisch onderzoek, het zogeheten Soortenmanagementplan (SMP). Zodra dit is afgerond, hoeft u als inwoner niet meer zelf ecologisch onderzoek uit te voeren bij het isoleren van daken of muren. De gemeente verwacht dit onderzoek eind 2027 of begin 2028 af te ronden. Houd de website 14 van de gemeente in de gaten voor updates. Waarom ventileren zo belangrijk is Bij een goed binnenklimaat gaat het niet alleen om voldoende warmte. Ook de luchtkwaliteit moet goed zijn. In een slecht geïsoleerde woning wordt er in principe al op een natuurlijke manier geventileerd. Frisse lucht kan namelijk via naden en kieren de woning al binnenkomen. Bij een goed geïsoleerde woning is dat anders. Daar moet je aanvullende maatregelen nemen om de woning goed te ventileren. Het is niet raadzaam om dit op een natuurlijke manier te doen, bijvoorbeeld door de ramen open te zetten. Dan ontsnapt er namelijk veel warmte. Om die reden zijn er ventilatiesystemen, die op een efficiënte manier frisse lucht aanvoeren. Dat kan via mechanische ventilatie, balansventilatie of een ventilatiewarmtepomp (zie de Slimme Isolatiegids voor meer informatie) . Door deze systemen wordt de lucht niet alleen schoner, maar ook droger. Hierdoor ontstaat er geen schimmelvorming, en zijn de stookkosten lager omdat drogere lucht gemakkelijker op te warmen is.

6.1.2 Installatie: warmtepomp en warmteafgifte Waarschijnlijk verwarmt u uw woning momenteel nog met een cv - ketel. Deze moet op termijn vervangen worden door een duurzame installatie. In Noardeast - Fryslân zijn geen kansen voor warmtenetten. Dit betekent dat uw woning een warmtepomp krijgt. All - electric of hybride? Warmtepompen zijn er in verschillende varianten. Een belangrijk onderscheid is de volledig elektrische (all - electric) en de hybride warmtepomp. De hybride warmtepomp verwarmt ook grotendeels elektrisch, maar op koudere dagen springt de cv - ketel bij. U blij ft dus nog deels op aardgas stoken. Ook de hybride warmtepomp levert al veel besparing op qua uitstoot en qua kosten. Maar de all - electric warmtepomp leidt tot nóg meer besparing, omdat uw woning dan geheel aardgasvrij is. Welke variant het beste bij u pas t, hangt af van uw woning. In algemene zin geldt: is 14 www.noardeast - fryslan.nl/natuurvriendelijk - isoleren 31 Warmteprogramma Noardeast - Fryslân Figuur 10 : schematische weergave van een hybride warmtepomp (cv - ketel + warmtepomp) uw woning al goed geïsoleerd of is het haalbaar om uw woning nog naar een hoog energielabel te isoleren? Kies dan voor een all - electric warmtepomp. Is uw woning nog slecht geïsoleerd, en is het duur om tot een hoog energielabel te komen? Kies dan voor een hybride warmtepomp.

Bekijk dus eerst de mogelijkheden van isolatie en kies daarna voor de juiste installatie. Aanvullend kan er bij een hybride warmtepomp voor gekozen worden om ook een warmtepompboiler aan te schaffen. Deze voorziet in een elektrische oplossing voor het tapwater. Zo wordt er meer gas en uitstoot bespaard. Op basis van lucht, bodem of water? Warmtepompen kunnen daarnaast door verschillende bronnen worden gevoed , zie de Slimme Warmtegids voor een uitgebreid overzicht . De meeste toegepaste en goedkoopste variant is de luchtwarmtepomp. Uw heeft dan een ventilator aan uw woning, die buitenlucht aanzuigt en dat opwarmt naar een comfortabele temperatuur. Er zijn ook bodemwarmtepompen, die ondergronds in uw tuin worden geplaatst. Zij gebruiken de temperatuur van de bodem als bron. Omdat de bodemtemperatuur in de winter hoger is dan de buitenlucht, heeft uw warmtepomp minder elektriciteit nodig en heeft u dus lagere ene rgiekosten. Daar staat tegenover dat een bodemwarmtepomp duurder in aanschaf is. Tot slot is er ook nog de waterwarmtepomp, die warmte onttrekt aan oppervlaktewater zoals een kanaal. We spreken dan van aquathermie. Ook het water is in de winter warmer dan de buitenlucht, met lagere energielasten tot gevolg. Bovendien is de waterwarmtepomp in aanschaf goedkoper dan de bodemwarmtepomp.

