Accountantsverslag gemeente Nissewaard 2021 was getekend
Tekst van het document
Accountantsverslag | gemeente Nissewaard 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Accountantsverslag 2021
Onze conclusies Ontwikkelingen 2021
Gemeente Nissewaard
Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. 8 juli 2022
0I
1
Accountantsverslag | gemeente Nissewaard 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021
Aanbiedingsbrief Gemeente Nissewaard
T.a.v. de raad en het college van burgemeester en wethouders
Jaarverslag
Postbus 25 3200 AA SPIJKENISSE
Jaarrekening
8 juli 2022
Vooruitblik Referentie: 77FWXVWPNTMS-68502955-58 Onze samenwerking
Geachte leden van de raad en het college, Bijlagen Hierbij bieden wij u ons accountantsverslag aan dat wij hebben opgesteld in het kader van onze opdracht om de jaarrekening 2021 (de ‘jaarrekening’) van gemeente Nissewaard te controleren. We hebben de controle uitgevoerd in overeenstemming met ons controleplan van 2 februari 2022. Ons accountantsverslag gaat in op de belangrijkste bevindingen uit onze controle van uw jaarrekening en is met uw ambtelijke organisatie besproken op 2 juni 2022. In de auditcommissie op 21 juni hebben wij een presentatie gegeven van de stand van zaken van de controle. Heeft u nog vragen, neem dan gerust contact met ons op.
Wij bedanken u en uw medewerkers voor de medewerking tijdens onze controle. Hoogachtend, PricewaterhouseCoopers Accountants N.V.
Origineel getekend door drs. A.E. Gerritsma RA senior director
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V., Fascinatio Boulevard 350, 3065 WB Rotterdam, Postbus 8800, 3009 AV Rotterdam, T: +31 (0) 88 792 00 10, F: +31 (0) 88 792 95 33, www.pwc.nl ‘PwC’ is het merk waaronder PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. (KvK 34180285), PricewaterhouseCoopers Belastingadviseurs N.V. (KvK 34180284), PricewaterhouseCoopers Advisory N.V. (KvK 34180287), PricewaterhouseCoopers Compliance Services B.V. (KvK 51414406), PricewaterhouseCoopers Pensions, Actuarial & Insurance Services B.V. (KvK 54226368), PricewaterhouseCoopers B.V. (KvK 34180289) en andere vennootschappen handelen en diensten verlenen. Op deze diensten zijn algemene voorwaarden van toepassing, waarin onder meer aansprakelijkheidsvoorwaarden zijn opgenomen. Op leveringen aan deze vennootschappen zijn algemene inkoopvoorwaarden van toepassing. Op www.pwc.nl treft u meer informatie over deze vennootschappen, waaronder deze algemene (inkoop)voorwaarden die ook zijn gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel te Amsterdam.
2
Accountantsverslag | gemeente Nissewaard 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Onze kernboodschappen In dit hoofdstuk hebben we onze kernboodschappen samengevat.
01
2I
Accountantsverslag | gemeente Nissewaard 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik
Onze kernboodschappen Onze kernboodschappen in één oogopslag
Jaarverslag
Onze conclusies
• Onze conclusies
Wij hebben onze controle van de jaarrekening van gemeente Nissewaard afgerond en geven een controleverklaring met goedkeurend oordeel met betrekking tot getrouwheid en een oordeel met beperking op het aspect financiële rechtmatigheid af.
Jaarverslag
•
Observaties jaarrekening •
Onze samenwerking Ontwikkelingen 2021
Bijlagen
Observaties jaarrekening
Audit
Ontwikkelingen 2021 •
•
Dit rapport is opgesteld uitsluitend voor gebruik door de raad en het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Nissewaard. Op dit rapport kan niet door derden worden gesteund aangezien derden niet op de hoogte zijn van het doel van de werkzaamheden en de resultaten onjuist kunnen interpreteren. Wij aanvaarden geen aansprakelijkheid, zorgplicht en/of verantwoordelijkheid jegens andere partijen dan de gemeente Nissewaard.
