Bijlage 0 - Warmteprogramma Noardeast-Fryslân
Tekst van het document
Warmteprogramma Definitieve versie 25 augustus 2026 COLOFON Opdrachtgever E. Broos Rapport gegevens Rapport W armteprogramma Noardeast - Fryslân Opsteller S. Elverdink Vastgesteld Door College van burgemeesters en wethouders Noardeast - Fryslân Datum 25 - 08 - 2026 Paraaf Gemeente Noardeast - Fryslân Postbus 1 9 100 AA Dokkum Tel. (0519) 29 88 88 info@noardeast - fryslan.nl www.noardeast - fryslan.nl 1 Warmteprogramma Noardeast - Fryslân INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING ................................ ................................ ................................ ................................ ......... 3 1.1 De warmtetransitie in Noardeast-Fryslân .................................................................................... 3 1.2 Van visie naar programma ........................................................................................................... 3 1.3 Proces warmteprogramma .......................................................................................................... 4 1.4 Leeswijzer ..................................................................................................................................... 4 2 WAT IS EEN WARMTEPROGRAMMA? ................................ ................................ .............................
5 2.1 Wat is een warmteprogramma? .................................................................................................. 5 2.2 Aanwijsbevoegdheid .................................................................................................................... 6 2.3 Versnelling van de warmtetransitie via het warmteprogramma................................................. 6 3 DUURZAME WARMTEBRONNEN ................................ ................................ ................................ .... 7 3.1 Voorkeursoplossing per dorp of wijk: de Startanalyse ................................................................ 7 3.2 Impact op het milieu: plan-mer-beoordeling............................................................................... 9 3.3 Groen gas ................................................................................................................................... 10 4 AMBITIE EN UITGANGSPUNTEN WARMTEPROGRAMMA ................................ ......................... 11 4.1 Kaders voor de uitvoering .......................................................................................................... 11 4.2 Ambitie warmteprogramma: versnelling van de warmtetransitie ............................................
11 4.3 Uitgangspunten warmteprogramma ......................................................................................... 12 5 UITVOERINGSAGENDA ................................ ................................ ................................ ................... 14 5.1 Hulp voor iedereen .................................................................................................................... 14 5.2 Extra hulp voor doelgroepen ..................................................................................................... 19 5.3 De basis op orde ......................................................................................................................... 26 6 HANDELINGSPERSPECTIEF ................................ ................................ ................................ .......... 29 6.1 Stappenplan woning verduurzamen .......................................................................................... 29 2 Warmteprogramma Noardeast - Fryslân 6.2 Financieel ................................................................................................................................... 32 6.3 Verduurzamen: heb ik daar een vergunning voor nodig? ......................................................... 34 7 FINANCIËN ................................ ................................ ................................
................................ ...... 36 7.1 Begroting warmteprogramma ................................................................................................... 36 7.2 Middelen buiten begroting warmteprogramma........................................................................ 37 8 LIJST VAN BIJLAGEN ................................ ................................ ................................ ...................... 38 3 Warmteprogramma Noardeast - Fryslân 1 INLEIDING 1.1 De w armtetransitie in Noardeast - Fryslân Alle woningen en andere gebouwen in Noardeast - Fryslân moeten uiterlijk in 2050 zijn verduurzaamd. Voor het verwarmen van gebouwen wordt nu veelal nog aardgas gebruikt. De benodigde overstap van aardgas naar duurzame warmtebronnen noemen we ook wel de warmtetransitie. Gemeenten hebben de regierol in deze transitie. Dit betekent dat wij als gemeente primair verantwoordelijk zijn om de voortgang te borgen. Als gemeente zijn wij het aanspreekpunt voor onze i nwoners en ondernemers , om hen te begeleiden in h et verduurzamingstraject. Want hoeveel kan een huishouden nog besparen op energiekosten via isolatie? En wanneer is de woning geschikt voor bijvoorbeeld een warmtepomp? En aan welke wet - en regelgeving moet een bedrijfspand allemaal voldoen? Al dit soort vraagstukken komen terug in het beleid van de gemeente via dit warmteprogramma.
1.2 Van visie naar programma Noardeast - Fryslân heeft al een aantal jaren ervaring in de warmtetransitie. In 2021 stelde de gemeente namelijk al de Transitievisie Warmte (TVW) vast, de voorloper van het warmteprogramma. De evaluatie van dit beleid vindt u in Bijlage 1. De afgelopen jaren onderzochten we onder andere de kansrijkheid van warmtenetten in onze gemeente, specifiek voor Eanjum en Dokkum Fûgellân. Ook ontwikkelden we nieuwe subsidies, zoals de gemeentelijke isolatiesubsidie 1 en het Volkshuisvestingfonds 2 . Daarnaast breidden we de begeleiding die we bewoners bieden steeds verder uit. Waar we begonnen met gratis energieadvies, ondersteunen onze energiecoaches nu ook bij het aan vragen van subsidies, leningen en zelf s het opvragen van offertes. Aan de hand van de evaluatie en opgedane ervaring en kennis kunnen we in dit warmteprogramma bijsturen op ons beleid. Waar de TVW vooral nog breed de mogelijkheden beschreef, is het doel van het warmteprogramma om een concretiseringsslag te maken. De stap van visie naar programma vraagt namelijk dat we concretere keuzes maken voor wat wel en vooral ook wat niet werkt in Noardeast - Fryslân. Want hoe concreter de keuzes in het warmteprogramma zijn, hoe duidelijker het handelingsperspectief dat we aan onze inwoners en ondernemers kunnen bieden.
Figuur 1 : verduurzaming woning ; isolatie, ventilatie en eigen opwekking 1 https://www.noardeast - fryslan.nl/subsidie - voor - isolatie 2 https://www.noardeast - fryslan.nl/volkshuisvestingsfonds
4 Warmteprogramma Noardeast - Fryslân 1.3 Proces warmteprogramma Bij de totstandkoming van dit warmteprogramma zijn verschillende belanghebbenden betrokken. Denk bijvoorbeeld aan energiecoöperaties, netbeheerders, woningcorporaties en interne vakafdelingen. Ook is een enquête uitgevoerd onder inwoners van de gemeente No ardeast - Fryslân. De aandachtspunten van deze enquête zijn verwerkt in de uitvoeringsagenda van dit warmteprogramma. Onze participatieaanpak inclusief de uitkomsten (het verslag) is in detail beschreven in Bijlage 2. Daarnaast heeft het concept warmteprogramma ter inzage gelegen van 25 maart tot en met 6 mei 2026. Inwoners en andere belanghebbenden hadden gedurende deze periode de gelegenheid om een zienswijze in te dienen. Alleen netbeheerder Liander heeft van deze mo gelijkheid gebruikt gemaakt, zie Bijlage 10 voor onze reactie op deze zienswijze. 1.4 Leeswijzer In de volgende hoofdstukken bouwen we het warmteprogramma stapsgewijs op. We beginnen in hoofdstuk 2 met een overzicht van wat het warmteprogramma wel en niet is. In hoofdstuk 3 volgt een discussie over duurzame warmtetechnieken , met name in het kader van betaalbaarheid .
Zijn er in onze gemeente kansen nog voor warmtenetten, of stappen de meeste woningen over op een warmtepomp? Aan de hand van deze techniekkeuze komen we in hoofdstuk 4 tot een ambitie voor het warmteprogramma: hoeveel woningen moeten er in 2035 verduurzaamd zijn ? Ook definiëren we verschillende uitgangspunten, die richtinggevend zijn voor de warmtetransitie van de komende jaren. Aan de hand van de kaders van zowel de ambitie als de uitgangspunten werken we in hoofdstuk 5 de uitvoeringsagenda uit: welke concrete actiel ijnen zet de gemeente de komende jaren uit om de warmtetransitie te versnellen? Tot slot vertalen we deze actielijnen in hoofdstuk 6 naar concreet handelingsperspectief voor zowel inwoners als ondernemers. Want hoe zorgen wij ervoor dat zij zo optimaal mog elijk worden begeleid in hun verduurzamingsopgave? Het warmteprogramma sluit in hoofdstuk 7 af met een financieel overzicht. Met dit warmteprogramma zet de gemeente Noardeast - Fryslân de volgende stap richting een duurzame gebouwenvoorraad in 2050. 5 Warmteprogramma Noardeast - Fryslân 2 WAT IS EEN WARMTEPROGRAMMA? 2.1 Wat is een warmteprogramma? Het warmteprogramma heeft betrekking op de sector gebouwde omgeving. Dit is één van de vijf sectoren van het Klimaatakkoord (zie Figuur 2 ). De gebouwde omgeving heeft betrekking op alle woningen en gebouwen, die in onze gemeente staan.