Woont u dus nabij oppervlaktewater? Dan kan de waterwarmtepomp voor u een betaalbare oplossing zijn. Voor meer informatie over de waterwarmtepomp, zoals de kosten en het vergunningsproces, zie de handreiking individuele aquathermie ( B ijlage 9 ).

32 Warmteprogramma Noardeast - Fryslân Warmteafgifte: waarom meer oppervlakte nodig is Een warmtepomp, met name de volledig elektrische warmtepomp, produceert warmte op een lagere temperatuur dan je cv - ketel. Met gas zijn namelijk gemakkelijker hogere temperaturen te bereiken dan met elektriciteit. Vaak zijn je radiatoren (of andere vormen v an warmteafgifte) ingesteld op de hoge temperatuur van je cv - ketel. Als de aanvoertemperatuur omlaag gaat, dan hebben de radiatoren niet altijd voldoende vermogen om je woning snel en comfortabel te verwarmen. Om dezelfde verwarming te realiseren, heb je d aarom een groter oppervlakte aan warmteafgifte nodig. Dit kun je realiseren door grotere radiatoren te installeren. Of door vloerverwarming aan te brengen. Je vloer heeft namelijk een groot oppervlakte en is daarom erg geschikt om te dienen als verwarming. Hoe groter het oppervlak, hoe lager de temperatuur van de warmtepomp kan zijn, en hoe minder elektriciteit je verbruikt. Welk type warmteafgifte geschikt is, hangt af van je woning. Netbewust handelen Met warmtepompen, elektrisch koken en laadpalen stijgt ons elektriciteitsverbruik. Als we onze apparaten allemaal op dezelfde piekmomenten gebruiken, dan raakt het netwerk overbelast. Met netbewust handelen gaan we hier slimmer mee om.

Dat begint bij minde r energie te verbruiken, bijvoorbeeld door je woning goed te isoleren of minder apparaten te gebruiken. Vervolgens kunnen we ons verbruik qua timing op elkaar afstemmen, met name door tussen 16:00 uur en 21:00 uur bewuster om te gaan met energie. Zet bijvoorbeeld de wasmachine eerder op de dag aan, of laad je auto ’s nachts. Of als je zonnepanelen hebt, probeer dan zoveel als mogelijk apparaten op zonnige momenten aan te zetten, z odat je de energie direct verbruikt en het elektriciteitsnetwerk niet nodig hebt. Tot slot kun je ook een batterij aanschaffen. Denk er wel om dat je de batterij zoveel mogelijk oplaadt op zonnige momenten en dat, als je to ch bij moet laden van het elektriciteitsnetwerk, je dit niet doet op piekmomenten. Probeer ook zoveel mogelijk te ontladen voor je eigen gebruik en het op piekmomenten niet in te voeden op het netwerk. Anders vererger je de netcongestie juist. Als we allemaal netbewust handelen, dan is er minder netverzwaring nodig en hebben we gezamenlijk een goedkoper energiesysteem. Kijk meer tips over slim omgaan met stroom op www.zetookdeknopom.nl . 6.1.3 Maak een afspraak met de energieadviseur! Verduurzamen is altijd maatwerk. De benodigde isolatiemaatregelen, het ventilatiesysteem, het type warmtepomp en de warmteafgifte : het hang t allemaal af van de huidige staat van je woning.

Er is geen advies dat voor elke woning geldt. Daarom biedt de gemeente een gratis advies op maat aan. Maak via de website van de gemeente een afspraak met de energieadviseur 15 . Deze adviseur komt thuis bij u langs om te woning te inspecteren . Op basis daarvan wordt een energierapport gemaakt, waarin alle geschikte verduurzamingsmaatregelen op een rij worden gezet. Zo weet u precies wat er nodig is om uw woning aardgasvrij te maken. 6.2 Financieel Juist omdat verduurzamen altijd maatwerk, is het niet zinvol om gemiddelde investeringen en terugverdientijden weer te geven in dit warmteprogramma . Zo valt niet op voorhand te zeggen of het investeren in een hybride warmtepomp financieel meer rendeert dan investeren in een volledig elektrische warmtepomp. Dat hangt af van uw woning. Maak daarom een afspraak voor een gratis energieadvies. In dat rappor t krijgt u in detail inzicht in de totale investering en de terugverdientijden. Voor een globaal overzicht van kosten verwijzen we door naar de website van Milieu Centraal 16 . Houd daarbij ook rekening met de waardestijging van uw woning. Volgens 15 www.noardeast - fryslan.nl/energie - adviseur 16 www.milieucentraal.nl/ 33 Warmteprogramma Noardeast - Fryslân onderzoek van Brainbay 17 verdienen verduurzamingsmaatregelen zich bijna dubbel terug in de woningwaarde.

