Beleidsplan Groen en Bomen 2023-2026
Tekst van het document
Beleidsplan Groen en Bomen 2023-2026 Geef groen de ruimte!
Colofon
Gemeente Nissewaard Raadhuislaan 106 Postbus 25 3200 AA Spijkenisse Telefoon 14 0181 gemeente@nissewaard.nl
Naam document Auteurs Opdrachtgever
Beleidsplan Groen en Bomen 2023-2026 Geef groen de ruimte! Paul Nagtegaal Corstiaan Knape Gemeente Nissewaard Ruimtelijke Ontwikkeling Team Ruimtelijke Realisatie Katja Beeker, Beleidsmedewerker groen
Grafisch ontwerp Foto voorzijde
Kamila Drozdowska Geco Wilhelmus
Versie Datum Projectnummer
Definitief 22 mei 2023 2100079
Inhoudsopgave Inhoudsopgave....................................................................................................4 Voorwoord..........................................................................................................7 1. Inleiding...........................................................................................................8 1.1 Groen is waardevol voor Nissewaard 1.2 Visie 2040 en verder 1.3 Splitsing en actualisering beleid 1.4 Positionering 1.5 Afbakening 2. Analyse Nissewaard door de jaren heen...........................................................12 2.1 Landschap ontwikkeling Nissewaard 2.2 Stedelijke ontwikkeling Spijkenisse 2.3 Groene ontwikkeling Spijkenisse en Hekelingen 2.4 Ontwikkeling Dorpskernen 2.5 Groenareaal Nissewaard 3. Beleidskaders en ontwikkelingen.....................................................................16 3.1 Nationale kaders, richtlijnen en trends 3.2 Provinciale kaders, richtlijnen en trends 3.3 Gemeentelijke kaders en richtlijnen 3.4 Beheerplan Groen 2018-2021 3.5 Beheerplan Bomen 2016-2021 3.6 Raakvlakken vigerend beleid met beleid voor Groen en Bomen 4.
Ontwikkelingen voor Nissewaard.....................................................................28 4.1 Ruimte voor Groen 4.2 Duurzaamheid 4.3 Omgevingswet en Omgevingsvisie 4.4 Biodiversiteit (en relatie groen met water en ecologie) 4.5 Toenemende groene bewustwording en de groene openbare ruimte 4.6 Fysiek- en Sociaal Domein 4.7 Groen en fysieke en geestelijke gezondheid 4.8 Groen en sociale verbinding 4.9 Burgerparticipatie en zelfbeheer 4.10 Duiding van de maatschappelijke waarde van Groen 4.11 Samenvattende analyse 5. Visie, pijlers en doelstellingen..........................................................................32 5.1 Inleiding visie en pijlers 5.2 Visie 5.3 Pijler Ruimtelijke Kwaliteit: Groen heeft ruimte nodig 5.4 Pijler Groene Leefomgeving: Groen nodigt uit tot beleving 5.5 Pijler Duurzaam Groen: Groen is toekomstgericht 5.6 Groene doelstellingen voor de pijler Ruimtelijke Kwaliteit 5.7 Groene doelstellingen voor de pijler Groene Leefomgeving 5.8 Groene doelstellingen voor de pijler Duurzaam Groen
6. Beleidsregels...................................................................................................36 6.1 Ruimtelijke kwaliteit 6.2 Beleidsregels ruimtelijke kwaliteit 6.3 Groene Leefomgeving 6.4 Beleidsregels groene leefomgeving 6.5 Beleidsregels momenten-, voedsel- en bedrijfsbomen 6.6 Duurzaam groen 6.7 Beleidsregels duurzaam groen 6.8 Beleidsregels om de waarde van bomen te beschermen 7. Wijkstructuur, wijkparken en ecologie.............................................................48 7.1 Wijkgroenstructuurplan 7.2 Stadsdelen en Wijkgroenstructuurplannen 7.3 Wijkgroenstructuur Spijkenisse West 7.4 Uitwerking Ecologie 7.5 Plan van aanpak Ecologie 2023 8. Van ambitie naar aanpak.................................................................................54 8.1 Borging beleid 8.2 Borging financieel 8.3 Ambities 2023-2026 Bijlagenlijst.........................................................................................................59 B.1.
Groenstructuur Nissewaard (Groen en Bomen).......................................60
B.2.
Hoofd- en subgroenstructuur...................................................................61
B.3.
Hoofd- en substructuur bomen................................................................70
B.4.
Parken.....................................................................................................79
B.5.
Locatiestudie momenten- en voedselbomen Spijkenisse..........................81
Wethouder Jan Willem Mijnans - tijdens Nationale Boomfeestdag 2023 in Nissewaard
6
Beleidsplan Groen en Bomen 2023-2026 | Gemeente Nissewaard
Voorwoord Het groen in Nissewaard draagt bij aan de gemeente brede ambitie om een aantrekkelijke, vitale, toekomstbestendige woon- en werkgemeente te zijn en te blijven. De ambities in dit beleidsplan zorgen voor het groen houden en waar mogelijk verder versterken van het groen in onze openbare ruimte. We willen de groene kwaliteiten in en om de gemeente benutten en versterken. Door een kwaliteitsverbetering in de herijking van de beleidsdoelen uit het Beheerplan Bomen en het Beheerplan Groen ontstaat een kader voor nu en ook richting 2040. Deze groene kaders vormen inbreng voor de op te stellen omgevingsvisie. Groen draagt bij aan de gezondheid van en leefbaarheid voor de Nissewaarder. We dragen bij aan het sociaal-maatschappelijk functioneren van de gemeente door een integrale functionele inrichting. De aanwezige groenstructuur vormt als het ware een groen netwerk rond en tussen de bebouwing. Door te zorgen voor robuust en duurzaam groen blijft onze buitenruimte klimaatbestendig ingericht. De groene dooradering van de wijken zorgt voor een groene leefomgeving die aantrekkelijk is om in te wonen, te verblijven, te sporten en te recreëren. Uiteindelijk moet dit leiden tot een gezond evenwicht in de ruimtelijke kwaliteit waarin het groene netwerk wordt versterkt en samen met de parken aansluit op het buitengebied.
Dit doen we door het integreren van de ruimtelijke en functionele doelen van de programma’s Duurzaamheid, Toekomstbestendig Sociaal Domein en Nissewaard naar 2040. Volgens de Omgevingswet heeft de gemeente Nissewaard tot en met 2024 de tijd om een omgevingsvisie maken voor het totale grondgebied van Nissewaard. In de omgevingsvisie worden de ambities voor de kwaliteit van onze leefomgeving en de kaders voor de lange termijn vastgelegd. Welke uitgangspunten gelden voor het gebruik van de ruimte tot 2040? Hoe ziet het er in de toekomst uit? Welke grote opgaven moeten we oplossen, welke kansen zijn er en vooral, hoe doen we dat samen? Dit zijn de vragen waaraan we het nieuwe groenbeleid steeds opnieuw zullen toetsen. Samen met bewoners en bedrijven gaan we de komende 4 jaar aan de slag met het belang van ons Nissewaardse groen. Jan Willem Mijnans Wethouder beheer openbare ruimte, wonen, Nn2040, economische zaken en agrarische zaken Mei 2023
Beleidsplan Groen en Bomen 2023-2026 | Gemeente Nissewaard
7
Groenbeheer Structurenbomen
Juni 2021
Oktober
Moties rond bomen
2021
September 2021
Beheerplan groen Groenstructuurvisie
Februari 2022
Nulmeting bomen t.b.v. vervangingsinvestering voor inpassing groenbeleid
Oktober 2021
December 2021
Aanpassen bomenbeleid
Januari 2022
Maart 2022
Aanpassen APV
December 2021
Januari 2022
Uitrol beheerproces groen
December 2021
Opstellen groenbestek
Groenbeleid
Wijk structuurplannen 2021 - 2024 (stadsdeel west, Oost, Zuid, Noord)
Juni 2021
September 2021
Maart 2022
2022
November 2021
Oktober 2021
Parken visie 2021 - 2024 •Vogelzang •Hartelpark •Waterland
Mei 2021
April 2022
Figuur 1.1 Roadmap groen
8
Aanbesteden groenbestek Aanpassen groenbeleid
April
Beleidsplan Groen en Bomen 2023-2026 | Gemeente Nissewaard
Juni 2022
1. Inleiding 1.1 Groen is waardevol voor Nissewaard
Nissewaard is een groene gemeente en dit groen is van waarde voor een aantrekkelijke, vitale, toekomstbestendige woon- en werkgemeente. Het aanwezige groen in de stad en de dorpen wordt intensief gebruikt door bewoners en bezoekers. Het is belangrijk om dit groen te beschermen. Het groene karakter van stad en dorpen is verschillend en dit is ook terug te zien in de opbouw en omvang van het groen. In de stad is de groenstructuur een raamwerk van groen in én tussen de wijken. In de dorpen is de groenstructuur kleinschalig en minder samenhangend. Een verschil is ook de afstand tot het buitengebied. In de dorpen is minder groen aanwezig maar is er de nabijheid van het buitengebied. In de stad is de afstand tot het buitengebied groter, maar is er het groene raamwerk voor gebruik en begeleiding naar het buitengebied. In Nissewaard wordt de waarde van groen voor biodiversiteit, klimaatadaptatie en de mentale- en fysieke gezondheid onderkent. Omgekeerd geldt ook dat genoemde thema’s als biodiversiteit, klimaatadaptatie en stedenbouwkundige ontwikkelingen impact hebben op het groen. In het coalitieakkoord “Samen bouwen op Nissewaard 2022-2026” wordt het belang van het groene landschap en een groene leefomgeving diverse keren benoemd en is de ambitie opgenomen om met nieuw groen- en bomenbeleid het belang van groen voor de gezondheid en leefbaarheid van de Nissewaarder te benadrukken.