Het gaat daarbij specifiek om de warmtevraag, dat wil zeggen de energie die nodig is voor ruimteverwarming , tapwater en koken . De overige energievraag van woningen voor bijvoorbeeld verlichting en apparaten valt in principe onder de klimaattafel elektriciteit. Tegelijkertijd is er ook veel samenhang in de sectoren. De warmtevraag kan bijvoorbeeld grotendeels geëlektrificeerd wor den als er warmtepompen worden toegepast. Het hoofddoel van de warmtetransitie is in elk geval om de CO 2 - uitstoot van de gebouwde omgeving te reduceren. In de praktijk betekent dit dat gebouwen die nu vaak nog aardgas verbruiken, over moeten stappen naar een duurzaam alternatief. Figuur 2 : Klimaatakkoord verdeeld in sectoren Gemeenten zijn verplicht om uiterlijk eind 202 7 een warmteprogramma vast te stellen 3 . Vervolgens moet dit warmteprogramma iedere 5 jaar geactualiseerd worden. Het warmteprogramma is een strategisch beleidsinstrument . Gemeenten geven d aarbij aan welke activiteiten de komende 10 jaar nodig zijn om de warmtetransitie te versnellen. Het huidige warmteprogramma gaat dus in op het pad tot en met 2035. Belangrijk is dat het warmteprogramma een zelfbindend instrument is. De gemeente committeert zichzelf aan bepaalde acties en regelingen. Dit betekent dat het warmteprogramma an sich nog geen recht s gevolgen heeft voor burgers.
Met alleen dit beleid kunnen huishoudens bijvoorbeeld (nog) niet worden gedwongen om te verduurzamen. Echter, vanuit recente wetgeving 3 hebben gemeenten wel de beschikking over een nieuw instrument: de aanwijsbevoegdheid. 3 Het verplichte warmteprogramma en de aanwijsbevoegdheid volgen beide uit de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw) .
6 Warmteprogramma Noardeast - Fryslân 2.2 Aanwijsbevoegdheid Vooralsnog verduurzamen inwoners en ondernemers op vrijwillige basis. Met de komst van de aanwijsbevoegdheid kunnen gemeenten daar verandering in brengen. Met dit instrument kunnen gemeenten namelijk dorpen of wijken aanwijzen, waar binnen een redelijke termijn (circa 8 tot 10 jaar) helemaal aardgasvrij moeten zijn. Aan het eind van die periode wordt de gaslevering daadwerkelijk beëindigd . Aan het inzetten van dit instrument zitten wel strenge voorwaarden verbonden. Zo moet de gemeente de haalbaarheid en betaalbaarheid van het duurzame alternatief goed onderbouwen en moeten belanghebbenden nadrukkelijk worden betrokken bij de totstandkoming. Ook kunnen gebouweigenaren altijd afwijken van het do or de gemeente gekozen alternatief, mits dat even duurzaam is. Gemeenten zijn overigens niet verplicht om de aanwijsbevoegdheid in te zetten. Een gemeente kan er bijvoorbeeld ook voor kiezen om pas in een later warmteprogramma (bijvoorbeeld in 2035 of 2040) dit instrument te hanteren. Duidelijk is in elk geval wel dat de aanwijsbevoegdheid gemeenten de bevoegdheid geeft om te sturen op een betaalbare warmtetransitie. Want als gasnetten in stand moeten worden gehouden voor een handvol huishoudens , dan lopen de maatschappelijke kosten van de warmtetransitie fors op.
Bovendien zijn gemeenten vanuit hun regierol verantwoordelijk om de warmtetransitie uiterlijk in 2050 te realiseren . Het is aan de gemeente om te bepalen of dat lukt met alleen stimulerende maatregelen (de wortel) of dat uiteindelijk ook de aanwijsbevoegdheid (de stok) nodig is. En als inderdaad de stok nodig is , wat de juiste timing van dit instrument dan is. Wat betekent de aanwijsbevoegdheid dan voor dit warmteprogramma? Belangrijk is dat gemeenten in het warmteprogramma alleen het voornemen kunnen doen om dit instrument in te zetten. Vandaar dat dit beleidsdocument alleen zelfbindend is. Pas als dit voorneme n in een later stadium vertaald wordt in het omgevingsplan, dan is het bindend voor bewoners en ondernemers. Ook de motivering voor het voldoen aan de eerdergenoemde voorwaarden volgt pas bij het omzetten in regels in het omgevingsplan. Voor nu beperkt de discussie zich dus tot het voornemen. In hoofdstuk 3, de ambitie voor dit warmteprogramma, gaan we daar verder op in. 2.3 Versnelling van de warmtetransitie via het warmteprogramma Los van de discussie over de aanwijsbevoegdheid kan de gemeente via verschillende activiteiten versnelling van de warmtetransitie realiseren. Denk bijvoorbeeld aan het bieden van de juiste ondersteuning , zodat bewoners weten welke verduurzamingsmaatregelen ze kunnen treffen.
Waarbij we aandacht hebben voor verschillende doelgroepen, zoals woningeigenaren, huurders, Verenigingen van Eigenaren ( VvE’s ) , woningen met een laag energielabel, monumenten en karakteristieke panden, huishoudens met een smalle beurs, etc. Of denk aan het opzetten van nieuwe financiële regelingen, zoals subsidies en leningen. Het doel van het warmteprogramma is om te komen tot een selectie van activiteiten, die voldoende versnelling aanbrengen in deze transitie. 7 Warmteprogramma Noardeast - Fryslân 3 DUURZAME WARMTEBRONNEN 3.1 Voorkeursoplossing per dorp of wijk : de Startanalyse Eén van de belangrijkste keuzes die de gemeente maakt in het warmteprogramma is de selectie van het duurzame alternatief voor aardgas. Om het simpel te verwoorden, gaat het eigenlijk om twee technieken: een warmtenet voor de hele wijk, of een warmtepomp per individue el gebouw . Vervolgens zijn de beide technieken wel weer verder onder te verdelen. Zo kunnen warmtenetten gevoed worden door verschillende bronnen (zoals aquathermie, restwarmte van industrie en geothermie) en kunnen ze de warmte op verschillende temperaturen (van een zeer lage temperatuur van 15 graden tot een hoge temperatuur van 70 graden) naar de woning brengen. Ook de warmtepomp kan op verschillende bronnen werken (lucht, bodem en oppervlaktewater).
Daarnaast zijn er warmtepompen die volledig elektrisch opereren (de all - electric warmtepomp) en warmtepompen die voor de piekvraag nog ondersteund worden door een gasketel (de hybride warmtepomp) . Om deze technieken met elkaar te vergelijken heeft het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) de Startanalyse ontwikkeld . De Startanalyse maakt een vergelijking van duurzame technieken mogelijk op nationale kosten. Daarmee is deze analyse belangrijk voor de betaalbaarheid van de warmtetransitie (zie paragraaf 4.3 : uitgangspunten). Specifiek gaat het om de volgende vier strategieën: • Strategie 1: de volledig elektrische warmtepomp; • Strategie 2: een warmtenet op midden - of hoge temperatuur (70 graden); • Strategie 3: een warmtenet op (zeer)lage temperatuur (15 - 50 graden); • Strategie 4: de hybride warmtepomp met duurzaam gas. De analyse is uitgewerkt in Bijlage 3 . In dit hoofdstuk beperken we ons tot de belangrijkste conclusie van de Startanalyse. 3.1.1 Conclusie 1: geen kansen voor warmtenetten In eerste instantie wijst de Startanalyse bepaalde wijken in onze gemeente wel toe aan een warmtenet met lage temperatuur. Echter, als we dieper in de cijfers duiken, zien we dat maar een gering percentage van de gebouwen in die wijken aansluit op het warmtenet. Het gros van de woningen krijgt alsnog een individuele warmtepomp.