Dat betekent dat voor elke investering die u doet in verduurzaming, uw woningwaarde bijna tweemaal zoveel stijgt als het geïnvesteerde bedrag! Daarnaast kun u gebruik maken van verschillende subsidies en leningen. 6.2.1 Subsidies voor verduurzaming De meeste subsidies die landelijk en gemeentelijk worden aangeboden hebben betrekking op koopwoningen. Onderstaande tabel toont de subsidies voor koopwoningen. Let op, deze subsidies zijn allemaal stapelbaar. Dat betekent dat u alle subsidies kunt optellen , mits u aan de voorwaarden voldoet. Subsidies voor verduurzaming Voor welke . maatregelen? Welk bedrag? Voorwaarden 1. Gemeentelijke isolatiesubsidie 18 • Dakisolatie • Vloerisolatie • Raam - en deurisolatie • Muurisolatie • € 2.800 • Minimaal twee slecht geïsoleerde bouwdelen • WOZ - waarde tot € 477.000 • Minimale oppervlakten en Rc - waarden 1a. Aanvulling provincie • Dakisolatie • Vloerisolatie • Raam - en deurisolatie • Muurisolatie • € 2.500 • Voorwaarden gemeentelijke subsidie • I nkomen tot 150% van het sociaal minimum. 2. Gemeentelijke warmtepomp - subsidie (volgt) • Hybride warmtepomp • All - electric warmtepomp • Warmtepompboiler • € 1.000 • € 2.000 • € 500 • Warmtepompen en - boiler staan op meldcodelijst ISDE 3 .

ISDE 19 • Isolatie (zie hierboven) • Ventilatie • Hybride warmtepomp • All - electric warmtepomp • Warmtepompboiler • Isolatie p er vierkante meter • Ventilatie € 400 • Warmtepomp vast bedrag, afhankelijk van type (circa € 3.000) • Isolatie: m inimale oppervlakten en Rc - waarden • Warmtepompen en - boiler staan op meldcodelijst ISDE 17 nhg.nl/media/rpfn513h/brainb - 4.pdf 18 www.noardeast - fryslan.nl/isolatiesubsidie 19 www.rvo.nl/isde 34 Warmteprogramma Noardeast - Fryslân 4 . Volkshuis - vestingsfonds 20 • Isolatie • Ventilatie • Achterstallig onderhoud • Gemiddeld € 30.000 • Inkomen tot 150% van het sociaal minimum • Slecht geïsoleerde woning Tabel 4: overzicht van subsidies voor koopwoningen Naast subsidies voor koopwoningen zijn er ook subsidies voor andere doelgroepen: • Subsidieregeling Verduurzaming voor VvE’s ( SVVE ): subsidies voor energieadvies, isolatie en warmtepompen voor Verenigingen van Eigenaren. • Subsidieregeling Verduurzaming en Onderhoud Huurwoningen (SVOH) : subsidies voor isolatie, ventilatie, warmtepompen en onderhoud, voor verhuurders (particulier of zakelijk). • Subsidieregeling procesondersteuning opschaling renovatieprojecten (SPOR) : procesondersteuning voor een gezamenlijk renovatieproject, voor een samenwerkingsverband van eigenaren (koop, particuliere verhuur, VvE’s, etc.).

6.2.2 Leningen voor verduurzaming Landelijk is het Warmtefonds beschikbaar voor duurzaamheidsleningen. Huishoudens met een jaarinkomen tot € 60.000 kunnen lenen tegen een rente van 0%. Aanvullend geldt voor huishoudens met geldzorgen dat zij niet hoeven af te lossen, als hun financiële sit uatie dat niet toelaat. Huishoudens met een hoger inkomen dan € 60.000 lenen tegen een marktconform tarief. Met de Energiebespaarlening van het Warmtefonds kunnen isolatiemaatregelen, ventilatie, warmtepompen en thuisbatterijen gefinancierd worden. Kijk vo or meer informatie op de website van het Warmtefonds 21 . Tot voor kort had de gemeente ook eigen duurzaamheidsleningen: de stimuleringslening, de verzilverlening en de starterslening. Door het succes van deze leningen is het budget helaas overschreden. De gemeente verkent of het mogelijk is om deze leningen te v erlengen, en of dat zinvol is nu het Warmtefonds ook beschikbaar is. 6.3 V erduurzamen: heb ik daar een vergunning voor nodig? In sommige gevallen is het verduurzamen van je woning vergunningsplichtig. Als er een vergunning nodig is, dan wordt getoetst of je beoogde verduurzamingsmaatregelen voldoen aan de welstandscriteria. Dit zijn regels die ervoor zorgen dat de ruimtelijke kwaliteit van gebouwen geborgd wordt.

