Perspectiefnota 2025

Perspectiefnota 2025

1

2

Inhoudsopgave Voorwoord en leeswijzer

5

1. Aanbiedingsbrief 1.1 Samen bouwen op Nissewaard 1.2 Bestuur en dienstverlening 1.3 Schoon, heel en veilig 1.4 Duurzaam ontwikkelen en wonen 1.5 Ondernemen en ontspannen 1.6 Leren, participeren en ondersteunen 1.7 Bestuurlijk proces

6 6 7 8 10 12 13 16

2. Financieel perspectief 2024 - 2028 2.1 Financieel perspectief 2024 e.v. 2.2 Sociaal Domein 2.3 Aanpak sluitende begroting 2025 - 2028 2.4 Bezuinigingsvoorstellen Algemene Dienst en Sociaal Domein 2.5 Openstaande taakstellingen 2.6 Investeringskredieten 2.7 Ontwikkelingen Algemene reserve 2.8 Verloop weerstandsratio 2.9 Stelpost loon- en prijsstijging 2.10 Stelpost areaalmutaties

17 17 20 22 23 25 26 26 27 27 28

3. Indeling programmabegroting 2025 - 2028 3.1 Inleiding 3.2 Programma’s 3.3 Paragrafen

29 29 29 30

4. Bijlage I Indexatie 4.1 Prijzen 4.2 Lonen 4.3 Samengesteld percentage 4.4 Toelichting berekeningswijze belastingen (OZB) en tarieven (riolering)

31 31 32 33 33

5. Bijlage II Overzicht knelpunten 2024 – 2028 5.1 Bestuur en dienstverlening 5.2 Schoon, heel en veilig 5.3 Duurzaam ontwikkelen en wonen 5.4 Ondernemen en ontspannen 5.5 Leren, participeren en ondersteunen 5.6 Overzichten 5.7 Sociaal Domein

35 38 39 42 43 45 45 48

6. Bijlage III Bezuinigingen 2025 - 2028 6.1 Bestuur en dienstverlening 6.2 Schoon, heel en veilig 6.3 Duurzaam ontwikkelen en wonen 6.4 Ondernemen en ontspannen 6.5 Overzichten 6.6 Bezuinigingsvoorstellen Sociaal Domein

58 60 61 63 63 64 66 3

6.7 Leren, participeren en ondersteunen

67

7. Bijlage IV Overzicht administratieve mutaties 2024 - 2028 7.1 Bestuur en dienstverlening 7.2 Schoon, heel en veilig 7.3 Duurzaam ontwikkelen en wonen 7.4 Ondernemen en ontspannen 7.5 Leren, participeren en ondersteunen 7.6 Overzichten

72 74 74 75 75 75 76

8. Bijlage V Reserves en voorzieningen

78

9. Bijlage VI Investeringskredieten

80

4

Voorwoord en leeswijzer Doel perspectiefnota De perspectiefnota is een eigen document van de gemeente Nissewaard (zie Financiële Verordening 2020) en komt als zodanig niet voor in het Besluit Begroting en Verantwoording voor Provincies en Gemeenten (BBV). De perspectiefnota is bedoeld om de afwijkingen weer te geven van de lopende begroting alsook het vastleggen van de uitgangspunten en verwachte (financiële) ontwikkelingen bij het opstellen van de begroting voor de komende jaren. Een groot deel van het werk van een gemeente bestaat uit “going concern” werkzaamheden, hierin zijn accenten aan te leggen, maar deze hebben minder politieke prioriteit. In het coalitieakkoord Samen bouwen op Nissewaard zijn de politieke lijnen uitgezet voor de huidige gemeenteraadsperiode. De perspectiefnota dient als handvat voor de gemeenteraad om de koers te bepalen voor de volgende programmabegroting. Via het indienen van moties kan de gemeenteraad deze richtinggevende uitspraken kenbaar maken. Het college stelt de begroting op. In de programmabegroting wordt vervolgens aangegeven op welke wijze de moties een plek hebben gekregen in de programmabegroting.

Leeswijzer De aanbiedingsbrief schetst een beeld van het beleidsmatig perspectief. Dit is gebaseerd op het coalitieakkoord Samen bouwen op Nissewaard. De aanbiedingsbrief sluit af met een korte beschrijving van de wijze waarop het bestuurlijke besluitvormingsproces verloopt. In hoofdstuk 2 wordt een uiteenzetting gegeven van het financieel perspectief 2024 – 2028. Ten tijde van het schrijven van deze perspectiefnota was de analyse van de meicirculaire 2024 nog niet afgerond. Wij streven er naar om voor de behandeling van de Perspectiefnota 2025 in de raad door middel van een brief de belangrijkste ontwikkelingen van deze circulaire op de gemeentefinanciën kenbaar te maken. In dit hoofdstuk (en overige onderdelen van deze perspectiefnota) wordt bij sommige posten “PM” vermeld. Dit houdt in dat er wel (mogelijke) financiële mutaties (positief dan wel negatief) verwacht worden, maar dat momenteel daar nog geen/onvoldoende zicht op is. Zodra daar meer over bekend is, is het bovendien nog de vraag of hier extra middelen beschikbaar voor moeten worden gesteld dan wel dat het binnen de bestaande budgetten kan worden verwerkt/opgevangen. Indien de verwachte mutatie hiertoe aanleiding geeft, wordt er nader over geadviseerd. In hoofdstuk 3 wordt de programma-indeling voor de begroting 2025 – 2028 uiteengezet waarbij tevens per programma de betreffende thema’s worden benoemd.

In bijlage I wordt een nadere toelichting gegeven op de berekening van de gehanteerde indexpercentages voor 2025. In bijlage II zijn de geïnventariseerde knelpunten 2024 – 2028 terug te vinden. Bijlage III bevat de bezuinigingsvoorstellen voor 2025 – 2028 met betrekking tot de Algemene Dienst en het Sociaal Domein. In bijlage IV wordt een overzicht gegeven van de te verwerken administratieve mutaties 2024 – 2028. Deze zijn budgettair neutraal en zijn enkel en alleen aan deze perspectiefnota toegevoegd omdat ze over programma’s heen gaan waarmee ze, vanuit financieel technisch oogpunt, door de gemeenteraad dienen te worden geautoriseerd. Tenslotte worden in bijlage V en VI een overzicht gegeven van respectievelijk de reserves en voorzieningen en de investeringskredieten.

5

1.

Aanbiedingsbrief Nissewaard, 4 juni 2024

Aan de Gemeenteraad, 1.1. Samen bouwen op Nissewaard Inleiding Voor u ligt de perspectiefnota 2025-2028. Het komen tot deze perspectiefnota 2025 verliep anders dan de voorgaande jaren. Dit heeft te maken met de toenemende onzekerheid over onze gemeentefinanciën gedurende dit proces. Daar waar de begroting 2024 nog een bescheiden positief beeld liet zien voor 2025, is dit nu – slechts een paar maanden later - anders. De verwachting was dat we vanaf 2026 zouden worden geconfronteerd met niet sluitende begrotingssaldi, echter door wijziging in het Rijksbeleid is dit nu ook voor 2025 het geval. Structureel minder Rijksinkomsten We verwachten dat we in 2026 een tekort hebben van 15,7 miljoen euro, oplopend tot 16,4 miljoen euro in 2028. Dit komt onder andere door de diverse CAO-verhogingen en de stijging van de jeugdzorg en maatschappelijke ondersteuning. De grootste oorzaak ligt echter bij het Rijk, dat besloten heeft om vanaf 2026 drie miljard minder aan gemeenten uit te geven – het financiële ravijn. Daarbij is het wrang dat het Rijk voor de grote opgaven wel een groot beroep op gemeenten doet. Zo zijn de kosten van de jeugdzorg in 2025 explosief gestegen, zonder dat daar voldoende compensatie tegen over staat.

De aangekondigde afschaffing van de opschalingskorting in de voorjaarsnota van het demissionaire kabinet heeft voor Nissewaard niet het gunstige effect gehad zoals gehoopt. Sterker nog, het ging gepaard met een flinke korting op de Rijksinkomsten voor het jaar 2025, waardoor dit samen met de fikse stijging van de kosten van de Jeugdzorg leidt tot een tekort van 4 miljoen in 2025. Daarnaast is het nog steeds onduidelijk wat de nieuwe financieringssystematiek voor het gemeentefonds zal opleveren. Het is een schrale troost dat we niet de enige gemeente in Nederland zijn met financiële zorgen. Ruim 80% van de gemeenten krijgt hun begroting niet meerjarig sluitend. De VNG-leden, zo ook Nissewaard, hebben onlangs met zeer grote meerderheid ingestemd met de resolutie om de huidige onderhandelingsstrategie richting het kabinet voor te zetten. Die strategie is erop gericht om bij het kabinet balans in de gemeentelijke taken en middelen voor elkaar te krijgen en als die uitblijft een escalatiestrategie voor te leggen aan de leden. Een mooi streven, waarbij we hopen dat het kabinet ziet dat het water aan de lippen staat bij zeer veel gemeenten. Op de korte termijn is Nissewaard nog niet geholpen met de VNG-inzet.