I n de praktijk zijn er daardoor te weinig aansluitingen om te komen tot een rendabele business case van een warmtenet. Deze bevindingen sluiten aan op de evaluatie van de Transitievisie Warmte. Daaruit bleek dat de warmtenetten van Eanjum en Dokkum Fûgellân ook niet tot een positieve business case konden komen . Terwijl die berekeningen er ook nog eens vanuit gingen dat alle gebouwen in de wijk aansloten. De combinatie van de Startanalyse en onze eigen ervaringen maakt dat we momenteel geen aanknopingspunten zien v oor warmtenetten. Dat betekent ook dat de duurzame warmtebronnen die afhankelijk zijn van een warmtenet om die bron te benutten, geen potentie hebben in onze gemeente. Denk bijvoorbeeld aan restwarmte en geothermie. 3.1.2 Conclusie 2: er is nog geen duidelijke voorkeur voor de all - electric of hybride warmtepomp De eerste conclusie impliceert dat in principe alle gebouwen in Noardeast - Fryslân zullen overstappen op een warmtepomp. Vervolgens is het de vraag welk type warmtepomp betaalbaarder is, de all - electric of de hybride variant. Het standaardmodel van de Startanalyse geeft in eerste instantie een duidelijke voorkeur aan voor de hybride warmtepomp met groen gas. Maar dat result aat is erg gevoelig voor de beschikbaarheid en betaalbarheid van groen gas.
A ls de beschikbaarheid van groen gas halveert , dan zal ongeveer de helft van gebouwen overstappen op een all - electric warmtepomp. De prijs van groen gas heeft nog een groter effect. Bij een hoge prijs 8 Warmteprogramma Noardeast - Fryslân van groen gas is voor geen enkel gebouw de hybride warmtepomp de voorkeursoplossing. In dat geval stappen alle gebouwen dus over op een all - electric warmtepomp. Dit betekent dat er momenteel nog geen harde conclusie te trekken is qua type warmtepomp. Veel hangt af van de ontwikkeling van groen gas in de komende jaren. Groen gas is dus van groot belang voor de betaalbaarheid van de warmtetransitie. Actieve sturing van de gemeente zal nodig zijn om voldoende groen gas te produceren en om dat groen gas op een betaalbare manier toe te wijzen aan de warmtetransitie. Andere sectoren, zoals industrie en vervoer, concurreren namelijk ook om de inzet van groen gas, en zijn daarbij vaak in staat om hogere prijzen te bieden. Meer hierover in paragraaf 3.3. 3.1.3 Van conclusie naar handelingsperspectief Waar de Startanalyse alleen een vergelijking maakt op wijkniveau, kunnen er vanzelfsprekend ook verschillen ontstaan tussen woningen binnen een wijk.
In een goed geïsoleerde woning is het gemakkelijker om direct over te stappen naar een volledig elektrisch e warmtepomp, terwijl voor slecht geïsoleerde woningen met een hoog energieverbruik de hybride warmtepomp misschien meer rendement levert. In feite is het maatwerk per woning. In hoofdstuk 6 gaan we verder in op het handelingsperspectief voor individuele bewoners. In elk geval betekent dit dat wijken in de Startanalyse ook kunnen worden toegewezen aan een combinatie van strategie 1 en 4. Hoe die verdeling precies wordt, kunnen we op dit moment dus nog niet met zekerheid zeggen. Om die reden wijzen we in Figuur 3 alle dorpen en wijken in Noardeast - Fryslân toe aan een combinatie van volledige elektrische en hybride warmtepompen. Een belangrijke laatste toevoeging is dat de hybride warmtepomp naast een eindoplossing ook een tussenoplossing kan zijn. Een woning die nu een hybride warmtepomp heeft, gebruikt nog een deel aardgas. Hoewel dat dus geen aardgasvrije oplossing is en dus oo k niet in de Startanalyse naar Figuur 3 : warmtechniek per CBS - buurt Noardeast - Fryslân
9 Warmteprogramma Noardeast - Fryslân voren komt, kan het op korte termijn wel veel rendement opleveren. De laatste onderzoeken 4 tonen namelijk aan dat hybride warmtepompen gemiddeld tot wel 75% gasbesparing leiden. Als de hybride warmtepomp na 15 jaar is afgeschreven, dan kan een huishouden er alsnog voor kiezen om over te stappen naar een volledig elektrische warmtepomp. Dat geef t ook de nodige tijd om de woning verder te isoleren. Als bovendien blijkt dat er na 15 jaar wel voldoende duurzaam gas is, dan kan de hybride warmtepomp alsnog als eindoplossing dienen. Daarmee biedt de hybride warmtepomp flexibiliteit. Zeker omdat de Sta rtanalyse gevoelige resultaten weergeeft, is d eze flexibiliteit een groot voordeel. 3.2 Impact op het milieu: plan - mer - beoordeling De Startanalyse geeft inzicht in de betaalbaarheid van technieken. Naast betaalbaarheid zijn er nog meer factoren, die invloed hebben op de keuze voor een warmtetechniek. Denk bijvoorbeeld aan de milieueffecten van deze technieken. Zo hebben v erschillende typen warmtepompen uiteenlopende effect en qua geluidshinder, trillingen, of effecten op de bodem. Om deze technieken goed met elkaar te kunnen vergelijken is een plan - mer - beoordeling ( milieueffectrapportage ) uitgevoerd. Deze analyse is gezamenlijk met zeven andere Friese plattelandsgemeenten uitgevoerd, omdat zij een vergelijkbare situatie kennen.
Het volledige rapport van de plan - mer - beoordeling is toegevoegd in Bijlage 4 . In deze paragraaf beschrijven we de belangrijkste conclusies. 3.2.1 Milieueffecten van warmtepompen De plan - mer - beoordeling richt zich alleen op warmtepompen, omdat warmtenetten niet haalbaar zijn gebleken in onze gemeente . Specifiek zijn vier verschillende typen warmtepomp onderzocht. Naast de hybride warmtepomp kan de all - electric warmtepomp namelijk verdeeld worden in drie categorieën, afhankelijk van de bron waardoor het gevoed wordt. Meer over de werking van deze verschillende typen in hoofdstuk 6 (handelingsperspectief). Dit leidt tot de volgende vier technieken : • Lucht - water warmtepomp • Bodem - water warmtepomp • Water - water warmtepomp • Hybride warmtepomp Voor elk type warmtepomp zijn zes categorieën milieueffecten van onderzocht : geluid, trillingen, bodem, water, natuur en biodiversiteit, en archeologie en cultuurhistorie. Indien in een plan - mer - beoordeling niet kan worden uitgesloten dat er significante, negatieve milieueffecten ontstaan, dan moet een uitgebreidere plan - mer worden uitgevoerd. Het rapport concludeert echter dat dit niet nodig is, omdat de milieueffecten bepe rkt van aard zijn . De milieueffecten die zich wel voordoen kunnen bovendien gemitigeerd worden. Wel geldt dat de milieueffecten variëren per wijktype.
In een dichtbebouwde, vooroorlogse wijk ontstaan sneller effecten zoals geluidshinder dan bijvoorbeeld in villawijken. Maar ook bij dichtbebouwde wijken zijn mitigerende maatregelen mogelijk. Denk bijvoorbeeld aan het mitigeren van geluid van de luchtwarmtepomp door juiste plaatsing op het erf, of door de ventilator te voorzien van omkasting. 3.2.2 Regels verbinden aan warmtepompen? Gemeenten kunnen ervoor kiezen om regels op te leggen voor het plaatsen van warmtepompen. Bijvoorbeeld door omkasting van de buitenunit van een lucht - water warmtepomp te vereisen. Dergelijke maatregelen hebben echter wel een prijsopdrijvend effect. Bovendien blijkt uit de plan - mer - beoordeling dat de milieueffecten beperkt van aard zijn . Vooralsnog richten we ons in het warmteprogramma daarom op het informeren van inwoners over mogelijke mitigerende 4 Demonstratieproject hybride warmtepompen in de gebouwde omgeving (eindrapportage, augustus 2024) – Vereniging voor Duurzame Warmte 10 Warmteprogramma Noardeast - Fryslân maatregelen. We nemen nog geen verplichte, aanvullende eisen op. Mocht in de toekomst blijken dat, als er steeds meer warmtepompen worden geplaatst, de milieueffecten wel toenemen en dat bewoners overlast melden bij de gemeente , dan kijken we te zijner tijd naar mogelijke regels. Die overlast is tot op heden echter nog niet aan de orde geweest.
