Document · PDF

Perspectiefnota 2024

Commissie Bestuur 21 juni 2023, gemeente NissewaardBij agendapunt: Perspectiefnota 202425.486 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Inhoudsopgave Voorwoord en leeswijzer

1. Aanbiedingsbrief 1.1 Samen bouwen op Nissewaard 1.2 Bestuur en dienstverlening 1.3 Schoon, heel en veilig 1.4 Duurzaam ontwikkelen en wonen 1.5 Ondernemen en ontspannen 1.6 Leren, participeren en ondersteunen 1.7 Financiën 1.8 Bestuurlijk proces

6 6 7 8 9 12 13 14 15

2. Financieel perspectief 2023 - 2027 2.1 Financieel perspectief 2023 e.v. 2.2 Sociaal Domein 2.3 Aanpak sluitende begroting 2023 en begroting 2024 - 2027 2.4 Openstaande taakstellingen 2.5 Investeringskredieten 2.6 Ontwikkelingen Algemene reserve 2.7 Verloop weerstandsratio 2.8 Stelpost loon- en prijsstijging 2.9 Stelpost areaalmutaties

16 16 19 21 24 24 24 25 25 26

3. Indeling programmabegroting 2024 - 2027 3.1 Inleiding 3.2 Programma’s 3.3 Paragrafen

27 27 27 28

4. Bijlage I Indexatie 4.1 Prijzen 4.2 Lonen 4.3 Samengesteld percentage 4.4 Toelichting berekeningswijze belastingen (OZB) en tarieven (riolering)

29 29 29 30 31

5. Bijlage II Overzicht knelpunten 2023 – 2027 5.1 Bestuur en dienstverlening 5.2 Schoon, heel en veilig 5.3 Duurzaam ontwikkelen en wonen 5.4 Ondernemen en ontspannen 5.5 Leren, participeren en ondersteunen 5.6 Overzichten 5.7 Sociaal Domein

33 37 37 40 44 46 46 48

6. Bijlage III Overzicht administratieve mutaties 2023 - 2027

7. Bijlage IV Reserves en voorzieningen

8. Bijlage V Investeringskredieten

Voorwoord en leeswijzer Doel perspectiefnota De perspectiefnota is een eigen document van de gemeente Nissewaard (zie Financiële Verordening 2020) en komt als zodanig niet voor in het Besluit Begroting en Verantwoording voor Provincies en Gemeenten (BBV). De perspectiefnota is bedoeld om de afwijkingen weer te geven van de lopende begroting alsook het vastleggen van de uitgangspunten en verwachte (financiële) ontwikkelingen bij het opstellen van de begroting voor de komende jaren. Een groot deel van het werk van een gemeente bestaat uit “going concern” werkzaamheden, hierin zijn accenten aan te leggen, maar deze hebben minder politieke prioriteit. In het coalitieakkoord Samen bouwen op Nissewaard zijn de politieke lijnen uitgezet voor de huidige gemeenteraadsperiode. De perspectiefnota dient als handvat voor de gemeenteraad om de koers te bepalen voor de volgende programmabegroting. Via het indienen van moties kan de gemeenteraad deze richtinggevende uitspraken kenbaar maken. Het college stelt de begroting op. In de programmabegroting wordt vervolgens aangegeven op welke wijze de moties een plek hebben gekregen in de programmabegroting. Leeswijzer De aanbiedingsbrief schetst een beeld van het beleidsmatig perspectief. Dit is gebaseerd op het coalitieakkoord Samen bouwen op Nissewaard.

De aanbiedingsbrief sluit af met een korte beschrijving van de wijze waarop het bestuurlijke besluitvormingsproces verloopt. In hoofdstuk 2 wordt een uiteenzetting gegeven van het financieel perspectief 2023 – 2027. Ten tijde van het schrijven van deze perspectiefnota was de meicirculaire 2023 nog niet beschikbaar. Wij gaan ervan uit dat deze circulaire tijdig verschijnt om bij de behandeling te kunnen betrekken door middel van een brief waarin de belangrijkste ontwikkelingen van deze circulaire op de gemeentefinanciën geschetst worden. In dit hoofdstuk (en overige onderdelen van deze perspectiefnota) wordt bij sommige posten “PM” vermeld. Dit houdt in dat er wel (mogelijke) financiële mutaties (positief dan wel negatief) verwacht worden, maar dat momenteel daar nog geen/onvoldoende zicht op is. Zodra daar meer over bekend is, is het bovendien nog de vraag of hier extra middelen beschikbaar voor moeten worden gesteld dan wel dat het binnen de bestaande budgetten kan worden verwerkt/opgevangen. Indien de verwachte mutatie hiertoe aanleiding geeft, wordt er nader over geadviseerd. In hoofdstuk 3 wordt de programma-indeling voor de begroting 2024 – 2027 uiteengezet waarbij tevens per programma de betreffende thema’s worden benoemd. In bijlage I wordt een nadere toelichting gegeven op de berekening van de gehanteerde indexpercentages voor 2024.

In bijlage II zijn de geïnventariseerde knelpunten 2023 – 2027 terug te vinden. In bijlage III wordt een overzicht gegeven van de te verwerken administratieve mutaties 2023 – 2027. Deze zijn budgettair neutraal en zijn enkel en alleen aan deze perspectiefnota toegevoegd omdat ze over programma’s heen gaan waarmee ze, vanuit financieel technisch oogpunt, door de gemeenteraad dienen te worden geautoriseerd. Tenslotte worden in bijlage IV en V een overzicht gegeven van respectievelijk de reserves en voorzieningen en de investeringskredieten.

Aanbiedingsbrief Nissewaard, 30 mei 2023

Aan de Gemeenteraad, Voor u ligt de tweede perspectiefnota van deze college- en gemeenteraadsperiode van de gemeente Nissewaard. Deze nota kenmerkt zich door het belang van blijven investeren in onze gemeente zowel op het fysieke als sociale vlak. Aan de andere kant wordt hier meerjarig door het Rijk ‘de rem op gezet’ door geen duidelijkheid te geven hoe het financieel ravijn voor de jaren 2026 en verder nu volledig zal worden opgelost. Voor 2024 en 2025 is onze financiële positie positief. Echter vanaf 2026 is er, net als bij vele gemeenten, sprake van nadelige begrotingssaldi. Positief is dat dat we toch veel dingen kunnen én blijven doen. De jaren 2024 en 2025 bieden ons ruimte te investeren en te blijven bouwen aan onze ambities zoals neergelegd in het coalitieakkoord. Echter, daarbij moeten we behoedzaam zijn en ons bewust blijven van de gevolgen daarvan op onze meerjarenbegroting. Dit, om te voorkomen dat indien het voor 2026 en verder financieel tegen blijkt te vallen, Nissewaard zich niet voor een (te) grote financiële uitdaging gesteld ziet.

Om daar op voorbereid te zijn, zullen we onderzoeken welke maatregelen, indien nodig, genomen kunnen worden om ook meerjarig een sluitende begroting te realiseren en voldoende ruimte te houden om te blijven bouwen aan onze ambitie om in 2040 die aantrekkelijke, vitale, toekomstbestendige woon- en werkgemeente te zijn! In de vorige perspectiefnota is aangegeven dat Nissewaard een aantal belangrijke opgaven voor zich ziet zoals de vervangings- en onderhoudsopgaven in de publieke buitenruimte, onze gemeentelijke accommodaties en de onderwijshuisvesting. Daarnaast zullen ook stappen gezet moeten worden op de terreinen veiligheid, duurzaamheid, bereikbaarheid en de herstructurering/verbetering van onze wijken. Binnen het Sociaal Domein staat de zorg voor inwoners die ondersteuning nodig hebben centraal. Onze inwoners moeten hier nu en in de toekomst op kunnen bouwen. Voldoende budget en sturingsmogelijkheden zijn daarvoor een noodzakelijke voorwaarde. Het Rijk maakt het ons wat dat betreft niet makkelijk. De jeugdzorg en Wmo blijven in dat verband aandacht vragen. Voor zover het binnen de mogelijkheden/bevoegdheden van de gemeente ligt, is en wordt het beleid en de bedrijfsvoering op efficiency en effectiviteit bekeken. En met succes. Zo is een groot deel van de totale taakstelling op het Sociaal Domein afgeboekt.

