Kerkenvisie-Nissewaard, aangepast

Terwijl in de jaren 50 ongeveer 70% van de bevolking Nederlands Hervormd was, bleek in 1966, toen Spijkenisse een plaats was met 16.000 inwoners, nog maar 49% Hervormd waarvan 15% belijdend lid was. Het dagblad Trouw meldde in 1966 deze feiten met de titel: Migratie maakt minder hervormd. Hoewel Voorne-Putten min of meer in de Bijbelgordel ligt, die al eeuwen van de Zeeuwse eilanden en Goeree-Overflakkee via het rivierengebied naar Overijssel loopt, was het eiland dus niet erg religieus. De typering Eiland zonder Heiland spreekt boekdelen. De Bijbelgordel werd pas goed zichtbaar toen in de rest van het land de ontkerkelijking steeds groter werd. Terwijl elders in deze gordel vanuit de Hervormde kerk veel (bevindelijk) gereformeerde kerkgenootschappen werden gevormd, geschiedde dat in VoornePutten minder. Vermoedelijk heeft het handelsverleden van de vissersplaatsen langs de Bernisse van oudsher geleid tot een cultuur die open stond voor nieuwe ideeën en ervaringen waardoor meer behoudende religies minder voet aan de grond kregen. Moderne kerkgebouwen

Voormalige Synagoge, Breedstraat 10, Zuidland.

35

Na 1958 kreeg Spijkenisse in 1977 opnieuw een verhoogde taakstelling als groeikern en moesten er weer extra woningen worden

gebouwd om de overloop van Rotterdam op te vangen. Het resulteerde in 1990 tot een gemeente met maar liefst 68.000 inwoners. Een metrolijn met drie nieuwe metrostations verbond Spijkenisse inmiddels rechtstreeks met Rotterdam, en er waren een nieuw stadscentrum, een ziekenhuis en talloze andere voorzieningen, waaronder enkele nieuwe kerken, tot stand gekomen. Ook was de samenleving inmiddels behoorlijk veranderd. Het verzet uit de jaren 1968-1970 tegen de hiërarchische en conformistische naoorlogse samenleving leidde ook binnen de kerk tot brede discussies over de maatschappelijke betekenis van de kerk. In de nieuwe verzorgingsstaat was de centrale plaats die de kerk eeuwenlang had gekend niet meer vanzelfsprekend. En velen keerden zich af van de kerk. Door de ontkerkelijking werden relatief minder nieuwe kerken gebouwd. Bestaande kerken en een enkele nieuwe kerk moesten aan andere eisen voldoen zoals goed toegankelijk zijn en midden in de samenleving staan. Het gebouw diende flexibel ingericht te zijn en terughoudend qua plaatsing en vormgeving. Omdat de buitenzijde van de kerk gewoner en minder als zodanig herkenbaar werd, kreeg het interieur van de kerk hernieuwde belangstelling.

Bijlage 1. Cultuurhistorische analyse

36

Dat maakt de kerkinterieurs uit deze periode interessant. De groei van de groep bevindelijk Gereformeerden resulteerde juist in een aanzwellende bouwproductie van kerken. Tegen de landelijke tendensen van ontzuiling en ontkerkelijking in, bleef deze gemeenschap na de Tweede Wereldoorlog groeien. Vanaf de jaren zeventig ontstond een ware bouwgolf, met tientallen buitengewoon grote kerken. In Spijkenisse verrees pal naast de oude dorpskern in 1962 de Gereformeerde Ontmoetingskerk aan de Koningin Wilhelminalaan 1, ter vervanging van een 19e eeuws kerkgebouw. In 1984 werd aan de Voorstraat 8 voor het genootschap van de Christelijke Gereformeerde Kerk het moderne gebouw De Ark gerealiseerd. Aan de Anthonis van der Nootstraat 10 werd een Koninkrijkszaal voor de Jehovah’s Getuigen gebouwd en ernaast een kerkgebouw voor het Leger des Heils. De bevindelijk gereformeerden hielden zich zowel materieel als immaterieel vast aan de periode waarin de gereformeerde kerkbouw en liturgie wortelden: de 17e eeuw. Voor de kerkinterieurs betekende dat vaak een waaiervormige opzet vanuit de preekstoel, van waar het Woord wordt verkondigd.

Nieuwe woonwijken in Spijkenisse Om de vele fabriekswerkers uit de Botlek te huisvesten werd begin jaren 1960 de wijk Hoogwerf uitgebreid met een mix van portiekflats aan lange, rechte straten en met eengezinswoningen. Samen met de wijk Schiekamp wordt dit deel van Spijkenisse ook wel Spijkenisse Noord genoemd. Tijdens de bouw van de wijk kwamen de NH Michaelkerk (1962-63) en de kerk voor de Gereformeerde Gemeente Spijkenisse (1968) tot stand in een centrale voorzieningenzone langs de Willemshoevelaan. Later kwamen nog een kerk voor de Nieuw Apostolische gemeente en de Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen (Mormonenkerk) tot stand. Ten zuiden van Spijkenisse werden in de vroege jaren 60 de wijken Groenewoud en Sterrenkwartier aangelegd met, net als in Spijkenisse Noord, een rechttoe-rechtaan stratenpatroon met vrij veel hoogbouw maar ook met grondgebonden woningen. Centraal in de wijk kwam in 1970 de Gereformeerde kerk De Kern aan de Eikenlaan tot stand.

Ontmoetingskerk in Spijkenisse, gebouwd in 1962.

Michaelkerk in Spijkenisse, gebouwd in 1962-63.

Bijlage 1. Cultuurhistorische analyse

De Kern in Spijkenisse, gebouwd in 1970.

Begin jaren 70 wilde de bevolking meer betrokken worden bij de besluitvorming over nieuwe woonwijken. Zo kwam het Structuurplan 1973 aan de hand van inspraakprocedures tot stand. Het resulteerde in een veel groter percentage grondgebonden eengezinshuizen in de wijk Waterland (1974-1978) met een typerende bloemkoolstructuur met woonerven. Toen eind jaren 70 de gemeente Spijkenisse een verhoogde groeitaak had gekregen stelde het Rijk extra geld beschikbaar voor de woningbouw en voor het doortrekken van de Rotterdamse metrolijn. Voorwaarde was dat een groot deel van de huizen nabij de nieuwe metrostations moest worden gebouwd. Hiertoe werden de plannen voor de nieuwe wijken De Akkers, Vriesland en Vogelenzang

37

aangepast om in hogere dichtheid te bouwen. Het hoge bouwtempo (in 1981 was Spijkenisse de snelst groeiende gemeente van Nederland), het grote aantal woningen per hectare en het ontbreken van hoogbouw hebben bijgedragen aan een eenvormige uitstraling van deze groeikernwijken. Eind jaren 80 werd de wijk De Schenkel langs de Oude Maas gerealiseerd met een grotere variatie aan woningen. In De Akkers kwamen in 1986 de RK Felicitaskerk, op de parkeerplaats van het metrostation Heemraadlaan, en in 1991 de NH kerk De Dorsvloer tot stand. De verwachting was dat de woningbouw in Spijkenisse zich na de groeikernperiode kon stabiliseren. Alleen de geplande woningbouw (voornamelijk in Schenkel, Maaswijk en Vierambachten) zou nog uitgevoerd worden. Maar landelijk en regionaal blééf de vraag naar woningen fors stijgen, onder andere door individualisering, gezinsverdunning en een landelijk migratieoverschot. Het leidde ertoe dat Spijkenisse via Vinex in 1991 opnieuw werd gevraagd om een extra groeitaak op zich te nemen.