Wel nemen we in het kader van onze nieuwe subsidie voor warmtepompen ( zie paragraaf 5.1.4 ) voorwaarden op richting installateurs voor juiste plaatsing van warmtepompen. Landelijk is in opdracht van het Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie (NPLW) een onderzoek 5 uitgevoerd naar hoe de positionering van de warmtepomp het geluid van lucht - water warmtepompen significant kan verminderen . Deze uitkomsten nemen we mee in de afspraken met installateurs. 3.3 Groen gas Zoals eerder aangegeven kan groengas een belangrijke rol spelen in de betaalbaarheid van de warmtetransitie. Maar of er betaalbaar, voldoende beschikbaar groengas komt voor de gebouwde omgeving is zeer onzeker. Vooralsnog worden de certificaten (garanties van oorsprong – GvO’s) verkocht aan de hoogste bieder, met name in de industrie en in vervoer. Er is nog geen verdienmodel om groengas toe te wijzen aan woningen en andere gebouwen. Vrijwel alle potentie voor groengas in onze gemeente betreft mestvergisting. Voor mestvergisting heeft de gemeente ruimtelijk beleid. Specifiek staat het beleid alleen mono - mestvergisting toe . C o - vergisting , dat wil zeggen het vergisten van mest in combinatie met andere organische materialen , is niet mogelijk, met name vanwege de geuroverlast die het in het verleden veroorzaakte . De afgelopen jaren zijn er drie mono - mestvergisters gerealiseerd in onze gemeente.
Tegelijkertijd zijn er ook meerdere projecten stukgelopen op de stikstofwetgeving (zie Bijlage 1: E valuatie Transitievisie Warmte). Hoewel er op dit moment geen verdienmodel is voor groengas in de warmtetransitie, wordt hier wel onderzoek naar gedaan. Zo is er in Friesland een Proeftuin Aardgasvrije Wijken in Wijnjewoude, met groengas als voorkeursoplossing. In Fries verband is er een ‘werkgroep groengas’, waar wij als gemeente ook bij zijn aangesloten. Vanuit deze samenwerking wordt onderzoek gedaan en worden actuele ontwikkelingen in de praktijk gebracht. Vanwege de urgentie van de gemeentelijke warmteprogramma’s is een aanvullende on derzoeksvraag geformuleerd voor het verdienmodel van groengas in de warmtetransitie. Denk bijvoorbeeld aan hoe lokale opwekking van groengas lokaal kan worden ingezet (lasten en lusten combineren). Daarbij wordt ook gekeken naar de effecten van de landelijke bijmengverplichting voor groengas. Energieleveranciers moeten namelijk in 2030 minimaal 20% van hun gasaanbod verduurzamen door middel van rechten voor groengas. Het is op dit moment nog niet zek er of deze rechten (deels) kunnen worden toegewezen aan de warmtetransitie. Al met al betekent dit dat we ons dit warmteprogramma nog terughoudend opstellen ten aanzien van groengas. Het is nog te onzeker om gebieden in onze gemeenten toe te wijzen aan de hybride warmtepomp met groengas.
Vooralsnog zetten we in op all - electric en op de hybride warmtepomp (met een deel aardgas) als tussenoplossing. Mochten nieuwe ontwikkelingen aan het licht komen, bijvoorbeeld uit het provinciaal onderzoek, dan sturen we ons beleid bij. 5 Effect cumulatie geluid warmtepompen op wijkniveau – Preutz (in opdracht van NPLW en RVO) 11 Warmteprogramma Noardeast - Fryslân 4 AMBITIE EN UITGANGSPUNTEN WARMTEPROGRAMMA 4.1 Kaders voor de uitvoering De gemeenteraad van Noardeast - Fryslân heeft in het najaar van 2025, voorafgaand aan het vaststellen van dit warmteprogramma , kaders meegegeven voor de uitvoering. Zowel in de vorm van een ambitie als in de vorm van uitgangspunten. Gezamenlijk vormen zij de kaders voor de warmtetransitie van de komende 10 jaar in Noardeast - Fryslân . 4.2 Ambitie warmteprogramma: v ersnelling van de warmtetransitie Inherent aan de stap van Transitievisie Warmte (TVW) naar warmteprogramma is dat we concretere doelen stellen. Hoe concreter het doel , hoe beter we inwoners en ondernemers kunnen informeren. Om te komen tot de juiste ambitie is een ambitiedocument opgesteld, zie bijlage 5 . In deze paragraaf beperken we ons tot de conclusies van dit document. Het doel van een ambitie is om de benodigde versnelling van de warmtetransitie te realiseren. Aan de gemeenteraad zijn drie scenario’s voorgelegd.
Uitgangspunt van alle scenario’s was dat ze allen leidden tot voldoende CO 2 - besparing . Op die manier loopt de gemeente op koers voor een uitstootvrije gebouwde omgeving in 2050. Aanvullend daarop is een aanname gedaan voor aantal te isoleren woningen, namelijk 10.000 woningen in 2035. Met als uitgangspunt dat met name de lage energielabels worden uitgefaseerd (zie paragraaf 5.1.3 voor de isolatieaanpak) . Vervolgens is het restant aan benodigde CO 2 - besparing vertaald in het aantal woningen dat voorzien moet worden van een warmtepomp. De scenario’s maken onderscheid in een gemeentebrede aanpak waarbij de gemeente de komende jaren alle dorpen en wijken ingaat met een vergelijkbaar aanbod, en een wijkgerichte aanpak waarbij specifieke dorpen en wijken worden geselecteerd waar de gemeente dieper op inzoomt. Ook maken de scenario’s onderscheid in een aardgasvrije aanpak met de focus op all - electric warmtepompen, en een aardgasvrij - ready aanpak met de focus op hybride warmtepompen. Uiteindelijk is besloten om voor een gemeentebrede, aardgasvr ije - ready aanpak te kiezen , wat leidt tot de volgende ambitie: De keuze voor een gemeentebrede aanpak volgt met name uit het volgende argument .
In tegenstelling tot een wijkgerichte aanpak waarbij alle huishoudens in die wijk (ook de inwoners met weerstand tegen verduurzaming) de komende jaren moeten verduurzamen, kan de gemeente zich in een gemeentebrede aanpak richten op alle huishoudens die verspreid over de gemeente al op de drempel van verduurzaming zitten. Daarnaast kiest de gemeente voor een aardgasvrij - ready aanpak, omdat het voor de meeste woningen ( met name voor slecht geïsoleerde woningen) gemakkelijker is om over te stappen op hybride dan op all - electric warmtepompen. H ierdoor moeten wel meer woningen worden aangepakt , omdat hybride warmtepompen minder CO 2 besparen . Tegelijkertijd bleek uit het vorige hoofdstuk dat hybride warmtepompen ook al gemiddeld tot wel 75% gasbesparing realiseren. Gecombineerd met het feit dat hybride warmtepompen gemakkelijker te implementeren zijn, v erwachten we met deze aanpak daarom meer resultaat te boeken. Een belangrijk aandachtspunt voor deze ambitie is de congestie op het elektriciteitsnetwerk. Voor warmtepompen hebben huishoudens doorgaans een zwaardere aansluiting nodig. Liander kan niet Ambitie warmteprogramma: Noardeast - Fryslân realiseert in 2035 minimaal 6.000 aardgasvrij - ready woningen. 12 Warmteprogramma Noardeast - Fryslân altijd voldoen aan de hogere elektriciteitsvraag. Het is dus deels onzeker of de ambitie praktisch uitvoerbaar is.
We monitoren de komende jaren de voortgang en stemmen de netcapaciteit af met Liander. Indien de ambitie niet realistisch blijkt, dan sturen we hier in een volgende versie van het warmteprogramma op bij. 4.2.1 Ambities waarmaken: stimuleren of reguleren? Alleen het vaststellen van een ambitie is niet voldoende. In het warmteprogramma maken we ook concreet hoe we ervoor zorgen dat deze ambitie gehaald wordt . De gemeente kan zowel via stimulerende maatregelen als via regulerende maatregelen invulling geven aan de ambitie. In dit warmteprogramma kiezen we in eerste instantie voor stimuleren. Dit doen we met name door een nieuwe, gemeentelijke subsidie voor warmtepompen (zie paragraaf 5.1.4 ). De komende jaren monitoren we of dit voldoende is voor het behalen van de ambitie. In een later stadium zou de gemeente ook kunnen reguleren, om de ambitie te behalen. Denk met name aan de aanwijsbevoegdheid (zie paragraaf 2.2 ), waarmee de gemeente wijken kan aanwijzen die binnen een reële periode helemaal aardgasvrij worden. Echter, omdat we ons vanuit de bovenstaande ambitie richten op een gemeentebrede en aardgasvrij - ready aanpak, is dit nu nog niet aan de orde. Alleen als de gemeente zou kiezen voor een wijkgerichte en aardgasvrije aanpak, dan zou de aanwijsbevoegdheid al op dit moment nodig zijn om huishoudens te dwingen om aardgasvrij te worden.