Doel is dat de zorg betaalbaar en beschikbaar blijft voor de inwoners die dat nodig hebben. Onderstaand wordt in het licht van het coalitieakkoord Samen bouwen op Nissewaard nader in gegaan op de belangrijke ontwikkelingen en speerpunten voor de begroting 2024 – 2027. 1.1. Samen bouwen op Nissewaard Wonen, werken en leven in Nissewaard is fijn en dat moet zo blijven. Met onze aanpak – doen wat we zeggen, en zeggen wat we doen – investeren we nu en in de toekomst om Nissewaard verder vooruit te brengen naar een aantrekkelijke, vitale, toekomstbestendige woon- en werkgemeente in 2040. We zijn een anker voor onze inwoners en ondernemers, zij moeten meer dan ooit op ons kunnen bouwen en met ons kunnen samenwerken. Dat doen we transparant én met een duidelijke koers, zodat inwoners en ondernemers weten wat zij van ons kunnen verwachten. In 2040 zijn we een aantrekkelijke, vitale, toekomstbestendige woon- en werkgemeente. Op weg daar naar toe komen we een aantal opgaven tegen, waar we met elkaar aan gaan bouwen zoals de ontwikkelingen rondom het metrobusstation Spijkenisse Centrum, de transformatie van het Kolkplein of de herstructurering van de Heijwegenlaan.

1.2 Bestuur en dienstverlening Placebranding Wonen, werken en leven in Nissewaard moet fijn zijn, en dat blijven. Nu, over vier jaar, maar ook richting 2040 wil Nissewaard een aantrekkelijke, vitale, toekomstbestendige woon- en werkgemeente zijn. Dit is verwoord in het coalitieakkoord 2022 - 2026. Placebranding is een manier om Nissewaard stevig op de kaart te zetten door met elkaar te bouwen aan een positief beeld en aan een goede naamsbekendheid. Placebranding verbindt lokale partijen, stimuleert de samenwerking, versterkt de trots onder inwoners en ondernemers in een gebied en kan de richting bepalen voor verdere ontwikkeling. Op deze manier kan dit bijdragen aan die aantrekkelijke, vitale, toekomstbestendige woon- en werkgemeente in 2040. Daarom is voor Nissewaard Placebranding opgestart wat heeft geresulteerd in een Uitvoeringsplan 2022 – 2025 en een jaarplan voor 2023. In het uitvoeringsplan staat beschreven hoe we de komende jaren Placebranding gaan inzetten en welke projecten de komende jaren worden opgezet, voortgezet of versterkt. Om Placebranding goed op te zetten is een inzet van meerdere jaren nodig. Burgerzaken We bouwen aan vertrouwen en transparantie omdat we het belangrijk vinden dat onze inwoners en ondernemers weten dat ze op ons kunnen bouwen en ons kunnen vertrouwen.  We zijn open en toegankelijk voor alle inwoners en ondernemers.

 Informatie is beschikbaar, toegankelijk en veilig.  We doen wat we zeggen en zeggen wat we doen: zo worden servicenormen nageleefd.  We doen het samen door maatwerk toe te passen bij het onderwerp en de doelgroep. Digitale dienstverlening We blijven werken aan de uitbreiding van onze digitale dienstverlening. Dat doen we vanuit het perspectief van onze klanten. We blijven ondersteunen als het digitaal niet lukt of wanneer de (digitale) informatie niet aansluit op de vraag of behoefte. Persoonlijk contact blijft altijd mogelijk. We zetten in op implementatie en doorontwikkeling van de vijf pijlers van de visie Dienstverlening: onze dienstverlening draait om mensen; digitaal waar het kan; met ons is het eenvoudig zaken doen; onze dienstverlening is snel en goed; we werken als één organisatie. In 2024 krijgt fase twee van de aanpak digitale toegankelijkheid en begrijpelijkheid aandacht. Het gaat hier om de overige websites die in beheer van de gemeente zijn en die van verbonden partijen. Het streven is om zoveel mogelijk websites onder de hoofdwebsite te brengen. Hierdoor houden we de verplichte toegankelijkheidsverklaringen beheersbaar en geborgd en blijven de kosten beheersbaar. Begrijpelijke taal op B1-niveau wordt steeds meer de standaard. Human resource management De huidige arbeidsmarkt is schaars.

Daarom investeren we in onze zichtbaarheid, met als doel de aandacht te trekken van (latent) werkzoekenden. We willen een aantrekkelijke werkgever zijn voor alle huidige en potentiële medewerkers. We werken aan de ene kant aan een aantrekkelijke vacaturewebsite en kandidaat gerichte vacature teksten om Nissewaard als werkgever te promoten en aan de andere kant aan medewerkers die volgens de organisatiedoelstellingen en de kernwaarden werken: verbindend, vernieuwend en vakkundig. We leggen de nadruk op de vitaliteit, ontwikkeling en eigenaarschap van onze medewerkers. Gelet op de huidige arbeidsmarkt trekken wij naar verwachting collega’s aan met de juiste competenties, maar waarbij de vakinhoudelijke kennis ontbreekt. Vanuit de evaluatie van de 7

organisatieontwikkeling en ook de visie op aantrekkelijk werkgeverschap is het voortdurend ontwikkelen en opleiden van de huidige medewerkers een belangrijk speerpunt en onontkoombaar. Daarnaast waren we door de coronamaatregelen beperkt in onze leer- en ontwikkelmogelijkheden. Deze activiteiten komen nu zowel individueel als op teamniveau weer op gang. Dit leidt tot extra opleidingsvraagstukken. 1.3 Schoon, heel en veilig Openbare orde & veiligheid Ook dit jaar zetten we vol in op de aanpak van jeugdoverlast. Jeugdboa’s en de samenwerking met de politie zijn hierin onmisbaar. Ook de samenwerking tussen openbare orde en veiligheid, zorg en preventie is een element waarop gefocust gaat worden. De samenwerking die vorig jaar hiervoor is ingezet, wordt dit jaar voortgezet. Door extra jeugdboa’s aan te trekken, wordt er binnen de huidige formatie van de boa’s ruimte gecreëerd om meer in te kunnen zetten op de aanpak van ondermijning. Gebleken is dat er een verband is tussen de ‘jonge aanwas’ en drugcriminaliteit. Vanuit het crimescript cocaïne vormt een jonge groep criminelen een onderdeel in de logistiek en de verspreiding van drugs. Te denken valt aan uithalen in de haven tot het transporteren van pakketjes van en naar dealpanden of dealers op straat. Samen met de politie wordt daar - in het verlengde van de messenproblematiek - op ingezet.

De bijdrage aan de Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond (VRR) neemt de komende jaren toe. Aan de ene kant is dat conform de afspraken met betrekking tot de nieuwe financieringssystematiek. De gemeente Nissewaard ontvangt, na herijking van het gemeentefonds, in het sub-cluster Brandweer & Rampenbestrijding, meer uit het gemeentefonds. De totale herijking op alle clusters pakt voor Nissewaard overigens nadelig uit, zijnde - € 6 miljoen structureel; - € 1,6 miljoen wanneer rekening gehouden wordt met de suppletie uitkering van € 4,4 miljoen. Omdat er naar verhouding uit het gemeentefonds, het sub-cluster Brandweer & Rampenbestrijding, een bijdrage aan de VRR wordt betaald, neemt onze inwonerbijdrage toe. Dit zorgt voor een forse stijging. Daarnaast heeft de VRR een positieve indexering ontvangen van + 8,4% voor 2024. Vervolgens zijn er afspraken gemaakt over de verdeling van het tekort van de VRR over de regiogemeenten. Voor dit begrotingsjaar verwacht de VRR een tekort van € 7,5 miljoen en voor 2024 € 4,2 miljoen. Een voorlopige indicatie voor Nissewaard zorgt dat voor een aanvullende bijdrage van +/- € 0,4 miljoen voor dit jaar. Hoewel de VRR de inspanningsverplichting heeft gekregen van het Algemeen Bestuur om binnen de huidige exploitatie van de begroting te zoeken naar besparingen, gaat de uitvoering van de Ontwikkelagenda – zij het getemporiseerd – wel door.