1.2 Visie 2040 en verder
Met het vaststellen van het ‘Ontwikkelperspectief Nissewaard naar 2040’ (2018) en het ‘Ontwikkelraamwerk Nissewaard naar 2040’ (2020) zet de gemeente een ambitieuze stip op de horizon om de voormalige groeikern door te laten groeien naar een “schokbestendig” Nissewaard. In het ontwikkelperspectief ‘Vitale Kernen’ (2021) zijn de ambities opgenomen voor de kernen – Abbenbroek, Geervliet, Heenvliet, Hekelingen, Simonshaven (waaronder Biert) en Zuidland. Met de uitwerking van deze ontwikkelperspectieven zoekt de gemeente naar een betere balans tussen werken, wonen en het verbeteren van de bereikbaarheid. Als één van de vier sturende principes ziet de gemeente het ‘Versterken van kwalitatief groen in de stad en de verbinding tussen stad en landschap’. Onderdeel daarvan is het beter benutten van de kwaliteit van de groene ruimte als verblijf- en ontmoetingsruimte die uitnodigt tot bewegen. De ontwikkeling van het beleidsplan voor Groen en Bomen 2023 -2026 geeft invulling aan dit principe. De huidige groenstructuur is drager voor de doorontwikkeling naar een ‘schokbestendig Nissewaard’.
1.3 Splitsing en actualisering beleid
Het huidige groenbeleid is opgenomen in het Beheerplan Bomen 2016-2021 en het Beheerplan Groen 2018-2021. In deze documenten is zowel het beleid als het beheer voor groen en bomen van de gemeente Nissewaard beschreven. Door de ontwikkelingen op het gebied van biodiversiteit, woningbouw, klimaat, gezondheid en welzijn is behoefte ontstaan aan het actualiseren maar ook het afsplitsen van het beleid van het beheer. Hierdoor kan het beleid meebewegen met de ontwikkelingen. Vierjaarlijks herijken van het beleid geeft de mogelijkheid om het beleid bij te stellen om zo de stip op de horizon te bereiken. Met het vaststellen van de Roadmap Groen (figuur 1.1) heeft de gemeenteraad daarom, na terugkoppeling van behaalde ambities, in november 2021 opdracht gegeven voor het opstellen van een ‘Beleidsplan Groen en Bomen’ om daaropvolgend het ‘Beheerplan Groen en Bomen’ op te stellen. Het overzicht van figuur 1.2 geeft de positie van het Beleidsplan Groen en Bomen weer ten opzichte van ander beleid.
Beleidsplan Groen en Bomen 2023-2026 | Gemeente Nissewaard
9
1.4 Positionering
Het Beleidsplan Groen en Bomen is op zichzelf staand groenbeleid, maar heeft tegelijk veel raakvlakken met andere beleidsvelden. Het vindt een oorsprong in huidig beleid, is een uitwerking van het coalitieakkoord Nissewaard 2022-2026 “Bouwen op Nissewaard”, het programma ‘Nissewaard naar 2040’ en wordt onderdeel van de toekomstige omgevingsvisie voor Nissewaard. Het Beleidsplan Groen en Bomen heeft hetzelfde strategische karakter als het beleidsplan water, de woonvisie en de programma’s van ‘Duurzaamheid’ en ‘Toekomstbestendig Sociaal Domein’; en zal als toetsingskader bij de invoering van de nieuwe Omgevingswet worden ingezet.
ŽĂůŝƚŝĞƉƌŽŐƌĂŵŵĂ ;ϮϬϮϮͲϮϬϮϲͿ
EŝƐƐĞǁĂĂƌĚŶĂĂƌϮϬϰϬ
KŵŐĞǀŝŶŐƐǀŝƐŝĞ EŝƐƐĞǁĂĂƌĚ;ŝ͘Ž͘Ϳ
ĞůĞŝĚƐƉůĂŶ'ƌŽĞŶĞŶŽŵĞŶ
WƌŽŐƌĂŵŵĂƵƵƌnjĂĂŵŚĞŝĚ ĞůĞŝĚƐƉůĂŶtĂƚĞƌͬtŽŽŶďĞůĞŝĚͬZĞĐƌĞĂƚŝĞďĞůĞŝĚ WƌŽŐƌĂŵŵĂdŽĞŬŽŵƐƚďĞƐƚĞŶĚŝŐ^ŽĐŝĂĂůŽŵĞŝŶ
ĞŚĞĞƌƉůĂŶ'ƌŽĞŶĞŶŽŵĞŶ
WůĂŶǀĂŶĂĂŶƉĂŬ ĐŽůŽŐŝĞϮϬϮϯ tŝũŬŐƌŽĞŶƐƚƌƵĐƚƵƵƌƉůĂŶŶĞŶƐƚĂĚƐĚĞůĞŶ DĞĞƌũĂƌĞŶƉůĂŶŶĞŶͬƉƌŽũĞĐƚƉůĂŶŶĞŶ
KƉĞƌĂƚŝŽŶĞĞů
dĂĐƚŝƐĐŚ
^ƚƌĂƚĞŐŝƐĐŚ
Onderstaand overzicht (figuur 1.2) geeft de positie van het Beleidsplan Groen en Bomen weer ten opzichte van ander beleid.
;ZĂĂŵͿKǀĞƌĞĞŶŬŽŵƐƚĞŶ ŽŶƚƌĂĐƚĞŶͬĞƐƚĞŬŬĞŶ hŝƚǀŽĞƌŝŶŐ
Figuur 1.2 Schema samenhang beleid
10
Beleidsplan Groen en Bomen 2023-2026 | Gemeente Nissewaard
1.5 Afbakening
Dit beleidsplan Groen en Bomen gaat over het openbaar groen dat in eigendom is van de gemeente Nissewaard (figuur 1.3). Het beleidsplan vormt de strategische basis om richting te geven aan verschillende groene uitgangspunten voor de groenstructuur bestaande uit parken, plantsoenen, singels, bosplantsoen en laan-en wegbeplantingen. Het omvat ook uitgangspunten voor de wijkgroenstructuren, ecologie en biodiversiteit. Het Beleidsplan Groen en Bomen is het uitgangspunt en toetsingskader als het gaat om de weging van groene belangen in de verschillende plannen en ontwikkelingen. Tevens levert dit Beleidsplan Groen en Bomen de kaders en uitgangspunten op voor het nieuw op te stellen Beheerplan Groen en Bomen. Het groene areaal dat buiten de komgrenzen conform de uitwerking van de Boswet ligt, is in eigendom of beheer van de provincie Zuid-Holland, Rijkswaterstaat, Staatsbosbeheer of het Waterschap Hollandsche Delta. Het valt daarmee buiten de zorg- en onderhoudsplicht van de gemeente Nissewaard. Waar nodig wordt vanuit het omringende landschap de verbinding gelegd met het groene areaal binnen dit Beleidsplan Groen en Bomen. Specifiek voor het recreatiegebied de Uitwaayer geldt dat dit binnen de komgrenzen conform de Boswet ligt, maar onderdeel is van de gemeenschappelijk regeling Recreatieschap Voorne Putten. Het beheer daarvan wordt uitgevoerd door Staatsbosbeheer.