Omdat we überhaupt nog niet inzetten op aardgasvrij, maar de hybride warmtepomp als (tussen)oplossing zien, is de aanwijsbevoegdheid in dit warmteprogramma dus niet nodig. Omdat het warmteprogramma een cyclus kent van vijf jaar, kan in het warmteprogramma van 2030 of 2035 de aanwijsbevoegdheid wel nodig zijn om de versnelling van de warmtetransitie te realiseren. Namelijk als we er achter komen dat de stimulerende maatregele n onvoldoende zijn om te komen tot onze ambitie van 6.000 woningen in 2035. We monitoren de voortgang daarom continu. 4.3 Uitgangspunten warmteprogramma In de TVW legde de gemeente al uitgangspunten voor haar warmtetransitie vast. In het kader van dit warmteprogramma zijn deze uitgangspunten herijkt. Aan de gemeenteraad van Noardeast - Fryslân is een uitgangspuntennotitie voorgelegd (zie Bijlage 6 ). Deze notitie is gebaseerd op de evaluatie van de TVW en gesprekken met verschillende interne en externe stakeholders. Dit heeft Reguleren: verplichten van de hybride warmtepomp Vanuit de landelijke overheid zou vanaf 2026 een verplichting voor hybride warmtepompen gelden. Namelijk dat bij vervanging van de cv - ketel alleen een nieuwe cv - ketel kon worden geplaatst in combinatie met een warmtepomp (hybride) . Deze verplichting is echter geschrapt door kabinet Schoof I.
In het coalitieakkoord van Jetten I is de verplichting weer aangekondigd, namelijk vanaf 2029, maar het is op dit moment nog niet geheel zeker of de maatregel doorga ng vindt . Gerekend met een afschrijftermijn van 15 jaar, vervangen jaarlijks circa 1.400 huishoudens in Noardeast - Fryslân hun cv - ketel. Met deze verplichting zouden we dus ruim voldoen aan de ambitie van 6.000 woningen in 2035 (600 per jaar). In principe kunnen gemeenten , in het geval dat de landelijke overheid wederom afziet van de normering voor hybride warmtepompen , een vergelijkbare verplichting voor hybride warmtepompen opnemen in hun omgevingsplan. Vooralsnog kiezen we daar in dit warmteprogramma niet voor, omdat de nadruk op stimulerende maatregelen ligt. Mocht echter blijken dat dit niet voldoende is, dan kan de gemeente haar keuze in het volgende warmteprogramma heroverwegen. Naast de aanwijsbevoegdheid is de verplichting van de hybride warmtepomp dus nog een ander, beschikbaar instrument. 13 Warmteprogramma Noardeast - Fryslân geleid tot de acht uitgangspunten in Tabel 1 . Daarbij motiveren we per uitgangspunt hoe we daar in dit warmteprogramma invulling aan geven. Uitgangspunten Motivering Betaalbaarheid Betaalbaarheid komt met name terug in de keuze voor de warmtetechniek. Uit de Startanalyse ( 3.1 ) blijkt dat warmtepompen het meest betaalbare alternatief zijn voor aardgas.
Daarnaast verbeteren we de betaalbaarheid van verduurzaming via onze isolatiesubsidie ( 5.1.3 ) en warmtepompsubsidie ( 5.1.4 ). Energie vanuit de Mienskip We werken samen met , sluiten aan op plannen van, en stimuleren de ontwikkeling van nieuwe energiecoöperaties en - initiatieven ( 5.1.5 ). Samenwerken met woningcorporaties We maken prestatieafspraken met woningcorporaties over de warmtetransitie. Zo voorzien zij in een kwart van de ambitie van 6.000 aardgasvrij - ready woningen in 2035. Daarnaast ontwikkelen we een aanpak voor gespikkeld bezit ( 5.2.1 ), waarbij we onderzoeken of rijen woningen met koop - en huurwoningen gezamenlijk kunnen worden verduurzaamd. Extra aandacht voor minima We bouwen voort op onze aanpak energiearmoede (2022), met de nadruk op uitvoering van het Volkshuisvestingsfonds ( 5.2.1 ). Stap voor stap aardgasvrij We maken voor inwoners en ondernemers inzichtelijk welke stappen zij op korte en lange termijn kunnen nemen. Tot welk niveau isoleer je de woning? En kies je voor een all - electric of hybride warmtepomp? De gratis energieadviseur van de gemeente helpt hierbij. Meer hierover in het hoofdstuk handelingsperspectief ( 6 ).
Benutten van natuurlijke momenten We ontwikkelen een aanpak voor het stimuleren van verduurzaming op natuurlijke momenten als verhuizing en verbouwing ( 5.1.3 en 5.1.4 ) , door huishoudens op die momenten te informeren over gemeentelijke regelingen omtrent verduurzaming. Extra aandacht voor beschermde stads - en dorps gezichten In beschermde gezichten, waar regels nodig zijn om het belang van de ruimtelijke kwaliteit te wegen met het belang van verduurzaming, bieden we extra informatie e n ondersteuning aan huishoudens ( 5.2.2 ). Samenhang met klimaatadaptatie We benutten de koppelkansen met het omgevingsprogramma klimaatadaptatie, denk bijvoorbeeld aan het voorkomen van hittestress via koeling ( 5.3.1 ). Tabel 1 : uitgangspunten warmteprogramma 14 Warmteprogramma Noardeast - Fryslân 5 UITVOERINGSAGENDA We gaan de komende jaren concreet aan de slag met het verduurzamen van woningen en andere gebouwen. In het warmteprogramma zijn we duidelijk over hoe we dit als gemeente doen. Onze activiteiten hebben we ingedeeld in drie actielijnen: 1. Hulp voor iedereen 2. Extra ondersteuning voor doelgroepen 3. De basis op orde In dit hoofdstuk beschrijven we per actielijn (zie onderstaande Tabel 2 ) wat we gaan doen.
Hulp voor iedereen Extra hulp voor doelgroepen De basis op orde Energieloket Huishoudens met een smalle beurs Koppelkansen met andere opgaven Warmtetour Monumenten en beschermde stads - en dorps gezichten Lokale samenwerking en uitvoerings kracht Isolatieaanpak Utiliteit Monitoren en leren Aanpak (hybride) warmtepompen Aanpak Vereniging van Eigenaren (VvE) Capaciteit en middelen Samenwerking energiecoöperaties en andere initiatieven Aanpak particuliere verhuur Tabel 2 : actielijnen warmteprogramma 5.1 Hulp voor iedereen Ten eerste bieden we gemeentebrede ondersteuning aan voor inwoners bij het verduurzamen van hun woning. Geen enkele woning is hetzelfde en iedere inwoner is anders. Daarom organiseren we een gemeentebrede aanpak met maatwerk per inwoner. Zo zorgen we ervoo r dat we de warmtetransitie versnellen én goed aansluiten op wat inwoners nodig hebben om hun woning stap voor stap aardgasvrij te maken. 5.1.1 Energieloket Wij willen inwoners persoonlijk ondersteunen. Daarom organiseren wij verspreid in de gemeente Energie loketten. Daar kunnen inwoners laagdrempelig en dichtbij terecht voor praktische informatie en onafhankelijk advies over het verduurzamen van hun woning. We onderzoeken of de huidige opzet van de Energie loketten goed werkt en zoeken daar in de samenwerking op met lokale energiecoöperaties en andere initiatieven .