Dit is tevens conform afspraken, maar zorgt ook voor een hogere bijdrage. De horecastewards (sus-teams) die actief zijn in de horeca, hebben een positief effect. Zij zijn deescalerend in de horecaweekenden aanwezig en spreken mensen actief op straat aan. Tevens voorkomen zij dat discussies uitlopen op vechtpartijen. Het politie basisteam Nissewaard ziet daarnaast het sus-team als onderdeel van een veilige horeca. Sinds de start vanuit de coronatijd tot nu, zorgt het sus-team voor een veilig uitgaansgebied. Omdat de financiële middelen nu wat minder zijn, kan de inzet niet verder uitgebreid worden. Bijvoorbeeld één koppel in plaats van twee, of alleen in de zomermaanden en het aanwezig zijn bij evenementen. Beheer openbare ruimte De openbare ruimte is het visitekaartje van Nissewaard. Ze vormt de publieke verblijfs- en ontmoetingsplek, bepaalt de leef- en woonomgeving en draagt bij aan de algemene gezondheid, sociale veiligheid en welzijn. Wij vinden het belangrijk om hierin te blijven investeren. De grote 8

dubbele vervangingsopgave is in 2020 volop van start gegaan. De grootste uitdaging waar we voor staan is het herstraten van de jaren negentig wijken en de reconstructies van de eerste wijken uit de groeikernperiode. Dit vraagt om een integrale beheeraanpak en vertaalt zich de komende jaren in grote reconstructies in de wijken. In 2024 komt de focus met name te liggen op het uitvoeren van de laatste fase van het integraal uitvoeringsplan dat in 2020 is opgesteld. In dit uitvoeringsplan zijn vervangingen en groot onderhoud opgenomen van onder andere, wegen, bruggen, openbare verlichting, beschoeiingen (particulier en openbaar), duikers, groen en speelplaatsen. De huidige marktomstandigheden zorgen er wel voor dat toegekende budgetten en investeringskredieten onder druk komen te staan. Mede daarom zal in 2024 gewerkt gaan worden aan een plan voor een financieel toekomstbestendig beheer voor Nissewaard. Bij het vervangen en uitvoeren van groot onderhoud wordt rekening gehouden met maatregelen in het kader van klimaatadaptatie, energietransitie en circulaire economie. Denk hierbij aan meer waterbergingscapaciteit, meer bomen en biodiversiteit, het aanbrengen van LED-verlichting in de openbare ruimte en het hergebruiken van grond en bagger. Actuele en volledige GEO-informatie is de basis voor een efficiënt en effectief beheer en onderhoud van onze buitenruimte.

We weten wat we beheren en we hebben inzicht in wanneer we wat en waar moeten vervangen. Ook bij o.a. duurzaamheidsvraagstukken, fraudebestrijding, de Omgevingswet, de WOZ en de energietransitie is het hebben van juiste en actuele data-informatie van groot belang. Gezien de urgentie en belangrijkheid van deze geo- en data-informatie is er vanuit het Ruimtelijk Domein een initiatief gestart om hiervoor een visie op te stellen. Accommodaties & parkeren We willen onze gemeentelijke accommodaties in goede staat houden voor onze gebruikers. De extreem gestegen prijzen leiden tot fors hogere onderhoudskosten. De uitdaging wordt daarmee steeds groter om de kosten binnen de bestaande budgetten op te vangen. De openluchtzwembaden in Zuidland en Heenvliet zijn zelf verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud. Zij hebben aangegeven verduurzamingsmaatregelen te willen nemen en deze op te nemen in hun meerjarig onderhoud. De eigen begrotingen voorzien hier niet in. Met de subsidie van de gemeente krijgen deze zwembaden de ruimte om hun bijdrage aan de gemeentelijke verduurzamingsambities van het maatschappelijk vastgoed te leveren. 1.4 Duurzaam ontwikkelen en wonen Nissewaard naar 2040 Het ontwikkelperspectief Nn2040 heeft als kernvraag gehad hoe Nissewaard een verrassende, veelzijdige, veerkrachtige, vitale en verbindende gemeente kan worden die schokbestendig is voor de toekomst.

Een schokbestendige gemeente wil zeggen dat zij in staat is om onzekerheden in de toekomst beter op te vangen. Dit doen we door in te zetten op vier ontwikkelprincipes: 1. Zet in op de ontwikkeling van werkgelegenheid en onderwijs. 2. Differentieer de woningvoorraad. 3. Verbeter de mobiliteit. 4. Benut en versterk de groene kwaliteiten. De afgelopen jaren zijn veel ontwikkelingen in en rondom het stadscentrum van Spijkenisse op gang gebracht, die een bijdrage aan deze doelstellingen leveren. Denk hierbij aan de ontwikkelingen rondom het metrobusstation Spijkenisse Centrum, de transformatie van het Kolkplein of de herstructurering van de Heijwegenlaan. Andere initiatieven staan in de startblokken of zijn in 9

voorbereiding. Niet alle ontwikkelingen kunnen zo snel gerealiseerd worden als we wellicht zouden willen. Mede vanwege de veranderende economische omstandigheden is het de komende periode van belang dat we goede initiatieven stimuleren en faciliteren, om zo tot realisatie te komen. Daarbij houden we onze ogen open voor mogelijkheden om door middel van subsidies of Rijksbijdragen extra middelen voor ontwikkelingen in Nissewaard beschikbaar te krijgen. We blijven inzetten op het verder ontwikkelen van het centrum van Spijkenisse als “huiskamer van de stad”. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de opgang naar de dijk en de betere loopstromen. In het coalitieakkoord is daarnaast opgenomen dat we gaan werken aan de wijkaanpak van De Hoek, De Akkers en Waterland. Daarnaast liggen er mogelijk kansen in Spijkenisse Noord. In de wijkontwikkelingen willen we slimme koppelingen maken tussen publieke investeringen (in de openbare ruimte of in onderwijsgebouwen) en private investeringen (in vastgoed), om op die manier een zo groot mogelijke impuls in de wijken te creëren. Bereikbaarheid en mobiliteit Eind 2022 is door Rijk en regio besloten tot een maatregelpakket dat de bereikbaarheid van VoornePutten aanzienlijk zal verbeteren. Het is zaak de maatregelen uit het pakket te realiseren.

Onder andere de werkzaamheden aan de Heinenoordtunnel laten zien dat de robuustheid van het verkeersnetwerk tekortschiet. Daarom gaat de lobby voor een A4-Zuid onverminderd door. Daarnaast zijn er ook in het hier en nu uitdagingen, omdat de Provincie Zuid-Holland de Hartelbrug gaat renoveren (2024) en Rijkswaterstaat de Spijkenisserbrug (2024-2025). Hierbij zet Nissewaard in op zoveel mogelijk hinderbeperking en communicatie. Lokaal zijn er ook uitdagingen door reconstructiewerkzaamheden aan onder andere de Heemraadlaan en de Hekelingseweg. Na afronding van al deze werken hebben we een betrouwbaarder en veiliger wegennet. Ook het openbaar vervoer krijgt een impuls door oplevering van het nieuwe metro-busstation Spijkenisse Centrum (2024-2025). Daarnaast werkt de gemeente met de Metropoolregio aan verdere verbetering van het openbaar vervoer, onder andere door evaluatie van de Spijkhopper en het gratis OV voor oudere minima. Op het gebied van verkeersveiligheid investeert de gemeente in verkeersveilige schoolomgevingen. Duurzaamheid Met het programmaplan Duurzaamheid 2023-2024 geven we in Nissewaard invulling aan onze ambities ten aanzien van een Duurzaam Nissewaard: In 2050 is Nissewaard energieneutraal, aardgasvrij, klimaatbestendig, waterrobuust en circulair.

De focus voor 2023 en 2024 ligt bij het uitvoeren van wettelijke- en gesubsidieerde taken van het klimaatakkoord en het Rijk en aan het scheppen van de randvoorwaarden en de ijkpunten om tot een duurzaam Nissewaard te komen. Dit alles in lijn met het coalitieakkoord 2022-2026 “Samen bouwen op Nissewaard”. Wettelijk en gesubsidieerd  Het ontwikkelen van een circulair ambachtscentrum.  Het uitvoeren van het actieplan circulair inkopen.  Uitvoeren van de Regionale Energie Strategie.  Uitvoeren van de projecten in de zoekgebieden van de Regionale Energie Strategie.  Het opstellen van, het vaststellen van en uitvoering geven aan wijkwarmteplannen.  Het herijken en concretiseren van de Warmtetransitievisie.  Uitvoeren van het actieplan Energiearmoede.  Huishoudens met energielabels D/E/F/G stimuleren te isoleren door financiële ondersteuning, advisering en ontzorging.

Randvoorwaardelijk  Het implementeren van de Landelijke maatlat groene klimaatadaptieve bebouwde omgeving in de organisatie.  Het uitvoeringsplan klimaatbestendige openbare ruimte opstellen en gaan uitvoeren.  Opgave van Nissewaard verkennen op een klimaatbestendig stedelijk watersysteem en waterbalans.  Bodemdaling op Voorne-Putten in kaart brengen.  Opstellen van een strategie op zon op daken en parkeerplaatsen en deze uitvoeren.  Onderzoek doen naar duurzame warmtebronnen en of deze gekoppeld kunnen worden aan een warmtenet voor Spijkenisse.  Bewustwording over energiebesparing bij inwoners realiseren.  Energieadvies voorzien voor inwoners. Coalitieakkoord  Het uitvoeren van het actieplan groene tuinen om inwoners te stimuleren om een groene klimaat adapatieve leefomgeving te creëren.  Het verduurzamen van bedrijven en bedrijventerreinen. Om uitvoering te geven aan het programmaplan Duurzaamheid 2023-2024 ontvangt de gemeente Nissewaard middelen vanuit het Rijk die bestemd zijn om uitvoering te geven aan het klimaatakkoord. Deze middelen zijn tot en met 2030 structureel. Opgemerkt dient te worden dat het vinden van personeel een uitdaging is. Gemeenten gaan nu na het beschikbaar komen van Rijksmiddelen en de steeds zichtbare impact van klimaatverandering werven. Elke gemeente vist in dezelfde vijver. Wonen In heel Nederland is er sprake van woningnood.