Financiële uitdaging: kind niet met het badwater weggooien Door het wispelturige Rijkbeleid is het een uitdaging om structureel balans te vinden tussen de beschikbare middelen en het fijn wonen, werken en leven in Nissewaard. We willen blijven wie we zijn. We blijven bouwen aan onze gemeente om Nissewaard verder vooruit te brengen naar een aantrekkelijke, vitale, toekomstbestendige woon- en werkgemeente in 2040. Tegelijkertijd staat Nissewaard voor een aantal grote uitdagingen, te denken valt aan de zorgwekkende sociaal economische ontwikkeling, achterblijvende woonaantrekkelijkheid en toenemende problematiek op het gebied van leefbaarheid en veiligheid in de oudste wijken, die nu massaal hun houdbaarheidsdatum bereiken en staan voor een stevige vervangingsopgave. Daar kunnen we en willen we niet van weglopen. 6

Als gevolg van de tegenvallende inkomsten van het Rijk is het tekort op de begroting fors toegenomen; er vallen excessieve gaten in de begroting. Hierdoor staan we voor een omvangrijke financiële uitdaging, die ons sinds jaren – met pijn in het hart – noopt tot het nemen van stevige structurele bezuinigingsmaatregelen. Tegelijkertijd accepteren we geen afbraak van en in onze stad, we willen het kind niet met het badwater weggooien; we blijven investeren, maar we hebben ons wel te redden in deze financieel zware tijden. Het college wil daarom het huishoudboekje op orde brengen, maar blijven investeren waar het nodig is. Doelstelling is om ook gesteld te staan voor de volgende collegeperiode indien er een tijd van nog grotere schaarste aanbreekt. Deze verantwoordelijkheid wordt door het college terdege gevoeld. Iedere Nissewaarder moet kunnen bouwen op een veilige en leefbare gemeente. We blijven onze wettelijke taken uitvoeren. We kijken wat we kunnen laten en hoe we dingen met minder geld anders kunnen doen. Maar we ontkomen er niet aan dat het in alle geledingen in de gemeentebegroting gevolgen zal hebben. We moeten pijnlijke keuzes maken. Indien het Rijk blijft vasthouden aan de voorgenomen maatregelen dan kunnen we niet anders dan deze maatregelen uit te voeren.

En dan zullen alle inwoners er iets van merken; in de lasten, in de buitenruimte en de voorzieningen in het sociaal domein. En als vanzelfsprekend kijken we ook kritisch naar de gemeente en de gemeentelijke organisatie. Deze laatste krijgt een forse taakstelling waarbij door efficiënter en effectiever te werken én zaken anders te organiseren, geld bespaard moet worden. Dit heeft invloed op de omvang van het ambtelijk apparaat. Ook de gemeenschappelijke regelingen wordt gevraagd kritisch te kijken naar de begroting en organisaties. De kortingen van het Rijk hebben we niet gelijk via de onroerendezaakbelasting (OZB) willen oplossen. Dit blijft voor ons het laatste redmiddel, waarbij we niet kunnen uitsluiten dat we dit bij nog slechter financieel weer – en het Rijk gemeenten weigert te gemoet te komen, dit toch als maatregel moeten inzetten. Met deze perspectiefnota leggen wij voor hoe we Nissewaard door deze moeilijke financiële tijd willen loodsen. Er staat niet alleen wat we in 2025 willen bereiken en wat we daarvoor gaan doen, maar dit keer ook welke ombuigingen en bezuinigingen we moeten doen, willen we een financieel gezonde gemeente blijven. Pijnlijke maatregelen die wij ook liever niet hadden gezien en die alle domeinen treffen en inwoners zullen voelen, maar waartoe we genoodzaakt zijn. In deze samenvatting lichten wij enkele belangrijke punten voor u uit.

Zoals u kunt zien is de begroting meerjarig nog niet sluitend. Afhankelijk van de effecten van de meicirculaire is de doelstelling om een meerjarig sluitende begroting neer te leggen. Dit vraagt een opgave van zowel college als raad om gezamenlijk tot een sluitende begroting te komen in het najaar. Het is belangrijk dat wij – college en raad samen – gedurende deze periode elkaar vast blijven houden en ons voorbereiden op financieel heftige tijden en tegelijkertijd onze mooie ambities voor een aantrekkelijke, vitale, toekomstbestendige woon- en werkgemeente in 2040 vasthouden. Samen bouwen we op Nissewaard!

1.2 Bestuur en dienstverlening Burgerzaken De inwoners van Nissewaard kunnen bij Burgerzaken terecht voor veel producten, zoals het vernieuwen van reisdocumenten en rijbewijzen, uittreksels aanvragen, een geboorte aangeven of een nieuw adres doorgeven. Jaarlijks gaat het om tienduizenden klantcontacten. Steeds meer producten kunnen via het digitale loket worden aangevraagd. Persoonlijk contact met de gemeente 7

blijft mogelijk of is zelfs noodzakelijk als voor een aanvraag de identiteit van de aanvrager dient te worden vastgesteld. We zetten in op het continu verbeteren van de basisregistratie personen (BRP), een primaire taak van de gemeente als beheerder van de BRP. Binnen die taak valt ook het opsporen en voorkomen van identiteits- en adresfraude. Een integrale aanpak van de adresonderzoeken met ketenpartners is hierbij het uitgangspunt. Vanaf 2025 gaan een aantal leges bij burgerzaken omhoog. Zo worden de leges voor een huwelijk en partnerschap duurder en zal er meer betaald moeten worden voor een uittreksel uit de Basisregistratie Personen. Vanaf 2026 zullen steeds meer zaken digitaal afgehandeld worden zoals de automatische uitgifte van documenten en het verlengen van documenten. Dit werkt kostenbesparend. Sinds 1 oktober 2021 loopt er een pilot adreskwaliteit, waarbij wordt ingezet op adresonderzoek met huisbezoek. Hier kan mee gestopt worden omdat het inmiddels als verplichting is opgenomen in de Wet Basisregistratie personen. Belastingen Het voorstel is om enkele belastingen te verhogen. Zo komt de kwijtschelding voor belasting van de eerste hond te vervallen en neemt het tarief voor de hondenbelasting toe. Ook de toeristenbelasting zal worden verhoogd. De onroerendzaakbelasting blijft hierbij vooralsnog buiten schot.

Het college sluit niet uit dat een verhoging van de OZB alsnog noodzakelijk is bij slechter financieel weer en als het Rijk niet over de brug komt. Organisatie Wij staan de komende tijd als organisatie voor grote opgaven. Niet alleen als het gaat om de maatschappelijke opgaven waar wij mee aan de slag moeten, zoals leefbaarheid in onze wijken en kernen, schaarste op de woningmarkt en de energietransitie. Ook moet de gemeentelijke organisatie met minder geld de dienstverlening aan onze inwoners op peil houden. We moeten dus zoeken naar mogelijkheden om taken anders te doen, samen te voegen of niet meer te doen. Dat willen we gaan doen door meer procesgericht te gaan werken binnen onze gemeentelijke organisatie. In deze uitdagende tijden biedt procesgericht werken een oplossing die niet alleen efficiëntie en besparingen mogelijk maakt, maar ook de kwaliteit van onze dienstverlening verhoogt. Er wordt circa € 1,5 miljoen bezuinigd op de organisatie. Daarbij wordt ook de externe inhuur en advisering teruggebracht. De ambitie is om de komende 4 jaar 2,5% reductie per jaar te realiseren om tot een totaalreductie van 10% te komen. De krappe arbeidsmarkt maakt dit nog wel een uitdaging. Investeren in aantrekkelijk werkgeverschap kan daarbij helpen.