Er zijn zowel algemene welstandscriteri a als welstandcriteria die gelden voor een specifiek gebied (gebiedsgericht), denk bijvoorbeeld aan de beschermde stads - en dorpsgezichten in onze gemeente. Welke criteria gelden voor uw woning, hangt af van uw situatie. Dat is altijd maatwerk. Hiervoor ve rwijzen we u naar het welstandsbeleid 22 van de gemeente. 20 www.noardeast - fryslan.nl/volkshuisvestingsfonds 21 www.warmtefonds.nl 22 www.noardeastfryslan.maps.arcgis.com/apps/instant/sidebar/index.html?appid=17e1c3b3dc914a7c97fea958 7b0a7791 35 Warmteprogramma Noardeast - Fryslân Beschermde stads - en dorpsgezichten en monumenten Woont u in een beschermd stads - of dorpsgezicht? Of woont u in een monument? Dan is het verduurzamen van uw woning vaak vergunningsplichtig. Hier gelden dus aanvullende welstandscriteria. Voor beschermde gezichten heeft de gemeente separate regels 23 voor zonnepanelen, zonnecollectoren, warmtepompen, airco’s en thuisbatterijen. Zo moet de buitenunit van de lucht warmtepomp bijvoorbeeld minimaal 3 meter teruggerooid worden (verder naar achteren geplaatst), zodat de buitenunit het straatbeeld minder aantast. Overige woningen Voor de rest van de woningen geldt dat de vergunningsplicht afhangt van de verduurzamingsmaatregelen die je treft.

Warmtepompen zijn over het algemeen vergunningsvrij, namelijk als de buitenunit niet hoger is dan 1 meter en de oppervlakte kleiner dan 2 m 2 . De meeste warmtepompen vallen binnen deze marge. Echter, mocht de buitenunit van uw warmtepomp groter zijn, dan moet u wel een vergunning aanvragen. Ook bij isolatie zijn de meeste maatregelen vergunningsvrij. Dat geldt voor de maatregelen die het aangezicht ( de buitenkan t) van de woning niet aantasten. Denk bijvoorbeeld aan vloerisolatie, dakisolatie aan de binnenzijde en spouwmuurisolatie. Isolatiemaatregelen die de buitenkant van het huis w é l veranderen, zoals nieuwe kozijnen, dakisolatie aan de buitenzijde en een voorzetwand voor de buitenmuur, kunnen wel vergunningsplichtig zijn. Dit geldt met name voor de bouwdelen die in zicht zijn van het openbaar gebied, zoals de voorgevel. De achterzijde van het huis, of een zijgevel die niet in zicht is van openbaar gebied, zijn dan wel weer vergunningsvrij. Samengevat heb je een vergunning nodig voor het verduurzamen van je woning, als: • Je in een beschermd stads - of dorpsgezicht woont; • Je in een monument woont; • De buitenunit van je warmtepomp hoger is dan 1 meter of een oppervlakte heeft groter dan 2 m 2 . • Je bouwdelen isoleert, die de buitenkant van je woning aantasten én die zichtbaar zijn vanaf het openbaar gebied.

Twijfel je of een vergunning ook geldt voor jouw woning? En welke regels daar aan vastzitten? Neem dan contact op met het klantencontactcentrum van de gemeente via kccvergunningen@noardeast - fryslan.nl . 23 https://www.noardeast - fryslan.nl/beleidsregel - zonnepanelen - en - collectoren - en - buitenunits - van - warmtepompen - aircos - en - thuisbatterijen - beschermde - stads - en - dorpsgezichten 36 Warmteprogramma Noardeast - Fryslân 7 FINANCIËN 7.1 Begroting warmteprogramma De meeste actielijnen, die zijn voorgesteld in de uitvoeringsagenda, vergen alleen inzet van eigen personeel. Deze capaciteit is al structureel geborgd. Daarom hebben deze actielijnen geen impact op de begroting van het warmteprogramma. Er zijn in totaal d rie actielijnen, die vragen om extra middelen vanuit het warmteprogramma. Net als de structurele personeelslasten worden deze drie actielijnen bekostigd uit de regeling Capaciteit Decentrale Overheden Klimaat - en Energiebeleid (CDOKE). Ketenaanpak/energieloket: energieadviseur Al meer dan 5 jaar biedt de gemeente gratis energieadvies aan. Het advies is een belangrijke spil in de maatwerk begeleiding vanuit de ketenaanpak. Om dit advies ook tot en met 2030 kosteloos aan te kunnen bieden, reserveren we per jaar € 125.000, op basis van een geschat aantal van 250 huishoudens per jaar.