Ook in Nissewaard is er de behoefte om snel meer betaalbare woningen beschikbaar te krijgen. We zetten ons in om, waar dat kan, woningbouw te versnellen. Wel blijven we scherp sturen op kwaliteit en diversiteit. We kijken hierin specifiek naar de behoefte in de directe omgeving van een initiatief. Op die manier dragen woningbouwontwikkelingen bij aan de bredere ontwikkeling van Nissewaard. We streven naar een woningmarkt die in balans is en we werken aan een aantrekkelijk woon- en leefklimaat. Om hiernaartoe te werken zetten we in op: het stimuleren van de doorstroming op de woningmarkt en de mogelijkheden voor het creëren van een wooncarrière, het streven naar leefbare wijken en kernen, het nominaal op peil houden van de sociale woningvoorraad en het spreiden over de gemeente, het toevoegen van woningen in ontbrekende woningbouwsegmenten en het koppelen van beleidsdoelstellingen Wonen aan andere (interne) beleidsdoelstellingen gericht op integraliteit. Het wonen, werken en leven in Nissewaard is fijn en dat moet zo blijven. Met de inzet van bovenstaande doelen bewerkstelligen we op termijn een goede balans op de woningmarkt in Nissewaard die aantrekkelijk is om te blijven wonen en te leven. Bouwprojecten & grondexploitatie Er wordt veel ontwikkeld in Nissewaard. Deels vindt dat plaats op gronden van de gemeente, zoals in De Elementen of Kreken van Nibbeland.

Hierin heeft de gemeente een actieve, risicodragende rol. Om op die risico’s zo goed mogelijk in te spelen worden voor deze projecten grondexploitaties opgesteld. De effecten van economische marktomstandigheden kunnen een negatief effect hebben op het financiële resultaat van de grondexploitaties. Jaarlijks monitoren we de marktomstandigheden en passen we de grondexploitaties daarop aan.

Naast de grondexploitaties worden er ook projecten ontwikkeld op gronden die in eigendom zijn van woningcorporaties, projectontwikkelaars of vastgoedbeleggers. Hier speelt de gemeente een faciliterende, ondersteunende en stimulerende rol, waarbij de inzet zich vooral richt op het creëren van de juiste planologisch/juridische omstandigheden zodat de ontwikkelende partij tot realisatie kan overgaan. De gemeente loopt hier geen direct financieel risico, maar heeft ook minder invloed op de snelheid van de ontwikkelingen. We zetten ons in om samen met de initiatiefnemers te komen tot een kwalitatief goed, maar ook financieel haalbaar plan. Invoering Omgevingswet Op 1 januari 2024 treedt de wet in werking en gaat de organisatie hiermee werken. De afgelopen jaren lag de focus op de implementatie met inzet van minimale acties. Deze worden de komende periode verder afgerond. Een aantal grote opgaven die samenhangen met de komst van de Omgevingswet, zoals het opstellen van een integrale, gebiedsdekkende Omgevingsvisie en een Omgevingsplan, zullen doorgaan na de datum dat de wet in werking treedt. Gelet op de complexiteit van het Omgevingsplan geldt daarvoor zelfs een transitieperiode tot 2029. In Nissewaard heeft de raad een plan vastgesteld waarin is uitgewerkt hoe we dit gaan oppakken.

De Omgevingswet is echter geen op zichzelf staand doel maar biedt een instrumentarium om aan de slag te gaan met grote uitdagingen die op ons afkomen, zoals de energietransitie, de woningmarktcrisis, de opgaven in het landelijk gebied, enzovoort. Het daadwerkelijk werken met het nieuwe instrumentarium in de beleidscyclus (Omgevingsvisie, Omgevingsprogramma, Omgevingsplan, Omgevingsvergunning) zal pas van start gaan na de inwerkingtreding van de wet. Dat vraagt zowel van de gemeenteraad, het college maar ook van de ambtelijke organisatie een flexibele houding omdat het echt gaat om een nieuwe manier van werken. De koppeling met de dienstverlening aan inwoners en bedrijven wordt daarbij steeds belangrijker. De structurele financiële effecten van de Omgevingswet zijn nog steeds onzeker. Deze hangen immers af van de wijze waarop wij als decentrale overheid gebruik maken van de extra ruimte en keuzemogelijkheden die de Omgevingswet biedt. Denk daarbij bijvoorbeeld aan de beslissing om wel of niet ‘flitsvergunningen’ in te voeren of bepaalde zaken vergunningvrij te maken. Dit betekent dat de implementatie van de wet niet per 1 januari 2024 voltooid is, maar de daadwerkelijke implementatie dan pas begint. 1.5 Ondernemen en ontspannen Economie We gaan verder met het versterken van het kernwinkelgebied.

Het terugdringen van grote leegstand van winkels en het terugdringen van het oppervlakte van het aantal vierkante meters detailhandel is in het winkelcentrum van Spijkenisse succesvol geweest, maar vergt ook de komende periode aandacht. Het centrum is hierdoor compacter geworden. Ingezet wordt op het aantrekkelijker maken van het kernwinkelgebied door bijvoorbeeld het verbeteren van de openbare ruimte en het logischer maken van de looproutes. Met de gezamenlijke aanpak van vastgoedeigenaren en ondernemers in het centrum van Spijkenisse en met bijvoorbeeld rijkssubsidie (onder andere uit het programma Impulsaanpak winkelgebieden) werken we aan het realiseren van plannen uit het Koersdocument. Dienstverlening aan onze ondernemers is belangrijk voor een gunstig vestigingsklimaat en daarmee behoud en groei van werkgelegenheid. We zorgen voor een up-to-date digitale dienstverlening via de website Ondernemen en een actief accounthouderschap. Samen met vastgoedeigenaren en ondernemers op de bedrijventerreinen gaan we onderzoeken welke kansen er zijn om de bestaande ruimte nog beter te benutten. Ook de mogelijkheden voor nieuwe ruimte om te ondernemen vraagt aandacht om wonen en werken in Nissewaard in balans te houden. 12

Recreatie & toerisme In het Bernissegebied is een nieuwe ondernemer gevonden voor de locatie Oud-Hoenderhoek. Samen met het recreatieschap, ondernemers en gebruikers zetten we ons nog meer in voor dit gebied. Er worden nieuwe steigers aangelegd en een aantal wordt aangepast zodat deze breder toegankelijk worden. Daarnaast is onderzoek gedaan naar sport en bewegen in de recreatiegebieden en bekijken we hoe we hier op in kunnen zetten. Voor de Uitwaayer staat de komende jaren een bosuitbreiding op de agenda. Op basis van eerder onderzoek ligt hier een kans om twintig tot dertig ha extra bos aan te planten. Ook wordt de mountainbikeroute uitdagender gemaakt en zal er mogelijk een pumptrack worden aangelegd. Aan de oever van de Oude Maas wordt gewerkt aan een intensivering van sportief en recreatief gebruik in combinatie met de landschappelijke kwaliteit. 1.6 Leren, participeren en ondersteunen Onderwijs Nissewaard staat voor een grote vervangingsopgave met betrekking tot onderwijshuisvesting. In het ontwikkelperspectief ‘Nissewaard naar 2040’ (Nn2040) zijn bredere opgaven geformuleerd voor een toekomstbestendig Nissewaard, waarin onder andere de ontwikkelkansen van kinderen worden vergroot. Als het gaat om de ruimtelijke ontwikkeling, versterken beide opgaven elkaar.

Dit uitgangspunt is meegenomen in de ontwikkelscenario’s van het Integraal Huisvestingsplan 20232042 primair onderwijs (IHP 2023-2042 PO). Voor de programmering van het nieuwe IHP 2023-2042 PO is voor de raadsperiode 2023-2026 budget beschikbaar gesteld. Hierbij houden we rekening met een jaarlijkse indexering en is ook een doorrekening van de kapitaallasten gemaakt voor de jaren erna. In de budgettering van de uit te voeren projecten houden we rekening met investeringsbijdragen vanuit de schoolbesturen, in het kader van verduurzaming en verlaging exploitatie- en onderhoudskosten. Met kinderopvangpartners wordt een langdurige huurrelatie aangegaan. Elke 4 jaar wordt het IHP 2023-2042 PO herijkt. Voor wat betreft het huidige IHP (2018-2022) zijn een viertal projecten in uitvoering. Het IKC Sterrenkwartier is in aanbouw en huisvest twee basisscholen, kinderopvang en een inpandige gymzaal en een wijkkamer (verwachte oplevering eind juli 2023). Het ontwerp van de overige huisvestingprojecten naderen hun afronding. Het IKC Elementen/Schenkel huisvest ook twee basisscholen, kinderopvang en een gymzaal (verwachte oplevering medio 2025). Daarnaast zijn in voorbereiding de vervangende nieuwbouw voor twee VO scholen, te realiseren aan de Groene Kruisweg; MY college en de Penta mavo. MY college stuurt aan op oplevering eind 2025.

