Sociale basis in Nissewaard

22

8.1.1 Eigen regie en sociale cohesie Zoals benoemd in onze ambitie willen we dat mensen zo veel mogelijk zelf en samen met anderen hun leven kunnen vormgeven. We noemen dat regie over eigen leven of zelfredzaamheid, namelijk in hoeverre iemand zoveel mogelijk zelf dingen kan regelen. Wanneer mensen elkaar helpen, bijvoorbeeld buren of familie, noemen we dit samenredzaamheid of steun uit de omgeving. Dit zijn voor het versterken van de sociale basis twee belangrijke factoren die wij willen monitoren. Maar hoe staat het er nu voor in Nissewaard? In Figuur 2 is data te zien over 18 t/m 64-jarigen, uit de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2024, GGD’ en, CBS en RIVM. Uit de Nissewaardpeiling (2024) blijkt dat de wijken Vriesland, de Akkers, Waterland en de Hoek de minste steun uit de omgeving ervaren.

Figuur 2: Data 'Regie over eigen leven' en 'Steun uit de omgeving'

8.1.2 Randvoorwaarden We vinden het ook belangrijk om te kijken naar de randvoorwaarden, zoals genoeg geld om rond te komen en of iedereen mee kan doen. Daarom willen we ook deze onderwerpen goed volgen en meten. In Figuur 3 worden de gegevens laten zien van de 18- t/m 64-jarigen enige tot grote moeite met rondkomen. Van de 65+’ers heeft 4% moeite met rondkomen. Dat is lager dan de regio en Nederland (beide 6%) (Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2024, GGD ’en, CBS en RIVM ).

Figuur 3: Data 'Moeite met rondkomen'

Inclusie gaat over de vraag of iedereen in Nissewaard mee kan doen. Dat meten we niet met één cijfer, maar met meerdere onderdelen samen. We kijken bijvoorbeeld of mensen genoeg geld hebben om rond te komen, of ze zich veilig voelen in hun buurt, en of ze zich eenzaam voelen. Ook kijken we naar de steun die mensen krijgen van hun omgeving, of ze meedoen aan vrijwilligerswerk of buurtactiviteiten, en of ze gebruik maken van wijkvoorzieningen zoals een buurt- of wijkcentrum. Deze onderdelen samen geven

23

een beeld van hoe inclusief onze gemeente is, tegelijk meten deze indicatoren ook specifieke doelen bij onze bouwstenen. Een manier om inclusie te meten is door te kijken of inwoners zich veilig voelen in hun eigen buurt. In vergelijking met 2020 voelen de inwoners van Nissewaard zich minder onveilig in de eigen buurt.

Figuur 4: Data over onveiligheid in de buurt

8.1.3 Bouwstenen In deze paragraaf laten we zien hoe inwoners van Nissewaard meedoen in de samenleving. We kijken bijvoorbeeld naar het gebruik van wijkvoorzieningen, vrijwilligerswerk, mantelzorg, eenzaamheid en beweging. Ook laten we zien hoe betrokken mensen zijn bij hun buurt en hoe zwaar zij hun zorgtaken ervaren. Deze informatie helpt ons om beter te begrijpen wat er leeft en waar extra aandacht nodig is. Vrijwilligerswerk is een belangrijke bouwsteen in de sociale basis. In de wijken Centrum, Groenewoud en de Akkers ligt het percentage vrijwilligers het laagst (Nissewaardpeiling, 2024).

Figuur 5: Data over vrijwilligerswerk

In totaal heeft 22% van de inwoners in het afgelopen jaar een wijkcentrum of dorpshuis bezocht. Meestal was dit om deel te nemen aan een activiteit (9%) of om een kop koffie te drinken of anderen te ontmoeten (3%). Van de inwoners die een wijkcentrum of dorpshuis hebben bezocht, is 50 % hier (heel) tevreden over. Drie procent is (heel) ontevreden (Nissewaardpeiling, 2024).