1.3 Schoon, heel en veilig Openbare orde & veiligheid De aanpak van jeugdoverlast en preventie op jeugdcriminaliteit heeft hoge prioriteit. Essentieel is hierbij de samenwerking tussen het team openbare orde en veiligheid, de jeugdboa’s en de politie. Het thema van Zorg en Veiligheid wordt verder opgezet. Enerzijds wordt er vanuit beleidsmatig perspectief gestart met het opstellen van een beleidskader met daarin een missie, visie, strategische doelstellingen en aandacht voor de beleidsthema’s die onder zorg en veiligheid vallen, waaronder wonen, huiselijk geweld, radicalisering en GGZ. Anderzijds wordt op uitvoeringsniveau verder gegaan met het versterken van de interne samenwerking door middel van doorontwikkeling van de thematafels en uiteindelijk de regietafel. We blijven ons inzetten op ondermijning, echter de tekorten op de begroting zorgen ervoor dat we onze ambities niet verder uitbreiden. De huidige aanpak van ondermijning voorziet in preventie 8

(bewustwording) bij bedrijven, instellingen en woningbouwcorporaties. Aan de repressieve kant is de samenwerking met het RIEC en de politie. Gezamenlijk wordt ingezet op de ‘bestrijding’ van ondermijnende criminaliteit; waar het kan worden naast het strafproces bestuurlijke maatregelen ingezet. Door steeds veranderende wetgeving, zoals de omgevingswet en de Wet Bibob, moeten de beleidsregels Bibob aangepast worden. Vaststelling daarvan wordt beoogd in 2025. Met het oog op financieel lastige periode voor de gemeenten, worden de gemeenschappelijke regelingen gevraagd hier solidair op in te spelen. Zo ook de Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond. Door deze nieuwe financiële ontwikkeling ontstaat een situatie dat de VRR met de uitdaging komt de gemeenten tegemoet te komen. Hier kunnen diverse scenario’s voor worden opgesteld (indexering op 0% of afvlakken naar een kleinere indexering, tijdelijk pauzeren van de Ontwikkelagenda of alleen scenario 1 van de Ontwikkelagenda uitvoeren). Het Algemeen Bestuur gaat in gesprek met de VRR om te komen tot een gewenst resultaat voor de begroting van 2025. De horecastewards blijven aanwezig in en rondom de horeca in Spijkenisse in de weekenden. Het is gebleken dat de inzet van de horeca stewards een positief effect heeft op de veiligheid en het veiligheidsgevoel.

Er zal gelet op de financiële middelen wel keuzes gemaakt worden wat betreft de inzet voor de komende jaren. Vervangingsopgave beheer openbare ruimte De openbare ruimte is het visitekaartje van Nissewaard. Ze vormt de publieke verblijfs- en ontmoetingsplek, bepaalt de leef- en woonomgeving en draagt bij aan de algemene gezondheid, sociale veiligheid en welzijn. Wij vinden het belangrijk hierin te blijven investeren, al zal het onderhoudsbudget groen wel met ruim 10 procent worden verlaagd. Dit betekent het verlagen van de frequentie van onderhoud en het voeren van diversiteitsbeleid. Daarbij wordt de verbinding gezocht met duurzaamheid en ecologie. Het budget voor het dagelijks onderhoud van de verhardingen wordt daarnaast met 5 procent verlaagd en de frequentie van het reinigen van civieltechnische kunstwerken, zoals bruggen, gaat omlaag. De grootste uitdaging waar we nog steeds voor staan is het herstraten van de jaren negentig wijken en de reconstructies van de eerste wijken uit de groeikernperiode. Dit vraagt om een integrale beheeraanpak en vertaalt zich de komende jaren in grote reconstructies in de wijken. Door werken aan vervangingsopgave blijven de onderhoudskosten op de lange termijn beperkt. In 2025 komt de focus met name te liggen op het voorbereiden van de werken van groot onderhoud en vervangingen van het uitvoeringsplan 2025 – 2034.

In dit uitvoeringsplan zijn vervangingen en groot onderhoud opgenomen van onder andere wegen, bruggen, openbare verlichting, beschoeiingen, verkeersinstallaties, duikers, groen en speelplaatsen. De huidige marktomstandigheden zorgen er wel voor dat toegekende budgetten en investeringskredieten onder druk komen te staan. Mede daarom zal in 2025 ook verder gewerkt gaan worden aan een plan voor een financieel toekomstbestendig beheer voor Nissewaard en het opstellen van een nieuw gemeentelijk Watertakenplan Kwaliteitsimpuls in de De Akkers, De Hoek en Waterland Het combineren van sociale maatregelen en fysieke ingrepen in wijken zorgt voor een kwaliteitsimpuls. We maken de wijken hiermee leefbaarder en de sociale cohesie wordt bevorderd. De wijken De Akkers, Waterland en De Hoek krijgen een kwaliteitsimpuls. In 2023 zijn wijkatlassen opgesteld, waarin aandacht is besteed aan verschillende vraagstukken op het gebied van ontmoeting, zorg, beheer, veiligheid en verkeer. De komende jaren krijgt dit een vervolg. Accommodaties & parkeren Vanaf 2030 is de internationale doelstelling om 55 % CO2 reductie gerealiseerd te hebben om vervolgens in 2050 een CO2-uitstoot te hebben van 0%. Hiervoor zijn in Nissewaard een aantal 9

verduurzamingsmaatregelen genomen die uiteenlopen van zonnepanelen, LED-verlichting, warmtepompen tot zonnecollectoren. Een belangrijke stap in de verdere verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed is dat de verduurzamingsmaatregelen gecombineerd worden met het meerjaren onderhoudsplan, waardoor verduurzaming én planmatig onderhoud integraal worden opgepakt. Hier wordt de komende jaren aan gewerkt. Momenteel wordt het gemeentelijk vastgoed onderhouden op middenniveau, met uitzondering van Theater de Stoep, Boekenberg Spijkenisse en het Stadhuis. Deze drie gebouwen worden onderhouden op bovengemiddeld niveau. Vanaf 2025 zal het onderhoudsniveau van de gemeentelijke gebouwen verlaagd worden om de bezuinigingsdoelstelling te realiseren. Controle op het betalen van de parkeerbelasting zal in de toekomst gedaan worden door middel van scootercontrole. Hierdoor gaan de kosten omlaag. Kortparkeertarieven garages Door kritisch te kijken naar de parkeerbegroting hebben we een bezuiniging weten te behalen. Daarnaast stellen wij een wijziging van de tarieven van de termijn van 60 minuten naar 50 minuten voor en een verdere verhoging van de parkeertarieven in 2027.

1.4 Duurzaam ontwikkelen en wonen Nissewaard naar 2040 Het ontwikkelperspectief Nn2040 richt zich op het versterken van Nissewaard om een verrassende, veelzijdige, veerkrachtige, vitale en verbindende gemeente te zijn, die in staat is om onzekerheden in de toekomst op te kunnen vangen. Dit doen we door in te zetten op vier ontwikkelprincipes: 1. Zet in op de ontwikkeling van werkgelegenheid en onderwijs. 2. Differentieer de woningvoorraad. 3. Verbeter de mobiliteit. 4. Benut en versterk de groene kwaliteiten. De afgelopen jaren zijn hier belangrijk stappen in gezet die meer en meer zichtbaar zijn voor de inwoners en ondernemers van Nissewaard. De eerste bewoners wonen op de locatie Kolkplein, zijn de werkzaamheden gestart rondom Metrobusstation Spijkenisse Centrum en wordt het nabijgelegen kantoorpand verbouwd tot appartementen. Tegelijkertijd zijn andere gebiedsontwikkelingen gestart zoals de gebieden rondom Vredehofstraat en Industriestraat. Belangrijke ontwikkelingen waarbij we met ontwikkelaars in een participatietraject tot het creëren van nieuwe woningen voor starters en ouderen en het zoeken naar de combinatie van wonen en werken. Op bedrijventerrein HalfwegMolenwatering is een programma gestart om de ruimte beter te benutten en zorg te dragen voor een beperkte uitbreiding. Deze uitbreiding is nodig om de ontwikkeling op Haven Noord mogelijk te maken.