De Penta mavo zal waarschijnlijk begin 2026 beschikbaar komen. Tenslotte is rekening gehouden met de te verwachten onkosten (primair en voortgezet onderwijs) in het kader van de verordening huisvesting onderwijs voor de programmajaren 2023 en 2024. Sociaal domein Met het vaststellen begin 2023 van het Beleidskader sociaal domein en de Ontwikkelagenda, is de basis gelegd voor de verdere ontwikkeling van het sociaal domein in deze raads- en collegeperiode. Het beleidskader fungeert als een kompas dat ons richting geeft hoe te kijken naar vraagstukken in het sociaal domein en vanuit welke visie we onze inwoners benaderen en ondersteunen: - dat we onze inwoners vanuit een positief mensbeeld en vanuit vertrouwen bejegenen; - dat we kijken naar de in te zetten ondersteuning vanuit drie leidende principes (pijlers), te weten normaliseren, signaleren en integreren; - dat we sturen op het maximaliseren van het maatschappelijke rendement op de langere termijn; 13

- dat we bovenstaande altijd bezien in het licht van drie grote opgaven, te weten ‘behouden en herstellen van bestaanszekerheid’, ‘bevorderen van kansengelijkheid voor kinderen en volwassenen’ en ‘ondersteunen en faciliteren van inwoners om zelfstandig te kunnen wonen’. In de Ontwikkelagenda staan vervolgens de doelen, resultaten en inspanningen die we deze collegeperiode willen leveren om het sociaal domein toekomstbestendig te maken. Thuis in de Wijk krijgt een doorontwikkeling. De nadruk op gebiedsgerichte aanpak vervalt en de aandacht wordt verbreed van met name kwetsbare inwoners naar alle inwoners van Nissewaard. Thuis in de Wijk zal daarom verder gaan onder de naam Thuis in Nissewaard. Aandachtgebieden binnen Thuis in Nissewaard zijn de ‘inclusieve samenleving’, optimaliseren van het professioneel basisaanbod en het realiseren en doorontwikkelen van de integrale ingang. In 2024 wordt de gemeentelijke toegang gerealiseerd, met indicatiestelling, monitoring van de werking van persoonsgebonden voorzieningen en casus- en procesregie. Besluitvorming hiertoe vindt in 2023 al plaats. Na enkele financieel zware jaren in het sociaal domein, bieden de eerstvolgende jaren weer wat ruimte. De doelstelling van een positieve stelpost sociaal domein van minimaal € 500.000 wordt in de jaren 2024 en 2025 ruimschoots behaald.

Ook voor het sociaal domein is 2026 echter een ‘ravijnjaar’ waarover nog veel financiële onduidelijkheid bestaat. Met betrekking tot het jaar 2024 bestaan de grootste knelpunten in het sociaal domein uit indexeringsknelpunten. De meeste indexeringen vanuit contractafspraken en CAO’s (gesubsidieerde organisaties) gaan uit van hogere percentages dan de gemeentelijke begroting. De desbetreffende budgetten moeten hiertoe worden opgehoogd, ten laste van de stelpost sociaal domein. Overigens wordt deze verhoging (deels) gecompenseerd door rijksbijdragen in de meicirculaire. Voor het overige zijn de aanpassingen in deze perspectiefnota beperkt. Het budget voor de gemeenschappelijke regeling Jeugdhulp Rijnmond kon naar beneden worden bijgesteld, omdat de begroting van de Gemeenschappelijke Regeling Jeugdhulp Rijnmond (GR JR) substantieel lager is dan het begrote bedrag. Een deel van die verlaging wordt geïnvesteerd in jeugdpreventie. Daarentegen is de bijdrage aan de GGD sterk gestegen. De rijksoverheid heeft de bezuiniging op jeugdhulp tot en met 2025 beperkt. Dit heeft geen gevolgen voor onze begroting, omdat we hiertoe taakstellingen hadden opgenomen, die nu kunnen vervallen.

Rondom rijksinkomsten blijft de onzekerheid groot, met name op het gebied van BUIG (Participatiewet) Jeugdwet (financiële gevolgen hervormingsagenda) en Wmo (voorbereiding invoering herzien abonnementstarief per 2025). Hierdoor blijft het noodzakelijk om met grote voorzichtigheid om te gaan met uitgaven in het sociaal domein en bij ontwikkelingen altijd af te wegen in hoeverre het bijdraagt aan toekomstbestendigheid van het sociaal domein. 1.7 Financiën Solide gemeentelijke financiën zijn van belang om zowel op de korte als lange termijn de continuïteit van de gemeentelijke dienstverlening en voorzieningen zo goed mogelijk te kunnen waarborgen. We bevinden ons op dat vlak nog steeds in onzekere tijden. De middelen die de gemeente van het Rijk voor de uitvoering van haar taken ontvangt via het Gemeentefonds zijn onvoorspelbaar en creëren een flinke onzekerheid voor de komende jaren, het zogenaamde financieel ravijn voor de jaren 2026 en verder. Met de Voorjaarsnota 2023 heeft het Rijk aangegeven dat de eerder eenmalig toegezegde miljard euro voor 2026 ook voor 2027 en verder zal worden toegevoegd aan het Gemeentefonds. Dit is op zich goed nieuws. Echter, naar aanleiding van het coalitieakkoord op rijksniveau is met het stop

zetten van de trap-op-trap-af-methodiek1 het Gemeentefonds voor zo’n € 3 miljard gekort. De vraag die daarmee op tafel komt is wat er nu met de resterende € 2 miljard gaat gebeuren. Het college is in dit verband voornemens om bij de Algemene ledenvergadering van de Vereniging voor Nederlandse Gemeenten (VNG) mede de motie Rechtvaardige, langjarige, solide, duurzame gemeentefinanciën in te dienen ten einde het Rijk te bewegen om de ontbrekende gelden bij te plussen in het Gemeentefonds. Daarnaast speelt de herverdeling van het Gemeentefonds nog een rol in de financiële onzekerheden voor 2026 en verder. De nieuwe herverdeling per 1 januari 2023 heeft namelijk helaas nadelig uitgepakt voor Nissewaard, circa € 6 miljoen structureel nadelig. Dit nadeel is vooralsnog gedempt door een suppletie uitkering van zo’n € 4,4 miljoen structureel. Echter, in 2025 vindt een evaluatie van de herverdeling plaats waarbij het de vraag is wat er met deze suppletie uitkering gaat gebeuren. Tenslotte maakt dat door de hoge inflatie de gemeente op diverse vlakken wordt geconfronteerd met ongekende kostenstijgingen. De compensatie hiervoor in de algemene uitkering uit het Gemeentefonds dekt deze kostenstijging slechts voor een deel. De bovenstaande onzekerheden maakt dat in deze Perspectiefnota 2024 (zeer) behoudend is omgegaan met het doen van extra meerjarige uitgaven voor 2026 en verder.

Dit, om te voorkomen dat indien het voor 2026 en verder financieel tegen blijkt te vallen, Nissewaard zich niet voor een (te) grote financiële uitdaging gesteld ziet. Mocht het financieel perspectief voor 2026 en verder inderdaad niet verbeteren, dan zullen de extra uitgaven opgevangen moeten worden binnen de bestaande budgetten, dan wel zal een en ander heroverwogen moeten worden. Om daar op voorbereid te zijn, zullen we onderzoeken welke (on)mogelijkheden en keuzes er zijn. Nissewaard beschikt in dit verband gelukkig over een stevige vermogenspositie in de vorm van de Algemene reserve. In de vorige perspectiefnota is de optie aangegeven om een reserve ter dekking van kapitaallasten in te stellen ter grootte van € 25 miljoen ten laste van de Algemene reserve. Hiermee kan ca € 2 miljoen structureel aan begrotingsruimte worden vrijgespeeld. Hoewel het college hoopt dat dit niet nodig zal zijn, kan dit wel een oplossing bieden om niet te hoeven inboeten op de gemeentelijke dienstverlening en voorzieningen. We willen immers blijven bouwen aan een aantrekkelijke, vitale, toekomstbestendige woon- en werkgemeente in 2040. 1.8 Bestuurlijke proces Om u mee te nemen in de Perspectiefnota 2024 is op 8 juni 2023 een thema-avond voor de raad gepland. De perspectiefnota wordt op 2 juni 2023 verzonden.