Felicitaskerk in Spijkenisse, gebouwd in 1986.

De Dorsvloer in Spijkenisse, gebouwd in 1991.

Bijlage 1. Cultuurhistorische analyse

Pinkstergemeente in Hekelingen, omgebouwd in 2001.

De bedoeling was dat Spijkenisse in 2010 een stad met 100.000 inwoners zou zijn. Dit hoge aantal werd aangepast naar 70.000. De woonwijken Maaswijk en De Elementen langs de Oude Maas werden in de 21e eeuw gebouwd. In de huidige multiculturele samenleving is ook het aantal moslims in Nederland toegenomen en in steeds meer plaatsen is een moskee te vinden. Ook in Spijkenisse is een moskee. Het gebedshuis voor Turkse moslims is ondergebracht in het gebouw van het Nederlands-Turks Ontmoetingscentrum (NTO) in Spijkenisse-Noord. Een andere snelgroeiende religieuze gemeente is de Pinksterbeweging, ontstaan aan het begin van de 20e eeuw vanuit protestantse kerkgenootschappen. In Hekelingen werd aan de Dorpsstraat in 2001 een voormalige boerenschuur omgebouwd en door de Pinkstergemeente in gebruik genomen.

38

Sinds 2013 beschikt de Pinkstergemeente De Levende Steen over een kerkgebouw aan de Groene Kruisweg in Spijkenisse Noord. De grote zaal heeft maar liefst 2000 stoelen, waarmee het qua zitplaatsen een van de grootste kerken van Nederland is. De kerk geniet grote populariteit door met name de charismatische Surinaamse pastor Edgar Holder wiens activiteiten en preken veel mensen aanspreken. Nissewaard In 2015 werd de gemeente Spijkenisse gefuseerd met de naastgelegen gemeente Bernisse, waartoe de kernen Abbenbroek, Oudenhorn, Zuidland, Geervliet, Simonshaven en Heenvliet behoorden, tot Nissewaard. De gemeente Nissewaard heeft ongeveer 85.000 inwoners. Al enige jaren neemt de omvang van de oorspronkelijke agrarische dorpen uit de voormalige gemeente Bernisse bescheiden toe. Maar om de authenticiteit van de kernen te beschermen, is slechts een kleine groei van het inwonertal toegestaan. De historische kernen van Abbenbroek, Zuidland, Geervliet en Heenvliet zijn bovendien vanuit het Rijk aangewezen tot beschermd stads-/ dorpsgezicht.

Bronnen

www.canonvannederland.nl www.dbnl.org De Nederlandsche stad- en dorpbeschrijver; In deel VI van De Nederlandsche stad- en dorpbeschrijver. www.geschiedenisvandirksland.com www.geschiedenisvanzuidholland.nl www.jck.nl Nieuwsblad van het Noorden, Woordenstrijd over kerk boven parkeerplaats, 15-7-1985 (delpher.nl). www.reliwiki.nl Trouw, Migratie maakt minder hervormd, 16-7-1966 (delpher.nl) Waardevol erfgoed. Religieuze interieurs in Nederland, Kerken 1965-1990, RCE/Museum Catharijneconvent, 2022 www.wikipedia.nl, Verstedelijking van Spijkenisse

39

Bijlage 2

Kerkenpaspoorten

Legenda kerkenpaspoorten †

40

Christelijk gebruik

S

Klein

Rijksmonument

Overig religieus gebruik

M

Middelgroot

Gemeentelijk monument

Herbestemd

L

Groot

Geen monumentale status

Leegstaand / in transitie

XL

Zeer groot

1 Kerkenpaspoort

S

Kerkenpaspoort

Piet Heinkerkje Geen monumentenstatus

Adres

Molenlaan 2

80 m2

Bouwjaar

1900

Herbestemd

Architect

Onbekend

Bouwstijl

Eclecticisme

Denominatie

Niet van toepassing

Gebruik

Winkel

Een karakteristiek eenlaags gebouw met een zolderverdieping onder een zadeldak met tuitgevels. Het werd oorspronkelijk gebouwd als kerk voor de Vrije Evangelische Gemeente en was gedurende de Tweede Wereldoorlog in gebruik als noodschool. Na de tweede wereldoorlog was het gebouw een tijd lang in gebruik als Korpszaal van het Leger des Heils. Ook de Christelijke Gereformeerde Kerk van Spijkenisse heeft een korte tijd gekerkt in het gebouw. De kerk is nu onderdeel van de naastgelegen winkel. De voorgevel en beide zijgevels van het rechthoekige gebouw zijn geheel gestuct. In het stucwerk is door middel van horizontale en verticale belijning een natuurstenen imitatie aangebracht. Op de begane grond bevindt zich centraal in de gevel een toegangsdeur met daarboven een ijzeren roosraam.

41

De toegangsdeur en het roosraam zijn respectievelijk afgedekt door een rolluik en plaatwerk. In de zijgevels zijn rondboogvensters aanwezig die later voerzien zijn van tralies en plaatmateriaal. Het gebouw is op onderdelen gewijzigd, maar geeft desondanks een goed beeld van de architectuur en de zich uitbreidende bebouwing van Spijkenisse tussen de Vierambachtenboezem en de trambaan tussen 1900 en 1940. De rolluiken, planken en dichtgezette vensters doen de beleving van het gebouw geen goed. Kernwaarde is de eenvoudige plattelandsarchitectuur en de rol van het gebouw voor verschillende nieuwe gemeenschapen in Spijkenisse.

2

Kerkenpaspoort

De Ark

Kerkenpaspoort

Geen monumentenstatus

Adres

Voorstraat 8 Spijkenisse

M S

283m2

Bouwjaar

1984

†

Christelijk gebruik

Architect

Onbekend

Bouwstijl

Modernisme

Denominatie

Christelijke Gereformeerde Kerken in Nederland (CGK)

Gebruik

Religieus

In 1984 kwam in de oude dorpskern van Spijkenisse aan de Voorstraat 8 een modern kerkgebouw tot stand voor het genootschap van de Christelijke Gereformeerde Kerk De Ark. Het gebouw is met een lage, gemetselde voorgevel ingepast tussen de bebouwing van de historische Voorstraat terwijl het aan de achterzijde, langs de Eerste Heulbrugstraat aansluit bij de hogere gebouwen. Het bakstenen gebouw heeft een hellend dak en enig siermetselwerk. De schuine daklijn wordt geaccentueerd met smalle ramen die met de opgaande lijn hoger worden. Het moderne gebouw heeft geen kerktoren, alleen de letters bij de entree en op de gevel maken duidelijk dat het een gebedshuis betreft. Kernwaarde is de zorgvuldige inpassing van het moderne gebouw in de historische dorpskern.