•
Ruimtelijk domein: Er is één nieuwe grondexploitatie geopend. Het risicoprofiel van de grondexploitaties is toegenomen, door deels hogere prijzen (arbeid en materiaal) en deels door opening nieuwe grondexploitatie. Parameters zijn evenwichtig ingeschat. Sociaal domein: Onzekerheid in het sociaal domein is hoger dan afgelopen jaar, maar op totaalniveau betreft dit slechts 2,2% van de lasten binnen het sociaal domein. De gemeente heeft aanvullende werkzaamheden uitgevoerd om de prestatielevering in het sociaal domein vast te stellen. Bedrijfsvoering: Verdere professionalisering en samenwerking van de organisatie is noodzakelijk, mede gezien de groei van de gemeente.
Het jaarverslag geeft voldoende inzicht in de financiële positie van de gemeente Nissewaard. De kwaliteit van het jaarverslag is van voldoende niveau.
• •
• Onze samenwerking en vooruitblik
Financiële positie laat een stabiel beeld zien ten opzichte van voorgaand jaar. Het weerstandsvermogen van de gemeente Nissewaard classificeert zich als uitstekend. Schattingen van het college zijn gebaseerd op passende bewijsstukken en gebalanceerde overwegingen. Geen onrechtmatigheden geconstateerd in relatie tot Covid-19.
Bevindingen
Bevindingen Onze samenwerking en vooruitblik •
•
•
Komend controlejaar willen we graag op een hybride manier samenwerken om de samenwerking efficiënter en constructiever voort te zetten. De rechtmatigheidsverantwoording wordt effectief vanaf 2023. De gemeente moet nog actie ondernemen voor de voorbereiding hierop. Volgend jaar zullen wij in de controleverklaring rapporteren over onze beoordeling van de frauderisicobeheersing.
•
• •
Voor in totaal €7,6 miljoen hebben wij geconstateerd dat niet aan de Europese aanbestedingsregels is voldaan. In het sociaal domein is in totaal voor €1,1 miljoen aan onzekerheden geconstateerd. Geen sprake van onrechtmatigheden in het kader van begrotingsrechtmatigheid.
3
Accountantsverslag | gemeente Nissewaard 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Onze conclusies In dit hoofdstuk wordt uitleg gegeven over ons oordeel bij de jaarrekening. Hierin lichten we de geconstateerde fouten en onzekerheden voor de aspecten getrouwheid en rechtmatigheid toe.
02
3I
Accountantsverslag | gemeente Nissewaard 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Onze conclusies
Ontwikkelingen 2021
Ons oordeel bij uw jaarstukken 2021 is goedkeurend voor getrouwheid en een oordeel met beperking inzake de rechtmatigheid
Jaarverslag
Uw jaarrekening geeft een getrouw beeld
De totale rechtmatigheidsfout is €8,4 miljoen
Wij hebben onze accountantscontrole van de jaarrekening 2021 van gemeente Nissewaard afgerond. Wij geven een controleverklaring met goedkeurend oordeel met betrekking tot getrouwheid en een oordeel met beperking op het aspect financiële rechtmatigheid af.
Het totaal van de rechtmatigheidsfouten en -onzekerheden komt neer op respectievelijk €8,4 miljoen en €1,1 miljoen.
Fouten en onzekerheden geconstateerd in relatie tot getrouwheid
Overige informatie in uw jaarverslag is consistent met uw jaarrekening
In totaliteit hebben we 3 controleverschillen geconstateerd in relatie tot getrouwheid, waarvan er 1 is gecorrigeerd. De overzichten van deze fouten en onzekerheden inzake getrouwheid worden hier getoond.
Als accountants zijn wij ervoor verantwoordelijk dat wij in onze controleverklaring verslag uitbrengen over de overige informatie die in het jaarverslag is opgenomen. De overige informatie omvat uw jaarverslag, programmaverslag, de paragrafen en de bijlagen. Wij hebben geen materiële inconsistenties, materiële onjuistheden en/of omissies opgemerkt in de informatie die op grond van het BBV (Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten) moet worden verstrekt.