Naar aanleiding hiervan krijgen de fracties de gelegenheid tot het stellen van technische vragen, die schriftelijk ingediend kunnen worden tot uiterlijk 13 juni 2023 voor 12.00 uur. Dit, ter voorbereiding op de behandeling in de gecombineerde commissievergadering op 22 juni 2023. Het college spant zich in om alle technische antwoorden 19 juni 2023 in de namiddag via de Griffie te verzenden. U wordt op 5 juli 2023 tijdens de gemeenteraadsvergadering in de gelegenheid gesteld om algemene beschouwingen te houden en uw eventuele moties toe te lichten, waarna besluitvorming plaatsvindt over de ingediende moties en de Perspectiefnota 2024. Het college zal de moties die worden aangenomen, als richtinggevende uitspraken meenemen bij het opstellen van de definitieve Programmabegroting 2024 - 2027.

Dit betreft een methodiek waarbij het Gemeentefonds meegroeit/krimpt met de ontwikkeling van de Rijks uitgaven.

Financieel perspectief 2023 – 2027

2.1 Financieel perspectief 2023 e.v. De basis voor het financieel perspectief voor 2023 en verder wordt gevormd door positieve saldi in de lopende – begroting 2023 – 2026. Deze bedragen € 0,6 miljoen in 2023 aflopend tot - € 1,5 miljoen in 2026. Daarnaast is voor de begroting 2024 – 2027 een technische doorrekening gemaakt van de huidige meerjarenraming rekening houdende met de verwachte loon- en prijsstijging voor 2024 en is een inventarisatie gedaan van de gesignaleerde knelpunten voor het lopende jaar 2023 en de op te stellen programmabegroting 2024 – 2027. Onderstaand wordt hier nader op ingegaan. 1. Technische begroting 2024 – 2027 De technische begroting 2024 – 2027 sluit met een nadelig saldo van - € 4 miljoen structureel. De technische begroting is gebaseerd op de meerjarenraming van de huidige begroting 2023 – 2026 waarbij de budgetten zijn geïndexeerd voor de verwachte loon- en prijsstijging in 2024 (zie ook bijlage I).

Hiervoor zijn de volgende percentages berekend: Loon 7,93% Prijs 3,50% (12,80%) Mix 3,50% (10,37%) (Dit indexpercentage is bedoeld voor budgetten welke zowel een loon als een materiële component in zich hebben.) Op basis van het werkelijke inflatiecijfer van 2022, de voorspelling van het Centraal Planbureau (CPB) voor 2023, de inschatting voor 2024 en de nacalculatie ten opzichte van de inflatie-inschattingen bij de begroting 2023 – 2026 komt de indexatie 2024 voor materiële budgetten uit op 12,8% en voor budgetten met zowel een loon- als een prijscomponent op 10,37%. Omdat dit een ongekend nadelig saldo op zou leveren voor de technische begroting en het Rijk via het Gemeentefonds een stuk lagere indexatie toepast, zijn deze percentage niet generiek toegepast. In plaats daarvan zijn de materiële en mix-budgetten in eerste instantie met 3,5% geïndexeerd. Via de knelpunten heeft vervolgens een inventarisatie plaatsgevonden waar deze indexatie tekort schiet. Zowel binnen de algemene dienst als het Sociaal Domein heeft dat, niet onverwacht, tot een aantal omvangrijke knelpunten geleid. Het werkelijk toegepaste indexatiepercentage ligt daarmee een stuk hoger dan de in eerste instantie (bescheiden) toegepaste indexatie van 3,5%. Een deel van het saldo van de technische begroting valt binnen het hek rondom het Sociaal Domein. Dit betreft ca € 0,8 miljoen structureel.

Dit hangt samen met de evaluatie van het hek rondom het Sociaal Domein bij de Perspectiefnota 2021 en de afspraken die naar aanleiding hiervan gemaakt zijn. 2. Knelpunten Perspectiefnota 2024 Ten behoeve van deze perspectiefnota is bekeken in hoeverre de beschikbare budgetten 2023 t/m 2027 voldoen gegeven de verwachte ontwikkelingen. Deze knelpunten tellen op tot een bedrag van € 3,8 miljoen in 2023 aflopend tot - € 1,4 miljoen in 2027. De belangrijkste knelpunten betreffen: Bestuur en dienstverlening

Placebranding

Bedragen x € 1.000 “-” = nadelig 2023 2024 2025 2026 -100 -100

2027

Schoon, heel en veilig

Veiligheidsregio Rotterdam Rijnmond (VRR) Jeugdboa’s (2 fte) Indexering contracten, uitbreiding areaal en nieuwe contracten Stelpost Areaalmutaties Uitvoeringsplan groot onderhoud beheer openbare ruimte 2024 - 2027 Instellen reserve Groot onderhoud Onderhoud stedelijk water Rioolrecht Riolering - gemaal Braband Voorziening Riolering Riolering - onderhoud gemalen Voorziening Riolering (2023) en rioolrecht (2024 en verder) Wijkaanpak Reserve Herstructurering wijken

Bedragen x € 1.000 “-” = nadelig 2023 2024 2025 2026 -390 -179 -340 -503 -180 -180 PM -831 -871 -871 -1.389

2027 -503 PM -1.389

277 -863

299 -1.772

323 -1.194

415 -1.333

415 -1.207

863

1.772 -300 100

1.194 -300 100

1.333 PM PM

1.207 PM PM

-100 100

Bedragen x € 1.000 “-” = nadelig 2023 2024 2025 2026 -320 -320 -320

2027

-2.500 2.500 -100 100 -1.000 1.000

Duurzaam ontwikkelen en wonen

Nn2024 - formatie progr.man. + ondersteuning + uitvoering Instellen reserve Nn2040 t.l.v. Algemene reserve Geo adviseur (i.r.t. Omgevingswet) Bouwleges Bouwleges - advieskosten en inhuur Windturbines Windturbines Klimaatadaptatie Voorziening Riolering

320

-100

144 -144 -100 100

123 -123 -100 100

Bedragen x € 1.000 “-” = nadelig 2023 2024 2025 2026 -200 -200 PM

2027 PM

480 -480 569 -569

Ondernemen en ontspannen

Exploitatie De Stoep

Leren, participeren en ondersteunen Bedragen x € 1.000 “-” = nadelig 2023 2024 2025 2026 Integraal Huisvestingsplan (IHP) Investeringen/vergoedingen i.k.v. verordening Onderwijshuisvesting Algemene reserve Kostenstijging nieuwbouw My College Kostenstijging nieuwbouw Penta mavo

-189

2027 PM

-47

189 -105

-104 -173

Overzichten

CAO gemeenten Vrijval analyseverschil p-lasten (pb 2023 - 2026) Centraal opleidingsbudget Accres - volumedeel op basis van BBP (VJN 2023) Sociaal Domein 37%

Bedragen x € 1.000 “-” = nadelig 2023 2024 2025 2026 -3.000 249 -180 -152 PM

2027

PM 705 -261

In bijlage II wordt een nadere uiteenzetting gegeven van de betreffende knelpunten. Daarmee ziet het financieel perspectief er als volgt uit.

A. Saldo begroting 2023 – 2027 Technische begroting 2024 – 2027 Vrijval loon- en prijsstelpost n.a.v. decembercirculaire 2022 Vrijval stelpost analyseverschil p-lasten Verwachte loon- en prijscompensatie o.b.v. Voorjaarsnota 2023 Rijk Subtotaal 37% subtotaal naar Sociaal Domein Knelpunten Sociaal Domein B. Saldo Overige Meicirculaire 2023 (Eind)analyse begroting 2024 – 2027 Septembercirculaire 2023 Saldo A+B+PM

Bedragen x € 1.000 “-” = nadelig 2023 2024 2025 2026 636 4.607 5.511 -1.527 -4.494

2027 -1.527

-4.419

-3.969

1.108

2.542

649

1.170

2.873

1.170 -433 -3.785 0 -3.048

-972 360 -2.594 0 -3.206

211 -78 -2.600 0 -2.467

2.095 -775 -1.651 0 -331

2.095 -775 -1.379 0 -59

PM PM PM 1.401

PM PM PM 3.044

PM PM PM -1.858

PM PM PM -1.586

PM -2.412

De begroting 2023 laat een negatief saldo zien van - € 2,41 miljoen. Voor de begroting 2024 – 2027 is sprake van een positief saldo van € 1,4 miljoen in 2024 aflopend tot - € 1,59 miljoen in 2027. In paragraaf 2.3 Aanpak sluitende begroting 2023 en begroting 2024 – 2027 zullen nadere voorstellen gedaan worden hoe te komen tot een sluitend financieel perspectief. Voor de volledigheid zijn in de bovenstaande tabel de meicirculaire 2023, de (eind)analyse van de begroting 2024 – 2027 en de septembercirculaire 2023 toegevoegd aan de tabel. Deze onderwerpen zullen in positieve dan wel negatieve zin van invloed zijn op het financieel perspectief. Omdat de hiermee samenhangende financiële effecten pas in de loop van de zomer duidelijk zullen worden, zal hier bij de programmabegroting 2024 – 2027 nader over geadviseerd worden. De uitzondering hierop betreft de meicirculaire 2023. Deze circulaire was op het moment dat deze perspectiefnota in de collegevergadering werd behandeld nog niet ontvangen en derhalve nog niet geanalyseerd. Om de informatie rondom de Perspectiefnota 2024 zo compleet en actueel mogelijk te laten zijn, zal voor de gemeenteraadsbehandeling een eerste analyse van de meicirculaire 2023 via een brief worden toegezonden.