42

3

Kerkenpaspoort

Koninkrijkszaal

Kerkenpaspoort

Geen monumentenstatus

Adres

Anthonis van der Nootstraat 10 Spijkenisse

M

314m2

Bouwjaar

Omstreeks 1980

†

Christelijk gebruik

Architect

Onbekend

Bouwstijl

Modernisme

Denominatie

Jehovah’s Getuigen

Gebruik

Religieus

Tussen plan Braband en de oude dorpskern werd aan de Anthonis van der Nootstraat omstreeks 1980 een modern gebedshuis gebouwd voor de Jehovah’s Getuigen. Deze wereldwijd erkende geloofsgemeenschap met zo'n 8,6 miljoen geloofsgenoten over de hele wereld is georganiseerd vanuit de Verenigde Staten waar het rond 1830 is ontwikkeld. Het gebedshuis is opgetrokken in baksteen vanuit een rechthoekige plattegrond. Middels een verbindingsstuk met plat dak en houten gevelbekleding, zijn twee vierkante paviljoens met tentdaken aan de kerkzaal gekoppeld. Het gebouw ligt naast een kerkgebouw voor het Leger des Heils, pal langs een woonwijk en nabij schoolvoorzieningen. De toegankelijke paviljoenbouw in combinatie met het groen heeft een ontspannen uitstraling passend bij de woonwijk.

43

Kernwaarde is de jaren 1970 architectuur van lage baksteenvolumes, houten gevelbekleding en vrij opvallende (schild)daken met dakpannen. Het gebedshuis is gebouwd in de groeikernperiode en illustreert de periode waarin het aantal inwoners en het aantal verschillende religieuzen in Spijkenisse flink toenam.

4

Kerkenpaspoort

Korpszaal

Kerkenpaspoort

Geen monumentenstatus

Adres

Anthonis van der Nootstraat 8 Spijkenisse

M

330m2

Bouwjaar

Omstreeks 1980

†

Christelijk gebruik

Architect

Onbekend

Bouwstijl

Modernisme

Denominatie

Leger de Heils

Gebruik

Religieus

Het evangelische kerkgenootschap van het Leger des Heils combineert de verkondiging van het woord met directe maatschappelijke hulpverlening aan de meest hulpeloze mensen in de samenleving. Het organisatiemodel lijkt op dat van de krijgsmacht en kent militaire rangen. De korpszaal van het Leger de Heils in Spijkenisse dateert uit omstreeks 1980 en ligt ten zuiden van de oude dorpskern aan de Anthonis van der Nootstraat. Het ligt op steenworp afstand van andere voorzieningen als scholen en kinderopvang, en naast een modern kerkgebouw van de Jehovah’s Getuigen.

44

Het gebouw is opgetrokken in baksteen vanuit een rechthoekige vierkante plattegrond en heeft bij de entree een verdieping. Het volume is afgedekt met een opvallende dakkap met plat dak en overhellende, geknikte dakschilden bedekt met leisteen. Kernwaarde is de jaren 1970 architectuur met opvallende dakkap. Het gebouw is gebouwd in de groeikernperiode toen het aantal inwoners en het aantal verschillende religieuzen in Spijkenisse flink toenam.

5

Kerkenpaspoort

Ontmoetingskerk

Kerkenpaspoort

Geen monumentenstatus

Adres

Koningin Wilhelminalaan 1 Spijkenisse

L

633m2

Bouwjaar

1962

†

Christelijk gebruik

Architect

J.H. den Heijer

Bouwstijl

Modernisme

Denominatie

Protestantse Kerk in Nederland (PKN)

Gebruik

Religieus

Pal naast de oude dorpskern van Spijkenisse verrees in 1962 de Gereformeerde Ontmoetingskerk. De typische wederopbouwkerk met zowel traditionele als moderne stijlkenmerken, werd gebouwd ter vervanging van een 19e -eeuwse kerk.

45

De zaalkerk is opgetrokken in baksteen, het zadeldak heeft op de top van de voorgevel een gemetselde klokkenhouder met betonnen bekroning. Meest opvallend zijn de grote raamvlakken met schuine dakvlakken in de voor- en zijgevels. De hoge, glazen vooruitgeschoven entree oogt als een serre en is afgedekt met een zigzaggend dakvlak. De glazen entreedeuren zijn afgeschermd met een eenvoudige betonnen luifel. De zijgevels zijn voorzien van vijf hoge raamvlakken die schuin uit de gevel steken waardoor ook hier zigzaggende dakranden zijn ontstaan. Dit wordt versterkt door de omhoog wijzende dakvlakken. De risalerende raampartijen zijn ondersteund met

betonnen kolommen die op de begane grond een overdekte buitenruimte creëren. Het daglicht valt op geraffineerde wijze naar binnen. Het ontwerp is van architect J.H. den Heijer uit Scheveningen, die tijdens de wederopbouwperiode meerdere kerken bouwde. De kerk in Spijkenisse doet denken aan de Rijksmonumentale Opstandingskerk in Amsterdam van architect M. Duintjer. De Ontmoetingskerk wordt momenteel gebruikt voor de kerkelijke activiteiten van de Kern, gedurende de verbouwing van deze kerk. Nadien wil de kerkgemeente de Ontmoetingskerk verkopen. Kernwaarde is de wederopbouwarchitectuur met een combinatie van moderne en traditionele stijlmiddelen. Met name de transparante voorgevel en de grote glaspartijen op pilotis zijn bijzonder. Het gebouw maakt de explosieve groei van Spijkenisse tijdens de groeikernperiode inzichtelijk.

6

Kerkenpaspoort

Dorpskerk Spijkenisse

Kerkenpaspoort

Rijksmonument

Adres

Kerkring 2 Spijkenisse

L

597m2

Bouwjaar

1521

†

Christelijk gebruik

Architect

Onbekend

Bouwstijl

Gotiek

Denominatie

Protestantse Kerk in Nederland (PKN)

Gebruik

Religieus

De Rijksmonumentale kerk dateert uit 1521 en is het oudste gebouw van Spijkenisse. De kerk ligt op een terp waarop in de 13e eeuw een houten kapel met een stenen toren stond. De huidige kruiskerk is gebouwd in laatgotische stijl en wordt omringd door een lage kerkmuur. Aan de westkant is een robuuste, iets scheefgezakte, oude toren met een carillon. Aan de oostkant ligt het koor, het eerst gebouwde deel van de kerk. Later kwamen het dwarsschip en het middenschip tot stand. Het middenschip werd vanwege geldgebrek maar één beuk breed en een stuk smaller en kleiner dan het geplande driebeukige schip. In alle gevels zitten gotische spitsboogvormige ramen. Einde 16e eeuw kwam de kerk na de Reformatie in handen van de protestanten.

46

Waarschijnlijk uit angst voor plunderingen werden in 1572 een heilige altaarschel en een schenkkan onder het koor van de kerk begraven. Deze kwamen pas in 1933 weer tevoorschijn. De kerk onderging verschillende restauraties waaronder die in de jaren 1960 onder leiding van architect H.H.L. van der Kloot Meyburg. In 1969 kwam de consistorie tot stand. Kernwaardes van deze middeleeuwse kerk zijn de rijke historische gelaagdheid, de ommuring van de tuin en de ligging op een terp. De kerk heeft betekenis voor de geschiedenis van Spijkenisse dat eeuwenlang niet meer dan een klein dorpje was.

7

Kerkenpaspoort

De Dome

Kerkenpaspoort

Geen monumentenstatus

Adres

C. Villeriuslaan 12 Spijkenisse

XL

4.546m2

Bouwjaar

2013

†

Christelijk gebruik

Architect

H. de Kluijver

Bouwstijl

Modernisme

Denominatie

Vrije Pinkstergemeenten

Gebruik

Religieus

Het kerkgebouw De Dome is een multifunctioneel gebouw van pinkstergemeente de Levende Steen Ministries. De kerkgemeente was eerder gevestigd in Hoogvliet maar heeft sinds 2013 een nieuw gebouw aan de Groene Kruisweg in Spijkenisse Noord. De grote zaal van de megakerk heeft maar liefst 2000 stoelen, waarmee het qua zitplaatsen een van de grootste kerken van Nederland is. De kerk geniet grote populariteit en is regelmatig op televisie, met name dankzij de Surinaamse pastor Edgar Holder wiens activiteiten en preken veel mensen aanspreken. Het ovale complex is gelegen aan een rotonde met groen en waterpartijen en fungeert als een entree van de stad. Tussen de beide gemetselde zalen is een glazen foyer van twee verdiepingen met vides.