Daarnaast informeren we inwoners online , zowel via onze eigen website 6 als via het Duurzaam Bouwloket 7 . Via deze website s geven we praktische informatie over o.a. isoleren, (hybride) warmtepompen en ventilatie. 6 https://www.noardeast - fryslan.nl/duurzame - energie 7 www.duurzaambouwloket.nl/noardeast - fryslan 15 Warmteprogramma Noardeast - Fryslân Figuur 4 : Energiemarkt Dokkum (november 2025) Bovendien vinden inwoners via het Duurzaam Bouwloket een overzicht van al onze activiteiten en regelingen voor een duurzaam huis. Van online huisscan en energieadvies aan huis, tot inkoopacties en subsidies voor isolatie en warmtepompen. Ketenaanpak: hulp van A tot Z naar aardgasvrij Met onze ketenaanpak verbinden we onze doelen voor de warmtetransitie aan wat inwoners belangrijk vinden en nodig hebben. Daarom stellen we de inwonersreis naar een aardgasvrije woning centraal. Met onze activiteiten houden we er rekening mee dat inwoners verschillende redenen hebben om te verduurzamen en het op hun eigen manier willen doen. Met de ketenaanpak ondersteunen we inwoners op alle vlakken van de verduurzaming van hun woning. We bieden gratis energieadvies aan , en onze energiecoaches ondersteun en bij het opvragen van offertes en het aanvragen van subsidies en leningen. Zo begeleiden we inwoners van A tot Z. Met de ketenaanpak bieden we maatwerk waar dat nodig is.
Door de grote verschillen tussen de woningen in de gemeente, zal het advies per wonin g anders zijn. Dus een gemeentebrede aanpak, met advies en hulp op maat. Vanuit het warmteprogramma financieren we dit energieadvies tot en met 2030. We benutten in onze aanpak de Energie loketten in de gemeente, het Duurzaam Bouwloket en onze energiecoaches en energieadviseurs. Met een doorlopende communicatie - aanpak proberen we zo veel mogelijk bewoners te bereiken. Hoe zichtbaarder we zijn, hoe meer ons aanbod gaat leven in de Mienskip en hoe meer inwoners we kunnen helpen. De ketenaanpak financieren we de komende jaren vanuit het warmteprogramma. 16 Warmteprogramma Noardeast - Fryslân 5.1.2 Warmtetour Met een warmtetour reizen we de komende jaren door onze gemeente . We organiseren bijeenkomsten om inwoners te vertellen over onze gemeentebrede ondersteuning. Want lang nog niet iedere bewoner is op de hoogte van de verschillende regelingen die al beschikbaar zijn. Met de warmtetour brengen we ons aanbod campagnematig onder aandacht. Zo zorgen we ervoor dat we zoveel mogelijk inwoners met maatwerk helpen bij een duurzamer huis. Dus: collectief enthousiasmeren, individueel uitvoeren 8 . Ieder jaar organi seren we ve rspreid over de gemeente 8 bijeenkomsten. De in woners uit de omliggende dorpen en wijken worden hiervoor uit genodigd .
Hiervoor gaan we onder and ere me t stu denten langs de deuren om campagne te voeren. Tabel 3 toont de voorlopige planning voor het komende jaar (aansluitend op de initiatieven die al lopen in Eanjum , Kollumer sweach /Feankleaster en Ingwierrum) . We sluiten met deze aanpak aan op de energie die er is in de dorpen. Bijvoorbeeld inwonersinitiatieven, zoals energiecoöperaties. Door samen met energiecoöperaties, lokale initiatieven en energiecoaches evenementen te organiseren, omarmen we de energie in de M ienskip (uitgangspunt raad) . Met de warmtetour jagen we verduurzaming aan en stimuleren we initiatieven van inwoners. Tijdens de campagne kunnen we ook pop - up energieloketten realiseren in de betreffende dorpen, in samenwerking met lokale initiatieven. Na de campagne in een dorp gaan we ervoor dat inwoners het initiatief doorzetten. We blijven inwoners(groepen) naar wens ondersteunen bij activiteiten. We roepen inwoners actief op om zich aan te melden als ze interesse hebben in een aanpak in hun dorp.
Tabel 3 : planning warmtetour 8 Zie Bijlage 1: Evaluatie Transitievisie Warmte, paragraaf 8.2 Bijeenkomsten Aangesloten dorpe n/wijken Wanneer? Bur daard R eitsum , Jannum, Wânswert , Lich taard , Gin num , Jislum Ok t ober 2026 Hallum Marrum Ok t ober 2026 Ferwert Bl ije , Hegebeintum November 2026 Holwert Waax ens, Brantgum, Foudgum, Raard, Boarnwert, Ternaar d, Hantum, Hantum huzen, Hantumerútbuorren , Hiaur e November 2026 Dokkum Aalsum, Eastrum Januari 2027 Kollum Âldwâld, De Trieme, Westergeast , Augsbuert - Lytsewâld Februari 2027 Burum Kollumerpomp, Warfstermolen, M unnekezijl Maart 202 7 Mitselwier Easternijtsjerk, Moarre, Ljussens, Wierum, Nes, Peasens, Moddergat, I e , Jou swier, Nijewier, Wet sens Maart 2027 17 Warmteprogramma Noardeast - Fryslân Naast dat we prioriteit geven aan dorpen en wijken waar al energie zit, stemmen we de planning ook af met het omgevingsprogramma klimaatadaptatie. De komende jaren zijn in bepaalde kernen ingrepen nodig om hittestress, wateroverlast en dergelijke te voorkomen. Op die momenten gaan we ook die kernen in met de warmtetour . Tot slot stemmen we met Liander af welke netcapaciteit er is voor het verduurzamen van woningen. Dorpen en wijken met meer netcapaciteit trekken we naar voren in de planning. 5.1.3 Isolatieaanpak Woningen moeten goed geïsoleerd zijn om aardgasvrij te kunnen verwarmen met een warmtepomp.
Bovendien: isoleren zorgt voor een lagere energierekening en meer wooncomfort. Dus eerst goed isoleren is heel belangrijk. Tot 2035 willen we 10.000 woningen beter isoleren, met name de woningen met een laag energielabel. Dat is bijna de helft van alle woningen in de gemeente. Daarom gaan we de komende jaren volop verder met onze lokale isolatieaanpak. Met informatie, advies, begeleiding én subsidie maken we isoleren haalbaar en betaalbaar voor inwoners. Specifieke groepen geven we extra hulp: slecht geïsoleerde woningen en huis houdens die extra (financiële) hulp nodig hebben om te isoleren (zie paragraaf 5.2.1) . Vanuit het Nationaal Isolatie p rogramma heeft de gemeente middelen ontvangen om woningen met een laag energielabel te isoleren. Tot en met 2030 heeft de gemeente middelen om zo’n 5.000 woningen te isoleren . Woningeigenaren komen in aanmerking voor een subsidie van € 2.800 voor het isoleren van muren, ramen, dak en vloer 9 . Zo maken we isoleren voor een grote groep inwoners betaalbaar en besparen we veel energie. De gemeentelijke isolatiesubsidie is bovendien stapelbaar met de landelijke ISDE - subsidie 10 . 9 www.noardeast - fryslan.nl/isolatiesubsidie 10 www.rvo.nl/isde Natuurvriendelijk isoleren Bij de isolatieaanpak houden we rekening met beschermde diersoorten. Onder andere vleermuizen en zwaluwen hebben een beschermde status onder de Omgevingswet.
Bij het isoleren van met name daken en muren zorgen we ervoor dat dit op een natuurvriendelijke ma nier gebeurt. De gemeente voert tot 2028 een Soortenmanagementplan (SMP) uit, een gemeentebreed ecologisch onderzoek naar de betreffende beschermde diersoorten. Alternatieve verblijfplaatsen zoals vleermuiskasten worden geplaatst, zodat er ruimte is voor het isoleren van woningen. Het gemeentebrede SMP voorkomt dat ieder huishouden individueel een duur ecologisch onderzoek moet uitvoeren. De gemeente bekostigt het ecologisch onderzoek en de alternatieve verblijfplaatsen, zodat bewoners worden ontzorgd in de opgave van natuurvriendel ijk isoleren. Totdat het SMP is vastgesteld, is het isoleren van daken aan de buitenzijde en het isoleren van muren niet altijd mogelijk. Vloeren en ramen isoleren zijn dat wel. Voor spouwmuren geldt een mogelijke uitzondering. Als via een eDNA - test kan worden aangetoon d dat er geen sporen van vleermuizen in de spouwmuur zitten, dan mag er geïsoleerd worden. Isolatiebedrijven die spouwmuren willen isoleren zijn verplicht om zo’n eDNA - test uit te voeren zolang het SMP nog niet is vastgesteld. 18 Warmteprogramma Noardeast - Fryslân Ook woningcorporaties isoleren hun woningen steeds beter. De rijksoverheid en de woningcorporaties hebben afgesproken dat in 2028 alle sociale huurwoningen energielabel D of beter hebben.