In de wijkontwikkelingen maken we slimme koppelingen tussen publieke investeringen (in de openbare ruimte of in onderwijsgebouwen) en private investeringen (in vastgoed), om op die manier een zo groot mogelijke impuls in de wijken te creëren. Waar mogelijk wordt daarbij ingezet op het verkrijgen van subsidies of Rijksbijdragen om tot een sluitende business cases te komen. Bereikbaarheid en mobiliteit Ook in 2025 staat de bereikbaarheid van Nissewaard en omgeving onder druk als gevolg van de verschillende brugrenovaties van de Spijkenisserbrug en Hartelbrug. Hierbij zet Nissewaard in op zoveel mogelijk hinderbeperking en communicatie. 10

Naast deze brugopgaven blijven we het Rijk vragen om voortgang te maken ten aanzien van het eerder door Rijk en regio besloten maatregelpakket om de bereikbaarheid van Voorne-Putten te verbeteren. We blijven ons onverminderd inzetten voor het versterken van de bereikbaarheid van Nissewaard. Het openbaar vervoer krijgt een impuls door oplevering van het nieuwe metrobusstation Spijkenisse Centrum (2024-2025). Daarnaast werkt de gemeente met de Metropoolregio aan verdere verbetering van het openbaar vervoer, onder andere door de vaste spitslijnen naast de Spijkhopper en het gratis OV voor oudere minima. Op het gebied van verkeersveiligheid investeert de gemeente in verkeersveilige schoolomgevingen, in de aanpak van verkeersonveilige locaties en in gedragsaanpakken verkeersveiligheid (in samenwerking met de MRDH). Nissewaard stopt echter met de gedragscampagne op Voorne Putten. Duurzaamheid Nissewaard heeft als ambitie om in 2050 energieneutraal, aardgasvrij, klimaatbestendig, waterrobuust en circulair te zijn. Dit draagt bij aan een leefbare, toekomstbestendige gemeente, en helpt inwoners met bestaanszekerheid door bijvoorbeeld voorspelbare en betaalbare uitgaven aan energie, beheerste klimaatrisico’s voor woningen en toekomstbestendige banen in nieuwe circulaire bedrijfsmodellen.

De focus van het programma Duurzaamheid ligt bij het uitvoeren van wettelijke- en gesubsidieerde taken van het klimaatakkoord, het Deltaprogramma/Deltaplan Klimaatadaptatie en het Rijk. Ook werken we samen met de lijnorganisatie duurzaamheid in ons denken en handelen te borgen. Per 1 januari 2027 vervalt het structurele budget voor de opgave duurzaamheid. Vanuit het rijk ontvangt de gemeente middelen om uitvoering te geven aan het klimaatakkoord. Deze middelen zijn specifiek bedoeld voor de energietransitie en circulair en mogen alleen ingezet worden voor personele kosten en niet voor projecten, onderzoeks- of werkbudget. Als het Rijk niet over de brug komt met extra middelen dan betekent dit dat we moeten kijken welke gevolgen dit heeft voor de ambities op het gebied van de opgave Duurzaamheid. Wonen In heel Nederland is er sprake van woningnood. Ook in Nissewaard is er de behoefte om snel meer passende woningen beschikbaar te krijgen. We zetten ons in om, waar dat kan, woningbouw te versnellen. Wel blijven we scherp sturen op kwaliteit en diversiteit. We kijken hierin specifiek naar de behoefte in de directe omgeving van een initiatief en koppelen woningbouwontwikkelingen aan andere fysieke opgaven. Op die manier draagt onze woningbouwopgave bij aan de bredere ontwikkeling van Nissewaard. Daarnaast streven we in Nissewaard naar een woningmarkt die in balans is.

Hiervoor zetten we in op het stimuleren van de doorstroming op de woningmarkt en de mogelijkheden voor het creëren van een wooncarrière. Ook streven we naar leefbare wijken en kernen, het toevoegen van sociale huurwoningen in nieuwbouwprojecten, het toevoegen van woningen in ontbrekende woningbouwsegmenten en het koppelen van beleidsdoelstellingen Wonen aan andere (interne) beleidsdoelstellingen gericht op integraliteit. Bouwprojecten & grondexploitatie Er wordt veel ontwikkeld in Nissewaard. Deels vindt dat plaats op gronden van de gemeente, zoals in Kreken van Nibbeland, Krekenbos en De Elementen. Hierin heeft de gemeente een actieve, risicodragende rol. Om op die risico’s zo goed mogelijk in te spelen worden voor deze projecten grondexploitaties opgesteld. De effecten van economische marktomstandigheden kunnen een negatief effect hebben op het financiële resultaat van de grondexploitaties. Jaarlijks monitoren we de marktomstandigheden en passen we de grondexploitaties daarop aan. Naast de grondexploitaties worden er ook projecten ontwikkeld op gronden die in eigendom zijn van projectontwikkelaars, vastgoedbeleggers of woningcorporaties. Hier speelt de gemeente een 11

faciliterende, ondersteunende en stimulerende rol, waarbij de inzet zich vooral richt op het creëren van de juiste planologisch/juridische omstandigheden zodat de ontwikkelende partij tot realisatie kan overgaan. De gemeente loopt hier geen direct financieel risico, maar heeft ook minder invloed op de snelheid van de ontwikkelingen. We zetten ons in om samen met de initiatiefnemers te komen tot een kwalitatief goed, maar ook financieel haalbaar plan.

1.5 Ondernemen en ontspannen Economie We gaan verder met het versterken van het kernwinkelgebied. Het inmiddels compactere centrum dient aantrekkelijker te worden gemaakt door bijvoorbeeld het verbeteren van de openbare ruimte en het logischer maken van de looproutes. Met de gezamenlijke aanpak van vastgoedeigenaren en ondernemers in het centrum van Spijkenisse en met bijvoorbeeld rijkssubsidie (onder andere uit het programma Impulsaanpak winkelgebieden) werken we aan het realiseren van plannen uit het Koersdocument. In de Voorstraat is het gevelfonds succesvol. Ook in het centrum van Zuidland is met de daar aanwezige ondernemers een traject doorlopen, zodat de winkeliers en andere ondernemers zich daar beter kunnen gaan organiseren en samenwerken om het centrum aantrekkelijk te houden/maken. Dienstverlening aan onze ondernemers is belangrijk voor een gunstig vestigingsklimaat en daarmee behoud en groei van werkgelegenheid. We zorgen voor een up-to-date digitale dienstverlening via de website Ondernemen en een actief accounthouderschap. Samen met vastgoedeigenaren en ondernemers op de bedrijventerreinen onderzoeken we met financiële bijdrage van de MRDH de kansen om de bestaande ruimte nog beter te benutten. Ook de mogelijkheden voor nieuwe ruimte om te ondernemen vraagt aandacht om wonen en werken in Nissewaard in balans te houden.

Hiervoor is een locatieonderzoek uitgevoerd naar waar in de toekomst circa 15 hectare bedrijventerrein het beste gerealiseerd kan worden. Recreatie & toerisme In het Bernissegebied zijn diverse voorzieningen aangelegd, die de recreatieve waarde en beleving hebben versterkt. De komende jaren blijven we ons inzetten om, samen met het recreatieschap, de ondernemers en gebruikers ervoor te zorgen dat het een aantrekkelijk gebied blijft. De aan- en herplant van bos loopt vanaf het najaar 2024 door tot in 2025. Daarnaast is onderzoek gedaan naar sport en bewegen in de recreatiegebieden en bekijken we hoe we hierop in kunnen zetten. Ook zal er gewerkt worden aan verbetering van bepaalde entrees binnen de recreatiegebieden. Voor de Uitwaayer staat de komende jaren de bosuitbreiding op de agenda. Naast het aanleggen van extra bos, is er ook aandacht voor verbetering van de padenstructuur en zal het mountainbikeparcours een upgrade krijgen. Aan de oever van de Oude Maas wordt gewerkt aan een intensivering van sportief en recreatief gebruik in combinatie met de landschappelijke kwaliteit. Als er geen extra middelen beschikbaar komen vanuit het Rijk, zullen we onze ambities moeten bijstellen tot enkel het beheer van onze recreatiegebieden. We onderzoeken de marketingorganisatie op Voorne-Putten. En de bijdrage aan de Gemeenschappelijke Regeling Recreatieschap zal verlaagd worden.

Sport & cultuur We starten met een nieuw subsidiestelsel dat behalve de vitaliteit van verenigingen ook maatschappelijke initiatieven ondersteunt en waardeert. De vorige subsidieregeling komt hiermee te vervallen. We bieden verenigingen een gewenningsperiode van 1 jaar en compenseren een eventueel gat tussen subsidie-inkomsten 2024 versus 2025 eenmalig om de overgang naar het nieuwe subsidiestelsel op te vangen. Door kritisch te kijken naar de begroting hebben we anderhalve ton weten vrij te maken op de begroting. 12

1.6 Leren, participeren en ondersteunen Sociaal domein algemeen - financieel De budgetten in het sociaal domein staan onder grote druk. De middelen die we van het rijk krijgen voor uitvoering van de wettelijke taken in het sociaal domein zijn onvoldoende om alle kosten te kunnen betalen. Zeker voor New Towns, waar Spijkenisse er één van is, vallen de rijksinkomsten extra negatief uit. Financiële onzekerheid overheerst in het sociaal domein en bezuinigingen zijn noodzakelijk om onze wettelijke taken naar de toekomst toe te kunnen blijven uitvoeren. Dat betekent dat er een veelheid aan -wellicht vergaande- maatregelen moeten worden genomen. Die worden nader toegelicht in deze PPN. Bij die noodzakelijke bezuinigingen hanteren we de lijnen van het Integraal Beleidskader. De Ontwikkelagenda wordt op de bezuinigingen aangepast in de 2e helft van 2024. De doelstelling van eerdere jaren, te weten een positieve stelpost sociaal domein van minimaal € 500.000, is niet langer haalbaar. Naast de afname van de rijksinkomsten is ook de blijvende stijging van de kosten van de jeugdhulp hiervan een oorzaak. Sociaal domein algemeen - inhoudelijk In 2023 is het Integraal Beleidskader sociaal domein en de Ontwikkelagenda vastgesteld. Daarmee is de basis gelegd voor de verdere ontwikkeling van het sociaal domein in deze raads- en collegeperiode.