47

Qua typologie wijkt de kerk op allerlei punten af van een traditionele kerk en lijkt het meer op een theater of concerthal. Er is bijvoorbeeld geen daglicht in de zaal omdat er vaak lichten geluidsshows, een bandoptreden of televisieopnames worden gehouden. De grote zaal heeft een podium met een doopbad en een halfronde tribune die oploopt tot de derde verdieping. De kleinere zaal (450 personen) is voor de jeugd. Deze zaal heeft geen niveauverschillen zodat flexibel gebruik mogelijk is. Het gebouw is ontworpen door de architecten Han de Kluijver en Arno de Ruiter van HDK Architecten in 20112013. Het bureau uit Rotterdam werkt aan uiteenlopende projecten in de regio. Kernwaarde is de afwijkende kerkarchitectuur waaruit het entertainmentkarakter van de megakerk blijkt.

8

Kerkenpaspoort

Michaëlkerk

Kerkenpaspoort

Geen monumentenstatus

Adres

Anjerplein 1 Spijkenisse

L

665m2

Bouwjaar

1963

†

Christelijk gebruik

Architect

R.H. Fledderus

Bouwstijl

Modernisme

Denominatie

Protestantse Kerk in Nederland (PKN)

Gebruik

Religieus

De moderne Michaelkerk is opgetrokken nadat Spijkenisse in 1958 werd aangewezen tot groeigemeente. Met de aanleg van Spijkenisse Noord maakte de gemeente een explosieve groei door. Tijdens de bouw van de wijk kwam de Nederlands Hervormde Michaelkerk tot stand aan het Anjerplein, in een zone waar meerdere kerken en scholen verrezen. De eenvoudige zaalkerk heeft een lage aanbouw aan de voorzijde met entreepartij en verschillende vergaderruimtes. De hoge, betonnen toren steekt af tegen een blinde bakstenen voorgevel. De gemetselde zijgevels zijn afgezet met houten delen. Vierkante ramen vormen een horizontale strook waardoor veel licht naar binnen valt.

48

De kerk is ontworpen door architect Rein Fledderus (1910-1970) in moderne bouwstijl die zich kenmerkt door rechthoekige volumes, toepassing van beton en horizontale raamstroken.

Fledderus was vanaf het begin van de Tweede Wereldoorlog nauw betrokken bij de wederopbouw van de stad Rotterdam en werkte onder meer met de gebroeders Kraaijvanger aan het Stationspostgebouw en aan De Doelen. Kernwaarde is de typische wederopbouwarchitectuur van de kerk van de vrij bekende architect Fledderus. Waardevol is ook de ligging van de kerk in Spijkenisse Noord, in de voorzieningenzone, die de groeikerngeschiedenis van Spijkenisse inzichtelijk maakt.

9

Kerkenpaspoort

Nieuw Apostolische Kerk

Kerkenpaspoort

Geen monumentenstatus

Adres

Willemshoevelaan 2A Spijkenisse

M

377m2

Bouwjaar

1989

†

Christelijk gebruik

Architect

Architechtenbureau Immerzeel Leeuwenburgh

Bouwstijl

Modernisme

Denominatie

Nieuw-Apostolische Kerk in Nederland

Gebruik

Religieus

In 1989 verrees de Nieuw Apostolische Kerk in Spijkenisse Noord in de voorzieningenstrook langs de Willemshoevelaan. Het gebedshuis ligt naast de NH Michaelkerk die al tijdens de aanleg van de wijk in de jaren 1960 was gebouwd. Volgens de gangbare ideeën uit de jaren 1980 werd het kerkgebouw afgestemd op de vormgeving van de omliggende woonbebouwing wat de toegankelijkheid en herkenbaarheid van het gebouw heeft bevorderd. Het gemetselde pand heeft een licht hellend dak met een stalen kruis. De voorgevel is voorzien van grote ramen en heeft een ver uitstekende houten luifel bij de entreepartij.

49

Het ontwerp is gemaakt door architectenbureau Immerzeel Leeuwenburgh uit Rotterdam. Architect L.W. Immerzeel (19451994) bouwde meerdere kerken voor Apostolische Genootschappen zoals in Apeldoorn en in Deventer.

De Nieuw-Apostolische Kerk (NAK) is een kerkgenootschap dat in de 19e eeuw ontstond na een scheuring in de algemene Christelijke Apostolische Zendingskerk. Belangrijk in het geloof is de zending van apostelen in de huidige tijd en de spoedig verwachte terugkomst van Jezus Christus. Kernwaarde is de moderne architectuur van de kerk die een herkenbaar en toegankelijk karakter heeft. De situering aan de voorzieningenstrook in Spijkenisse Noord benadrukt de betekenis van de kerk binnen de explosieve groei van de groeikernperiode.

10

Kerkenpaspoort

Beth-Elkerk

Kerkenpaspoort

Geen monumentenstatus

Adres

Willemshoevelaan 4 Spijkenisse

M

446m2

Bouwjaar

1967

†

Christelijk gebruik

Architect

Onbekend

Bouwstijl

Modernisme

Denominatie

Gereformeerde Gemeenten (in Nederland en Noord-Amerika)

Gebruik

Religieus

Tijdens de bouw van Spijkenisse Noord werd voor de Gereformeerde Gemeente, ter vervanging van een ouder en te klein kerkgebouw, de Beth-Elkerk gebouwd in de voorzieningenstrook langs de Willemshoevelaan. Het moderne gebouw uit 1967 is opgetrokken in baksteen vanuit een rechthoekige plattegrond. De entreepartij is voorzien van een luifel. In de gevels zijn een reeks vierkante ramen geplaatst. De kerk heeft een bouwlaag met een plat dak waarop een hoge en opvallende dakopbouw; een kruis van zadeldaken met vier transparante, puntige dakgevels. Middenin is een stalen makelaar bevestigd. Het dak brengt een grote hoeveelheid daglicht in het de kerkzaal. De kappen zijn aan de binnenzijde afgetimmerd. Het ontwerp is gemaakt door architect Geluk.

50

De kerk is rond 2000 uitgebreid aan de linkerzijgevel. In 2015 is het gebouw grondig gerenoveerd en verduurzaamd waarbij het is vergroot en de houten vloer door een betonnen vloer is vervangen. Kernwaarde van de kerk is moderne architectuur met de opvallende dakopbouw en de ligging in de voorzieningenstrook van Spijkenisse Noord. Het gebedshuis maakt de geschiedenis van Spijkenisse en de explosieve groei vanaf de jaren 1960 inzichtelijk waarbij ook het aantal religieuzen toenam.