Figuur 1.3 Kaart gemeente Nissewaard
Beleidsplan Groen en Bomen 2023-2026 | Gemeente Nissewaard
11
Figuur 2.1 Stedelijke ontwikkeling Spijkenisse
12
Beleidsplan Groen en Bomen 2023-2026 | Gemeente Nissewaard
Titel hoofdstuk 2. Analyse Nissewaard door de jaren 2.1 Landschap ontwikkeling Nissewaard
De gemeente Nissewaard is gelegen in de provincie Zuid-Holland. De gemeente is een jonge gemeente die ontstaan is op 1 januari 2015 na de gemeentelijke herindeling van de gemeenten Spijkenisse/Hekelingen en Bernisse. Naast de kernen Spijkenisse en Hekelingen behoren ook de kernen Abbenbroek, Geervliet, Heenvliet, Simonshaven en Zuidland tot de gemeente. De gemeente ligt op het eiland Voorne-Putten. De gemeente grenst in het westen aan de gemeenten Hellevoetsluis en Brielle (gaan samen met Westvoorne op in de gemeente Voorne aan Zee) en wordt omgeven door het water van het Haringvliet, Spui en de Oude Maas. Bijzonder aan de gemeente is het weidse polderlandschap dat zijn ontginning te danken heeft aan een rijk stelsel van dijken. Een langgerekte bedijking naast de rationeel ingerichte verkaveling tussen Oudenhoorn (Hellevoetsluis) en Zuidland, die overgaat in een unieke ringpolder nabij Simonshaven en polder Biert. Het meest zuidelijke gedeelte van de polder grenst aan beschermd natuurgebied langs de oever van het Haringvliet. De polder kent een directe aansluiting met vogelreservaat de Beningerslikken. Langs het water van ‘de Bernisse’ dat in de jaren 70 van de vorige eeuw in oude glorie is hersteld, groeien rivier begeleidende bosjes en bossen die worden afgewisseld met strandjes en her en der een nevengeul.
Deze krachtig ogende landschapskenmerken zorgen voor een weelderig beeld dat de omgeving interessant maakt voor recreatie, maar ook zeker voor (met name) inheemse flora en fauna.
2.2 Stedelijke ontwikkeling Spijkenisse
Pas in de twintigste eeuw vinden de eerste kleine uitbreidingen van het oorspronkelijke dorp Spijkenisse plaats. Door de aanleg van een tramlijn en een brug aan het begin van de twintigste eeuw wordt Spijkenisse beter bereikbaar voor forensen en ontstaat er meer bedrijvigheid. Door de behoefte aan werknemers vanuit de Rotterdamse haven en de aanleg van het Botlek gebied in 1960 ontstaat ook de behoefte aan bereikbaar woon- en leefgebied en wordt de uitbreiding van Spijkenisse ingezet. Nadat Spijkenisse in 1976 als groeikern wordt aangewezen gaat de ontwikkeling hard. Met de nieuwe woonwijken, de aansluiting op het metronet van Rotterdam en de verdere ontwikkeling van het voorzieningenniveau is Spijkenisse een middelgrote stad geworden en in de periode tussen 1958 en 1992 uitgegroeid van 3.500 naar 70.000 inwoners (figuur 2.2).
2.3 Groene ontwikkeling Spijkenisse en Hekelingen Deze stedelijke ontwikkeling door de jaren heen bepaalt samen met de landschappelijke dragers de elementaire ontstaansgeschiedenis van de groenstructuur, het groene raamwerk, in Spijkenisse en Hekelingen. Aan de randen van het stedelijk gebied Spijkenisse en Hekelingen liggen een aantal parken en groengebieden die samen met het landelijke buitengebied in belangrijke mate een ecologisch potentieel herbergen en natuurlijke “voedingsbronnen” vormen. Dit betreft o.a. Park Vogelenzang, Hartelpark, Park Braband, Park Waterland, de Maasboulevard en recreatiegebied de Uitwaayer. Deze natuurlijke gebieden bergen in belangrijke mate de uitgangspunten voor een goed functionerende en robuuste groenstructuur. Naast de genoemde grotere parken en gebieden vormen wijk -en buurtparken pleisterplaatsen voor mens en dier. De wijkparken zijn veelal gelegen in de overgang tussen de uitbreidingswijken. Ze dienen als speellocatie voor kinderen die er door de bosjes kunnen struinen, als koele wandelplek op hete dagen voor inwoners die een rondje wandelen en als schuilplek en voedselbron voor insecten, kleine zoogdieren en vogels.
Beleidsplan Groen en Bomen 2023-2026 | Gemeente Nissewaard
13
1957
1978
1998
2018 Figuur 2.2 Ontwikkeling Nissewaard Bron: Topotijdreis
14
Beleidsplan Groen en Bomen 2023-2026 | Gemeente Nissewaard
Ook locaties zoals de begraafplaats, de kinderboerderij, groenzones rondom sportcomplexen en het groen rondom kerken functioneren als groene dragers en pleisterplaats in de wijken. Een duurzame en waardevolle stedelijke groenstructuur bestaat niet alleen uit natuurgebieden, parken en groene pleisterplaatsen. Juist ook de verbindingen tussen deze gebieden en plekken zorgen ervoor dat een robuust groen netwerk kan ontstaan. In Spijkenisse treffen we deze groene verbindingen, ook wel groen lijnstructuren genoemd, langs landschappelijke en stedelijke dragers als ontsluitingswegen, primaire watergangen, oude dijken en kreken en de metrobaan. Een belangrijk deel van de hoofdbomenstructuur is langs deze verbindingen gelegen. Kenmerkend voor de ontstaansgeschiedenis is dat het groene raamwerk is uitgegroeid tot een robuust, ecologisch aaneengesloten netwerk met een groene dooradering tot in de wijken en buurten.
2.4 Ontwikkeling Dorpskernen
Dat de vruchtbare zeeklei bodem met veeneilandjes al sinds de middeleeuwen een aantrekkelijk woongebied is, valt goed te zien aan de karakteristieke, middeleeuwse dorpskernen die verspreid liggen over de gehele gemeente. De dorpskernen danken hun ontstaan aan hun ligging aan de Bernisse. Het karakter van de kernen is kleinschalig. Nieuwe woningen zijn in kleinere eenheden toegevoegd, waardoor de kernen hun dorpse karakter hebben kunnen behouden. Bij de ontwikkeling van de dorpskernen door de jaren heen is te zien dat de verbinding met de Bernisse niet overal in stand gehouden is. Groen is voor de inwoners van de dorpskernen binnen handbereik. Binnen de kernen zelf in kleinere, veelal op zichzelf staande groenvakken. Maar doordat binnen enkele minuten het landelijk gebied in gelopen kan worden, vormt natuurlijk groen en recreatief groen een belangrijke en in veel gevallen waardevolle component van de leefomgeving. Figuur 2.3 Dorpskern Zuidland
2.5 Groenareaal Nissewaard
Anno 2023 heeft de gemeente Nissewaard de volgende groene arealen. Groenareaal gemeente Nissewaard Categorie
Hoeveelheid (m2)
Categorie
Hoeveelheid (m2)
Vaste planten
14.600
Extensief gras
1.057.700
Heesters
363.000
Riet
18.400
Rozen
60.700
Bosplantsoen
750.000
Hagen Gazon
41.500 1.749.400
Bomen (st.)
ca. 34.000
Totaal Groen 4.055.300 m2
Beleidsplan Groen en Bomen 2023-2026 | Gemeente Nissewaard
15
Figuur 3.1 Groenblauwe verbinding
16
Beleidsplan Groen en Bomen 2023-2026 | Gemeente Nissewaard
3. Beleidskaders en ontwikkelingen In dit hoofdstuk wordt een beknopt overzicht gegeven van de belangrijkste nationale, provinciale en gemeentelijke kaders vanuit wetten, verordeningen, beleidskaders en programma’s met hun impact op het groenbeleid voor de gemeente Nissewaard.
3.1 Nationale kaders, richtlijnen en trends Wet natuurbescherming Voor de bescherming van planten, dieren en hun leefgebieden is in 2017 de Wet natuurbescherming ingevoerd. In de wet heeft het rijk alle verplichtingen uit de Europese Vogelrichtlijn (vastgesteld in 1979) en Habitatrichtlijn (vastgesteld in 1992) verwerkt. Ongeveer 500 van de ruim 36.000 in Nederland voor komende soorten planten, vogels, zoogdieren, reptielen, insecten of vissen vallen onder de bescherming van de Wet natuurbescherming. De bescherming van natuur- en leefgebieden is in de wet vastgelegd. Zo zijn de rondom Nissewaard gelegen Natura-2000 gebieden door deze wet beschermd. Bij ontwikkelingen in Nissewaard dient de impact van de ontwikkeling op flora en fauna getoetst te worden aan deze wet. In 2007 is de komgrens Boswet van Spijkenisse aan de noordzijde vergroot tot de komgrens wegenverkeerswet. Voor de overige kernen is de komgrens gehandhaafd. Binnen de bebouwde komgrens Boswet van de gemeente Nissewaard is de Boswet niet van invloed. Buiten de bebouwde komgrens Boswet (recreatiegebieden) is de Boswet wel van toepassing. Voor het Beleidsplan Groen en Bomen is de Wet natuurbescherming een wetgevend kader, zowel bij de uitwerking en versterking van de hoofd- en wijkgroenstructuren als voor de bescherming in hun voortbestaan van de flora en fauna binnen deze structuren.