Het Integraal Beleidskader sociaal domein fungeert als een kompas dat ons richting geeft naar toekomstbestendigheid. Er wordt in aangegeven: - dat we onze inwoners vanuit een positief mensbeeld en vanuit vertrouwen bejegenen; - dat we kijken naar de in te zetten ondersteuning vanuit drie leidende principes (pijlers), te weten normaliseren, signaleren en integreren; - dat we sturen op het maximaliseren van het maatschappelijke rendement op de langere termijn; - dat we bovenstaande altijd bezien in het licht van drie grote opgaven, te weten ‘behouden en herstellen van bestaanszekerheid’, ‘bevorderen van kansengelijkheid voor kinderen en volwassenen’ en ‘ondersteunen en faciliteren van inwoners om zelfstandig te kunnen wonen’. In de Ontwikkelagenda staan vervolgens de concrete doelen, resultaten en inspanningen die we deze collegeperiode willen leveren om het sociaal domein toekomstbestendig te maken. Uiteraard in lijn met het Integraal Beleidskader. Zoals genoemd wordt de Ontwikkelagenda aangepast vanwege de ingrijpende bezuinigingsmaatregelen. Daarbij streven we naar het zoveel als mogelijk overeind houden van de basale voorzieningen is en meedoen in de samenleving willen we blijven stimuleren.

Overigens gaat de realisatie van de (onafhankelijke) TiN-Ingang en gemeentelijke Toegang in 2024 ook bijdragen aan gerichte sturing in de uitvoeringspraktijk op het gebruik van voorzieningen. Jeugdhulp De kosten voor jeugdhulp stijgen. Het gebruik van jeugdhulp stijgt niet zozeer, maar het zijn de kosten per traject die stijgen. Tegelijkertijd heeft de overheid met de Hervormingsagenda Jeugd al besparingen doorgevoerd in het gemeentefonds, terwijl de maatregelen uit deze agenda nog niet zijn doorgevoerd zijn of nog onduidelijk zijn. Door het tekort vanwege het ‘ravijn’ en daar bovenop de extra kosten voor jeugdhulp, lopen we niet pas in 2026, maar al in 2025 aan tegen forse tekorten in de begroting. Regionaal / GRJR Omdat de stijgende kosten voornamelijk in de regionaal ingekochte jeugdhulp plaatsvinden is met de gemeenten in de regio Rijnmond (via de Gemeenschappelijke Regeling Jeugdhulp Rijnmond / GRJR) een regionale bestuursopdracht uitgezet om de financiën te beteugelen. Er is een pakket van 50 maatregelen vastgesteld om de kosten omlaag te krijgen. Dit pakket is onlangs vastgesteld door het algemeen bestuur van de GRJR.

13

Taskforce Doordat de grootste knelpunten in de begroting door jeugdhulp veroorzaakt worden is er begin 2024 een Taskforce Jeugd ingericht. Deze taskforce heeft de opdracht om € 2,5 miljoen aan bezuinigingen te realiseren. In het eerste kwartaal 2024 is een concreet plan van aanpak opgesteld met maatregelen die ingezet gaan worden om deze besparing te bewerkstelligen. In dat plan van aanpak zijn ook de (opgelegde) maatregelen van de Hervormingsagenda Jeugd en de regionale bestuursopdracht meegenomen. In hoeverre het haalbaar is om deze bezuiniging volledig te realiseren, bestaat er een grote afhankelijkheid van de nog te nemen maatregelen en andere te maken keuzes door de rijksoverheid op gebied van jeugdhulp. Subsidies Binnenkort zal de raad besluiten gaan nemen over de gemeentelijke financiën en de wijze waarop we moeten bezuinigen vanaf 2026 vanwege de substantieel lagere rijksinkomsten. Onderdeel hiervan is besluitvorming over verlaging van budgetten voor subsidieverlening. Financiering via subsidieverlening wordt met name toegepast in het basisaanbod. Om te zorgen dat de raad hierin daadwerkelijk keuzes kan maken, en niet wordt belemmerd door wetgeving en jurisprudentie, heeft het college een voorbereidend besluit genomen.

Dit besluit houdt in dat we subsidies voor Wmo en jeugdpreventie in 2025 niet indexeren ten opzichte van 2024 en dat we aankondigen dat we vanaf 2026 een forse bezuiniging door zullen moeten voeren op subsidies, waarbij we essentiële onderdelen van het basisaanbod zoveel mogelijk zullen ontzien. We bieden de organisaties de kans hiervan de consequenties kenbaar te maken. Als dit besluit niet was genomen, is bezuiniging op subsidies vanaf 2026 maar op heel beperkte schaal mogelijk. Op grond van de keuzes die de raad maakt, zal na de zomer bekeken worden wat de consequenties zijn voor de verschillende subsidies. Alle organisaties krijgen vervolgens en in elk geval voor het eind van 2024, een beschikking waarin we elke afzonderlijke organisatie gericht informeren wat dat voor hun subsidie betekent. Vanuit het voorzichtigheidsprincipe is van deze maatregel in 2025 nog geen bedrag ingeboekt. Thuis in Nissewaard Thuis in Nissewaard (TiN) en het gesubsidieerde basisaanbod zijn onlosmakelijk verbonden. De TiNpartners zijn de door de gemeente gesubsidieerde organisaties die een belangrijk deel van het basisaanbod invulling geven.

Thuis in Nissewaard staat voor: - hét startpunt en de wegwijzer voor inwoners met vragen over vrije tijd, opvoeden en zelfstandig (blijven) functioneren via een website waarop activiteiten te vinden zijn en organisaties die hulp bieden én via een digitale en telefonische Ingang TiN die inwoners verder kan helpen als informatie van de website onvoldoende is; - het samenwerkingsverband tussen de gemeente en een aantal kernpartners o dat invulling geeft aan het basisaanbod (algemeen toegankelijke) ondersteuning; o en dat samenwerkt aan de volgende aandachtsgebieden : het bevorderen van een inclusieve samenleving, het verbeteren van het basisaanbod van professionele diensten, het opzetten en verder ontwikkelen van een integrale aanpak en een integrale ingang. De TiN-partners zijn op hoofdlijnen meegenomen in de financiële ontwikkelingen. Zij zijn bereid mee te denken over mogelijkheden en maatregelen om te besparen én om tegelijkertijd de noodzakelijke basisvoorzieningen overeind te houden en meedoen in de samenleving te stimuleren. Onderwijs - Onderwijsachterstanden We hebben de specifieke uitkering onderwijsachterstanden in ieder geval tot en met 2026 tot onze beschikking. Dit geeft ons de mogelijkheid om ons in te zetten op onze wettelijke taak voor het voorkomen en verminderen van onderwijsachterstanden (onder andere door de inzet van voor- en 14

vroegschoolse educatie). De middelen die beschikbaar zijn gekomen met het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) zijn toereikend om ons lokale jeugdveld een extra impuls te geven om de achterstanden die door corona zijn ontstaan weg te werken. Deze middelen zijn tot augustus 2025 beschikbaar. Onderwijshuisvesting Nissewaard staat voor een grote vervangingsopgave met betrekking tot onderwijshuisvesting. In het ontwikkelperspectief ‘Nissewaard naar 2040’ (Nn2040) zijn bredere opgaven geformuleerd voor een toekomstbestendig Nissewaard, waarin onder andere de ontwikkelkansen van kinderen worden vergroot. Als het gaat om de ruimtelijke ontwikkeling, versterken beide opgaven elkaar. Dit uitgangspunt is meegenomen in de ontwikkelscenario’s van het Integraal Huisvestingsplan 20232042 primair onderwijs (IHP 2023-2042 PO). Voor de programmering van het nieuwe IHP 2023-2042 PO is voor de raadsperiode 2023-2026 budget beschikbaar gesteld. Hierbij houden we rekening met een jaarlijkse indexering en is ook een doorrekening van de kapitaallasten gemaakt voor de jaren erna. In de budgettering van de uit te voeren projecten houden we rekening met investeringsbijdragen vanuit de schoolbesturen, in het kader van verduurzaming en verlaging exploitatie- en onderhoudskosten. Met kinderopvangpartners wordt een langdurige huurrelatie aangegaan. Elke 4 jaar wordt het IHP 2023-2042 PO herijkt.