24

Wat betreft buurtbetrokkenheid heeft bijna een kwart van de inwoners zich wel eens actief ingezet voor de buurt. Daarnaast zegt 12% dit zeker te willen doen, en 35% misschien. Ruim een kwart (28%) geeft aan dit niet te willen (Nissewaardpeiling, 2024). Mantelzorg is een andere vorm van betrokkenheid. Zij zorgen langdurig en/of intensief voor iemand in hun omgeving. Bij eenzaamheid zien we een lichte daling. Bij zowel jongere als oudere inwoners is het aandeel eenzamen licht gedaald. Vooral bij 18- tot 64-jarigen is de sociale eenzaamheid na een piek in 2022 weer afgenomen. Bij 65-plussers in de regio neemt zowel de emotionele als sociale eenzaamheid iets af. Nissewaard volgt hierin dezelfde lijn als de regio (Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2024, GGD ’en, CBS en RIVM ). Tot slot zien we dat het percentage inwoners dat wekelijks beweegt toeneemt. Zowel jongere als oudere inwoners sporten vaker dan voorheen. Ook hierin laat Nissewaard een vergelijkbaar beeld zien als de regio volgens de Gezondheidsmonitor.

8.2

Werkwijze

Om goed te blijven sturen op de ontwikkeling van de sociale basis, is het belangrijk dat we regelmatig meten wat werkt en waar het beter kan. Dat doen we door het volgen van de bouwstenen en bijbehorende doelen. Zo krijgen we inzicht in wat werkt en wat niet. We gebruiken hiervoor verschillende bronnen, zoals cijfers van de GGD, CBS, de Nissewaardpeiling en registraties van lokale organisaties. Deze combineren we met signalen uit de praktijk, gesprekken met inwoners en professionals. Zo zorgen we dat we niet alleen naar cijfers kijken, maar ook naar wat er leeft in de samenleving en krijgen we een completer beeld van hoe het gaat. De startfoto laat zien waar we nu staan. De komende jaren blijven we dezelfde onderwerpen volgen, zodat we goed kunnen zien wat er verandert. We gebruiken nu data die eens in de twee tot vier jaar worden verzameld, zoals de GGD-monitor of Nissewaardpeiling. Om beter te zien hoe het gaat met de sociale basis, willen we kijken of we zelf elk jaar informatie kunnen ophalen in onze gemeente.

9

De rol van de gemeente

De sociale basis is van ons allemaal. Samen met inwoners, vrijwilligers en organisaties geven we er dagelijks vorm aan. In dit hoofdstuk maken we een stap van het gezamenlijke “we”-perspectief naar de specifieke rol van de gemeente. Want hoewel de sociale basis niet door de gemeente wordt gemaakt, hebben wij wel een duidelijke taak: ondersteunen (faciliteren) waar het kan, richting geven waar dat helpt, organiseren als dat nodig is en verbinden zodat de samenwerking sterker wordt. We zien dat de samenleving snel verandert. Inwoners willen een gemeente die goed luistert, meedenkt en makkelijk benaderbaar is. Daarom bouwen we aan een organisatie die flexibel is en klaarstaat voor de toekomst. Dat betekent dat we meebewegen met wat nodig is, bewuste keuzes maken en leren van ervaringen. Ook werken we steeds meer samen: over afdelingen heen, met partners en inwoners. We verbinden kennis en talent en nemen samen verantwoordelijkheid voor de resultaten. Daarbij kijken we altijd vooruit en investeren we in duurzame oplossingen die ook op de langere termijn waardevol zijn. Onze rol is vooral om richting te geven, te ondersteunen en samenwerking mogelijk te maken. We nemen het voortouw waar dat nodig is en zorgen voor duidelijkheid, bijvoorbeeld over ondersteuning en

25

financiering. Daarbij vinden we het belangrijk om transparant te zijn en verwachtingen goed af te stemmen. Zo weten inwoners, organisaties en partners wat zij van ons kunnen verwachten en hoe we samen verder bouwen aan een sterke sociale basis. Concreet betekent dit dat we ruimte maken voor initiatieven van inwoners en organisaties en dat we zorgen voor goede randvoorwaarden. Dat kan gaan om praktische zaken, zoals subsidieregelingen die passen bij de praktijk van vrijwilligerswerk, maar ook om inhoudelijke ondersteuning via bijvoorbeeld Nissewaard voor Elkaar of combinatiefunctionarissen. In sommige situaties is het nodig om zelf iets op te starten (organiseren) om het in beweging te krijgen. Die rol nemen wij graag op ons, met het uitgangspunt: voordoen, samendoen, zelf doen. Ten slotte helpen wij partijen elkaar te vinden, brengen netwerken bij elkaar en stimuleren ontmoeting en samenwerking. Samengevat: wij zien onze rol als gemeente vooral als ondersteuner, stimulator en richtinggevend. We creëren ruimte voor wat inwoners en organisaties zelf kunnen en willen doen, we zorgen voor duidelijke kaders en ondersteuning, en we nemen verantwoordelijkheid om de sociale basis in Nissewaard blijvend te versterken. Zo werken we samen aan een samenleving waarin iedereen mee kan doen, zich thuis voelt en de steun vindt die nodig is.