Specialistisch energieadvies voor monumenten Monumenten zijn complexer om te verduurzamen en vragen daarom om specialistisch advies. Aanvullend op bovenstaande energieadviezen reserveren we daarom separate middelen voor monumenten. Omdat de regeling vanuit het Restauratiefonds momenteel wordt aangepast, is niet met zekerheid te zeggen welke korting zij bieden, en welke aanvullende middelen nodig zijn om het energieadvies gratis te maken voor huishoudens. Op basis van de eerdere regel ing reserveren we een ruim bedrag van € 120.000. Subsidie warmtepompen De gemeente heeft de ambitie om 6.000 woningen te voorzien van een (hybride) warmtepomp. Zoals eerder aangegeven verwachten we dat driekwart van deze woningen koopwoningen z ullen betreffen. Dit betekent dat we de komende 10 jaar financiering nodig hebben voor 4.500 koopwoningen. Omdat het subsidiebedrag varieert per woning, afhankelijk van het type warmtepomp (en eventueel warmtepompboiler), is het totaal benodigde bedrag niet exa ct in te schatten. Naar schatting bedraagt dit circa € 6.000.000 tot en met 2035. Omdat we de komende jaren nog meer middelen ontvangen vanuit het Rijk, kan het benodigde bedrag nog niet volledig begroot worden. Vooralsnog is een bedrag van € 2.000.000 beschikbaar. We vullen deze subsidiepot verder aan, zodra we meer middelen ontvangen.

Regeling Incidenteel bedrag Reguliere energieadvies € 625.000 Energieadvies monumenten € 120.000 Subsidie warmtepompen € 2.000.000 Totaal € 2.745.000 Tabel 5: begroting warmteprogramma 37 Warmteprogramma Noardeast - Fryslân 7.2 Middelen buiten begroting warmteprogramma Parallel aan het warmteprogramma lopen al verschillende regelingen, die hun eigen begroting kennen. Dat geldt met name voor de gemeentelijke isolatiesubsidie en de aanvullende regeling Volkshuisvestingsfonds voor huishoudens met een smalle beurs. Isolatiesubsidie Noardeast - Fryslân heeft vanuit de regeling ‘Lokale aanpak isolatie’, ofwel het Nationaal Isolatieprogramma, middelen ontvangen om tot en met 2030 een kleine 5.000 koopwoningen te isoleren. Deze regeling is daarmee een cruciaal onderdeel van onze doelstelli ng om 10.000 woningen te isoleren voor 2035 (zie hoofdstuk 4). In totaal is voor de gemeentelijke isolatiesubsidie een bedrag van circa € 1 0,9 miljoen beschikbaar. Vanaf medio 2024 tot en met eind 2025 is reeds € 2 miljoen besteed. Hiermee hebben ruim 700 huishoudens hun woning kunnen isoleren, resulterend in een kleine 1.000 geïsoleerde bouwdelen. Volkshuisvestingsfonds Vanuit onze regeling Volkshuisvestingsfonds is tot en met 2033 ongeveer € 10 miljoen beschikbaar aan subsidies voor isolatie en achterstallig onderhoud.

Met een gemiddeld subsidiebedrag van € 30.000 verwachten we ruim 300 huishoudens met een smalle beurs t e kunnen ondersteunen. Tot en met de zomer van 2026 hadden 100 huishoudens zich aangemeld voor de regeling. Omdat het renoveren van deze woningen een langdurig traject betreft, worden de eerste woningen in het najaar van 2026 opgeleverd. 38 Warmteprogramma Noardeast - Fryslân 8 LIJST VAN BIJLAGEN • Bijlage 1: Evaluatie Transitievisie Warmte • Bijlage 2: Participatiestrategie en - verslag • Bijlage 3: De Startanalyse • Bijlage 4: Plan - mer - beoordeling • Bijlage 5: Ambitiedocument • Bijlage 6: Uitgangspuntennotitie • Bijlage 7 : Slimme Isolatiegids • Bijlage 8 : Slimme Warmtegids • Bijlage 9 : Handreiking individuele aquathermie • Bijlage 10: Reactienota zienswijze concept warmteprogramma

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://noardeastfryslan.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/5374392e-49ec-4f07-aa1b-e38cfef79de5?agendaItemId=6632bd3c-938b-4259-a571-823fb1c01e2c