Bovendien isoleren woningcorporaties woningen beter zonder huurverho ging. Dat houdt de woning betaalbaar voor huurders. Al tot het volgende warmteprogramma, tot 2030, voorzien de isolatiesubsidies voor koopwoningen en de prestatieafspraken voor huurwoningen al in een groot deel van de totale opgave van 10.000 te isoleren woningen in 2035. Ten slotte koppelen we de isolatieaanpak aan de volgende stap naar aardgasvrij: de overstap naar (hybride) warmtepompen. Want als je woning beter is geïsoleerd, is overstappen naar een (hybride) warmtepomp vaak een slimme stap. Zo zorgen we voor een aanpak die inwoners helpt (bij de hele bewonersreis) naar aardgasvrij. 5.1.4 Aanpak (hybride) warmtepompen De gemeente Noardeast - Fryslân heeft de ambitie om in 2035 in totaal 6.000 woningen te voorzien van een hybride of all - electric warmtepomp. Maar hoe stimuleert de gemeente deze overstap? Warmtepompen zijn een grote investering, dus die doen bewoners niet zo maar. Inwoners stappen vooral over op natuurlijke momenten: zodra de cv - ketel is afgeschreven, bij een verbouwing of bij een verhuizing. We willen graag dat inwoners op deze momenten kiezen voor een (hybride) warmtepomp, zodra het technisch en financieel kan, én inwoners er klaar voor zijn. Dat doen we op verschillende manieren.
Nieuwe s ubsidie Voor woningeigenaren maken we warmtepompen aantrekkelijker met een gemeentelijke subsidie, bovenop de landelijke ISDE - subsidie. De gemeente biedt een korting op de installatiekosten . Voor hybride warmtepompen geldt een korting van € 1.000 , - . Voor volledige elektrische warmtepompen bedraagt de korting € 2.000 , - . De reden voor dit verschil is als volgt. Ten eerste leidt de volledig elektrische oplossing tot meer CO 2 - besparing. Ten tweede zijn de installatiekosten bij de all - electric variant hoger dan bij hybride, omdat er simpelweg meer installaties nodig zijn. Tot slot heeft de hybride warmtepomp over het algemeen een kortere terugverdientijd. De hogere korting voor de volledig elektrische warmtepomp zorgt er voor dat de terugverdientijd va n beide varianten dichter bij elkaar ligt. Wel kunnen huishoudens die een hybride warmtepomp laten installeren extra korting krijgen voor een warmtepompboiler. De warmtepompboiler voorziet in een elektrische oplossing voor het tapwater. Zo wordt meer CO 2 - besparing gerealiseerd. Indien huishoudens de hybride warmtepomp combineren met een warmtepompboiler, dan ontvangen ze een extra € 500, - . De gemeente verwacht dat driekwart van de ambitie van 6.000 woningen koopwoningen zullen betreffen . Daarom zetten we er op in dat in 2035 4.500 koopwoningen zijn voorzien van een ( hybride ) warmtepomp.
Zie hoofdstuk 7 voor de financiële consequenties voor dit warmteprogramma. Informati e, advies en begeleiding We zorgen voor informatie en advies op maat, via de Energie loketten, het online energieloket en onze energiecoaches. We begeleiden lokale initiatieven , bieden bewoners hulp bij aanvragen van offertes en subsidies, en maken afspraken met lokale installateurs. 19 Warmteprogramma Noardeast - Fryslân Benutten natuurlijke momenten Daarnaast zorgen we dat bewoners op natuurlijke momenten informatie ontvangen over de mogelijkheden van een warmtepomp: bij verhuizing, verbouwing of vervanging cv - ketel. Op de momenten dat bewoners verhuizen of gaan verbouwen, stuurt de gemeente een brief met meer informatie over beschikbare verduurzamingsregelingen. Ook m aken we afspraken met makelaars, hypotheekadviseurs, installateurs en bouwbedrijven. Afspraken met woningcorporaties Met woningcorporaties Thús Wonen en Wonen Noordwest Friesland hebben we afspraken gemaakt dat we gezamenlijk invulling geven aan de ambitie van 6.000 (hybride) warmtepompen in 2035. Jaarlijks voorzien zij ongeveer in een kwart (125 - 150) van het aantal woni ngen. 5.1.5 Samenwerking energiecoöperaties en andere in i ti ati even We breiden de samenwerking met energiecoöperaties en andere bewonersinitiatieven uit en geven hen een rol in de warmtetransitie. Zo benutten we nog beter de kracht van de gemeenschap.
In samenspraak met energiecoöperaties krijgen zij een rol bij de uitvoer ing van de Energie loketten. In onze gemeente hebben we al goede voorbeelden van energiecoöperaties die actief zijn in de warmtetransitie. Zo is Energiecoöperatie Eanjum een essentieel onderdeel van de uitvoering van de Proeftuin Aardgasvrije Wijken, o.a. door het bemensen van het Energie loket. Ook in Kollumersweach is de energiecoöperatie een belangrijke partner in de uitvoering van het Energie loket. Er zijn ook energiecoöperaties die zich nog alleen richten op projecten voor duurzame elektriciteit. We proberen met deze coöperaties afspraken te maken over een rol in de warmtetransitie. Hun kennis en organisatiekracht kunnen we goed gebruiken. We investeren in de ontwikkeling van energiecoöperaties, zodat zij ook goed in staat zijn om deze extra taken/rollen goed uit te voeren. Ook breder dan energiecoöperaties ondersteunen we lokale initiatieven die gezamenlijk aan de slag willen met de warmtetransitie in hun buurt of dorp. Bijvoorbeeld om hun woningen beter te isoleren of over te stappen naar een (hybride) warmtepomp. Als gemee nte willen we lokale energie vanuit de Mienskip benutten voor de warmtetransitie. De komende jaren ondersteunen we deze initiatieven met professionele en praktische ondersteuning bij activiteiten en subsidie.
5.2 Extra hulp voor doelgroepen Voor sommige groepen inwoners en gebouwen is het moeilijker om te verduurzamen. Met speciale aanpakken maken we voor deze doelgroepen de overstap naar aardgasvrij ook haalbaar. De komende jaren organiseren we een aanpak voor in ieder geval huishoudens met een smalle beurs , monumenten en beschermd e stads - en dorpsgezichten, utiliteitsgebouwen (zoals winkels en kantoren) , woningen van verenigingen van eigenaren (VvE) en particuliere verhuur. 5.2.1 Huishoudens met een smalle beurs Als je een hoge energierekening hebt, maar geen geld om te investeren in energiebesparing, dan is het lastig om zelf uit die situatie te komen. Daarom voorzien we deze inwoners van extra ondersteuning om hun woning te verduurzamen en hun energiekosten te v erlagen. Op die manier versnellen we de warmtetransitie en maken we inwoners financieel sterker. Sinds 2022 heeft de gemeente een aanpak energiearmoede. Vanuit deze aanpak zijn verschillende regelingen gefinancierd, zoals energiecoachingsgesprekken aan de keukentafel, de Ljochtbus met kleine energiebesparende maatregelen als ledlampen en tochtstrips , de witgoedwissel voor energiezuinige apparaten en de isolatiesubsidie.