11 Kerkenpaspoort

L

Kerkenpaspoort

(Oude) Felicitaskerk

Geen monumentenstatus

Adres

Lisstraat 13 Spijkenisse

730m2

Bouwjaar

1962

Herbestemd

Architect

J.A. Lelieveldt

Bouwstijl

Modernisme

Denominatie

Niet van toepassing

Gebruik

School

De rooms-katholieke Felicitaskerk ligt in de voorzieningenstrook langs de Willemshoevelaan in Schiekamp, Spijkenisse Noord. Het gebedshuis werd gebouwd in 1962 naar een ontwerp van de Rotterdamse architect J.A. Lelieveldt (1900-1977). Opvallend is de moderne vormgeving van het eenlaags volume met plat dak. Dit komt bijvoorbeeld tot uiting in de abstracte dakruiter, de betonnen klokkenhanger, de grofgemetselde gevels en de naar voren stekende betonnen hoofdingang. Lelieveldt was een katholieke architect en bouwde vanaf 1960 meerdere rooms-katholieke kerken in een eigen, naoorlogse modernistische bouwstijl. De katholieken van Spijkenisse Noord kerkten jarenlang in een voormalig schoolgebouw aan de Vredehofstraat, en daarvoor in Hoogvliet.

51

Met de snelle groei van Spijkenisse als groeikern werden meerdere katholieke parochies gesticht nodig. De Emmausparochie en de Felicitasparochie fuseerden in 1972 en maakten gebruik van de Felicitaskerk. In 1986 verhuisde de parochie naar de Felicitaskerk aan de Hekelingseweg. De oude Felicitaskerk aan de Lisstraat werd toen getransformeerd tot schoolgebouw voor de Charles de Foucauld Mavo. Kernwaarde is de modernistische architectuur en de volstrekt eigen bouwstijl van Lelieveldt.

12

Kerkenpaspoort

Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen

Kerkenpaspoort

Geen monumentenstatus

Adres

Rozenlaan 4 Spijkenisse

M

490m2

Bouwjaar

2001

†

Christelijk gebruik

Architect

J.W. Bel

Bouwstijl

Modernisme

Denominatie

Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen

Gebruik

Religieus

In 2001 verrees een nieuw kerkgebouw voor de christelijke gemeenschap Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen in Spijkenisse Noord. Het bakstenen gebouw heeft een L-vormige plattegrond en bestaat uit een kerkzaal met haaks daaraan een langgerekte, lagere zijvleugel. De gemetselde gevels zijn afgedekt met zadeldaken bedekt met dakpannen. Het gebouw oogt als een landhuis ware het niet dat de kerkzaal is gemarkeerd met een klein torenelement. Volgens contemporaine ideeën over kerkbouw speelde aspecten als toegankelijkheid en herkenbaarheid een belangrijke rol. Het genootschap Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen is een christelijke geloofsgemeenschap. De leden worden door hun geloof in het Boek van Mormon meestal Mormonen genoemd.

52

De kerk streeft het herstel na van het vroege christendom en werd in 1830 opgericht in de Verenigde Staten. Het gebedshuis aan de Rozenlaan is in 2001 ontworpen door de architect J.W. Bel uit Zwijndrecht. Kernwaarde is de moderne architectuur in herkenbare landhuisstijl. De kerk maakt deel uit van de explosieve groei van Spijkenisse in de groeikernperiode waarbij het aantal religieuzen en het aan verschillende religies flink toenam.

13

Kerkenpaspoort

De Kern

Kerkenpaspoort

Geen monumentenstatus

Adres

Eikenlaan 2 Spijkenisse

L

815m2

Bouwjaar

1970

†

Christelijk gebruik

Architect

Onbekend

Bouwstijl

Modernisme

Denominatie

Protestantse Kerk in Nederland (PKN)

Gebruik

Religieus

Langs de centrale ontsluitingsroute van de wijk Groenenwoud kwam in 1970 de PKN Gereformeerde kerk De Kern aan de Eikenlaan 2 tot stand. De wijk Groenenwoud, ten zuiden van het oude dorpje Spijkenisse, werd gebouwd in de vroege jaren 1960 nadat de gemeente tot groeikern was aangewezen en het aantal inwoners fors toenam. De wijk kent veel grondgebonden rijtjeswoningen in een groene setting met langs de noordzijde een rand van hogere flatgebouwen.

53

De Kern is een modern en opvallend gebouw met hoogoplopend dak. Vanuit een vierkante plattegrond dragen de oplopende, gemetselde gevels een hyperbolisch dak dat als een grote tentzeil de kerkzaal overspant. Aan weerszijden rust het dak op een forse, betonnen pijler. Bij de hoge voorzijde bevindt zich de entree die wordt gemarkeerd met een spitse, gemetselde toren.

Enig siermetselwerk, de reeks zeer, hoge smalle ramen en het spel met kleine en grote vierkante ramen, evenals houten panelen verlevendigen de gevels. In 2021 gaf de bouwcommissie opdracht aan Van Kooten Architecten om een ontwerp te maken voor de renovatie en modernisering van deze bijzondere kerk. Gedurende de verbouwing wordt de Ontmoetingskerk gebruikt voor de kerkelijke activiteite van de Kern. Nadien keert de kerkgemeente zich naar de Kern en zal de Ontmoetingskerk verkocht worden. Kernwaarde is de markante architectuur die zich kenmerkt door het grote hyperbolische dak, de ramenreeksen en de hoge spitse toren. Het gebouw maakt de geschiedenis van Spijkenisse en de explosieve groei vanaf de jaren 1960 inzichtelijk.

14

Kerkenpaspoort

Koninkrijkszaal

Kerkenpaspoort

Geen monumentenstatus

Adres

Saturnusstraat 52 Spijkenisse

M

455m2

Bouwjaar

1995

†

Christelijk gebruik

Architect

Onbekend

Bouwstijl

Modernisme

Denominatie

Jehovah’s Getuigen

Gebruik

Religieus

Het gebedshuis van de Jehovah’s Getuigen ligt aan een plantsoenstrook langs de Galileïlaan in het Sterrenkwartier, waar ook andere voorzieningen als scholen en een fysiotherapeut zijn ondergebracht. Het betreft een eenvoudig gebouw dat in de jaren '90 in gebruik is genomen als Koninkrijkszaal. Het eenlaags volume met plat dak oogt, in combinatie met het rondom gelegen groen, als een moderne villa. Volgens de contemporaine ideeën over kerkbouw speelden aspecten als toegankelijkheid en herkenbaarheid een grote rol. Deze wereldwijd erkende geloofsgemeenschap met zo'n 8,6 miljoen geloofsgenoten over de hele wereld is georganiseerd vanuit de Verenigde Staten waar het rond 1830 is ontwikkeld.

54

Kernwaarde is de groene ligging van de kerk in de voorzieningenstrook van Groenewoud, de zuidelijke uitbreiding van Spijkenisse uit de jaren 1960.