Getrouwheid
Rechtmatigheid
Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Oordeel:
Goedkeurend
Afwijkingen van rechtmatigheidscriteria zijn niet te corrigeren. Het detailoverzicht van fouten en onzekerheden inzake rechtmatigheid wordt hier getoond.
Oordeel:
15.000
15.000
10.000
10.000
5.000
5.000
-
Fouten
◼ = absoluut bedrag fouten of onzekerheden x €1.000
Onzekerheden ◼ = door u vastgestelde goedkeuringstolerantie x €1.000
Beperking
Fouten
Onzekerheden
3II
Accountantsverslag | gemeente Nissewaard 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Overzicht van gecorrigeerde fouten inzake getrouwheid
Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening
De volgende geconstateerde afwijkingen betreffen de gecorrigeerde fouten in relatie tot getrouwheid, boven de gestelde rapporteringstolerantie van €300.000. Deze bevindingen zijn gecorrigeerd door het college.
Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen #
Beschrijving
Jaarrekeningpost
Fouten (x €1.000) Debet
1
Gelden van derden onterecht verantwoord onder de liquide middelen (verlenging balans)
Liquide middelen Overlopende passiva Totaal
Credit 1.121
1.121 1.121
1.121
Onzekerheden (x €1.000) Debet
Credit
3III
Accountantsverslag | gemeente Nissewaard 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Overzicht van ongecorrigeerde fouten en onzekerheden inzake getrouwheid
Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening
De volgende geconstateerde afwijkingen betreffen de ongecorrigeerde fouten en onzekerheden in relatie tot getrouwheid, boven de gestelde rapporteringstolerantie van €300.000. Het college heeft geconcludeerd dat het kwalitatieve en kwantitatieve effect niet materieel is. Wij zijn het eens met deze beoordeling van het college.
Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen #
Beschrijving
Fouten (x €1.000)
Jaarrekeningpost
Debet 2 3
Onzekerheden prestatielevering sociaal domein
Zorglasten
BCF-vordering te laag opgenomen
Overlopende activa en kosten Resultaateffect
Onzekerheden (x €1.000)
Credit
Debet
Credit 1.135
815 815 815 (v)
1.135
3IV
Accountantsverslag | gemeente Nissewaard 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Overzicht van fouten en onzekerheden inzake rechtmatigheid
Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening
De volgende geconstateerde afwijkingen betreffende de geconstateerde fouten en onzekerheden in relatie tot rechtmatigheid, boven de gestelde rapporteringstolerantie van €300.000. Afwijkingen in relatie tot rechtmatigheid zijn niet te corrigeren. Het college heeft geconcludeerd dat het kwalitatieve en kwantitatieve effect materieel is. Wij zijn het eens met deze beoordeling van het college en geven voor rechtmatigheid ook een oordeel met beperking.
Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
#
4
Fouten (x €1.000)
Beschrijving
Jaarrekeningpost
Getrouwheidsfouten- en onzekerheden
Diverse zie sheet
815
Fouten ten aanzien van de Europese aanbestedingen
Aanbestedingen
7.600
Totaal
8.415
Onzekerheden (x €1.000) 1.135
1.135
4
Accountantsverslag | gemeente Nissewaard 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021
Ontwikkelingen 2021
Ruimtelijk domein
In dit hoofdstuk beschrijven we relevante ontwikkelingen voor het ruimtelijke domein, het sociaal domein en het domein bedrijfsvoering.
Sociaal domein Bedrijfsvoering Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
04
5
Accountantsverslag | gemeente Nissewaard 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Ruimtelijk domein Resultaat grondexploitaties portefeuille afgenomen
Ontwikkelingen 2021 Ruimtelijk domein Sociaal domein Bedrijfsvoering Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
In totaal zijn er zeven actieve grondexploitaties waarvan één nieuw geopende grondexploitatie, Krekenbos. Het verwachte resultaat neemt af ten opzichte van voorgaand jaar. Dit wordt met name veroorzaakt enerzijds door een extra voorziening in project Elementen (€3,7 miljoen) en anderzijds het verwachte positieve resultaat Krekenbos (€3,1 miljoen). Het risicoprofiel van de grondexploitaties neemt toe (zie de figuur hiernaast), wat deels komt door de veranderde marktomgeving en het openen van een nieuwe grondexploitatie. De totale boekwaarde van de grondexploitaties is €10,4 miljoen gedaald ten opzichte van ultimo vorig jaar (van €42,7 miljoen naar €32,3 miljoen). Wordt veroorzaakt door verkoopopbrengsten die hoger zijn dan de gedane investeringen in het afgelopen jaar. De grootste mutaties hebben betrekking op de nieuwe grondexploitatie Krekenbos (€2,9 miljoen), daling in de grondexploitatie Heer&Meester (€7,3 miljoen) en daling in de grondexploitatie De Elementen (€6 miljoen). De stijging in de voorziening voor de negatieve grondexploitaties van €3,8 miljoen is grotendeels te wijten aan een toevoeging van €3,7 miljoen ten behoeve van complex De Elementen.