Burgerlijk Wetboek (Zorg- of inspanningsplicht) De gemeente is in beginsel verantwoordelijk voor een goede en vooral veilige openbare ruimte. De gemeente heeft hierbij geen zogeheten garantieverplichting, maar een zorg- of inspanningsplicht. Dit houdt in dat van de gemeente verwacht wordt dat zij wegen, riolering, gebouwen en openbaar groen dusdanig onderhoud dat zij geen risico vormen voor inwoners. Het beleidsplan Groen en Bomen geeft de kaders voor een goede inrichting, periodieke keuringen en het onderhouden van het areaal waarmee de gemeente invulling geeft aan haar zorgplicht. Deze kaders worden in het Beheerplan Groen en Bomen nader uitgewerkt. Monumentenwet 1998 Binnen de gemeente Nissewaard zijn vier gebieden aangewezen als beschermd dorpsgebied, zoals bedoeld onder de Monumentenwet 1988: te weten een centrumdeel van Abbenbroek, een centrumdeel van Geervliet, een deel van Zuidland en een deel van Heenvliet. Objecten of gebouwen en hun directe omgeving (waaronder ook bepaalde structuurbepalende groenelementen) worden gezien als cultuurhistorisch of stedenbouwkundig van belang. Deze gebieden hebben een eigen bestemmingsplan waarin de bescherming geborgd is. De bestemming groen binnen dit bestemmingsplan is beschermd op basis van cultuurhistorische waarde. Binnen de stad Spijkenisse zijn wel historische (bouw)elementen benoemd, maar deze hebben geen beschermde status.
Kaderrichtlijn Water De Kaderrichtlijn Water, aangenomen in 2000, is Europese regelgeving die door alle lidstaten wettelijk is verankerd. Het doel van de richtlijn is dat uiterlijk in 2027 al het water in Europa schoon en gezond is. Meer in het bijzonder is de richtlijn erop gericht de kwaliteit van watersystemen te verbeteren, zoals grondwater en oppervlaktewater. Het moet de vervuiling van waterlichamen verminderen en voorkomen, duurzaam watergebruik bevorderen en de effecten van overstromingen en droogte beperken. De Kaderrichtlijn Water is het wettelijke kader voor het gemeentelijk Waterplan. Voor het Beleidsplan Groen en Bomen liggen raakvlakken met water in zowel groenblauwe structuren om de effecten van overstroming en droogte te beperken, als bij natuurvriendelijke oevers ter bevordering van de ecologie en biodiversiteit.
Beleidsplan Groen en Bomen 2023-2026 | Gemeente Nissewaard
17
Klimaatakkoord In Nederland volgen de ontwikkelingen op het gebied van klimaat, duurzaamheid, energietransitie, CO2-reductie elkaar in rap tempo op. Landelijk is afgesproken dat Nederland in 2050 klimaatadaptief is en steden gezonder worden door te vergroenen. Als uitwerking daarvan wil het rijk met meer groen in de stad problemen door klimaatveranderingen tegengaan, zoals overlast van water en hitte. Natuurinclusief bouwen Diverse richtlijnen stimuleren de natuurwaarden binnen een bebouwde omgeving. Zo moeten bouwers bij bouwplannen rekening houden met de richtlijnen voor Natuurinclusief Bouwen. Natuurinclusief bouwen wordt een van de uitgangspunten van de Nationale Omgevingsvisie. Nationaal Dakenplan Het Nationaal Dakenplan wil zorgen voor meer multifunctionele daken; voor een leefbaarder, klimaatbestendiger, natuur inclusiever Nederland met meer groen op daken in steden, die water opvangen en voedsel bieden voor insecten. Nationale Omgevingsvisie De Wet natuurbescherming en richtlijnen voor bevordering van natuur en biodiversiteit in de stad krijgen een plaats in de aankomende Wet Omgevingsvisie. Als uitwerking van deze wet wordt een Omgevingsvisie Nissewaard opgesteld. Het beleidsplan Groen en Bomen vormt inbreng bij en voor deze nog op te stellen omgevingsvisie. De visie op groen en bomen wordt daarmee onderdeel van de totaalvisie voor Nissewaard.
De uitwerking van het beleid voor Groen en Bomen komt in het Omgevingsplan Nissewaard. Juridisering van beleid De invoering van de omgevingsvisie beoogt meer ruimte te creëren voor ingediende initiatieven. In toenemende mate zullen gemeente deze particuliere en gemeentelijke initiatieven ook moeten toetsen op de bijdrage aan haar eigen doelstellingen. Immers, de doelen voor klimaatadaptatie kan de gemeente alleen bereiken in samenwerking met particulieren. Met deze ontwikkeling is sprake van een zekere mate van juridisering van beleid. Het is van daarom van belang om met het beleid voor groen en bomen de groenstructuren inzichtelijk te hebben en een groen afwegingskader mee te geven waarbinnen ontwikkelingen kunnen worden getoetst in welke mate zij bijdragen aan de gemeentelijke en maatschappelijke doelen. Het verdient aanbeveling dit beleid zorgvuldig in te bedden als (toetsings)kader binnen de uitwerking van de gemeentelijke omgevingsvisie en -plan. Landelijke maatlat groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving Ter bescherming van bestaande en te ontwikkelen groene waarden wordt binnen de landelijke overheid nagedacht over vormen van groennormering. Zo sorteert de ‘maatlat biodiversiteit’ voor op invoering van groennormen bij gebiedsontwikkelingen en is een richtlijn die mogelijk in de nabije toekomst van kracht wordt.
3.2 Provinciale kaders, richtlijnen en trends
Met provinciaal beleid en de uitwerking in het Gebiedsprofiel Voorne-Putten wordt gewerkt aan een betere kwaliteit in de ruimtelijke ordening. De gewenste gebiedsgerichte ‘verweving’ van de verschillende functies in de groene ruimte als landbouw, natuur, recreatie, water en cultuurhistorie wordt hierin beschreven. Het Gebiedsprofiel Voorne-Putten is een uitwerking van de kwaliteitskaart in de provinciale structuurvisie voor het buitengebied van Zuid-Holland. Het gebiedsprofiel is doorgewerkt in de bestemmingsplannen van Nissewaard. Doelen binnen het provinciaal beleid en de Gebiedsprofiel Voorne-Putten zijn zowel het op orde krijgen van de biodiversiteit en natuurkwaliteit, als een versterking van de verbinding tussen stad en land. Om zo bij te dragen aan een aantrekkelijk landschap, een toegankelijke natuur en meer recreatieve mogelijkheden.
18
Beleidsplan Groen en Bomen 2023-2026 | Gemeente Nissewaard
Gebiedsprofiel Voorne-Putten Het Gebiedsprofiel Voorne-Putten is een compacte kwaliteitsgids met een beschrijving van ruimtelijke elementen die van bovenregionaal en regionaal belang zijn. Het gebiedsprofiel is een uitwerking van de functiekaart (‘welke functie waar’) en de kwaliteitskaart (‘waar en hoe’) in de provinciale structuurvisie. Het gebiedsprofiel is samen met de gemeenten en haar gebiedspartners opgezet. Het beschrijft de karakteristieken voor de streek en de gewenste ruimtelijke kwaliteit. Met het formuleren van kwaliteitscriteria beoogt het gebiedsprofiel de kwaliteit te stimuleren van mooie, functionele en duurzame plannen en ontwikkelingen. Er zijn ambities geformuleerd voor drie ruimtelijke landschappelijke thema’s.
Voor ‘Het eiland en de randen’ is het behoud en het versterken van het rustige en agrarische middengebied van belang, alsmede het verder ontwikkelen van de sterke landschappelijk randen.Voor ‘De vier landschappen en landschappelijke dooradering’ gaat het om het behoud en het versterken van de ruimtelijke kenmerken van de vier landschappen en het uitbouwen van de landschappelijke dooradering van water, dijken en wegen, bijvoorbeeld door natuurvriendelijke oevers langs de kreken of de toevoeging van ontbrekende schakels in het wandel- en fietsnetwerk.In de ‘Wisselwerking met Rotterdam’ is de leidraad voor toekomstige ontwikkeling het behoud van het gevoel van ‘eiland van rust’ nabij Rotterdam; met hoge ambities voor landschappelijke vormgeving. Met de verdichtingsopgave van het bestaand stads- en dorpsgebied wordt het geheel van de groenblauwe ruimte als tegenhanger van de stedelijke dynamek nog belangrijker voor rust, ruimte en leef kwaliteit. Voor het Beleidsplan Groen en Bomen ligt er de opgave om de landschappelijke kwaliteiten van het buitengebied te verbinden met de hoofdstructuur voor groen en bomen binnen de stedelijke omgeving. Met name het behoud en de ontwikkeling van stads-en wijkparken en groenblauwe dooradering is belangrijk voor de verbinding tussen landschap en stedelijke omgeving.