26

Bijlage 1: Infographic Integraal Beleidskader Sociaal Domein

27

Bijlage 2: Begrippenlijst Sociale voorzieningen: Sociale voorzieningen zijn regelingen of hulp die mensen ondersteunen in het dagelijks leven. Ze zijn er voor mensen die (tijdelijk) extra hulp of begeleiding nodig hebben. Bijvoorbeeld hulp bij geldproblemen of vinden van werk. Sociale basis: De sociale basis is voor iedereen. In Nissewaard vinden we het belangrijk dat mensen hier met plezier wonen, hun leven op hun eigen manier kunnen invullen en hulp krijgen als dat nodig is. De sociale basis helpt daarbij. We kijken naar drie niveaus: wat iemand zelf kan doen (persoonlijk), wat mensen voor elkaar kunnen betekenen in hun omgeving (gemeenschappelijk), en wat professionele organisaties kunnen bieden (institutioneel) 5. Bestaanszekerheid: Bestaanszekerheid betekent dat mensen kunnen voorzien in basisbehoeften, zoals inkomen, huisvesting, voedsel, kleding en zorg. Coalitieakkoord: Een coalitieakkoord is een plan dat partijen in de gemeenteraad samen maken nadat ze een nieuwe samenwerking zijn begonnen. Ze spreken hierin af wat ze de komende jaren willen bereiken in de gemeente. New Town: Een New Town is een geplande stad, in een korte periode gebouwd. Daardoor spelen hier andere problemen dan in oudere gemeenten, bijvoorbeeld met geld of hun gezondheid. De omgeving raakt ook achterop en heeft allemaal in dezelfde periode onderhoud nodig.

Dubbele vergrijzing: Een dubbele vergrijzing betekent dat er niet alleen meer oudere mensen komen, maar dat die ouderen ook steeds ouder worden. ZHE-BAR gemeenten: Dit zijn de gemeenten Voorne aan Zee, Goeree-Overflakkee, Hoeksche Waard en Nissewaard (ZHE) en Barendrecht, Albrandswaard en Ridderkerk (BAR). SES-WOA-scores: Sociaaleconomische status van inwoners gaat over hoe het met mensen gaat in een buurt of wijk, op het gebied van:  Inkomen (hoeveel mensen verdienen),  Opleiding (welk opleidingsniveau mensen hebben),  Werk (of mensen wel of geen werk hebben). Sociaal domein: Onder het sociaal domein verstaan we alles wat te maken heeft met de zorg en ondersteuning van burgers met een hulpvraag op het gebied van werk, participatie, zorg, jeugd, onderwijs en inburgering. Ruimtelijk domein: Het fysiek domein gaat over de leefomgeving, zoals wegen, groen, gebouwen en speeltuinen. Kernpunt: Een Kernpunt is een bestaande locatie in een wijk waar activiteiten voor en door de wijk georganiseerd worden. Het is een plek waar inwoners elkaar kunnen ontmoeten en waar organisaties en inwoners samenwerken aan wat de wijk nodig heeft. Subsidieregeling: Een subsidieregeling van een gemeente zijn afspraken waarbij organisaties of inwoners geld voor kunnen krijgen van de gemeente om iets te doen dat goed is voor de stad of het dorp.

5

Bron: A. Britt, M. Kwakernaak, et al. ‘Leren, sturen en verantwoorden in de sociale basis’, Utrecht: Verwey-Jonker Instituut (2022). Het model is ontwikkeld in samenwerking met Jochum Deuten.