Doordat er weinig extra mogelijkheden zijn om een grondexploitatie te starten in de gemeente Nissewaard, zullen komende jaren vooral projecten op alternatieve manieren worden gebouwd (als facilitair grondbeleid of overige overeenkomsten). Dit betekent dat uw grondexploitatieportefeuille redelijk voorspelbaar blijft.
De parameters voor de grondexploitaties zijn behoudend ingeschat De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s stelt de gemeente exploitatieoverzichten op waarin een schatting is opgenomen van de te maken kosten en opbrengsten. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de gehanteerde uitgangspunten en parameters beoordeeld. De parameters voor de grondexploitaties zijn evenwichtig bepaald.
Ontwikkeling risicoprofiel grondexploitaties 0
2021 2020
-5
-10
-15
-20 Prognose resultaat
Figuur: Risicoprofiel grondexploitaties
Risico's
Verliesvoorziening
6
Accountantsverslag | gemeente Nissewaard 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Sociaal domein De kosten van het sociaal domein zijn hoger dan begroot
Ontwikkelingen 2021 Ruimtelijk domein Sociaal domein
Het sociaal domein kent een stevige opgave. Sinds 2015 is er sprake van een stijging van het aantal inwoners dat gebruik maakt van maatwerkvoorzieningen (Jeugd en Wmo) en daarmee stijgende lasten.
. Sociaal Domein
Bedrijfsvoering De inschattingen rondom de te betalen kosten zijn voorzichtig Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
De inschattingen rondom de nog te betalen kosten worden voor Wmo en Jeugd ZIN bepaald op basis van verschillen tussen productieverantwoordingen en financiële administratie op basis van het huidige jaar. In 2021 bedraagt de balanspositie bijna €2 miljoen. We adviseren de gemeente jaarlijks een analyse uit te voeren op de ontvangen facturen in het huidige jaar die betrekking hebben op eerdere jaren, om zo te bepalen of er vrijvallen van eerdere jaren kunnen plaatsvinden, zodat de positie een nog reëler beeld weergeeft.
Realisatie 2021 (x €1.000)
Begroting na wijziging 2021 (x €1.000)
Primitieve begroting 2021 (x €1.000)
Realisatie 2020 (x €1.000)
Jeugdzorg ZIN
28.719
26.851
23.568
27.310
Jeugdzorg pgb
457
600
1.050
1.009
Wmo ZIN
15.928
16.359
15.568
14.617
Wmo pgb
637
1.098
2.140
1.650
Totaal
45.740
44.907
42.326
44.586
Corona heeft impact op het sociaal domein De invloed van corona is wederom duidelijk zichtbaar geweest in het sociaal domein. De zorgvraag was in de eerste maanden van de coronacrisis sterk afgenomen, later in 2021 is dit gedeeltelijk hersteld. Bij de Wmo is het coronaeffect met name zichtbaar bij de inzet van huishoudelijke hulp; dit is minder gestegen dan verwacht. Het effect van tariefstijgingen en de stijgende zorgvraag wordt hierdoor in de cijfers gecompenseerd, waardoor de lasten een gelijke trend laten zien ten opzichte van vorig jaar.
