Jaarverslag ORR 2022

De kinderombudsmannen van Amsterdam, Rotterdam en Den Haag hebben vorig jaar intensief samengewerkt aan dit onderwerp en meerdere brieven geschreven naar de nationale politiek. In juni 2022 hebben zij een brandbrief gestuurd naar de staatssecretaris van VWS over deze gezinnen. Geen enkele gemeente voelt zich verantwoordelijk om te helpen en er wordt hen verteld dat ze zelfredzaam moeten zijn omdat ze “alleen een huisvestingsprobleem” hebben. De kinderombudsmannen maken zich grote zorgen over de kinderen die hierdoor getroffen worden, omdat zij vaak onder de radar verdwijnen en bijvoorbeeld niet naar school kunnen gaan.

53 Jaarverslag

2022

Toen deze brief niet voor verandering zorgde, hebben de kinderombudsmannen dit gezamenlijk nogmaals aangekaart bij de vaste Kamercommissie van VWS van de Tweede Kamer. Het probleem bleef echter bestaan. Daarom schreven zij in november 2022 een tweede brief aan de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over deze gezinnen zonder regiobinding. Hierin benoemden ze nogmaals de zorgen over kinderen zonder stabiele basis. Ook de grote steden worstelen met deze groep gezinnen en lobbyen bij het Rijk voor een oplossing. Hopelijk wordt deze in 2023 gevonden. Bij deze brief voegden zij een bijlage met voorbeelden toe. Woningsluitingen/huisuitzettingen Burgemeesters hebben de bevoegdheid om een woning tijdelijk te sluiten als er drugs worden verhandeld. Hiermee willen ze een sterk signaal afgeven dat ze drugsoverlast heel serieus nemen, en dat is terecht. Woningcorporaties vragen vervolgens vaak om ontbinding van de huurovereenkomst. Dit heeft tot gevolg dat mensen definitief hun huis kwijtraken. Bovendien komen de bewoners op een zwarte lijst van de woningcorporatie. Het afgelopen jaar hebben we situaties gezien waarbij de overlast overduidelijk door gemeenten en corporaties is aangetoond, maar waarbij ook de vraag gesteld kan worden of de bewoner niet zelf in handen was van criminelen. Voor dat slachtofferschap vragen we aandacht.

Naarmate meer mensen worden gebruikt, misleid, afgeperst en als asset worden ingezet door criminelen, rijst de vraag wie er beter van wordt bij een woningsluiting. Het afgelopen jaar hebben we ook een aantal huisuitzettingen gezien waar kinderen bij betrokken waren. Deze kinderen hadden geen part noch deel aan de drugshandel, maar ze verloren wel hun huis, kamer, vertrouwde omgeving, soms ook klasgenoten en werden bankslaper, bij familie of vrienden in huis. Wij vinden dat er vanuit het kinderrechtenperspectief meer aandacht moet komen voor de belangen van deze kinderen. In het Kinderrechtenverdrag staat ook heel duidelijk dat kinderen niet de dupe mogen worden van het handelen van hun ouders. Dat is hier wel aan de orde. Aanmeldingen bij de maatschappelijke opvang en doorverwijzingen naar Jongerenloketten zijn voor hen geen oplossing. Het Incidentenloket is weliswaar betrokken bij deze situaties, maar kan aan deze kinderen ook geen onderdak bieden in hun vertrouwde woonomgeving. ORR blijft alert dat ouders en kinderen niet tegen hun wil van elkaar gescheiden worden.

Afgelopen jaar heeft de Raad van State (ECLI:NL: RVS:2022:285, 2 februari 2022) bepaald dat een burgemeester bij de belangenafweging voor het besluit tot woningsluiting aandacht moet besteden aan de belangen van huisgenoten en kinderen: “[…] dat de burgemeester bij de belangenafweging te weinig aandacht heeft besteed aan de belangen van de huurder en zijn (deels minderjarige) kinderen. Uit het besluit blijkt niet dat de burgemeester zich heeft afgevraagd of het gezin na de woningsluiting nog kan terugkeren naar de woning als de woningcorporatie de huurovereenkomst ontbindt en mogelijk overgaat tot plaatsing van het gezin op een ‘zwarte lijst’. De burgemeester moet het antwoord op die vraag alsnog betrekken bij zijn nieuwe besluit. Daarbij moet hij opnieuw beoordelen of de gevolgen voor het gezin niet onevenredig zijn in verhouding tot het doel van de woningsluiting.” ORR is benieuwd hoe de gemeenten in de regio invulling gaan geven aan deze uitspraak.