15 Kerkenpaspoort

55

Kerkenpaspoort

Felicitaskerk

Geen monumentenstatus

Adres

Hekelingseweg 15 Spijkenisse

L

511m2

Bouwjaar

1986

†

Christelijk gebruik

Architect

M. Min

Bouwstijl

Modernisme

Denominatie

Rooms-katholiek Kerkgenootschap in Nederland

Gebruik

Religieus

De Felicitaskerk werd in 1986 opgetrokken in de nieuwe woonwijk De Akkers in Spijkenisse. Tegelijkertijd werd de Rotterdamse metrolijn doorgetrokken en zo verrees de Felicitaskerk pal naast het nieuwe metrostation Heemraadlaan. Het ontwerp is van architect Maarten Min van Min2. Dit Noord-Hollandse architectenbureau staat bekend om het eigenzinnige portfolio. De eenvoudige, rechthoekige basiliek is opgetrokken in baksteen en heeft op de begane grond boogvormige uitsnijdingen. Ze waren bedoeld als toegang naar een parkeergarage maar uiteindelijk kwamen hier vergaderruimtes. Op de verdieping ligt de kerkzaal met een verhoogde entree. Deze entree, met aan weerszijden overdekte stalen trappen, is opvallend vormgegeven met een grote, glazen pui en een hal afgedekt met een naar voren stekend zadeldak. De gevels zijn verlevendigd met horizontale banden van witte baksteen en kleine vierkante vensters,

en met lange vensterstroken. Hoewel zoals bij zoveel kerken uit de jaren 1980 het budget voor de bouw en de inrichting beperkt was, is het interieur van de Felicitaskerk niet bepaald sober. Verschillende objecten zijn door de parochianen zelf gemaakt en geschilderd in postmoderne kleuren als lichtblauw en mintgroen. Het kleurrijke gebouw laat een optimistisch geloof in de toekomst zien. Eerder kerkte de gemeenschap in de oude Felicitaskerk. In 1967 ontstond een tweede katholieke parochie maar enkele jaren later werden de parochies weer samengevoegd. Kernwaarde is de eigenzinnige, moderne architectuur en de situering van de kerk nabij de bovengrondse metro in groeikernwijk De Akkers. Het gebouw illustreert de naoorlogse explosieve groei van Spijkenisse en het toenemend aantal religieuzen. Het is bovendien een mooi voorbeeld van participatie met de parochianen.

16

Kerkenpaspoort

De Dorsvloer

Kerkenpaspoort

Geen monumentenstatus

Adres

Zomerakker 415 Spijkenisse

M

372m2

Bouwjaar

1991

†

Christelijk gebruik

Architect

Onbekend

Bouwstijl

Modernisme

Denominatie

Baptistengemeenten die niet behoren tot de Unie

Gebruik

Religieus

Het tamelijk ingetogen kerkgebouw werd De Dorsvloer opgetrokken in 1991 in de wijk De Akkers, de grootste woonwijk van Spijkenisse die in de jaren 1980 tot stand kwam. In 1977 kreeg Spijkenisse als groeikern de opdracht om nog groter te groeien. Tegelijkertijd werd de Rotterdamse metrolijn doorgetrokken. De Akkers kenmerkt zich door overwegend laagbouw en gestapelde bouw van maximaal 4 bouwlagen. Alleen pal naast de Dorsvloer is een hoger appartementengebouw verrezen. Het vierkante bakstenen gebouw heeft geen toren. Het sobere gebouw typeert de architectuur uit de crisisjaren 1980 waarbij trespa-platen als gevelbekleding zijn toegepast. Toch is met de ingesnoerde begane grondlaag enige luxe gecreëerd, met een overdekte entreezone.

56

In 2003 zijn vier glas-in-lood ramen geplaatst naar ontwerp van Lenie van Well, een lid van de Dorsvloergemeente. De kerk is uitgebreid in 2000. De Dorsvloer werd gebouwd als Ned. Hervormde kerk, maar was vanaf het begin ook in gebruik als Gereformeerde Kerk. Het gebouw werd in 2021 verkocht en is tegenwoordig in handen van de Baptistengemeente. De gemeente heeft daartoe haar naam veranderd Baptistengemeente De Dorsvloer. Kernwaarde is de sobere jaren 1980 architectuur dat zich typeert door een ingetogen bouwstijl met gebruik van baksteen in combinatie met trespa-beplating. Waardevol is het vroegere gemeenschappelijk gebruik van de kerk door de Nederlands Hervormde en Gereformeerde gemeenschap.

17

Kerkenpaspoort

De Schuilplaats

Kerkenpaspoort

Geen monumentenstatus

Adres

Dorpsstraat 105 Hekelingen

M

490m2

Bouwjaar

2001

†

Christelijk gebruik

Architect

Onbekend

Bouwstijl

N.v.t.

Denominatie

Protestantse Kerk in Nederland (PKN)

Gebruik

Religieus

Een voormalige boerenschuur aan de Dorpsstraat langs de rand van de oude kern van Hekelingen werd in 2001 verbouwd tot kerkgebouw voor Pinkstergemeente De Schuilplaats. De kerk die bekend werd als de Pinksterbeweging startte rond het begin van de 20e eeuw. De gelovigen scheidden zich af van de christelijke kerk omdat zij menen dat gelovigen bovennatuurlijke gaven van de Heilige Geest kunnen ontvangen, zoals het spreken in tongen, genezing of profetie. Kernwaarde van het pand is de landelijke uitstraling van de voormalige boerderijschuur en de situering aan de rand van het dorpje met uitzicht op de landerijen.

57

18

Kerkenpaspoort

Hervormde Kerk Hekelingen

Kerkenpaspoort

Gemeentelijk monument

Adres

Dorpsstraat 12 Hekelingen

L

535m2

Bouwjaar

1851

†

Christelijk gebruik

Architect

Onbekend

Bouwstijl

Neoclassicisme

Denominatie

Protestantse Kerk in Nederland (PKN)

Gebruik

Religieus

De Kerk van de Protestantse Gemeente Hekelingen-Maaswijk ligt in de historische kern van Hekelingen aan een prachtig beukenlaantje met rondom een plantsoen. De kerk dateert uit 1851 en is gebouwd als eenvoudige zaalkerk door het toenmalige Ministerie van Waterstaat. De kerk verving de oudere kerk aan de Meeldijk die vanwege instortingsgevaar werd gesloten 1845. Op nieuwe poldergrond, ontstaan door de aanleg van een nieuwe dijk langs het Spui, werd de huidige kerk gerealiseerd. De luidklok uit de oude kerk ging mee. Tijdens een restauratie in 1906 werd ontdekt dat het de oudste ter plekke gegoten klok van Nederland is. Deze ‘oude Jan’ is te bezichtigen in het Rijksmuseum. De kerk heeft een rake toren met spits, hoge boogvormige ramen en dorische zuilen in het lichte interieur.

58

De waterstaatskerk is een gemeentelijk monument en heeft architectuurhistorische waarde. Andere kernwaarde is landelijke situering van de kerk in de oude dorpskern met rondom plantsoen en laantje met rode beuken.

19

Kerkenpaspoort

Onze-Lieve-Vrouwekerk

Kerkenpaspoort

Rijksmonument

Adres

Kerkplein 7 Geervliet

M S

587m2

Bouwjaar

1307

†

Christelijk gebruik

Architect

Onbekend

Bouwstijl

Gotiek

Denominatie

Protestantse Kerk in Nederland (PKN)

Gebruik

Religieus

Geervliet ligt aan de rivier de Bernisse en ontstond in de 12e eeuw na de bedijking van de gelijknamige polder. Het stadje genoot bekendheid door de aanwezigheid van een kasteel (Hof van Putten) vanwaar de Heren van Putten generaties lang regeerden over de heerlijkheid Putten. In Geervliet werd een afgedamde kreek ingericht als vissershaven, erlangs kwam enige bebouwing. Aan de Kerkstraat, een weg die de polder inliep, werd een katholieke kerk gebouwd, nabij het kasteel. In 1308, toen Van Putten III de kerk verhief tot kapittelkerk, een roomskatholieke kerk kerk waaraan een college van kanunniken verbonden is, werd de kerk uitgebreid met een ruim opgezet koor voor 10 kanunniken. Ten bate van hun zielenheil schonk het echtpaar Van Putten grote bedragen aan de kerk.