Voor wat betreft het vorige IHP (2018-2022) zijn een drietal projecten in uitvoering en is één project afgerond. Het IKC Sterrenkwartier is in september 2023 opgeleverd. De overige 3 projecten worden in de loop van 2026 opgeleverd. IKC Elementen/Schenkel huisvest twee basisscholen, kinderopvang en een gymzaal (verwachte oplevering 1e kwartaal 2026). Daarnaast zijn in voorbereiding de vervangende nieuwbouw voor twee VO scholen, te realiseren aan de Groene Kruisweg; MY college en de Penta mavo. MY college stuurt aan op oplevering eind 2025/begin 2026. De Penta mavo zal waarschijnlijk halverwege 2026 beschikbaar komen. Een bijzonder aandachtspunt in de realisatie van de bouwprojecten betreft overigens de netcongestie. Tenslotte is rekening gehouden met de te verwachten onkosten (primair en voortgezet onderwijs) in het kader van de verordening huisvesting onderwijs voor de programmajaren 2024 en 2025. Beschermd wonen, maatschappelijke opvang en vrouwenopvang De verwachting is dat we rondkomen met de centrummiddelen, het budget van maatschappelijke opvang is echter niet toereikend en dit vullen we aan met het budget van beschermd wonen. Het structurele budget vrouwenopvang wordt steeds krapper doordat de duale uitkering vrouwenopvang vanuit het Rijk niet wordt geïndiceerd maar aanbieders wel hun tarieven indiceren.

Vanuit beschermd wonen wordt er een deel van de kosten voor vrouwenopvang in 2024 en 2025 bekostigd, zoals afgestemd in het college in 2023. We zijn bezig met het voorbereiden van de inkoop van beschermd wonen en de maatschappelijke opvang (waarschijnlijk zal dit plaatsvinden in 2025, voor de maatschappelijke opvang is er nu een tijdelijke oplossing tot half 2025). Het is van belang dat we met de inkoop inzetten op het creëren van plekken voor beschermd wonen en de maatschappelijke opvang omdat hier nu een tekort aan is. Overig Op alle, ook de hier niet genoemde onderdelen van het sociaal domein, worden maatregelen genomen om te bezuinigen. Het gaat daarbij ook om armoederegelingen. Deze brede en integrale benadering is onvermijdelijk, omdat de bezuinigingsopgave enorm groot is. Maar vooral omdat in de volle breedte afwegingen gemaakt moeten worden om overall gezien het afbreukrisico qua voorzieningenniveau enigszins in te perken.

15

1.7 Bestuurlijke proces Om u mee te nemen in de Perspectiefnota 2025 is op 4 juni 2024 een thema-avond voor de raad gepland. De perspectiefnota wordt uiterlijk op 7 juni 2024 gepubliceerd in Notubox. Naar aanleiding hiervan krijgen de fracties de gelegenheid tot het stellen van technische vragen, die schriftelijk ingediend kunnen worden tot uiterlijk 11 juni 2024 voor 12.00 uur. Dit, ter voorbereiding op de behandeling in de gecombineerde commissievergadering op 19 juni 2024. Het college spant zich in om alle technische antwoorden 17 juni 2024 in de namiddag via de Griffie te verzenden. U wordt op 10 juli 2024 tijdens de gemeenteraadsvergadering in de gelegenheid gesteld om algemene beschouwingen te houden en uw eventuele moties toe te lichten, waarna besluitvorming plaatsvindt over de ingediende moties en de Perspectiefnota 2025. Het college zal de moties die worden aangenomen, als richtinggevende uitspraken meenemen bij het opstellen van de definitieve Programmabegroting 2025 - 2028.

16

2.

Financieel perspectief 2024 – 2028

2.1 Financieel perspectief 2024 e.v.

3. Indeling programmabegroting 2021 - 20242. Financieel perspectief De2020 basis – voor het financieel perspectief voor 2024 en verder wordt gevormd door de saldi in de 2024 lopende begroting 2024 – 2027. Deze bedragen € 3,4 miljoen in 2024 aflopend tot - € 1,5 miljoen in 2027. Daarnaast is voor de begroting 2025 – 2026 een technische doorrekening gemaakt van de huidige meerjarenraming rekening houdende met de verwachte loon- en prijsstijging voor 2025 en is een inventarisatie gedaan van de gesignaleerde knelpunten voor het lopende jaar 2024 en de op te stellen programmabegroting 2025 – 2028. Onderstaand wordt hier nader op ingegaan. 1. Technische begroting 2025 – 2028 De technische begroting 2025 – 2028 sluit met een nadelig saldo van - € 1,8 miljoen structureel. De technische begroting is gebaseerd op de meerjarenraming van de huidige begroting 2024 – 2027 waarbij de budgetten zijn geïndexeerd voor de verwachte loon- en prijsstijging in 2025 (zie ook bijlage I).

Hiervoor zijn de volgende percentages berekend: Loon 6,50% (Betreft CAO gemeenten 2024.) Prijs 2,00% (3,40%) Mix 2,00% (4,95%) (Dit indexpercentage is bedoeld voor budgetten welke zowel een formatieve als een materiële component in zich hebben.) Op basis van het werkelijke inflatiecijfer van 2023, de voorspelling van het Centraal Planbureau (CPB) voor 2024, de inschatting voor 2025 en de nacalculatie ten opzichte van de inflatie-inschattingen bij de begroting 2024 – 2027 komt de indexatie 2025 voor materiële budgetten uit op 3,4% en voor budgetten met zowel een loon- als een prijscomponent op 4,95%. Omdat dit een nadelig saldo op zou leveren voor de technische begroting en het Rijk via het Gemeentefonds een lagere indexatie toepast, zijn deze percentages niet generiek toegepast. In plaats daarvan zijn de materiële en mixbudgetten in eerste instantie met 2% geïndexeerd. Via de knelpunten heeft vervolgens een inventarisatie plaatsgevonden waar deze indexatie tekort schiet. Zowel binnen de Algemene dienst als het Sociaal Domein heeft dat, niet onverwacht, tot een aantal knelpunten geleid. Het werkelijk toegepaste indexatiepercentage ligt daarmee een stuk hoger dan de in eerste instantie (bescheiden) toegepaste indexatie van 2%. Een deel van het saldo van de technische begroting valt binnen het hek rondom het Sociaal Domein. Dit betreft ca € 0,67 miljoen structureel.

Dit hangt samen met de evaluatie van het hek rondom het Sociaal Domein bij de Perspectiefnota 2021 en de afspraken die naar aanleiding hiervan gemaakt zijn. 2. Knelpunten Perspectiefnota 2025 Ten behoeve van deze perspectiefnota is bekeken in hoeverre de beschikbare budgetten 2024 t/m 2028 voldoen gegeven de verwachte ontwikkelingen. Deze knelpunten tellen op tot een bedrag van - € 2,3 miljoen in 2024 aflopend tot - € 1,2 miljoen in 2028. De belangrijkste knelpunten betreffen: Schoon, heel en veilig

Baggeren en water Rioolheffing Verschil indexering openbare ruimte Stelpost Beheer

Bedragen x € 1.000 “-” = nadelig 2024 2025 2026 2027 -70 -73 -478 -478 PM 159 159 -263 -263 -263 -4 -4 -4 -4

2028 -478 159 -263 -504 17

Uitvoering ontwerp Park Vogelenzang (investering) Reserve ter dekking van kapitaallasten t.l.v. Algemene reserve

-2.000 2.000

Duurzaam ontwikkelen en wonen

Personeel klimaatadaptatie Dekking voorziening Riolering/rioolheffing

Bedragen x € 1.000 “-” = nadelig 2024 2025 2026 2027 -250 -250 -250 250 250 250

2028 -250 250

Bedragen x € 1.000 “-” = nadelig 2024 2025 2026 2027 -140 140

2028 -140 140

Ondernemen en ontspannen

Regiodeal Dekking vervallen samenwerkingsverband VP Versterken beleving Nieuwe Hongerlandsedijk / Maasboulevard (investering) (€ 1 á 2 miljoen) Reserve ter dekking van kapitaallasten t.l.v. Algemene reserve (€ 1 á 2 miljoen)