54 Jaarverslag

2022

Praten over kinderrechten Het is een belangrijke taak van de kinderombudsvrouw om aandacht te vragen voor kinderrechten. Alleen met kennis over kinderrechten kunnen kinderen zelf, maar ook hun ouders en professionals, onderscheiden of iets alleen onprettig of ook onwettig is. Daarom geeft de kinderombudsvrouw les op scholen, bijvoorbeeld in het naschoolse programma Werken Als Een Paard. Ouders worden bereikt via bijvoorbeeld ouderavonden en - toekomstige - professionals worden geïnformeerd tijdens hun werk en opleiding. Zo hebben we bijvoorbeeld aan studenten pedagogiek aan het Albeda College in Spijkenisse verteld over kinderrechten. ORR besteedt ook veel aandacht aan kinderrechten op sociale media en in onze rubriek in lokale kranten in Rotterdam, Hellevoetsluis en Nissewaard. Op deze manier willen we laten zien welke invloed het Kinderrechtenverdrag heeft op het leven van kinderen. Kinderombudsvrouw Stans Goudsmit neemt deel aan het LOKIOM, een collegiaal overleg met de kinderombudsmannen van Amsterdam en Den Haag en de nationale Kinderombudsman. Hier delen de kinderombudsmannen ervaringen en bespreken ze op welke onderwerpen ze samen kunnen optrekken.

55 Jaarverslag

2022

10.

Wat is er nieuw?

Er is in 2022 een nieuwe koers ingezet. Hieronder worden enkele hoogtepunten en producten genoemd die passen bij deze nieuwe werkwijze. • Nieuwe plek op Zuid Het versterken van de informatiepositie is een belangrijk doel van ORR. Dit is tweeledig: enerzijds willen we de verhalen, klachten, signalen en meldingen van Rotterdammers breder én beter ophalen. Anderzijds zoeken we naar onze plek in de haarvaten van de samenleving. Wat speelt er écht? Om deze vraag te kunnen beantwoorden is het essentieel om je in het sociaal domein te bevinden. Immers vangt het wijknetwerk de meeste signalen op. We hebben de ambitie om laagdrempeliger en toegankelijker te worden. Met alleen een locatie in het centrum van Rotterdam voldeden we niet aan deze verwachting. Daarom hebben we - in het najaar van 2022 - een tweede locatie geopend aan de Strevelsweg, tegenover winkelcentrum Zuidplein. Deze prachtige plek - waar ook de Rekenfaculteit en Kledingbank zijn gehuisvest - is ons aangeboden door Stichting Verre Bergen. Iedere woensdag is er een vrije inloop tussen 10:00 en 16:00 uur. Rotterdammers, hulpverleners, welzijnspartners, sociale raadslieden en wijknetwerkers mogen bij ons aankloppen als ze een (hulp)vraag hebben. Op deze dagen zijn er altijd twee medewerkers van ORR aanwezig. Terwijl de ene collega medewerkers ontvangt en ondersteunt, trekt de andere ‘ombudser’ de wijk in om te netwerken.