59

In het koor bevindt zich het praalgraf met graftombe van Doornikse steen en Ledesteen, van Nicolaas van Putten en zijn vrouw Aleijdis van Strijden, die aan het begin van de 14e eeuw overleden. Het Rijksmonumentale kerkgebouw was oorspronkelijk gewijd aan Onze Lieve Vrouwe. Het driebeukige hallenschip, met iets hogere middenbeuk, heeft een diep, eenbeukig koor en zuilen met gebeeldhouwde kapitelen. Aan de zuidwand van het koor is een kapel. De klokkentoren heeft een houten lantaarn met naaldspits. Het fraaie interieur wordt gedekt door een eikenhouten tongewelf met trekbalken. Kernwaarden is de cultuurhistorische betekenis van de kerk die de rijke historie van het vissersplaatsje en de grote invloed van de Heren Van Putten inzichtelijk maakt. Typisch is de excentrische ligging van de kerk op de grens van de bebouwde kom en het agrarische gebied.

20

Kerkenpaspoort

Hervormde Kerk Simonshaven

Kerkenpaspoort

Rijksmonument

Adres

Lageweg 1 Simonshaven

S

147m2

Bouwjaar

1854

†

Christelijk gebruik

Architect

Onbekend

Bouwstijl

Neoclassicisme

Denominatie

Protestantse Kerk in Nederland (PKN)

Gebruik

Religieus

Het Witte Kerkje is gebouwd in 1852 op een natuurlijke verhoging of terp bij Simonshaven, buiten de historische kern aan een landweg. Rondom de kerk is een begraafplaats die is afgezet met lage heggen en een omgrachting. Eerder stond op deze locatie een middeleeuwse kerk die echter door brand werd verwoest. De nieuwe kerk werd gebouwd met financiële steun van de landelijke overheid naar ontwerp van ingenieurs van het Ministerie van Waterstaat, wat de naam Waterstaatskerk heeft opgeleverd. Het zaalkerkje is in neoclassicistische stijl opgetrokken en heeft witgepleisterde gevels met rondboogvensters verbonden met een cordonlijst. De statige voorgevel wordt bekroond met een vierkante klokkentoren met een houten bovenbouw en een ingezwenkte spits.

60

Het kerkje is afgedekt met een zadeldak van leien. Het interieur heeft pilasters en een gestuct houten koofplafond en diverse objecten als een preekstoel met doophek en een orgelkas. Het Rijksmonument heeft cultuur- en architectuurhistorische waarde. Kernwaarde is ook de typische ligging van de kerk buiten de dorpskern op een terp, waar het kerkgebouw in deze regio ook van oudsher een toevluchtsoord bij (watersnood)rampen was.

21

Kerkenpaspoort

Dorpskerk Zuidland

Kerkenpaspoort

Rijksmonument

Adres

Kerkstraat 8 t/m 10 Zuidland

S L

570m2

Bouwjaar

1420

†

Christelijk gebruik

Architect

Onbekend

Bouwstijl

Gotiek

Denominatie

Protestanse Kerk in Nederland (PKN)

Gebruik

Religieus

Het dorp Zuidland dateert uit 1416 en ontstond, als een van de Bernisse-nederzettingen, nadat bij de bedijking van de polder Zuidland een kreek afgedamd werd, en men het buitendijkse deel van de kreekmonding als open getijdehaven ging gebruiken. Polder inwaarts breidde het dorp zich uit met de ringvormige Dorpsstraat en de Kerkstraat, en met centraal gelegen de Dorpskerk. De van oorsprong katholieke kerk was gewijd aan Sint Bartholomeus, een van de twaalf apostelen van Jezus. Tegenwoordig is de kerk van de Nederlands Hervormde Gemeente. Het Rijksmonumentale gebouw is een grote eenbeukige zaalkerk uit de eerste helft van de 15e eeuw. Enkele decennia later werd parallel aan het bestaande gebouw een tweede beuk gerealiseerd. In de zuidelijke gevel werden daartoe ronde gewelven uitgehakt.

61

Men sprak van de oude en de nieuwe kerk ook al vormden beide delen een geheel. Kenmerkend is de slanke toren met spits uit 1470 met een klokkenverdieping met boogfries. In 1918 woedde er een fikse brand die het interieur verwoestte. Onder leiding van architect H. van der Kloot Meijburg werd het gebouw gedeeltelijk gerestaureerd. Bij herstel werd de later gebouwde zuiderzijbeuk gesloopt. De kerk is omringd met een lage kerkmuur en een park. Kernwaarde is de historische gelaagdheid en de architectuur van de middeleeuwse kerk en de ligging in de oude kern van Zuidland. Dankzij de goed bevaarbare rivier de Bernisse genoot het dorp Zuidland een zekere mate van welvaart. De bouwgeschiedenis van de kerk maakt de historie van het dorp inzichtelijk.

22 Kerkenpaspoort

62

Kerkenpaspoort

Welkomkerk

Geen monumentenstatus

Adres

Wilhelminastraat 30 Zuidland

L

540m2

Bouwjaar

1964

†

Christelijk gebruik

Architect

H. Sutherland

Bouwstijl

Modernisme

Denominatie

Protestantse Kerk in Nederland (PKN)

Gebruik

Religieus

De Gereformeerde kerk van Zuidland werd in 1887 gesticht toen een groep gelovigen zich onder leiding ds. J.J. Bajema afsplitste van de Nederlands Hervormde kerk. Na een felle strijd moesten de dolerenden (een ruime meerderheid) zelf voor een eigen kerkgebouw zorgen. In 1889 werd een nieuw gebouw aan De Barakken in gebruik genomen. Na meerdere uitbreidingen voor en na de Tweede Wereldoorlog moest er een grotere kerk komen. Na jarenlange geldinzamelacties van de Gereformeerde gemeente kon in 1964 de nieuwe kerk naar ontwerp van H. Sutterland worden opgeleverd. Het zakelijke en sobere gebouw typeert de bouwstijl van de wederopbouwperiode. Hendrik Sutterland (1889-1964) was onder meer de architect van één der eerste woningbouwblokken in de uitbreidingwijk Blijdorp in Rotterdam, aangelegd in de jaren 1930. Beide zonen Huibert en Hendrik waren ook actief als architect, een van hen is vermoedelijk

de architect van de Welkomkerk. De kerk is opgetrokken in baksteen vanuit een rechthoekige plattegrond met tegen de voorgevel een vierkante klokkentoren met opengewerkte, betonnen top met drie bronzen klokken. Het glasfront bij de ingang van de kerkzaal en de appliquéramen zijn ontworpen en gemaakt door kunstenaar en glazenier W.L. Wagemans uit Rijswijk. Er zijn een symbolische weergave van de Bergrede en een reeks christelijke symbolen in beeld gebracht. Op de vroegere binnentuin is in de jaren 1980 een zaal bijgebouwd. Eerst beschikte de kerk over 850 zitplaatsen dankzij het grote balkon. Meer recent is het interieur vernieuwd en is er onder meer een royaler podium geïnstalleerd waardoor het aantal plaatsen is verminderd. Kernwaarden van de kerk zijn de moderne bouwstijl uit de wederopbouwperiode en de kunsttoepassingen van glazenier Wagemans. De kerk maakt de geschiedenis van de gereformeerde gemeente in Zuidland inzichtelijk.

23 Kerkenpaspoort

S

Kerkenpaspoort

Christelijke Gereformeerde Kerk

Geen monumentenstatus

Adres

Achterweg 2 Zuidland

163m2

Bouwjaar

1875

Herbestemd

Architect

Onbekend

Bouwstijl

Eclecticisme

Denominatie

N.v.t.