Tabel Sociaal Domein
6I
Accountantsverslag | gemeente Nissewaard 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Sociaal domein De onzekerheden in het sociaal domein zijn gestegen in 2021
Ontwikkelingen 2021 Ruimtelijk domein Sociaal domein Bedrijfsvoering Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Onzekerheden rondom de prestatielevering Zorg in Natura
Prestatielevering pgb zelf vastgesteld
De gemeente Nissewaard heeft in 2021 met een set aan interne beheersingsmaatregelen de prestatielevering van zorg in natura zelfstandig vastgesteld. Hierbij zijn belrondes uitgevoerd met standaardagenda’s en templates voor de vastlegging van gesprekken. Naast de belrondes is de prestatielevering vastgesteld door de productieverantwoordingen van de zorgaanbieders.
Voor alle cliënten die een pgb ontvangen, worden door de gemeente beschikkingen verstrekt aan de cliënt. De Sociale Verzekeringsbank (SVB) verzorgt het administratieproces en legt daarvoor verantwoording af, maar controleert niet of de prestatie is geleverd voor gedeclareerde zorgkosten. De gemeente heeft aanvullende werkzaamheden verricht, om onzekerheden te voorkomen. Voor 2021 geldt dat er geen onzekerheden zijn uit hoofde van pgb’s.
Samenvattend is er een onzekerheid van slechts €1,1 miljoen geconstateerd (dit is 2,2% van de totale lasten binnen het sociaal domein) (2020: €739.000). De fout heeft grotendeels betrekking op productieverantwoordingen lager dan €75.000. Hiervoor heeft de gemeente afgesproken met de zorgleveranciers dat geen productieverantwoording hoeft te worden afgegeven. Dit is een keuze vanuit de gemeente met daarin de overweging hoogte van de onzekerheid versus administratieve lasten.
2021 (x €1.000)
2020 (x €1.000)
Fout
Onzeker
Fout
Onzeker
Jeugdzorg ZIN
-
609
-
348
Jeugdzorg pgb
-
-
-
-
Wmo ZIN
-
526
-
391
Wmo pgb
-
-
-
-
Getrouwheid
Totaal
1.135
Tabel Overzicht van fouten en onzekerheden sociaal domein
739
7
Accountantsverslag | gemeente Nissewaard 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Bedrijfsvoering
Onze conclusies Ontwikkelingen 2021 Ruimtelijk domein Sociaal domein Bedrijfsvoering Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Verdere professionalisering organisatie noodzakelijk We merken op dat team Audit stappen heeft gemaakt ten opzichte van vorig jaar; tegelijkertijd blijft verdere professionalisering nodig voor zowel Team Audit, team Financiën als de lijnorganisatie. Door mede de groei van gemeente Nissewaard is het ook noodzakelijk dat uw organisatie meegroeit en verder professionaliseert, zodat naast ‘basis op orde’ u ook uiteindelijk naar ‘in control’ kunt gaan. Voor het jaarrekeningproces is team Financiën verantwoordelijk. Bij dit team is voldoende kennis aanwezig. Wij constateren dat onderbouwingen van posten (vanuit de lijnorganisatie) worden aangeleverd met onvoldoende kwaliteit. De oplevering van de jaarrrekening vereist daarom een kwaliteitscheck en toelichting van team Financiën. Wij adviseren eerder (tussentijds) cijfers te beoordelen.
Aanvullende bevindingen in de interne beheersing geconstateerd We hebben daarnaast een aantal bevindingen geconstateerd tijdens de jaarrekeningcontrole die op de volgende pagina’s staan toegelicht. Hiervoor hebben we aanvullende werkzaamheden uitgevoerd.
Ontwikkelingen value care Afgelopen periode hebben we samen met de organisatie de mogelijkheden van data-analyse in de audit onderzocht.
Om dit moment zijn wij vergevorderd met het proces Wmo en verwachten in de controle 2022 te kunnen steunen op de data-analyses die in dat proces worden uitgevoerd door ValueCare en die de organisatie gebruikt om de kwaliteit van de data te verbeteren.