In de opstartfase hebben wij verschillende partners in de wijken benaderd en geïnformeerd over onze rol en positie. Hierbij hebben wij ons gepositioneerd als een relevante schakel in het wijknetwerk. Rotterdammers - maar ook diverse netwerkpartners - weten ons hierdoor steeds beter te vinden. Het aantal klachten dat vanaf deze locatie bij ons binnenkomt, neemt toe. Per spreekuurdag ontvangen wij gemiddeld drie tot vier meldingen. Mensen die naar ORR bellen voor het maken van een fysieke afspraak krijgen nu de keuze om langs te komen op Zuid, indien ze dat prettig vinden. Voor een deel van onze Rotterdammers is deze locatie namelijk makkelijker bereikbaar dan ons kantoor op de Meent en het kan voor veel mensen schelen in reiskosten. De komende tijd onderzoeken wij of deze vorm van toegankelijke dienstverlening werkt en of uitbreiding naar andere delen van de regio wenselijk is. • Structurele samenwerking met gemeente Rotterdam Vanaf de tweede helft van 2022 is er een vast maandelijks overleg tussen de gemeente Rotterdam en ORR. Het overleg heeft een afwisselend voorzitterschap, van de gemeente en ORR. Dit heeft in 2022 geleid tot een herijking van de samenwerkingsafspraken; wanneer moeten vragen worden voorgelegd aan de klachtcoördinatoren (clusterspecifiek) en wanneer is het gewenst dat het via de directeuren loopt (clusteroverstijgend).

De samenwerking is een vast punt op de agenda. Daarnaast is afgesproken dat het gewenst is om op een aantal thema’s samen te werken aan casuïstiek-overstijgende knelpunten; een doorbraakagenda. Een nadere uitwerking van de doorbraakagenda en hopelijk ook concrete resultaten en afspraken hierover volgen in 2023.

56 Jaarverslag

2022

• Oploskoffie We gebruiken het instrument oploskoffie wanneer een inwoner of groep inwoners een probleem heeft waarvan we denken dat het bij elkaar brengen van alle betrokken partijen kan leiden tot een oplossing die niet alleen inhoudelijk effectief is, maar ook kan bijdragen aan het herstel van vertrouwen. Dat kan in verband met het Holy Ground-principe ook een instantie zijn buiten het wettelijk mandaat van ORR. Wanneer we het probleem gezamenlijk oplossen - vanuit samenaarschap - versterken we het lerende effect en wordt de oplossing duurzamer. In de Spaanse Polder hebben wij samen met - voormalige - woonbootbewoners en de gemeente om de tafel gezeten om vanuit de pijn uit het verleden toch weer een basis van vertrouwen te vinden. Dat is gelukt, zowel vanuit het perspectief van de gemeente als vanuit dat van de bewoners. Wij spreken onze waardering uit voor de inspanningen die de gemeente heeft geleverd om het ‘goed’ te maken. Begrip is getoond voor het dragen en doorstaan van een jarenlange stapeling van onzekerheden, miscommunicatie en veranderende (beleids)plannen en politieke keuzes waarmee de woonbootbewoners geconfronteerd werden. Voor de nog zittende bewoners zijn de ingediende klachten afgewogen tegen hun wensen en de (juridische) mogelijkheden om in individuele gevallen tot goede oplossingen te komen. Tevreden woonbootbewoners zijn hiervan het resultaat.

ORR heeft oploskoffie ook ingezet voor de bewoners van een kade waar een schip ligt dat wordt gebruikt als opvanglocatie voor Oekraïners. Hoewel de gemeente Rotterdam al enkele klachten van de bewoners had aangepakt - zoals de dieselmotor, camera, postadres en juiste en tijdige communicatie - bleven er zorgen, frustraties, klachten en boosheid bij de bewoners bestaan. Dankzij de constructieve houding van zowel de bewoners als de gemeente, vinden er nog steeds oplosgesprekken plaats. Een ander voorbeeld betreft de overlast die Rotterdammers ervaren door het aanleggen, aanmeren en gebruik van (diesel)motoren door schepen, terwijl er een walstroomplicht geldt oftewel een verbod op het gebruik van generatoren. Toen bewoners bij ons kwamen met klachten, dachten wij als ORR: ‘dat probleem is snel opgelost’ met het serveren van een kop oploskoffie. Maar niets bleek minder waar. De complexiteit van wet- en regelgeving op en rond het water, kades, handhaving, gedragsbeïnvloeding van schippers, het weghalen van bolsters, het plaatsen van borden, het onderzoeken van geluid en alternatieve locaties - mede in het licht van een nieuw bestemmingsplan - hebben ervoor gezorgd dat er nog geen bevredigende oplossing is gevonden, niet voor de bewoners en niet voor de gemeente. Door samen ergens diep in te duiken, worden problemen blootgelegd die in de systeemwereld moeten worden aangepakt.