Gebruik

Woning

De eenvoudige zaalkerk met consistoriekamer van de Christelijke Gereformeerde Gemeente in Zuidland werd in 1875 gebouwd. De kerk ligt pal naast de oude dorpskern van Zuidland aan de Achterweg waaraan sobere panden en schuren zijn gesitueerd, terwijl aan de Ring de voorname bebouwing van het oude dorpje is gelegen. Het gebedshuis is opgetrokken in baksteen vanuit een rechthoekige plattegrond en heeft een zadeldak bedekt met rode pannen. Waarschijnlijk is later aan de straatzijde een uitbreiding met ingangsportaal tot stand gekomen. De gevels zijn verdeeld in lisenen. Kenmerkend zijn de forse rondboogvensters met roeden.

63

De Christelijke Gereformeerde Kerk gemeente werd in 2020 opgeheven. De voormalige kerk heeft een woonbestemming gekregen. Kernwaarden van de sobere zaalkerk zijn de eenvoudige, kenmerkende plattelandsarchitectuur en de beeldbepalende ligging binnen het beschermd dorpsgezicht van Zuidland.

24 Kerkenpaspoort

S

Kerkenpaspoort

Gereformeerde Kerk Abbenbroek

Geen monumentenstatus

Adres

Gemeenlandsedijk Zuid 10 Abbenbroek

228m2

Bouwjaar

1892

Herbestemd

Architect

Onbekend

Bouwstijl

Eclecticisme

Denominatie

N.v.t.

Gebruik

Woning

De voormalige Gereformeerde Kerk ligt net buiten de historische dorpskern van Abbenbroek aan de Gemeenlandsedijk, een middeleeuwse polderdijk met kleine, onregelmatige kavels die de dorpsstructuur mede bepaald. Het gebedshuis ligt binnen het van rijkswege beschermde dorpsgezicht Abbenbroek. De sobere, bakstenen zaalkerk met zadeldak werd in 1892 opgetrokken vanuit een L-vormige plattegrond. Het hogere volume staat haaks op de oude dijk. In de gepleisterde voorgevel bevindt zich een rond venster met eronder een gevelsteen met een Bijbelse tekst die de functie van het gebouw duidelijk maakte: Van den opgang der sonne af tot haren nedergangen, zij de name des heeren gelooft, anno 1892). De ingang van het gebedshuis lag in de zijvleugel. Inmiddels is de kerk omgebouwd tot woning.

64

Kernwaarden zijn de ligging aan de middeleeuwse Gemeenlandsedijk die bepalend is voor de ruimtelijk historische structuur van het dorp en de sobere, plattelandsarchitectuur van de voormalige kerk.

25 Kerkenpaspoort

65

Kerkenpaspoort

Sint Aegidius Kerk

Rijksmonument

Adres

Kerkplein 11 Abbenbroek

S L

650m2

Bouwjaar

1300

†

Christelijk gebruik

Architect

Onbekend

Bouwstijl

Gotiek

Denominatie

Hersteld Hervormde Kerk

Gebruik

Religieus

Het havendorpje Abbenbroek aan de Bernisse ontstond omstreeks 1200 na de bedijking van de polder Het oude Land van Abbenbroek. Een afgedamde kreek werd vergroot tot een rechthoekige havenkom en rondom werd de ringdijk aangelegd met bebouwing. Aan de polderweg kwam aan een plein op enige afstand van de haven in de 14e eeuw de kerk tot stand. De van oorsprong katholieke kerk was gewijd aan Sint Aegidius. In de middeleeuwen groeide de kerk van Abbenbroek uit tot een bekende bedevaartsplaats waar mensen van binnen en buiten de regio op afkwamen, ter ere van het beeld van O.L. Maria van Zeven Smarten. Jaarlijks werd er een processie door het dorp gehouden. In 1491 werd de kerk tot kapittelkerk verheven. De burggraaf van Montfoort had een kapittel gesticht met acht kanunniken. In het koor van de kerk, waar de kanunniken ooit hun zitplaatsen hadden, liggen de grafzerken van Jongheer Nicolaas van

Abbenbrouck en zijn vrouw die in aan het begin van de 17e eeuw stierven. Na de Reformatie in de tweede helft van de zestiende eeuw, raakte het katholieke geloof op Voorne in verval en werd de kerk voortaan gebruikt voor de protestantse eredienst. De Rijksmonumentale bakstenen middeleeuwse kerk in romaansgotische stijl heeft een driebeukig schip uit omstreeks 1500 met een houten bekapping, een rechthoekig gesloten koor uit circa 1300 en een half ingebouwde westtoren met uurwerk en klok. In de jaren ‘30 is de kerk grondig gerestaureerd. Kernwaarde is de rijke culturele geschiedenis van het handelsplaatsje die tot uitdrukking komt in de detaillering van de kerk en in de grafzerken van de familie Abbenbroek, evenals de vroegere betekenis van de kerk als bedevaartsplaats. Karakteristiek is de ligging van de kerk op de grens van de bebouwde kom en het agrarische gebied.

26

Kerkenpaspoort

Sint Maartenskerk

Kerkenpaspoort

Rijksmonument

Adres

Kerkweg 1 Heenvliet

M

445m2

Bouwjaar

14e eeuw

†

Christelijk gebruik

Architect

Onbekend

Bouwstijl

Romaans/gotiek

Denominatie

Protestantse Kerk in Nederland (PKN)

Gebruik

Religieus

Het stadje Heenvliet is ontstaan in de 13e eeuw toen de polder Heenvliet werd bedijkt. Bij een afgedamde kreek aan de Bernisse werd een buitendijkse haven gegraven. Ten zuiden van de haven was, vermoedelijk al rond het jaar 1100, het Slot Heenvliet (later kasteel Ravesteyn genoemd) van de Heer van Heenvliet gebouwd. In de stadskern werden rondom de Markt de belangrijkste huizen gebouwd terwijl excentrisch, langs een polderweg, de kerk tot stand kwam in de veertiende eeuw. Het schip van de kerk heeft een hoog schilddak en een noordzijbeuk en aan de achterzijde een meerhoekige absis. De eenbeukige kerk werd in 1824 aan de westzijde ingekort waarbij de westen zuidgevel werden vernieuwd. De geveltoren dateert ook uit 1824. De kerk was oorspronkelijk gewijd aan Sint-Maarten en kreeg bekendheid

66

in de 16e eeuw door de toenmalige priester Angelus Merula. In navolging van Maarten Luther had Merula kritiek op de RK kerk en was lid geworden van een lutherse gemeenschap die op het hele eiland Voorne-Putten actief was en grote aanhang onder het volk had. Merula was een van de eerste geestelijken die het protestantse gedachtegoed aanhing. Hij werd hiervoor in 1543 tijdens de Inquisitie veroordeeld tot de brandstapel. De rijksmonumentale kerk maakt deel uit van het rijksbeschermde stadsgezicht Heenvliet. Kernwaarde is de excentrische ligging van de kerk op de grens van de bebouwde kom en het agrarische gebied dat typisch is voor de kleine nederzettingen in de polder. De kerk geeft uitdrukking aan het rijke verleden van het handelsstadje en heeft betekenis in de religieuze geschiedenis van het eiland.

Kerkenvisie Nissewaard

In opdracht van: Gemeente Nissewaard september 2023

67