Hiermee kan de natuur via de groenstructuren vanuit het landschap tot diep in de stedelijke omgeving doordringen. Visie Rijke Groenblauwe Leefomgeving De provincie Zuid-Holland is - op grond van het Decentralisatieakkoord 2014-2027 - volledig verantwoordelijk voor de uitvoering van het natuurbeleid. Sinds 1 januari 2017 is de Wet natuurbescherming van kracht. Deze wet schrijft voor dat de provincie een natuurvisie opstelt. De doelen voor het provinciale natuurbeleid zijn vastgelegd in de Visie Rijke Groenblauwe Leefomgeving 2018. Provinciale Staten hebben op 8 maart 2023 het nieuwe natuurbeleid vastgesteld. Met dit beleid gaan ze inheemse planten-en dierensoorten beter beschermen, behouden en beheren. De provincie Zuid-Holland grijpt de kans aan van de nog in te voeren Omgevingswet om haar omgevingsbeleid te vernieuwen. De Visie Rijke Groenblauwe Leefomgeving wordt een bouwsteen voor de provinciale Omgevingsvisie. Totdat de Omgevingswet in werking treedt, vormt de bestaande wet- en regelgeving het kader. In de Visie Rijke Groenblauwe Leefomgeving spreekt de provincie Zuid-Holland van de potentie om uit te groeien tot de rijkste groenblauwe leefomgeving van Europa.
Waarbij de nadruk wordt gelegd op een gezonde leefomgeving voor mens en natuur, groenblauw in en om de stad, het landschap en een duurzame landbouw, het beheer, ontwikkeling en bescherming van natuur en de beleving van de leefomgeving. Een gezonde leefomgeving waar het goed wonen en werken is, met directe toegang tot hoogwaardig groen, erfgoed en water. Molenbiotoop De provincie bewaakt de vrije windvang van de molens, zodat de wieken kunnen blijven draaien en de molens hun cultuurhistorische werking kunnen laten zien. Zij ziet erop toe dat de ruimte rond een molen (molenbiotoop) zo veel mogelijk wordt vrijgehouden van hoge bebouwing en verantwoord wordt omgegaan met groenaanplant en -onderhoud binnen de molenbiotoop. Bij de uitwerking van groen en bomen binnen ruimtelijke ontwikkelingen dient rekening te worden gehouden met de molenbiotoop. Beleidsplan Groen en Bomen 2023-2026 | Gemeente Nissewaard
19
3.3 Gemeentelijke kaders en richtlijnen Coalitieakkoord Nissewaard 2022-2026 “Samen bouwen op Nissewaard” Met veel plezier kunnen wonen, werken en ontspannen. Dat is wat Nissewaard wil kunnen bieden aan haar huidige, maar ook de toekomstige inwoners. De gemeente is zich ervan bewust dat groen bijdraagt aan de gezondheid van en de leefbaarheid voor de Nissewaarder. De gemeente wil verder vergroenen door meer groen toe te voegen bij herinrichting en nieuwbouw, bomen te koesteren, bossen in recreatiegebieden aan te planten, fruitbomen te introduceren in parken en ruimte te bieden voor specifieke ontwikkelingen als een momentenbos. Onderwerpen die meegenomen worden in het Beleidsplan Groen en Bomen. Algemene Plaatselijke Verordening De Algemene Plaatselijke Verordening (APV) Nissewaard is het wettelijk kader waarin de gemeenteregels heeft opgenomen over wat mag en niet mag, om daarmee de gemeente netjes en leefbaar te houden. Op het gebied van beleid en beheer van groen en bomen staan er onder andere regels in hoe de gemeente omgaat met kapvergunningen, houtopstanden en mogelijke overlast of hinder van groen, bomen, insecten of andere dieren (in relatie tot groen). Na het vaststellen van het Beleidsplan Groen en Bomen is een toetsing op de APV of aanpassingen van de regels noodzakelijk.
Beleidsregels over honden In de APV zijn de regels over honden als gezelschapsdieren uit het beleidsplan Dierenwelzijn opgenomen. Voor hondenbezitters zijn specifieke stroken aangewezen waar de hond kan worden uitgelaten zonder opruimplicht. Deze stroken worden frequent gereinigd. Ook zijn er diverse losloopgebieden toegewezen. Monumentale bomen Bomenstichting In het Landelijke register van Monumentale Bomen van de Bomenstichting staan zeven bomen benoemd binnen de gemeente Nissewaard. Een benoeming heeft geen wettelijke status, maar kan door boomliefhebbers wel worden gebruikt om bezwaar aan te tekenen tegen plannen.
3.4 Beheerplan Groen 2018-2021
Hieronder is omschreven de ambitie, visie en beleidsdoelen voor Nissewaard zoals deze zijn opgenomen in het ‘Beheerplan Groen 2018-2021. Ambitie Groen 2018-2021 In de ambitie voor groen maakt de gemeente Nissewaard keuzes en wensen ten aanzien van groen en het beheer daarvan. De gemeente streeft naar een versterking van de groenstructuren en een verduurzaming van het groenbestand (figuur 3.2 en 3.3). Het openbaar groen in de gemeente Nissewaard sluit aan op de omgeving en heeft een goed onderhouden uitstraling waarbij een gedifferentieerd beheer kan worden toegepast. Op basis hiervan zijn de ambities van Nissewaard voor het (openbare) groen en groenbeheer uitgewerkt:
20
-
Structuren: De gemeente Nissewaard wil haar stads-, wijk- en buurtgroenstructuren behouden en versterken. Door goede inrichting van de omgeving in beeld en kwaliteit, aangepast naar het doel en gebruik van die omgeving, wordt de ruimtelijke kwaliteit, de oriëntatie, leefbaarheid en beleving vergroot.
-
Differentiatie: Hoewel elk groenelement belangrijk is, wordt er wel gedifferentieerd op grond van locatie of functiegebied (groenstructuur langs hoofdweg, park, begraafplaats, centrum, accentgroen, wijkgroen), de actuele situatie rond het groen (bebouwing, plannen) en de te verwachten kosten van een eventuele ingreep dan wel investeringen in de nabije toekomst. De beleids- en beheermedewerkers Groen maken op basis van de politieke beslissingen en actuele gegevens in overleg hun beslissingen voor het openbare groen.
Beleidsplan Groen en Bomen 2023-2026 | Gemeente Nissewaard
-
Duurzaam en klimaatbestendig: De uitdaging is een leefbare stad voor mensen, planten en dieren. De groei van de bevolking en de krapte op de woningmarkt nodigen uit tot veel bouwen, maar er is ook in de stad meer ruimte nodig voor bomen, planten en dieren. Bijvoorbeeld omdat de biodiversiteit wereldwijd in hoog tempo afneemt. Bovendien zullen in de toekomst meer hete periodes en extreme regenbuien komen, met hittestress en waterschade als gevolg. Door klimaatverandering ervaren we veel heftige regenbuien en hogere temperaturen. Het openbaar groen fungeert als een spons en helpt met de opvang van water. Dit voorkomt overstromingen en zorgt voor verkoeling, waardoor de stad beter kan omgaan met klimaatveranderingen. Gemeente Nissewaard wil zo bijdragen aan een beter klimaat. Gemeente Nissewaard zet in op duurzame inrichting van haar groen, met soorten en typen die goed beheerbaar zijn, waarbij de soortkeuze is gericht op een lange levensduur. Het is belangrijk de balans van de ruimtelijke kwaliteit, de leefbaarheid van de stad en het gebruik van het openbaar groen per situatie te beoordelen. Hierbij wordt gekeken naar de openbare ruimte als geheel en bekeken wat per situatie nodig en mogelijk is, zoals het verminderen van de verharding waardoor de stad groener en daarmee klimaatbestendiger wordt.
Het onderhoud en beheer dienen efficiënt en effectief te zijn, met inzet van de juiste werkzaamheden en middelen, waarmee overbodige handelingen worden voorkomen. De mogelijkheden om openbaar groen toe te voegen in het huidige bebouwde gebied zijn beperkt. Meer mogelijkheden liggen bij het klimaatbestendig maken van nieuwbouwprojecten. Andere kansen liggen bij de trend dat particulieren en bedrijven meehelpen aan klimaatbestendigheid met bijvoorbeeld het aanbrengen van groene daken of gevelbegroeiing en het vergroenen van tuinen.
-
Kwaliteitsverbetering: Het jaarrond beeld van het openbaar groen heeft niet de gewenste kwaliteit om aantrekkelijke en gevarieerde openbare ruimte te maken. Om deze kwaliteit voor de voormalige groeikern en de plattelandsgemeenten naar het gewenste niveau te tillen, is extra inzet nodig in het verzorgende onderhoud.