Waar we begonnen met de kleine maatregelen, het 20 Warmteprogramma Noardeast - Fryslân Figuur 5: deelnemende gemeenten tweede tranche Volkshuisvestingsfonds laaghangende fruit, groeit de aanpak energiearmoede steeds meer richting grote maatregelen als isolatie. In dat kader heeft de gemeente aanvullend op de standaard isolatiesubsidie een subsidie vanuit het Volkshuisvestingsfonds 11 . Huishoudens tot een inkomen van 150% komen in aanmerking voor een gemiddelde subsidie van € 30.000 voor isolatie, ventilatie en achterstallig onderhoud. In samenhang met de communicatie en participatie voor het warmteprogramma brengen we deze regeling ve rder onder aandacht. Daarnaast werken we samen met welzijnsorganisaties en schuldhulpverleners om in kaart te brengen welke huishoudens behoefte hebben aan deze steun. Ook voeren we campagne bij voedselbanken en buurtkamers, en stimuleren we het meenemen van gespikkeld bezit ( koopwoningen tussen huurwoningen) in de aanpak van woningcorporaties 5.2.2 Monumenten en beschermde stads - en dorpsgezichten Monumenten en woningen in beschermde dorps - en stadsgezichten zijn meestal vooroorlogse woningen met een hoog gasverbruik, die je moeilijk kunt isoleren. Verduurzamen is bij deze woningen extra ingewikkeld . Naast de technische beperkingen in deze oude woningen, moet het 11 www.noardeast - fryslan.nl/volkshuisvestingsfonds
21 Warmteprogramma Noardeast - Fryslân belang van verduurzamen goed worden afgewogen met het ruimtelijke belang, oftewel het aangezicht van deze dorpen en de binnenstad. Zo gelden in beschermde gezichten aanvullende regels voor het plaatsen van warmtepompen (zie paragraaf 6.3) . Vanwege de technische beperkingen en het borgen van het ruimtelijk belang, zijn de kosten voor verduurzamen hoger dan bij andere woningen. Daarom maken wij voor deze groep woningen een speciale aanpak met extra ondersteuning. Daarvoor gebruiken we de landelijke tool ‘De Warme Jas’ in onze gemeentelijke communicatie. Ook bieden we voor monumenten specialistisch energieadvies aan. Vanuit het landelijke Restauratiefonds kunnen eigenaren van Rijksmonumenten al korting krijgen op een energieadvies. Momenteel wordt deze regeling aangepast. Verwacht wordt dat het Restauratiefonds wederom een bepaald percentage van de maatwerkadviezen ver goedt. Vanuit het warmteprogramma vullen we deze vergoeding aan zodat huishoudens een gratis energieadvies ontvangen. Tot slot organiseren we parallel aan de warmtetour jaarlijks drie separate informatiebijeenkomsten voor bewoners van beschermde gezichten en rijksmonumenten, om extra informatie en ondersteuning te geven en kennis en ervaring te delen.
Figuur 6 : regels plaatsing warmtepompen in beschermde gezichten (bron: Welstandsregels voor zonnepanelen en - collectoren & buitenunits warmtepompen, airco’s en thuisbatterijen)
22 Warmteprogramma Noardeast - Fryslân 5.2.3 Utiliteit De warmtetransitie heeft betrekking op de gebouwde omgeving. Daaronder vallen niet alleen woningen, maar ook alle andere gebouwen zoals bedrij fspanden, kantoren, zorginstellingen, scholen en sportgebouwen . Dit noemen we ook wel utiliteitsgebouwen. Deze gebouwen gebruiken veel energie en hebben vaak andere warmtebehoeften dan woningen. Daarom vraagt deze sector om een eigen aanpak. Voor het verduurzamen van gebouwen met een maatschappelijke functie heeft de gemeente separaat beleid (zie onderstaand kader). In deze paragraaf leggen we de focus daarom op de bedrijfspanden en kantoren. Ruimteverwarming of proceswarmte? Bedrijven verbruiken energie zowel voor hun processen, als voor de verwarming van hun panden. In principe valt alleen de warmtevraag onder het warmteprogramma. Maar omdat bedrijven hun energievraag vaak als één geheel zien, richt onze ondersteuning zich oo k op hun gehele energiebehoefte. Bedrijventerreinen of bedrijven in de wijk? Binnen de categorie bedrijven is een b elangrijk onderscheid te maken tussen bedrijven die gevestigd zijn op een bedrijventerrein en bedrijven in woonwijken. Bij bedrijventerreinen ligt de nadruk op proceswarmte . Daar is altijd maatwerk voor nodig. Om te verduurzamen moeten deze bedrijven vaak elektrificeren.
De congestie op het elektriciteitsnetwerk is in dat kader een belangrijk obstakel. Daarom werkt de gemeente aan energiehubs, bijvoorbeeld bij Hallum en Dokk um Betterwird, waar lokale opwekking en opslag van energie moet samenkomen. Dit valt buiten de scope van het warmteprogramma en worden opgepakt in het gemeentelijke energieprogramma. Daar staat tegenover dat bedrijven in een wijk zich meer gedragen als woning. Daarom wordt de ondersteuning voor deze bedrijven wel opgepakt in het warmteprogramma. Voor deze bedrijven geldt bovendien dat zij verweven zijn met het sociale en economische karakter van de wijk. De Routekaart verduurzamen maatschappelijk vastgoed In het Klimaatakkoord hebben 12 sectoren (Rijksvastgoedbedrijf, gemeenten, provincies, politie, PO en VO, MBO, HBO en Wo, zorg - en sportvastgoed en monumenten) in het maatschappelijke vastgoed afgesproken ieder een routekaart op te stellen waarin duidelijk wordt op welke wijze het maatschappelijk vastgoed CO2 - arm en aardgasvrij gemaakt wordt richting 2050. Het streefdoel conform het Klimaatakkoord is 49% reductie in 2030 en 95% reductie in 2050. In de routekaart worden de benodigde randvoorwaarden en veel k nelpunten voor financiering, wetgeving en organisatie geïnventariseerd en geven daarvoor waar mogelijk oplossingen. Maatschappelijk vastgoed speelt een cruciale rol in het functioneren van onze samenleving.
Het is de plek waar cultuur samenkomt, waar gezondheidszorg wordt geboden en waar diverse maatschappelijke activiteiten plaatsvinden. Om een duurzame toekomst te waa rborgen, is het essentieel om het maatschappelijk vastgoed te verduurzamen. Voor het verduurzamen van maatschappelijk vastgoed hebben we te maken met een variëteit in verschillende soorten gebouwen. Zo zijn er sportvoorzieningen (accommodaties, kantines et c.), onderwijsgebouwen, overheidsgebouwen, zorggebouwen, monumentale gebouwen etc. Voor deze gemeentelijke routekaart wordt er gefocust op de gebouwen die in eigendom en beheer zijn van de gemeente, zodat de gemeenteraad kan beslissen over de verduurzaming sstappen die er per gebouw gezet kunnen worden. 23 Warmteprogramma Noardeast - Fryslân ondersteuning die wij deze bedrijven bieden , levert dus niet alleen voordelen op voor de verduurzamingopgave maar ook voor de bredere leefbaarheid. Aardgasvrij of laagdrempelige verduurzamingsmaatregelen? Tegelijkertijd is het voor bedrijven in de wijk een grote uitdaging om aardgasvrij te worden. Op landelijk niveau zien we namelijk dat de business case voor deze bedrijven, denk bijvoorbeeld aan horeca of de lokale bakkerij, vaak ongunstig is. Hiervoor zijn meerdere redenen , die allen voortkomen uit de benodigde elektrificatie van de bedrijfsvoering .
Zo zijn de elektrische apparaten duurder in aanschaf, omdat er nog weinig tweedehands apparatuur op de markt is. Ook is een grotere aansluiting bij de netbeheerder duur. Tot slot vindt er ook geen efficiëntieslag plaats , zoals die er wel is bij woningen. Warmtepompen hebben namelijk een efficiëntie (COP) van 300 – 400%, maar elektrische apparaten zoals grote ovens hebben dat niet. Hierdoor blijft er een hoge elektriciteitsvraag over. Al met al rendeert het voor deze bedrijven nog niet om aardgasvrij te worden. Echter, bedrijven hoeven niet in één keer aardgasvrij te worden. Ze kunnen ook verduurzamingsmaatregelen treffen, die een kortere terugverdientijd hebben. Sterker nog, vanuit landelijke en Europese wetgeving zijn ze daar in veel gevallen toe verplicht. Daarom leggen we de nadruk van de gemeentelijke ondersteuning op deze regelgeving en maatregelen. In dat kader geven we in de volgende paragrafen een overzicht van de verschillende verplichtingen, beschrijven we de ondersteuning die de gemeente daarbij aanbiedt, en hoe er gehandhaafd wordt op deze verplichtingen. Welke wetgeving geldt voor welk bedrijf ? Energielabel C voor kantoren V oor kantoren vanaf 100 m 2 geldt dat zij minstens energielabel C moeten hebben . Bedrijven moeten er dus voor zorgen dat hun panden voldoende geïsoleerd zijn en/of duurzame installaties als zonnepanelen toepassen.