Forfaitair percentage De gemeente Nissewaard heeft de afgelopen vijf jaren het mengpercentage dat zij hanteert bij de verwerking van de inkoop-btw op algemene kosten niet herrekend. In principe dient dit jaarlijks te gebeuren. Afgelopen jaar is in dit kader het belang van het herrekenen benadrukt en aangeraden om voor de toepassing van de berekeningsmethodiek van het mengpercentage en de oude jaren afstemming te zoeken met de Belastingdienst. In het kader van de controle 2021 heeft de gemeente Nissewaard een rapport van EFK overlegd waarin het mengpercentage wordt berekend voor het jaar 2021. De conclusie van het rapport is dat het mengpercentage fors wijzigt en de kostenplaats labeling, die vaststelt hoe de inkoop-btw wordt verwerkt, niet in alle gevallen juist (onderbouwd) is. De gemeente Nissewaard is momenteel nog bezig met de verfijning van de conclusie uit het rapport en is voornemens in overleg te treden hierover met de Belastingdienst. Vanwege de onzekerheid over de hoogte van de correctie is een niet uit de balans blijkende verplichting opgenomen in de jaarrekening.
8
Accountantsverslag | gemeente Nissewaard 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Jaarverslag In dit hoofdstuk beschrijven we wat ons is In dit hoofdstuk beschrijven opgevallen in relatie tot de we wat ons is opgevallen in relatie de informatiewaarde van hettot jaarverslag. informatiewaarde vanwe hetonze jaarverslag. Daarnaast beschrijven visie op Daarnaast beschrijven we onze visie X. op de financiële positie van de gemeente de financiële positie.
05
9
Accountantsverslag | gemeente Nissewaard 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Financiële positie De kengetallen laten een stabiele ontwikkeling zien
Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Jaarrekening
De financiële conditie is voor veel gemeenten ondermaats, zo stelt de VNG in de in november 2021 gepubliceerde financiële conditie-index. Maar op basis van onderstaande kengetallen heeft Nissewaard over het algemeen een goede financiële positie. Wij hebben uw financiële positie aan de hand van zes kengetallen onder elkaar gezet. U heeft voor 2021 een negatief resultaat van €4,3 miljoen (voor mutaties in reserves).
Ook kunt u baat hebben bij het verder standaardiseren van de toelichtingsvorm of het vooraf aanmerken van financiële aandachtspunten bij de begroting en jaarrekening. Deze mogelijkheden dragen bij aan het verhogen van de kwaliteit van informatievoorziening zodat u op de juiste momenten beter de financiële consequentie in uw besluitvormingsproces kan afwegen. Kengetallen
Gemeente Nissewaard
Landelijk**
2021
2020
2021*
2020
Solvabiliteit
29,7%
29,7%
31%
35%
Grondexploitaties
11,04%
11,45%
9%
9%
Structurele exploitatieruimte
-8,35%
0,61%
1%
2%
Nettoschuldquote
55,70%
47,58%
73%
49%
Nettoschuldquote gecorrigeerd
50,56%
43,51%
67%
42%
Belastingcapaciteit
96%
96%
105%
103%
Vooruitblik De financiële positie van gemeente Nissewaard geeft ruimte voor keuzes Onze samenwerking Bijlagen
Het resultaat kent grotendeels een incidenteel karakter, zie ook toelichting structurele en incidentele baten en lasten. In de perspectief nota bent u bijgepraat over de toekomstige te maken keuzes. Met name in het kader van weerbaarheid liggen uw kengetallen rond het landelijke gemiddelde (met uitzondering van de structurele exploitatieruimte). In het kader van wendbaarheid liggen uw kengetallen onder het gemiddelde, wat een goede positie is voor gemeente Nissewaard. Dit is overigens een redelijk stabiel beeld over de afgelopen twee jaren. Dit inzicht kan u helpen om meer grip te krijgen op uw financiële positie. Om de grip op uw financiële conditie te vergroten, kan een financiële paragraaf in de raadsvoorstellen worden opgenomen met daarbij het effect van het voorstel op de financiële positie.