-
Bewonersparticipatie: Binnen het groenbeheer dient een plek te zijn voor bewonersparticipatie. De gemeente Nissewaard wil dat inwoners bij aanvang van een project hun wensen en voorkeuren kenbaar maken, zodat deze kunnen worden meegenomen in de overwegingen van de gemeente voor het projectbesluit. Na vaststelling stopt de invloed van de inwoners. Daarmee hebben inwoners aan de voorkant van het proces invloed op wat er gebeurt met het openbare groen in hun omgeving.
Visie Groen 2018-2021 Nissewaard biedt een veilige, aantrekkelijke en gevarieerde openbare ruimte die tegen acceptabele kosten beheerbaar is, nu en in de toekomst, waarin unieke kwaliteiten van Nissewaard als voormalige groeikern en plattelandsgemeente worden gewaarborgd. Groen is een belangrijk element in de openbare ruimte, en draagt in grote mate bij aan de kwaliteiten van Nissewaard. Beleidsdoelstellingen Groen 2018-2021 - Structuren dienen te worden behouden en versterkt, zodat oriëntatie, beleving en leefbaarheid van de omgeving worden vergroot. Hiertoe worden de actuele en de vanuit de visie geambieerde groenstructuur van Nissewaard, inclusief de parken, vastgelegd op een groenstructuurkaart. Structuren zijn herkenbaar en passen (onderbouwd) in hun omgeving. -
De komende 5 jaar wil Nissewaard de kwaliteit van het verzorgend onderhoud van het openbaar groen omhoog brengen. Ook moet hetzelfde areaal kostenefficiënter worden ingericht en moet worden ingezet op duurzaam onderhoud.
-
Binnen 5 jaar zijn de beheergegevens op orde en actueel. Het beheersysteem werkt naar behoren en protocollen voor mutatie zijn succesvol geïmplementeerd.
Beleidsplan Groen en Bomen 2023-2026 | Gemeente Nissewaard
21
Figuur 3.2 De actuele én gewenste groenstructuur van Spijkenisse en Hekelingen, inclusief de parken zoals vastgelegd in Beheerplan Groen 2018-2021.
Figuur 3.3 De actuele én gewenste groenstructuur van de kernen, inclusief de parken zoals vastgelegd in Beheerplan Groen 2018-2021.
22
Beleidsplan Groen en Bomen 2023-2026 | Gemeente Nissewaard
Titel hoofdstuk -
Inwoners kunnen hun wensen en voorkeuren bij aanvang van projecten met groen kenbaar maken en dragen daarmee positief bij aan hun eigen leefomgeving.
-
De kwaliteit van het groen is redelijk (vergelijkbaar met CROW-beeldkwaliteit B) tot goed (A), afhankelijk van locatie en jaargetijde. Uitzondering zijn de gebieden (de grote parken Hartelpark en park Vogelenzang) waar bewust wordt gekozen voor een laag onderhoudsniveau en daarmee verwildering de ruimte krijgt.
-
Locaties worden ingericht naar investeringsbereidheid, met daarbij passende groenobjecten, zodat altijd het gewenste beeld met de gewenste investering haalbaar is.
-
Natuurwaarden worden waar mogelijk vergroot, met aandacht voor ecologisch beheer en biodiversiteit, vooral in de parken en op natuurlocaties.
3.5 Beheerplan Bomen 2016-2021 Hieronder zijn de ambitie, visie en beleidsdoelen omschreven voor Nissewaard zoals deze zijn opgenomen in het ‘Beheerplan Bomen 2016-2021, planmatig beheren’. Ambities bomen 2016-2021 In de ambitie voor bomen maakt de gemeente Nissewaard keuzes en wensen ten aanzien van bomen en het beheer daarvan. De gemeente streeft naar een versterking van de boomstructuren en een verduurzaming van het bomenbestand (figuur 3.4 en 3.5). Het openbaar groen in de gemeente Nissewaard sluit aan op de omgeving en heeft een goed onderhouden uitstraling waarbij een gedifferentieerd beheer kan worden toegepast. De volgende daaruit afgeleide ambities zijn overgenomen uit het beheerplan bomen 2016-2021: - Structuren: Gemeente Nissewaard wil haar hoofd-, sub-, wijk- en buurtgroenstructuren behouden en versterken. Bomen vormen hierin een belangrijk onderdeel. Door goede inrichting van de omgeving in beeld en kwaliteit, aangepast naar het doel en gebruik van die omgeving, worden de leefbaarheid en beleving vergroot. -
Differentiatie: Hoewel elke boom belangrijk is, wordt er wel gedifferentieerd op grond van locatie (structuur, park), behaalde leeftijd van de boom en levensverwachting, boomsoort, de actuele situatie rond de boom (bebouwing, plannen) en de te verwachten kosten van een eventuele ingreep dan wel investeringen in de nabije toekomst. Op basis van actuele gegevens worden beslissingen voor bomen genomen.
-
Kwaliteitsverbetering: Met regulier budget (en eventueel tijdelijk extra budget) wordt de kwaliteit verbeterd door planmatig, efficiënt en effectief beheer.
-
Burgerparticipatie: Binnen het bomenbeheer dient een plek te zijn voor burgerparticipatie. De gemeente Nissewaard wil dat inwoners bij aanvang van een project hun wensen en voorkeuren kenbaar maken, zodat deze kunnen worden meegenomen in de overwegingen van de gemeente voor het projectbesluit. Na vaststelling stopt de invloed van de inwoners. Daarmee hebben inwoners aan de voorkant van het proces invloed op wat er gebeurt met de bomen in hun omgeving.
Visie en doelstellingen 2016-2021 De visie voor de openbare ruimte is als volgt beschreven: “Nissewaard biedt een veilige, aantrekkelijke en gevarieerde openbare ruimte die tegen acceptabele kosten beheerbaar is, nu en in de toekomst, waarin unieke kwaliteiten van Nissewaard als voormalige groeikern en plattelandsgemeente worden gewaarborgd.” Gemeente Nissewaard ziet bomen als een belangrijk element van de openbare ruimte.
Beleidsplan Groen en Bomen 2023-2026 | Gemeente Nissewaard
23
Beleidsdoelstellingen bomen 2016-2021 - Boomstructuren dienen te worden behouden en versterkt, zodat beleving en leefbaarheid van de omgeving worden vergroot. Structuren zijn herkenbaar en passen (onderbouwd) in hun omgeving. -
Binnen 10 jaar gaat de kwaliteit van de bomen omhoog door tijdelijk met extra budget de opgelopen achterstand in te halen en daarna de kwaliteit te verhogen door efficiëntere inzet van het huidige budget voor cyclisch onderhoud.
-
Inwoners kunnen hun wensen en voorkeuren bij aanvang van projecten met bomen kenbaar maken en dragen daarmee positief bij aan hun eigen leefomgeving.
-
Elke boom is binnen zijn eigen gedifferentieerde kader belangrijk, waarbij afgewogen beslissingen kunnen worden genomen op basis van actuele gegevens. Deze beslissingen zijn objectief en staan in verhouding tot de status van de boom. Liever enkele kwalitatief goede bomen dan veel kwalitatief slechtere bomen
-
3.6 Raakvlakken tussen vigerend beleid en beleid voor Groen en Bomen
Voor het opstellen van het Beleidsplan Groen en Bomen wordt gekeken naar vigerend beleid van andere beleidsvelden die sterke raakvlakken hebben met groen en bomen. De beleidsmatige hoofdpunten worden meegenomen in het beleidsplan Groen en Bomen. -
Ontwikkelperspectief Nissewaard naar 2040 (2018)
-
Ontwikkelraamwerk Nissewaard naar 2040 (2020) (figuur 3.6)
-
Ontwikkelperspectief Vitale kernen (2021) (figuur 3.7)
-
Beleids- en beheerplan Water (in ontwikkeling)
-
Visie toerisme en recreatie Nissewaard 2016
-
Beleidsplan Dierenwelzijn (2017)
-
Programmaplan Toekomstbestendig Sociaal Domein (2020)
-
Programmaplan Duurzaamheid met activiteitenlist 2021–2022
-
Nota gezondheidsbeleid Nissewaard 2022–2026 (2021)
Onderstaande opsomming geeft een overzicht van de beleidsdoelen uit bovenstaand vigerend beleid die raakvlakken hebben met het beleid voor groen en bomen: -
Hoofd- en wijkstructuren maken onderdeel uit van de groene waarden en identiteit van Nissewaard.
-
Verbinden van groen- en boomstructuren zorgt voor een groene dooradering tot in wijken, buurten en straten.
-
Benoemen en categoriseren van parken en groenstroken als onderdeel van de groene hoofd- en wijkstructuur.