Veel overheidslagen, instanties en partijen hebben samen de verantwoordelijkheid, maar bij niemand is het publiek eigenaarschap echt belegd. Gelukkig is de gemeente diep in de zaak gedoken om uit te zoeken hoe bewoners zo hebben kunnen verdwalen in de lokettenjungle en in niemandsland terecht zijn gekomen. Dit om hiervan te leren en orde op zaken te stellen. Hopelijk wordt de geluids- en stankoverlast verminderd, want daarvoor is deze oploskoffie tenslotte bedoeld. Oploskoffie inzetten leidt niet altijd tot een goed resultaat, maar het is wel het proberen waard. Zo heeft de kinderombudsvrouw oploskoffie ingezet naar aanleiding van een klacht van een ouder. Die ouder kwam in conflict met meerdere partijen na een melding bij Veilig

57 Jaarverslag

2022

Thuis over de onveiligheid van haar kind. Het eerste gesprek eindigde hoopvol. De betrokken organisaties bespraken voor het eerst gezamenlijk wat er rond dit kind allemaal speelde en er werden afspraken gemaakt. Daarna liep de communicatie helaas behoorlijk uit de hand. De kinderombudsvrouw zag geen grond meer om de oploskoffie voort te zetten, omdat de verhoudingen te sterk verhard waren. Het inzetten van oploskoffie, het evalueren en verfijnen ervan en het afzetten van de effectiviteit tegen de - vrij grote - tijdsinvestering is wat we komend jaar gaan doen. Vooralsnog lijkt de oploskoffie een goede aanvulling op onze bestaande instrumenten. • OmbudsAlert Door de energiecrisis en stijgende prijzen kunnen veel Rotterdammers niet meer rondkomen. Een grote groep staat op het punt om door het ijs te zakken. Dit is de reden waarom ORR iedereen alert wil maken op de kwetsbaarheid van de inwoners. Daarom heeft ORR in september 2022 het allereerste OmbudsAlert uitgestuurd, een bijzondere waarschuwing/ noodoproep om hulp te organiseren en die makkelijk bereikbaar te maken voor de mensen die dit nodig hebben. Dit OmbudsAlert is omarmd door het college en de gemeenteraad en er zijn acties voorzien, onder andere om de beweging naar één loket versneld en actief in te zetten.

Ook in de andere ORR-gemeenten heeft het OmbudsAlert aandacht gekregen, onder meer in de lokale media en de politiek.

58 Jaarverslag

2022

11.

Zeg ken jij de ombudsman?

Zeg ken jij de ombudsman, de ombudsman, de ombudsman? In de praktijk blijkt dat het antwoord op deze vraag vaak “nee” is. Dit kan en moet anders. De kinderombudsvrouw heeft de afgelopen jaren veel tijd gestoken in communicatie en zichtbaarheid, maar voor de rest van de organisatie geldt dit in veel mindere mate. Hier heeft ORR - met het aantreden van ombudsvrouw Marianne van den Anker - flink in geïnvesteerd. In eerste instantie kregen we hulp vanuit de griffie en het stadhuis. Vanaf september 2022 zijn we aan de slag gegaan met nieuwe teamleden die de volledige communicatieportefeuille op zich nemen. Het communicatieteam zet vanaf 2022 in op het in een nieuw jasje steken van ons instituut. De bestaande huisstijl stond namelijk te ver van de bewoners af, was te statisch en straalde niet genoeg menselijkheid uit. Daarom zijn er een nieuwe communicatiestrategie, huisstijl, logo en website ontwikkeld. Deze worden in het voorjaar van 2023 gelanceerd. Specifiek is ORR in 2022 bezig geweest met de communicatie op de volgende gebieden: • Het uitwerken van de communicatiestrategie. •  Toewerken naar een nieuwe huisstijl: nieuwe vormgeving, nieuwe website en nieuw logo. •  Het versterken van de communicatie in het algemeen: begrijpelijkere taal en communicatie in meer talen dan alleen het Nederlands. •  Het opzetten en verbeteren van interne communicatie.