Afhankelijk van de financiële effecten van de meicirculaire 2023, de (eind)analyse van de begroting 2024 – 2027 en de septembercirculaire 2023 kan het zijn dat opgenomen knelpunten en beschikbaar gestelde middelen voor de realisatie van diverse ambities heroverwogen worden, zodat de gemeenteraad in november 2023 een sluitende (meerjaren)begroting ter besluitvorming kan worden aangeboden. 2.2 Sociaal Domein Naast de bovengenoemde zaken zijn ook de verwachte ontwikkelingen met betrekking tot het Sociaal Domein van belang voor het financieel perspectief van de gemeente. Stelpost Sociaal Domein De stelpost Sociaal Domein vormt een belangrijk indicator voor de financiële stand van zaken op dit terrein. De stand van de stelpost Sociaal Domein2 zag er ten tijde van het opstellen van deze perspectiefnota als volgt uit. Stelpost sociaal domein Saldo stelpost SD begr. 2023-2026 + adviezen Saldo effect technische begroting 37% aandeel Herverdeeleffect gemeentefonds (37%) Accres – volumedeel op basis van BBP Taakstelling Nader in de delen Indexering SD Overige mutaties PPN 2024 SD Meicirculaire 2023 Stand stelpost PPN 2023-2027

Bedragen x € 1.000 2023 2024 2025 863 3.346 3.964 433 -360 78

-307 -347 PM 642

-909 -713 PM 1.364

-500 -905 -133 PM 2.504

2026 -1.870 775 PM -500 -1.113 -522 PM -3.230

2027 -1.853 775 PM 261 -500 -1.114 -445 PM -2.876

Onderstaand wordt een nadere uitsplitsing gegeven van de post “Indexering SD” en “overige mutaties PPN 2024 SD”.

Betreft het Sociaal Domein exclusief de centrumtaken Maatschappelijke Opvang, Vrouwenopvang, Beschermd wonen en Brede aanpak dak- en thuislozen (middelen bestemd voor de ZHE-regiogemeenten).

Knelpunten indexering in PPN 2024 Extra indexatie Wmo en Jeugd Indexering stelpost SD & taakstelling eigen bijdrage Indexering vervoer 2023 Totaal knelpunt Indexering SD

Overige Mutaties Sociaal Domein in PPN 2024 Jeugd en Onderwijs Bijdrage GR JR Preventie Jeugd Jeugd met beperking Huisvesting JOT Arbitrage gelden Jeugd Wmo Hulpmiddelen GGD Hart veilig Nissewaard Resterend saldo Wmo invulling taakstelling WAMS Participatie wet Uitkeringen BUIG, loonkosten subsidie & beschut werk Rijksinkomsten BUIG Voorfinanciering ontwikkelstappen Saldo mutaties PPN 2024

Bedragen x € 1.000 2023 2024 2025 -723 -723 121 125 -307 -307 -307 -307 -909 -905

2026 -723 -83 -307 -1.113

2027 -723 -84 -307 -1.114

Bedragen x € 1.000 2023 2024 2025

2026

2027

-159 53 36

-162

417 PM -3.632 3.500 -400 -347

305 -200 55 -170 PM

702 -200 55

299 -200 55

-178 -188 -5 16 PM

-178 -188 -5 16

-3.889 3.541

-3.876 3.541

-3.862 3.541

-3.785 3.541

-713

-133

-522

-445

Voor een nadere toelichting op de afzonderlijke posten wordt verwezen naar bijlage II. De stelpost Sociaal Domein laat voor de jaren 2023 tot en met 2025 een positief saldo zien van respectievelijk € 0,6 miljoen (2023), € 1,4 miljoen (2024) en € 2,5 miljoen (2025). Vanaf het jaar 2026 is vooralsnog sprake van negatieve saldi: - € 3,2 miljoen (2026) en vanaf 2027 - € 2,9 miljoen. Taakstellingen Sociaal Domein Naast deze stelpost sociaal domein, zijn taakstellingen in het sociaal domein opgenomen. De volgende taakstellingen worden afgeboekt in de PPN 2024: Af te boeken taakstellingen SD Afbouw SMI Dagbesteding als algemene voorziening Toezicht, accountmanagement & kwaliteit Integrale ingang en toegang Hervormingsagenda Jeugd NSW Lagere lasten Arbitragegelden Jeugd (volgt in meicirc.)

Bedragen x € 1.000 2023 2024 2025 -400 -600 -600 -200 -200 -250 -450 -500 -50 -700

2026 -600 -200 -500

2027 -600 -200 -500

-800 PM

-800 PM 20

Nader te bepalen Totaal af te boeken taakstellingen

-650

-2.000

-500 -1.800

-500 -2.600

Na het afboeken van bovenstaande taakstellingen, resteren de volgende taakstellingen in de begroting 2024-2027: Bedragen x € 1.000 2023 2024 2025

Openstaande taakstellingen SD 2024-2027 Gemeentelijke taakstellingen: Dagbesteding als algemene voorziening Integrale ingang en toegang Minder zware jeugdhulp met verblijf Verder uitwerking doelen en inspanningen Taakstelling vanuit het Rijk: Lagere lasten Arbitragegelden Jeugd (wijziging meicirc) Eigen bijdrage Wmo Totaal openstaande taakstellingen

PM 100 50 PM 3.500 571 4.221

2026

2027

PM 100 100 PM

3.500 3.500+PM 589 589 4.289 4.289

Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar bijlage II. Reserve Sociaal Domein Het verloop van de reserve Sociaal Domein ziet er als volgt uit.

Reserve Sociaal Domein

2022

Saldo 1 januari Saldo besluiten jaarrekening 2022 Reeds besloten onttrekkingen begr. 23-27 Reeds besloten stortingen begr. 23-27 Reeds besloten overheveling GIDS tbv Jogg Concept overheveling 2022/2023 Resultaat SD jaarrekening 2022 Saldo 31 december

1.309 3.189

81 1.790 2.241 8.610

Bedragen x € 1.000 “-” = nadelig 2023 2024 2025 2026

2027

8.610

7.432

7.291

7.241

7.191

-1.323 2.016 -81 -1.790

-141

-50

7.432

7.291

7.241

7.191

2.3 Aanpak sluitende begroting 2023 en begroting 2024 - 2027 Op basis van het beschikbare saldo in de begroting, saldo van de technische begroting 2024 – 2027 en de geïnventariseerde knelpunten resteert er voor 2023 een negatief begrotingssaldo. Voor 2024 en 2025 zijn de saldi positief, voor de daaropvolgende jaren is, als gevolg van het financieel ravijn echter sprake van negatieve saldi. Bedragen x € 1.000 “-” = nadelig 2023 2024 2025 2026 2027 Begrotingssaldo -2.412 1.401 3.044 -1.858 -1.586 Dekkingsvoorstellen Onttrekking Algemene reserve 2.412 Nader te bepalen PM PM Saldo

1.401

3.044

-1.858

-1.586

Voor het tekort in 2023 wordt voorgesteld om hier een beroep te doen op de Algemene reserve. Voor de jaren 2026 en verder is de vraag hoe hier tot een sluitend financieel perspectief gekomen kan worden een stuk complexer. Dit heeft alles te maken met de onzekerheden over hoe het Rijk met het financieel ravijn om wil gaan en hoe voor deze jaren de herverdeling van het Gemeentefonds uitpakt. Om toch enigszins een denkrichting te bepalen is een aantal scenario’s opgesteld die als kader kunnen dienen om de vervolgstappen te kunnen bepalen. Scenario’s financieel perspectief Bij de vorige perspectiefnota is aangegeven dat als gevolg van het coalitieakkoord op Rijksniveau er voor 2026 en verder sprake is van een financieel ravijn. Dit wordt veroorzaakt doordat met ingang van 2026 het Rijk de koppeling van het Gemeentefonds met de ontwikkeling van de rijksuitgaven heeft losgelaten. Als gevolg daarvan lopen gemeenten zo’n € 3 miljard structureel mis. Tot op heden is het Rijk spaarzaam geweest met informatie hoe zij denken het financieel ravijn op te lossen. Vooralsnog heeft het Rijk toegezegd voor 2026 eenmalig € 1 miljard toe te kennen en bij de Voorjaarsnota 2023 is aangegeven dat deze miljard ook naar de jaren 2027 en verder wordt doorgetrokken. Wat er met de resterende € 2 miljard gaat gebeuren is nog ongewis.