-
In stand houden en verduurzamen openbaar groen.
-
Differentiatie in inrichting en kwaliteit van groen; groen is duurzaam en robuust.
-
Samenwerken in groenblauwe dooradering met verbetering van de waterkwaliteit laten toenemen van de biodiversiteit (Beleidsplan Water i.o. en Programma Nissewaard naar 2040).
-
Binnen het programma Nissewaard naar 2040 worden de kwaliteiten van groen en water ingezet en ontwikkelt met als doel een aantrekkelijke leefomgeving en kansen voor economie, recreatie en klimaat. “Groen is goud waard” “Groene aders” (Programma Nissewaard naar 2040): o Versterk de groenblauwe dooradering van de stad (bouwsteen L1);
24
Beleidsplan Groen en Bomen 2023-2026 | Gemeente Nissewaard
Legenda
Boomstructuur
Hoofdstructuur
Waardevolle bomen: besch. d Waardevolle bomen Substructuur
Substructuur - natuurlijk groen Functionele bomen
Topografie
Beheerplan Nissewaard
Structuurkaart-oost Opdrachtgever:
Gemeente Nissewaa
Projectcode:
16087
Schaal:
1:25000
Papierformaat:
A3
Status:
-
Datum:
29 april 2016
Bomenwacht Nederland B.V. Postbus 240 2900 AE Capelle aan den IJssel
Figuur 3.4 De bomenstructuur van Spijkenisse en Hekelingen, vastgelegd in Beheerplan Bomen 2016-2021
T (010) 264 65 55 I www.bomenwacht.nl
Legenda
Boomstructuur
Hoofdstructuur Waardevolle bomen: besch. dorpsgezicht Waardevolle bomen Substructuur Substructuur - natuurlijk groen Functionele bomen
Topografie
Beheerplan Nissewaard
Structuurkaart-west Opdrachtgever:
Gemeente Nissewaard
Projectcode:
16087
Schaal:
1:25000
Papierformaat:
A3
Status:
-
Datum:
29 april 2016
1/2
Bomenwacht Nederland B.V. Postbus 240 2900 AE Capelle aan den IJssel T (010) 264 65 55 I www.bomenwacht.nl
Figuur 3.5 De bomenstructuur van Abbenbroek, Geervliet, Heenvliet, Oudenhoorn, Simonshaven en Zuidland, vastgelegd in Beheerplan Bomen 2016-2021
Beleidsplan Groen en Bomen 2023-2026 | Gemeente Nissewaard
25
o Zorg dat elke wijk vitaal, divers en duurzaam is (bouwsteen D1); o Verdunnen voor kwalitatieve groene milieus’ (bouwsteen D4); o Unieke plekken in het landschap creëren en het landschap een tripje waard maken (L3). -
Ontwikkelprincipe “Benut en versterk de groene kwaliteiten” (Ontwikkelperspectief Vitale Kernen): o Versterken van de kernen als ‘fijne plekken’ (kleine schaal, hechte gemeenschappen, sterke lokale identiteit, cultureel erfgoed en groene karakter); o Verbindt het groene karakter van de openbare ruimte van de kernen met de robuustheid van de (historische) landschappelijke groenstructuren en aansluitende op de buitendijkse natuur; o Bij ruimtelijke ontwikkelingen (woningbouw of bedrijventerreinen) in de dorpsranden investeren in kwalitatief groen, recreatieve routes en beweegvriendelijke omgeving; o Onderzoek het creëren van een energielandschap aan de Noordrand, aansluitend op bestaande groenstructuur zoals het Hartelpark.
ONTWIKKELPERSPECTIEF
VITALE KERNEN Figuur 3.6 Ontwikkelraamwerk Nissewaard naar 2040
Figuur 3.7 Ontwikkelperspectief Vitale kernen
-
Met het stimuleren van groenblauwe toepassingen voor klimaatbestendige en water robuuste inrichtingen wil de gemeente de gevolgen op kunnen vangen van extreme regenval, hitte en droogte (Programma Duurzaamheid).
-
Benoemen beschermd dorpsgebied inclusief groen en bomen (beschermde dorpsgezichten).
-
Met groen bijdragen aan verbetering van het toeristisch netwerk (Visie toerisme en recreatie).
-
Een aantrekkelijke groene leefomgeving helpt de gemeente in haar streven naar een sterke, gezonde, inclusieve samenleving waarin iedereen moet kunnen meedoen (Coalitieakkoord, programma Toekomstbestendig Sociaal Domein en programma Nissewaard naar 2040).
-
Met groen bijdragen aan een veilige en inclusieve leefomgeving (Programmaplan Toekomstbestendig Sociaal Domein): Hierin formuleert de gemeente Nissewaard een visie op het sociaal domein en vertaalt die naar drie hoofddoelstellingen: o Kinderen en jeugdigen groeien gezond, kansrijk en veilig op en zijn straks als volwassenen in
26
Beleidsplan Groen en Bomen 2023-2026 | Gemeente Nissewaard
Titel hoofdstuk staat te functioneren in de samenleving; o Inwoners kunnen voor zichzelf en hun directe omgeving zorgen; o Inwoners zijn sociaal betrokken en dragen naar vermogen bij aan de samenleving. -
Bewegen en sporten in een groene omgeving versterken de fysieke, mentale en sociale gezondheid. Daartoe wordt een visie ontwikkeld op een beweegvriendelijke leefomgeving in Nissewaard, vooruitlopend op en als onderdeel van de omgevingsvisie (Kadernota Sport en Bewegen).
-
Bij de keuzes voor de inrichting van de fysieke (groene) leefomgeving is aandacht voor de thema’s gezondheid, ontmoeten en sociale veiligheid (Nota gezondheidsbeleid Nissewaard 2022-2026).
-
Met de Nota Kunst en Cultuur 2021 geeft de gemeente Nissewaard ruimte om de buitenruimte te verfraaien onder het thema ‘van betongrijs naar kleurrijk’.
De beleidsdoelen beschreven bij het Beheerplan Groen en het Beheerplan Bomen vormen, samen met bovenstaande raakvlakken uit vigerend beleid, de basis voor de ontwikkelingen voor Nissewaard met impact op groen en bomen. Deze ontwikkelingen zijn in het volgende hoofdstuk beschreven.
Beleidsplan Groen en Bomen 2023-2026 | Gemeente Nissewaard
27
Figuur 4.1 Ruimte voor groen
Figuur 4.2 Ruimte voor duurzaam groen
28
Beleidsplan Groen en Bomen 2023-2026 | Gemeente Nissewaard
4. Ontwikkelingen voor Nissewaard Wat vormt de aanleiding voor het werken aan robuust en waardevol groen? Welke factoren beïnvloeden een toekomstbestendige openbare ruimte? Hoe geven trends en ontwikkelingen richting aan het herijken van het groenbeleid 2018-2021? Anno 2023 zien we de volgende trends en ontwikkelingen die relevant zijn voor dit Beleidsplan Groen en Bomen.
4.1 Ruimte voor Groen
Groen is een belangrijk element in de openbare ruimte, en draagt in grote mate bij aan de kwaliteiten van Nissewaard. De behoefte aan meer woningen is in de huidige tijd onverminderd groot. Inrichters van de buitenruimte merken ten volle de uitdaging die alle claims op de beschikbare ruimte leggen. Wegen, parkeren, kabels en leidingen en zonnevelden strijden samen met groen, water en woningbouw om de schaars geworden ruimte. Om woonwijken leefbaar te maken en leefbaar te houden wordt groen als een steeds belangrijker component gezien. De juiste omvang en de juiste inrichting van het groen zijn daarbij essentieel om tot een zo waardevol mogelijke groene ruimte te komen.
4.2 Duurzaamheid
Vanuit een landelijke trend is Duurzaamheid een belangrijk thema. Dit komt tot uiting in de ambitie van het Nissewaardse programma Duurzaamheid: “De gemeente Nissewaard is in 2050 energieneutraal, aardgasvrij, circulair klimaatbestendig en waterrobuust” De drie programmadoelen Klimaatbestendig, Energie neutraal, Circulaire economie hebben raakvlakken met de groene ruimte in Nissewaard. De Groene Ruimte, de bomen en het openbaar groen bieden bij uitstek kansen om een bijdrage te leveren aan het behalen van de duurzaamheidsdoelen. Zoals helpen bij tegengaan hittestress en wateroverlast (klimaatadaptatie). Voor het aanleggen van grootschalige velden met zonnepanelen is veel open ruimte nodig. Deze ruimte kan gevonden worden als zonnepark met natuuraanleg waarbij het groenbeheer wordt uitgevoerd door bijvoorbeeld kleinvee. Een zonnepark kan ook op open water gemaakt worden of in combinatie met waterberging worden gerealiseerd (energietransitie). De bestaande groenstructuren zijn niet geschikt voor de aanleg van grootschalige zonneparken vanwege het aanwezige openbaar groen. Bij nieuwbouwlocaties waarbij zonnepanelen worden toegepast dienen bij de stedenbouwkundige inrichting en de inrichting van de openbare ruimte de locatie en potentiële omvang van bomen goed op elkaar te worden afgestemd.