28

Uitvoeringsagenda: Een uitvoeringsagenda is een plan waarin staat wat we gaan doen, wanneer en met wie. Het is de praktische uitwerking van een beleid: het maakt duidelijk welke acties er worden ondernomen, wie verantwoordelijk is en wanneer iets klaar moet zijn. Zo zorgen we dat plannen ook echt uitgevoerd worden Samen Praten in Nissewaard (SPIN): Dit is een groep organisaties die een aantal keer per jaar bij elkaar komt om sociale onderwerpen te bespreken. EHerkenning: EHerkenning is een soort digitale sleutel voor bedrijven en organisaties. Je gebruikt het om veilig in te loggen bij overheidswebsites, zoals die van de gemeente, de Belastingdienst of het UWV. Beschermende factoren: Ook als iemand hulp of ondersteuning nodig heeft, is het belangrijk om te blijven kijken naar de krachten en mogelijkheden van die persoon. Thuis in Nissewaard: Thuis in Nissewaard is een samenwerkingsverband van een 7-tal organisaties in Nissewaard. Inwoners kunnen ook naar Thuis in Nissewaard bellen om vragen te stellen over bijvoorbeeld gezondheid. Omgevingsvisie: Een omgevingsvisie is een plan van de gemeente waarin staat hoe we de leefomgeving in de toekomst willen inrichten en ontwikkelen. Het gaat over dingen zoals wonen, verkeer, natuur, gezondheid, duurzaamheid en ruimte voor ontmoeting. Het is een soort routekaart voor de komende jaren.

Basisaanbod: Ook wel onze algemeen toegankelijk voorzieningen genoemd. Dit is aanbod, vaak voor ondersteuning van (tijdelijk) kwetsbare inwoners, waar mensen naar toe kunnen zonder verwijzing. Respijtzorg: Respijtzorg is tijdelijke vervanging van de mantelzorger, zodat die even pauze kan nemen. Iemand anders neemt de zorg tijdelijk over, bijvoorbeeld een oppas met zorgervaring, een logeerplek of een dagopvang. Zo kan de mantelzorger uitrusten, iets voor zichzelf doen of even op adem komen. Zelfredzaamheid: Zelfredzaamheid betekent dat iemand zoveel mogelijk zelf dingen kan regelen in het dagelijks leven. Denk aan boodschappen doen, afspraken maken, geldzaken regelen of hulp vragen als dat nodig is. We noemen dit ook eigen regie. Samenredzaamheid: Samenredzaamheid betekent dat mensen elkaar helpen als iets niet lukt. Bijvoorbeeld buren, familie, vrienden of hulp van een organisatie. Je hoeft het niet alleen te doen want samen kom je verder.

29

Bijlage 3: Samenvatting New Town data In het New Towns rapport (Bureau Louter, 2024) is een vergelijking gemaakt tussen verschillende New Towns in Nederland. Daarbij is gekeken naar veel verschillende cijfers (zogenaamde indicatoren), verdeeld over 15 onderwerpen en 33 kleinere deelonderwerpen. Voor elk onderwerp is gekeken hoe goed een gemeente scoort, en dat is vergeleken met alle 337 gemeenten in Nederland. Zo zie je op welke plek een gemeente staat. Voor de sociale basis hebben we gekozen voor een aantal relevante indicatoren en bijbehorende cijfers. In de tabel hieronder zie je hiervan een overzicht. Thema Materiele welvaart Woonaantrekkelijkheid

Gezondheid

Sociale cohesie en saamhorigheid

Politiek en samenleving

Indicator SES-WOA score Leefbarometer fysieke omgeving Leefbarometer voorzieningen Thuis voelen buurt Ervaren gezondheid Regie over eigen leven Voldoende beweging Saamhorigheid Veel contact met buren Veel contact met buurtbewoners Prettig met elkaar omgaan Gezellige buurt Mensen kennen elkaar Weinig eenzaamheid Percentage vrijwilligers Percentage mantelzorgers

Score 283 336 328 323 294 269 323 320 251 269 326 308 267 301 328 258

Bijvoorbeeld: voor het onderwerp ‘regie over eigen leven’ staat Nissewaard op plek 269 van de totaal 337 gemeenten. Dat is een stuk lager dan gemiddeld, namelijk plek 169.

30