Weerbaarheid
Wendbaarheid
* op basis van de begroting 2021 ** Bron: https://findo.nl/jive
9I
Accountantsverslag | gemeente Nissewaard 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Financiële positie Het weerstandsvermogen wordt nog steeds als uitstekend geclassificeerd
Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Ondanks een daling van de ratio weerstandsvermogen van 5,6 naar 4,89 classificeert het weerstandsvermogen van de gemeente Nissewaard als uitstekend. Er zit een lichte stijging in de risico’s en een daling in de beschikbare weerstandscapaciteit. De financiële risico’s zijn geactualiseerd waardoor er een aantal mutaties zijn. De belangrijkste financiële risico’s hebben betrekking op het sociaal domein, al dan niet in combinatie met de verdere impact van Covid-19, onzekerheden in de grondexploitaties wegens de hoogte van de bouwkosten en de daarmee samenhangende residuele grondwaardemethodiek, risico’s inzake klimaatakkoord, algemene uitkering en de fluctuerende marktrente.
Ontwikkeling van het weerstandsvermogen
€ 76.854
2021 € 15.730
€ 82.440 2020 € 14.777
€ 23.807 2019
€ 12.989
Weerstandscapaciteit (x €1.000)
Figuur Ontwikkeling weerstandsvermogen
Risico's (x €1.000)
9II
Accountantsverslag | gemeente Nissewaard 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Financiële positie Het financieel resultaat van gemeente Nissewaard laat zich in dit tijdperk lastig voorspellen
Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
De grafiek hiernaast laat het verschil tussen het begrote en gerealiseerde saldo van baten en lasten (het resultaat voor toevoegingen en onttrekkingen uit reserves) zien van 2018 tot en met 2021. Het gerealiseerde resultaat ten opzichte van de begroting wijkt jaarlijks af. Voor 2021 werd in de begroting na wijziging nog rekening gehouden met een negatief resultaat van €16 miljoen, waar uiteindelijk een negatief resultaat wordt behaald van €4,2 miljoen. Hierdoor kan geconcludeerd worden dat het voorspellend vermogen van de gemeente te verbeteren is. Hierbij moet voorop gesteld worden dat 2021 uiteraard een ‘bijzonder’ jaar is geweest.
Aanbeveling ter verdere verbetering We adviseren het college om kritisch te kijken naar het voorspellend vermogen. Daarnaast bevelen we aan om te overwegen of de bijgestelde verwachtingen rondom de ruimtelijke projecten meer dan één keer per jaar verwerkt moeten worden in de (begrotings) cijfers, zodat de resultaten financieel kunnen worden bijgesteld.
Voorspellend vermogen van gemeente Nissewaard € 25.000 € 20.000 € 15.000 € 10.000 € 5.000
€€ -5.000 € -10.000 € -15.000 2018
2019
2020
verschil werkelijk/begroting gemeente (in €1.000)
Figuur X Voorspellend vermogen
2021
10
Accountantsverslag | gemeente Nissewaard 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Observaties jaarverslag De kwaliteit van uw jaarverslag is voldoende
Ontwikkelingen 2021 Jaarrekening en jaarverslag zijn verenigbaar
Jaarverslag Financiële positie
Wij hebben vastgesteld, op grond van de verkregen informatie in onze controle, dat de jaarrekening en het jaarverslag verenigbaar zijn.
Jaarrekening en jaarverslag zijn verenigbaar
Observaties jaarverslag
Jaarverslag voldoet aan eisen BBV In het BBV zijn diverse eisen opgenomen voor de vorm en inhoud van het jaarverslag. Wij hebben vastgesteld dat uw jaarverslag voldoet aan het BBV.
Jaarrekening
Bijlagen
Jaarverslag voldoet aan eisen BBV
Onze samenwerking
Kwaliteit paragrafen
Vooruitblik Kwaliteit paragrafen Wij hebben vastgesteld dat alle verplichte informatie in de paragrafen is opgenomen. Daarnaast hebben wij de informatiewaarde van de paragrafen beoordeeld. Deze geven veel informatie over de realisatie ten opzichte van de uitgangspunten van het beleid. Daarnaast zijn paragrafen opgesteld over specifieke onderwerpen. Informatiewaarde is voldoende
Informatiewaarde is goed
Ons oordeel is gebaseerd op de leesbaarheid, concreetheid en kwaliteit van de analyses. Wij zijn van mening dat het jaarverslag de raad de gewenste informatie verschaft per beleidsterrein. Wij missen daarin nog een duiding van wat de effecten zijn en wat bereikt is voor de ‘staat van de gemeente’ als geheel. Zo merken wij op dat in de jaarstukken de totstandkoming van de indicatoren vaak wordt toegelicht, maar dat weinig wordt ingegaan op wat het college vindt van de ontwikkeling in de kengetallen.