Wellicht dat in de meicirculaire 2023 hier nadere informatie over wordt verstrekt. Daarnaast heeft de herverdeling van het Gemeentefonds per 1 januari 2023 nadelig uitgepakt voor Nissewaard, ca - € 6 miljoen. Vooralsnog wordt dit nadeel beperkt door een suppletie uitkering van € 4,4 miljoen, waardoor het nadeel in de begroting beperkt is tot - € 1,6 miljoen structureel. Echter, in 2025 vindt een evaluatie plaats van de herverdeling waarbij de kans bestaat dat de suppletie uitkering geheel of gedeeltelijk wegvalt. Gegeven deze onzekerheden is nagedacht over verschillende scenario’s. Hoewel er uiteraard diverse mogelijk zijn, is uitgegaan van drie scenario’s: 1. Rijk komt met oplossing financieel ravijn + herverdeelnadeel Gemeentefonds verdwijnt; 2. Slechts een deel van het financieel ravijn wordt opgelost en de suppletie uitkering vervalt; 3. Financieel ravijn wordt niet door Rijk opgelost en suppletie uitkering vervalt. Scenario 1 Rijk komt met oplossing financieel ravijn + herverdeelnadeel Gemeentefonds verdwijnt Huidige uitgangsituatie: Structureel nadeel begroting m.i.v. 2027 : - € 1,6 miljoen Structureel nadeel Sociaal Domein m.i.v.

2027 : - € 2,9 miljoen Totaal : - € 4,5 miljoen Mogelijke ontwikkelingen Ontbrekende € 2 miljard wordt toegevoegd : € 8,6 miljoen Herverdeelnadeel verdwijnt : € 1,6 miljoen Totaal : € 5,7 miljoen Dit is het meest positieve scenario waarbij het financieel tekort omslaat in een voordelig saldo van € 5,7 miljoen. Het Rijk zorgt in dit scenario voor een oplossing van het financieel ravijn door bijvoorbeeld een verbreding van het eigen gemeentelijk belastinggebied dan wel door de ontbrekende € 2 miljard alsnog aan het Gemeentefonds toe te voegen. Verder wordt in dit scenario er vanuit gegaan dat het herverdeelnadeel ongedaan wordt gemaakt in de onderhoudsagenda van het Gemeentefonds. Hiervoor is ook een lobby gestart met de andere New Towns en zitten we ook via vertegenwoordiging door de gemeente Zoetermeer aan tafel voor de onderhoudsagenda.

Scenario 2 Slechts een deel van het financieel ravijn wordt opgelost en de suppletie uitkering vervalt Huidige uitgangsituatie: Structureel nadeel begroting m.i.v. 2027 : - € 1,6 miljoen Structureel nadeel Sociaal Domein m.i.v. 2027 : - € 2,9 miljoen Totaal : - € 4,5 miljoen Mogelijke ontwikkelingen Slechts € 1 miljard wordt toegevoegd : € 4,3 miljoen Suppletie uitkering herverdeelnadeel vervalt : - € 4,4 miljoen Totaal : - € 4,6 miljoen In dit scenario komt voor slechts een deel een oplossing voor het financieel ravijn en vervalt de suppletie uitkering. Deze vallen nagenoeg tegen elkaar weg waarmee het op te lossen tekort nagenoeg gelijk blijft op - € 4,6 miljoen structureel. Scenario 3 Financieel ravijn wordt niet door Rijk opgelost en suppletie uitkering vervalt Huidige uitgangsituatie: Structureel nadeel begroting m.i.v. 2027 : - € 1,6 miljoen Structureel nadeel Sociaal Domein m.i.v. 2027 : - € 2,9 miljoen Totaal : - € 4,5 miljoen Mogelijke ontwikkelingen Ontbrekende € 2 miljard wordt niet toegevoegd: € 0,0 miljoen Suppletie uitkering herverdeelnadeel vervalt : - € 4,4 miljoen Totaal : - € 8,9 miljoen Dit is het meest negatieve scenario. In dit geval komt er geen oplossing vanuit het Rijk voor de resterende € 2 miljard en vervalt de suppletie uitkering. In dit geval zal Nissewaard voor € 8,9 miljoen structureel aan dekkingsmiddelen moeten zien te vinden.

Het behoeft geen toelichting dat dat een grote opgave is. Het college gaat vooralsnog uit van scenario 2 als meest waarschijnlijk. Tegen deze achtergrond is dan ook getracht om de extra meerjarige uitgaven zo veel mogelijk te beperken. Verder zal richting de Perspectiefnota 2025 nagedacht worden over op welke wijze aangedragen knelpunten binnen de betreffende portefeuilles kunnen worden opgevangen. Hierover wordt niet lichtzinnig gedacht omdat daarbij toch keuze op het gebied van de gemeentelijke dienstverlening en producten alsook het daarmee samenhangende kwaliteitsniveau bespreekpunten zijn. Bezuinigingen zijn op dit moment gelukkig nog niet aan de orde, maar het adagium is wel ‘hope for the best, prepare for the worst’. De gemeente heeft ook nog een alternatief in de achterzak: het vormen van een reserve ter dekking van kapitaallasten. Bij de Perspectiefnota 2023 is reeds becijferd dat een dergelijk reserve met een omvang van € 25 miljoen ca € 2 miljoen aan structurele begrotingsruimte kan opleveren. De vorming van een dergelijke reserve gaat wel ten laste van de Algemene reserve. Deze is gelukkig van voldoende omvang om deze optie mogelijk te maken. Ook de weerstandratio (verhouding benodigd weerstandsvermogen in relatie tot potentiële risico’s / beschikbaar weerstandsvermogen) blijft dan nog ruim boven de streefwaarde van 1.

Het college gaat er vanuit dat het Rijk haar verantwoordelijkheid neemt en er voor zorgdraagt dat gemeenten er financieel niet op achteruitgaan; met andere woorden een volledige compensatie voor het financieel ravijn. Echter, zoals aangegeven, houdt het college ook rekening met financieel minder gunstige ontwikkelingen. Het is nu afwachten wat er in de mei- dan wel septembercirculaire 2023 door het Rijk aan informatie wordt verschaft. 23

2.4 Openstaande taakstellingen Naar aanleiding van de vorige begroting(en) staan nog een aantal taakstellingen open.

Openstaande taakstellingen Accommodaties ICT/zaaksysteem ICT - invullingsvoorstel Belastingtaken Belastingtaken – invullingsvoorstel Totaal openstaande taakstellingen

2023 92 130 -60 100 -100 162

Bedragen x € 1.000 “-” = nadelig 2024 2025 2026 108 108 108 135 135 135 -60 -60 -60 100 100 100 -100 -100 -100 183 183 183

2027 108 135 -60 100 -100 183

Accommodaties Over de invulling van (het restant) van deze taakstelling zal nader worden geadviseerd. ICT/Zaaksysteem Momenteel loopt een inventarisatie van alle applicaties binnen de gemeente, welke kosten daarmee samenhangen en wie de gebruikers zijn. Op basis van deze inventarisatie zal nader bepaald worden van welke applicaties afscheid genomen kan worden. Er is een nader invullingvoorstel in concept klaar voor een bedrag van € 60.000. Dit zal naar verwachting op korte termijn ter besluitvorming worden aangeboden. Belastingtaken Van de oorspronkelijk taakstelling van € 300.000 resteert nog € 100.000. Het advies over de invulling van het resterende deel is in concept klaar en zal naar verwachting op korte termijn ter besluitvorming worden aangeboden. 2.5 Investeringskredieten In bijlage V is een overzicht van de investeringskredieten opgenomen zoals deze voor het lopende jaar beschikbaar zijn gesteld en voor de komende jaren verwacht worden. Zoals is te zien staat er voor 2023 een bedrag van € 17 miljoen aan lopende investeringen open. De kapitaallasten die met deze investeringen samenhangen zijn al via eerdere besluitvorming gedekt in de begroting. 2.6 Ontwikkelingen Algemene reserve Voor een compleet beeld van het financieel perspectief zijn zowel de verwachte ontwikkelingen ten aanzien van de exploitatie als de Algemene reserve van belang.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/12847249/1