•  Het verbeteren van externe communicatie. We laten onszelf meer zien: in de media, in de wijken, op scholen, bijeenkomsten, enzovoort. •  De lancering van het OmbudsAlert. •  Het herinrichten van de sociale-mediapagina’s (van de ombudsman en kinderombudsvrouw). •  Het uitwerken van videoconcepten voor onze eigen pagina’s. •  Het uitwerken van concepten voor podcasts. •  Trainingen voor het hele team op het gebied van het maken van video(reportages) en vlogs. •  Het uitbouwen van het netwerk van journalisten en/of media. •  ORR heeft in 2022 vaak meegewerkt aan interviews met lokale, regionale en nationale media - print, radio, podcasts en televisie. •  ORR is samenwerkingen aangegaan met de media, zoals met OPEN Rotterdam om een nieuwe televisieserie te ontwikkelen, OmbudsTV. Samen met regionale omroep Rijnmond hebben we de energieweek gedaan, waarin de energiecrisis centraal stond. Ombudsvrouw Marianne van den Anker was iedere ochtend - live - op de radio te horen. •  We hebben ook gesprekken gevoerd - samen met de ombudsman van de metropoolregio Amsterdam - in Hilversum met een landelijke omroep. Het doel is om in 2023 landelijke OmbudsTV te maken. •  We zijn gestart met het activeren van PR in de regio - abricampagne op de metrostations in Rotterdam aan het einde van 2022.

•  Er is een maandelijkse rubriek van de kinderombudsvrouw in de Havenloods - edities Groot Hellevoet en Groot Nissewaard. •  We hebben een vaste column in de Stadskrant.

59 Jaarverslag

2022

Earned media Om de naamsbekendheid te vergroten, laten we ons nu meer zien. Niet alleen in de wijken, op scholen, tijdens presentaties en bijeenkomsten. Maar ook in de media. Zo schuift de ombudsvrouw regelmatig aan als tafelgast bij verschillende televisie- en radioprogramma’s en worden onze (pers)berichten positief opgepakt door lokale en landelijke media. We realiseren ons dat we gefinancierd worden door gemeenschapsgeld en richten ons daarom voornamelijk op ‘verdiende’ media-aandacht. Hieronder vind je een kleine greep uit de mediamomenten van het afgelopen halfjaar: •  Tafelgast bij Goedemorgen Nederland op 15 september 2022 n.a.v. het OmbudsAlert over de Lastencrisis in Rotterdam van 12 september 2022; •  Tafelgast bij De Sociëteit van de NTR op 25 september 2022 over ouders van het Toeslagenschandaal en het wantrouwen in de overheid; •  Nieuwsbericht in het AD op 13 oktober n.a.v. van de presentatie van het rapport ‘Hoor mij en zie mij!’ van de kinderombudsvrouw; •  Diverse radio-uitzendingen en nieuwsartikelen tijdens de ‘Energieweek’ van RTV Rijnmond (24 t/m 28 oktober 2022); •  Ludieke actie invalideplek hoogbejaarde Rotterdammers op 26 november 2022; •  De Publieke Tribune, aflevering 12 – HUMAN op 18 december 2022. Daarnaast is er ook aandacht voor de Rotterdamse school; de nieuwe manier van werken van ons instituut.

In verschillende kranten en bladen is de ombudsvrouw - en daarmee ORR - door middel van mooie interviews en videoreportages geportretteerd: •  Interview Tijdschrift voor Klachtrecht, editie 4 2022; •  Interview Binnenlands Bestuur van 1 oktober 2022; •  Interview NRC van 27 oktober 2022; •  Televisie-uitzending van Buitengewoon Nederland (RTL 4) op 24 december 2022.

60 Jaarverslag

2022

12.