-1.500 1.500

Overzichten

Opleidingsbudget Innovatiebudget Nieuwe wetgeving cyberveiligheid NIS2 Verwachte compensatie Rijk Harmonisatie softwarepakketten Vrijval restant innovatiebudget Effect CAO 2024

Bedragen x € 1.000 “-” = nadelig 2024 2025 2026 2027 -152 -152 152 152 -80 -300 -300 -300 50 50 50 125 250 266 114 114 -1.498

2028 -152 152 -300 50 250 114

In bijlage II wordt een nadere uiteenzetting gegeven van de betreffende knelpunten. Naast de knelpunten zijn nog twee andere posten van belang voor het financieel perspectief, de ontwikkeling van de rente en daarmee de rentelasten en de Voorjaarsnota 2024 van het Rijk. Met de gestegen rentepercentages nemen ook de financieringslasten voor de gemeente toe. De benodigde herfinanciering alsook de aanvullende financiering voor nieuwe investeringen maken dat er nieuwe leningen tegen de huidige hogere rentepercentages moeten worden aangetrokken. De eerste analyse laat een toename in rentelasten zien ten opzichte van de huidige begroting van € 84.000 in 2024 oplopend naar € 0,9 miljoen voor 2027 en verder. Dit zal voor de begroting 2025 – 2028 nog nader verfijnd worden. Daarnaast is recentelijk de Voorjaarsnota 2024 van het Rijk gepubliceerd. Dit is veelal de voorloper voor wat betreft de te verwachten mutaties in de meicirculaire. Half april van dit jaar noemde de VNG de mutaties in de Voorjaarsnota 2024 met betrekking tot gemeenten “betekenisvolle stappen”. Zo werd de oploop van de opschalingskorting ad € 675 miljoen voor gemeenten geschrapt, voor Nissewaard een structureel voordeel van ca € 3,4 miljoen (het “eerste beeld” van de effecten van de

18

Voorjaarsnota 2024). Daarentegen stond wel een eenmalige korting van € 675 miljoen in 2025, voor Nissewaard een nadeel van ca € 3,4 miljoen in dat jaar. Al met al leek dit, het nadeel voor 2025 daargelaten, inderdaad een stap in de goed richting. Echter, niet lang daarna verscheen een artikel van het bedrijf Inergy, een specialist op het gebied van het analyseren van circulaires, dat het voordeel van de Voorjaarsnota 2024 helemaal niet zo groot was. Dat heeft te maken met het besluit van het Rijk om het accres (algemene groei/krimp) van het gemeentefonds te berekenen op basis van het Bruto Binnenlands Product (BBP). Daarbij wordt door het Rijk bij de Voorjaarsnota 2024 uitgegaan van de indexcijfers van het Centraal Economisch Plan 2024 van maart dit jaar. Echter, voor gemeenten is de laatste stand van de indexcijfers niet die van maart van dit jaar, maar van september 2023 (Miljoenennota - septembercirculaire 2023). Tussen september 2023 en maart 2024 zijn de indexcijfers gestegen. Deze stijging krijgen gemeenten op basis van de Voorjaarsnota 2024 alleen niet gecompenseerd. Landelijk betekent dit voor gemeenten een nadeel van structureel ca - € 520 miljoen, voor Nissewaard een nadeel van ca - € 2,6 miljoen structureel (het “tweede beeld” van de Voorjaarsnota 2024).

Dit soort schommelingen illustreert nog maar eens hoe grillig de financiële informatie en ontwikkelingen kunnen zijn en hoe lastig het is om daar een goede strategie op te hanteren. Daarmee ziet het financieel perspectief er als volgt uit.

Saldo begroting 2024 – 2027 Technische begroting 2025 – 2028 37% subtotaal naar Sociaal Domein Knelpunten Treasury - rente Subtotaal Overige Voorjaarsnota 2024 Rijk – eerste beeld Voorjaarsnota 2024 Rijk – tweede beeld Meicirculaire 2024 (Eind)analyse begroting 2025 – 2028 Septembercirculaire 2024 Totaal

Bedragen x € 1.000 “-” = nadelig 2024 2025 2026 2027 3.365 2.530 -3.154 -1.545 -2.182 -1.799 -1.808 807 666 669 -2.325 -505 -1.085 -880 -84 -204 -734 -902 956 446 -6.106 -4.466

600 PM PM 1.556

-3.375 -1.425 PM PM PM -4.354

3.375 -2.290 PM PM PM -5.021

3.375 -2.785 PM PM PM -3.876

2028 -1.545 -1.808 669 -1.169 -902 -4.755 3.375 -2.600 PM PM PM -3.980

De begroting 2024 laat een positief saldo zien van € 1,6 miljoen. Voor de begroting 2025 – 2028 is sprake van een negatief saldo van - € 4,4 miljoen in 2025 aflopend tot - € 4 miljoen in 2028. In paragraaf 2.3 Aanpak sluitende begroting 2025 – 2028 zullen nadere voorstellen gedaan worden hoe te komen tot een sluitend financieel perspectief. Voor de volledigheid zijn in de bovenstaande tabel de meicirculaire 2024, de (eind)analyse van de begroting 2025 – 2028 en de septembercirculaire 2024 toegevoegd aan de tabel. Deze onderwerpen zullen in positieve dan wel negatieve zin van invloed zijn op het financieel perspectief. Omdat de hiermee samenhangende financiële effecten pas in de loop van de zomer duidelijk zullen worden, zal hier bij de programmabegroting 2025 – 2028 nader over geadviseerd worden. De uitzondering hierop betreft de meicirculaire 2024. Deze circulaire was op het moment dat deze perspectiefnota in de collegevergadering werd behandeld nog niet geanalyseerd. Om de informatie rondom de Perspectiefnota 2025 zo compleet en actueel mogelijk te laten zijn, zal getracht worden om voor de gemeenteraadsbehandeling een eerste analyse van de meicirculaire 2024 via een brief toe te zenden. 19

Afhankelijk van de financiële effecten van de meicirculaire 2024, de (eind)analyse van de begroting 2025 – 2028 en de septembercirculaire 2024 kan het zijn dat opgenomen knelpunten en beschikbaar gestelde middelen voor de realisatie van diverse ambities heroverwogen worden, zodat de gemeenteraad in november 2024 een sluitende (meerjaren)begroting ter besluitvorming kan worden aangeboden.

2.2 Sociaal Domein Naast de bovengenoemde zaken zijn ook de verwachte ontwikkelingen met betrekking tot het Sociaal Domein van belang voor het financieel perspectief van de gemeente. Stelpost Sociaal Domein De stelpost Sociaal Domein vormt een belangrijk indicator voor de financiële stand van zaken op dit terrein. De stand van de stelpost Sociaal Domein1 zag er ten tijde van het opstellen van deze perspectiefnota als volgt uit. Stelpost sociaal domein Stelpost Sociaal Domein na dec. circulaire 2023 Toegang SD/besparing lokaal Wmo Stelpost SD voor PPN 2025 Mutaties PPN2025: Saldo effect technische begroting 37% aandeel Indexering SD Opgenomen taakstelling maatregelen RBOK Opgenomen taakstelling KDC Overige mutaties PPN 2024 SD Stand stelpost PPN 2025 Onttrekking reserve SD 2024 Stand stelpost PPN 2025

Bedragen x € 1.000 “-” = nadelig 2024 2025 2026 2027 422 1.449 -4.627 -4.330 112 235 235 85 534 1.684 -4.393 -4.246 -807 -874

-4.976 -4.442 4.442 0

2028 -4.330 85 -4.246

-666 -1.002 1.472 514 -6.887 -8.717 -6.884 -12.792

-669 -996 3.684 47 -10.706 -12.886

-669 -996 6.306 0 -13.312 -12.916

-6.884 -12.792

-12.886

-12.916

Voorgesteld wordt om het nadelig saldo van de stelpost SD in 2024 te onttrekken aan de reserve sociaal domein. Onderstaand wordt een nadere uitsplitsing gegeven van de post “Indexering SD” en “overige mutaties PPN 2024 SD inclusief taakstellingen”. Knelpunten indexering in PPN 2025 Indexering gecontracteerde inkoop/kwaliteitszorg GGD Indexering subsidies Geen indexering Totaal knelpunt Indexering SD

Bedragen x € 1.000 “-” = nadelig 2024 2025 2026 2027 -836 -833 -833 -261 -261 -261 223 91 97 0 -874 -1.002 -996

2028 -833 -261 97 -996

1

Betreft het Sociaal Domein exclusief de centrumtaken Maatschappelijke Opvang, Vrouwenopvang, Beschermd wonen en Brede aanpak dak- en thuislozen (middelen bestemd voor de ZHE-regiogemeenten).