In alle gevallen van plaatsing zonnepanelen op bebouwing waarbij sprake is van een al ingerichte openbare ruimte inclusief een bestaand bomenbestand prevaleert de boom. Met andere woorden, degene die voornemens is over te gaan tot de plaatsing van zonnepanelen zal rekening moeten houden met de aanwezigheid van bestaande bomen en het feit dat deze mogelijk nog kunnen groeien. Ook bij de transitie naar aardgasvrij kunnen de mogelijk noodzakelijke aanleg van meer kabels en (warmte)leidingen in de ondergrond de ruimte voor bomen beperken (energie- en warmtetransitie). Steeds meer wordt het belang van het minimaliseren van de kosten van reststromen ingezien. Dat geldt ook voor hergebruik van reststromen die vrijkomen bij het beheren van de openbare ruimte, zo ook van het openbaar groen (circulariteit).
4.3 Omgevingswet en Omgevingsvisie
Met de nieuwe Omgevingswet wil de overheid de regels voor ruimtelijke ontwikkeling vereenvoudigen en samenvoegen. De invoering van deze wet is al diverse malen uitgesteld. Invoering van deze wet zal zijn op 1 januari 2024. In Nissewaard wordt in 2023 gestart met het voorbereiden op de invoering van deze wet. Een van de voorwaarden voor een effectief gebruik van deze wet is dat iedere gemeente beschikt over een gemeente brede omgevingsvisie. Gemeente Nissewaard heeft de ambitie om deze visie aan het eind van 2024 gereed te hebben. In deze visie wordt een lange termijnvisie op de toekomst en ontwikkeling van de Nissewaardse leefomgeving beschreven waarbinnen de waarde, inrichting en beheer van groene ruimte een belangrijk onderdeel is.
Beleidsplan Groen en Bomen 2023-2026 | Gemeente Nissewaard
29
4.4 Biodiversiteit (en relatie groen met water en ecologie)
De verscheidenheid aan natuur en levensvormen noemen we biodiversiteit. Biodiversiteit is van levensbelang voor alle flora en fauna. We lezen en horen er veel over en dan met name dat het niet goed gaat met de wereldwijde biodiversiteit. Om biodiversiteit te behouden en te bevorderen is robuuste (schokbestendige) aaneengesloten groene ruimte noodzakelijk. Wanneer de groene ruimte samengaat met blauwe ruimte versterkt dit in hoge mate de biodiversiteit vanwege de uitwisseling tussen land en water waarmee specifieke ecosystemen zich kunnen ontwikkelen en er op die manier meer ruimte ontstaat voor biodiversiteit. Dat voor de verhoging van biodiversiteit niet alleen meer groen, maar ook vooral aaneengesloten groengebieden van voldoende omvang van belang zijn, is een duidelijke uitdaging, ook in Nissewaard. Ondanks continue advisering in ontwikkelingen voor het behouden en versterken van groen en groenstructuren, staat de beschikbare groene ruimte onder druk in de afweging van economische belangen en de integrale inrichting van de openbare ruimte. Een landelijke trend in het kader van de biodiversiteit is het toepassen van beplantingsoorten die vogels, insecten en vlinders aantrekken.
Om planten en dieren een stabiele ‘habitat’ (hun woonomgeving) te geven en de kans te bieden om te ‘migreren’ (te verplaatsen tussen gebieden) wordt hierbij vooral als wens in ontwikkelingen meegenomen en is daarmee onderwerp van dialoog en nog niet vastgelegd in een richtlijn of norm. In veel gemeenten leidt daarom de ambitie om de biodiversiteit te vergoten tot een plan van aanpak op het gebied van ecologie. Hierin wordt verankerd hoe de noodzakelijke en gewenste verhoging van biodiversiteit uitgewerkt kan worden voor zowel ontwikkelingen, reconstructies als voor beheer. Ook bij water en groen wordt de samenstelling zelf uitgewerkt en toegepast.
4.5 Toenemende groene bewustwording en de groene openbare ruimte
In toenemende mate zijn mensen zich ervan bewust dat een leefomgeving met meer groen positieve effecten heeft op gezondheid, op de biodiversiteit en op de effecten van klimaatverandering. Diverse lokale en landelijke mediacampagnes voeden deze bewustwording en roepen mensen op met slogans als ‘Iedereen doet wat’ en ‘Wat draag jij bij?’. Landelijke acties als ‘Steenbreek’ of ‘Tegel wippen’ proberen gemeenten en bewoners uit te dagen om groen breder te waarderen en hen met voorlichtingscampagnes in beweging te krijgen. Vanuit het Programma Duurzaamheid voert de gemeente Nissewaard de actie ‘Wij Doen Groen’. Voor de openbare ruimte leidt de toenemende bewustwording tot meer een focus op het beleven van de groene ruimte met meer kleur in de beplanting, omvorming van gazon naar bloemrijk gras, omvorming van verharding tot groene ruimte en het opkomen voor het behoud van bomen. Parallel daaraan ervaren bewoners veranderingen van de openbare ruimte soms als verrommeling van het netheidsbeeld. Aangetoond is dat een consequente informatievoorziening over waarom, wat en hoe van aanpassingen op het gebied van inrichting en beheer noodzakelijk is bij het creëren van draagvlak.
4.6 Fysiek- en Sociaal Domein
Steeds vaker wordt de groene ruimte als belangrijk en uitnodigend gezien als het gaat om het vergroten van de leefbaarheid. Groen biedt ruimte voor recreatie, sport, verblijven en ontmoeten. Ook vanuit het coalitieakkoord “2022-2026” worden deze principes omarmt. Sociale initiatieven op het gebied van ruimtelijke ontwikkeling worden op waarde geschat, een leefbare fysieke leefomgeving wordt in het kader van volksgezondheid als belangrijke voorwaarde gezien, er wordt geïnvesteerd in ontmoeten, bewegen en ontspannen en groen speelt bij het faciliteren hiervan een belangrijke rol.
30
Beleidsplan Groen en Bomen 2023-2026 | Gemeente Nissewaard
4.7 Groen en fysieke en geestelijke gezondheid
De resultaten van onderzoek wijzen uit dat in een groene omgeving mensen zich niet alleen gezonder voelen, maar ook gezonder zijn. Natuurlijk zijn er meer aspecten dan groen alleen die bijdragen aan de gezondheid van mensen. Toch zijn inmiddels voldoende relaties aangetoond tussen een groene omgeving en de vermindering van allerlei klachten en ziektes. Al bij een beperkt aantal extra bomen, waarbij mensen zicht op bomen hebben, zijn positieve effecten meetbaar. Ook nodigen aantrekkelijke groene routes, zowel dicht bij huis als in parken, mensen uit om ommetjes te maken en stimuleren zo het beweeggedrag.
4.8 Groen en sociale verbinding
Een ommetje voor ouderen, de wandeling met de hond, het gesprek met andere ouders in de speeltuin en ‘chillen’ in het park. Een aantrekkelijke groene omgeving helpt om contacten te leggen met andere mensen. De waarde van deze kleine gesprekken moet niet worden onderschat. Ervaring leert dat, zeker bij ouderen, het regelmatig de eerste gesprekjes zijn die mensen die dag voeren. Ook samen aan de slag om de straat te vergroenen genereert veel positieve energie en leidt vaak tot welkome vervolgafspraken om elkaar te helpen.
4.9 Burgerparticipatie en zelfbeheer
De toenemende bewustwording leidt ertoe dat bewoners ook zelf in actie willen komen in hun tuin of voor hun buurt. Veel gemeenten stimuleren bewoners en ondersteunen hen met subsidies voor bijvoorbeeld groene daken of regentonnen; of ondersteunen bewoners in buurtacties voor het vergroenen van hun omgeving (bijvoorbeeld gevelgroen, groene boomspiegels, geveltuintjes etc.)
4.10 Duiding van de maatschappelijke waarde van Groen
Positieve effecten op gezondheid en luchtkwaliteit laten zich niet makkelijk vertalen in harde valuta. Inschattingen op dit gebied geven aan dat de maatschappelijke baten van groen en water anderhalf tot twee keer hoger zijn dan de kosten voor aanleg en onderhoud. Universiteiten en onderzoeksbureaus proberen ook indicatoren te ontwikkelen die antwoord kunnen geven op het belang en de waarde van groen in relatie tot grote maatschappelijke thema’s als vermindering hittestress, waterkwaliteit en beleving.