Team ORR

Om het toenemende aantal signalen goed te kunnen oppakken, maar ook om volgens de nieuwe visie te kunnen werken, zijn er nieuwe collega’s aangetrokken. In deze krappe arbeidsmarkt hebben we door middel van een open oproep en een uitvraag het al kundige team nog diverser, breder en steviger kunnen maken. Het team van ORR is in 2022 gegroeid tot 24,61 fte (voorheen 17,81 fte), inclusief stagiaires. Daarnaast werken er vier medewerkers voor ORR op detacheringsbasis of als externe inhuur. Naast de groei van het team is het goed om te benoemen dat we bezig zijn met een wijziging in de organisatiestructuur. We gaan niet meer werken vanuit een frontoffice en backoffice, maar als onderzoekers vanuit één team. Aan alle teamleden is gevraagd om de vaste taakomschrijving en werkwijzen los te laten en samen op zoek te gaan naar een andere werkwijze; meer op pad gaan, signalen actief ophalen, eerder gezamenlijk met de gemeente problemen op te lossen en vanuit de Holy Ground-gedachte werken. Dit vraagt om een andere houding en bredere parate kennis van de onderzoekers. Daarom zijn medewerkers middels kennisbijeenkomsten bijgeschoold en is er een plan opgesteld om in 2023 een aantal individuele opleidingen te starten. Bovendien hebben er teambuildingssessies plaatsgevonden onder begeleiding van externe trainers.

Er zijn nieuwe functies toegevoegd aan het team, zoals communicatie-experts, een manager, een coördinator inhoud en een gastheer. Ook is er in 2022 begonnen met het oprichten van een personeelsvertegenwoordiging. Ziekteverzuim Het ziekteverzuim bedroeg 7,61% (in 2021 was dat 4,05%). Kortdurend verzuim was 0,85% (in 2021: 0,33%), middellang verzuim was 1,57% (in 2021: 0,20%) en langdurig verzuim was 5,19% (in 2021 was dat 3,55%). Nevenfuncties ombudsvrouw en kinderombudsvrouw Ombudsvrouw Marianne van den Anker vervult belangeloos de rol van bestuurslid van de Vrienden van het IJssellandziekenhuis en als aanjager van Eén tegen Eenzaamheid. Ze ontvangt een vergoeding voor haar rol als lid van de Raad van Toezicht van Capri Hartrevalidatie Rotterdam en als lid van de Adviescommissie ter versterking van de weerbaarheid van de democratische rechtsorde. Kinderombudsvrouw Stans Goudsmit vervulde in 2022 de volgende nevenfuncties: lid van de Raad van Toezicht van Defence for Children (onbetaald) en lid van de Adviescommissie Zelfredzaamheid rechtshulp en rechtsbijstand (betaald).

61 Jaarverslag

2022

13.

Financiën

Over 2022 heeft de gemeente Rotterdam € 1.752.000 bijgedragen. Hiervan is ruim 80% besteed aan personeelskosten, ruim 10% aan huisvesting en de rest aan diverse posten, zoals bijvoorbeeld ICT en opleidingen. Het budget van ORR is al jaren gelijk gebleven, ondanks inflatie en nieuwe taken en verplichtingen zoals de AVG, archivering, etc., zowel bij de gemeente als bij ORR. Met de opdracht aan de nieuwe ombudsman is er eerst toezegging gekomen voor een structurele aanvulling uit Rotterdam van €1.000.000 euro om de transitie te kunnen bewerkstelligen. Later bleek dat deze toegekende verruiming van de middelen niet kon worden nagekomen. Omdat ORR verplichtingen was aangegaan op basis van het toegezegde bedrag, is de gemeente overgegaan tot een verhoging van € 300.000. Naast de jaarlijkse bijdrage is er ook een bedrag aan ORR beschikbaar gesteld, direct betaald vanuit de extra middelen die gemeenten hebben ontvangen om de dienstverlening vanuit de overheid aan mensen in kwetsbare posities fundamenteel te verbeteren - gemeentefonds. Dit bedrag is landelijk aan gemeenten verstrekt naar aanleiding van de uitkomsten van de Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslagen (POK). Vanuit de specifiek voor de ombudsman - en sociale raadslieden - bedoelde landelijke middelen is € 536.000 tot en met de looptijd van de POK-gelden toegekend.

Deze bijdrage is in 2022 toegewezen en loopt vanaf 1 januari 2023. De inkomsten uit de aangesloten regiogemeenten bedroegen exclusief BTW € 132.427.

62 Jaarverslag

2022

Bezoekadres

Minervahuis I Meent 106, 4e etage

3011 JR Rotterdam Contact

0800-0802 (gratis) info@orr.nl www.orr.nl

geeftgehoor

63 Jaarverslag Jaarplan

2022 2023