20

Overige mutaties PPN 2025 SD inclusief taakstellingen Algemeen Diverse kleine technische afwijkingen Jeugd en Onderwijs Ontwerp begrotingswijziging 2024 GRJR Ontwerp Begroting 2025 GRJR Trendmatige groei meerj.ram. 2026-2028 GRJR Maatregelen RBOK Ontw. Begr. 2025/Meerj. 2026-2028 incl. RBOK Open House Jeugd Dyslexie PGB Jeugd Zorgcontinuïteit Kinder Dagcentrum (KDC)/Daginvulling taakstelling Zorgcontinuïteit KDC Zorgcontinuïteit Kinder Dagcentrum (KDC) Leerlingenvervoer Dagbesteding Jeugd Uitvoeringskosten jeugd Wet Kinderopvang Jeugdwet vervoer Wmo Open House Wmo Hulpmiddelen Begeleiding Wmo Eigen bijdrage Wmo PGB Wmo Collectief vervoer Eenzaamheid Participatiewet Individuele inkomenstoeslag BUIG - lasten BUIG - baten BUIG Volksgezondheid GGD TOTAAL overige mutaties PPN TOTAAL in tabel opgenomen taakstellingen

Bedragen x € 1.000 “-” = nadelig 2024 2025 2026 2027 5

2028

25

25

25

25

-5.816

-5.816 551 103 222 -839 0 -839 -524 -156 0 42 -49

-5.816 -2.139 1.472 -6.483 551 103 222 -514 514 0 -524 -156 0 42 -49

-5.816 -4.578 3.684 -6.710 551 103 222 -47 47 0 -524 -156 0 42 -49

-5.816 -7.369 6.306 -6.879 551 103 222 0 0 0 -524 -156 0 42 -49

-243 -344 132 48 36 -185 20

-255 -349 139 48 29 -141

-255 -349 139 48 29 -141

-255 -349 139 48 29 -141

-255 -349 139 48 29 -141

300 -70 -44

220 -85 -44 PM

220 -102 -44 PM

220 -120 -44 PM

220 19 -44 PM

-6

-6

-6

-6

-6.887

-8.717 1.986

-4.458

523 108 218 -442 0 -442 -513 -147 86 41 -48

-4.976

-10.706 -13.312 3.731 6.306

Voor een nadere toelichting op de afzonderlijke posten wordt verwezen naar bijlage II. Taakstellingen Sociaal Domein Naast de stelpost sociaal domein, zijn taakstellingen in het sociaal domein opgenomen. Inclusief twee nieuwe taakstellingen uit de PPN2025 (maatregelen RBOK GR JR en Zorg continuïteit kinderdagcentrum) zijn de volgende taakstellingen nog actueel in de begroting 2025-2028:

21

Openstaande taakstellingen SD 2025-2028 Gemeentelijke taakstellingen: Dagbesteding als algemene voorziening Integrale ingang en toegang Minder zware jeugdhulp met verblijf Verder uitwerking doelen en inspanningen Beleidsplan Beschermd Thuis GR JR meerjarenbegroting RBOK Zorg continuïteit KDC Taakstelling vanuit het Rijk: Lagere lasten Arbitragegelden Jeugd Eigen bijdrage Wmo Totaal openstaande taakstellingen

Bedragen x € 1.000 “-” = nadelig 2024 2025 2026 2027 PM 100 50 PM

2.400 2.550

PM 100 100 PM

2028

1.472 514

PM 100 100 PM 181 3.684 47

PM 100 100 PM 396 6.306

2.400 962 5.547

2.500 956 7.568

2.500 956 10.358

Voor een nadere toelichting op de taakstelling GR JR meerjarenbegroting RBOK en Zorg continuïteit KDC, wordt verwezen naar bijlage II. Reserve Sociaal Domein Bij de jaarrekening 2022 is het voordelig saldo van de Oekraïne middelen ad € 3,7 miljoen gestort in de reserve sociaal domein. In 2023 is een bedrag ad € 241.000 onttrokken ten behoeve van de nieuwbouw Scouting Bernisse. Bij de jaarrekening 2023 krijgt het saldo van de Oekraïne gelden ad € 3,5 miljoen een andere bestemming dan de reserve SD zodat deze middelen geen onderdeel meer uitmaken van de reserve SD. Voorgesteld wordt om het negatieve saldo van de stelpost sociaal domein ad € 4,4 miljoen te onttrekken aan de reserve SD. Het verloop van de reserve Sociaal Domein ziet er, na besluitvorming van de besluitvorming in de PPN2025, als volgt uit.

Reserve Sociaal Domein Saldo 1 januari Reeds besloten onttrekkingen begr. 2023-2027 Reeds besloten stortingen begr. 2023-2027 Onttrekking flexibele schil WI&I Dotatie Reserve Centrummiddelen Overheveling Hoogwerfsingel 2024/2025 Overheveling energietoeslag 2023 Subsidie verbouwing inloop/activeringscentrum Overig Resultaat jaarrekening 2023 SD Overhevelingsvoorstel 2023/2024 PPN 2025 - saldo stelpost 2025 Saldo 31 december

Bedragen x € 1.000 “-” = nadelig 2023 2024 2025 2026 2027 2028 8.610 14.333 5.460 4.234 3.773 3.692 -2.596 -1.663 -726 -461 -80 2.310 -600 1.874 500 -500 105 -105 -180 1.647 4.257 -4.257 -4.442 14.333 5.460 4.234 3.773 3.692 3.692

2.3 Aanpak sluitende begroting 2025 - 2028 Op basis van het beschikbare saldo in de begroting, saldo van de technische begroting 2025 – 2028 en de geïnventariseerde knelpunten resteert er voor 2025 en verder een negatief begrotingssaldo. Voor 2024 is het saldo positief. 22

Om volgens de financiële spelregels te bepalen of sprake is van niet alleen een sluitende, maar ook een structureel en materieel sluitende, begroting is het zaak om rekening te houden met incidentele lasten en baten en (nog) niet bestede stelposten. In dit geval gaat het om de reservemutaties, de stelpost Concernoverhead en het saldo incidentele lasten grondexploitaties. In de onderstaande tabel is dit verwerkt. Bedragen x € 1.000 “-” = nadelig 2024 2025 2026 2027 2028 Begrotingssaldo Algemene Dienst 1.556 -4.354 -5.021 -3.876 -3.980 Saldo stelpost Sociaal Domein 0 -6.884 -12.792 -12.886 -12.916 Subtotaal 1.556 -11.238 -17.813 -16.762 -16.896 Dekkingsvoorstellen Bezuinigingsvoorstellen Algemene Dienst 3.126 6.159 6.964 7.034 Bezuinigingsvoorstellen Sociaal Domein 1.368 9.319 9.319 9.319 Aanvullende bezuinigingsvoorstellen PM PM PM PM Reserve Kapitaallasten t.l.v. Algemene reserve PM PM PM PM Verhogen OZB PM PM PM PM Totaal begrotingssaldo (A) 1.556 -6.744 -2.335 -479 -543 Correctie posten structureel en materieel sluitende begroting Saldo reservemutaties Stelpost Concernoverhead Incidentele lasten grondexploitaties Subtotaal correcties (B) Totaal begrotingssaldo gecorrigeerd (A+B)

1.556

-1.185 424 145 -616 -7.360

-1.321 92 145 -1.084 -3.419

-1.154 78 145 -931 -1.410

-1.154 126 145 -883 -1.426

Binnen de Algemene Dienst en het Sociaal Domein zijn omvangrijke bezuinigingsvoorstellen geformuleerd om (meerjarig) tot een sluitende begroting te komen. Zoals aan het saldo te zien is, is dat nog niet helemaal gelukt. De komende maanden zal bekeken worden hoe de begroting 2025 – 2028 (meerjarig) sluitend kan worden gemaakt. Daarbij kan gedacht worden aan bijvoorbeeld aanvullende bezuinigingsvoorstellen, het vormen van een reserve ter dekking van kapitaallasten of, indien nodig, het verhogen van de OZB. Hierover zal nog nader geadviseerd worden.

2.4 Bezuinigingsvoorstellen Algemene Dienst en Sociaal Domein Om te komen tot een sluitende begroting is voor een bedrag van in totaal € 4,6 miljoen in 2025 oplopend tot € 16,3 miljoen in 2028 aan bezuinigingsvoorstellen geformuleerd.

Bezuinigingsvoorstellen Bezuinigingsvoorstellen Algemene Dienst Bezuinigingsvoorstellen Sociaal Domein Totaal