11
Accountantsverslag | gemeente Nissewaard 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021
Jaarrekening
Jaarverslag
In dit hoofdstuk geven we een beschrijving voor de verrichte werkzaamheden met betrekking tot de verhoogde risico’s, rechtmatigheid en schattingen. Ten slotte staan we stil bij fraude en het niet naleven van wet- en regelgeving.
Jaarrekening Verhoogde risico's Rechtmatigheid Rechtmatigheid Schattingen Impact van Covid-19 Fraude en wet- & regelgeving Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
06
12
Accountantsverslag | gemeente Nissewaard 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag
Verhoogde risico’s Bij de uitvoering van de werkzaamheden ten aanzien van de verhoogde risico’s hebben we geen uitzonderingen of aanwijzingen van frauduleuze activiteiten opgemerkt In onderstaande tabel geven wij een samenvatting van de bevindingen van verrichte werkzaamheden met betrekking tot de significante risico’s die in ons controleplan zijn vastgesteld. Ten opzichte van ons controleplan hebben wij geen nieuwe inherente risico’s geïdentificeerd.
Jaarrekening Verhoogde risico's Rechtmatigheid Rechtmatigheid Schattingen
Inherente risico
Uitkomst controlewerkzaamheden
Managementbeïnvloeding: het doorbreken van interne beheersingsmaatregelen door het management
Het doorbreken van beheersingsmaatregelen door het management is op basis van de controlestandaarden altijd een significant risico. Interne beheersingsmaatregelen, ongeacht hoe goed in opzet en bestaan, kunnen risico's van materiële onjuistheden in de jaarrekeningen slechts beperken, en niet volledig afdekken, wegens de inherente beperkingen van interne beheersingsmaatregelen. We hebben een data-analyse uitgevoerd op (handmatige) boekingen 2021 voor de gemeente Nissewaard. We hebben uit hoofde van deze test geen ongebruikelijke transacties geconstateerd.
Risiconiveau
Normaal
Significant
Normaal
Significant
Normaal
Significant
Impact van Covid-19 Fraude en wet- & regelgeving Vooruitblik
Waardering voorraden: het risico in relatie tot de waardering van de grondexploitaties
Onze samenwerking Bijlagen
Rechtmatigheid van de aanbestedingen: het risico van het niet nakomen van aanbestedingsrichtlijnen
Het risico van waardering van de grondexploitaties is doorgaans bij gemeenten een verhoogd risico. Dit komt omdat er veel schattingsposten zijn gemoeid bij deze balanspost. Behalve de parameters (kostenstijging, opbrengstenstijging, etc.) is de waardering gebaseerd op een raming van nog te maken kosten en nog te realiseren opbrengsten. We hebben controlewerkzaamheden uitgevoerd op de waardering en we hebben uit hoofde van deze test geen bijzonderheden geconstateerd.
De aanbestedingsrichtlijnen zijn complex. De omvang van de onrechtmatige aanbestedingen is geëxtrapoleerd €7,6 miljoen. Deze komen met name voort uit dossiers die in het verleden ten onrechte (nog) niet zijn aanbesteed. Voor nadere details zie link.
12I
Accountantsverslag | gemeente Nissewaard 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Verhoogde risico’s Inherente risico
Uitkomst controlewerkzaamheden
Risiconiveau
Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening
Dit risico rondom mogelijke gunning aan bevriende partijen is doorgaans bij gemeenten een verhoogd risico. Dit komt omdat gemeenten zaken doen met een veelvoud aan leveranciers met ook Aanbestedingen: het risico dat nog een grote diversiteit in inkoop van goederen en diensten. Bij onze controlewerkzaamheden aanbestedingen worden hebben we gecontroleerd of voldoende functiescheiding is gehanteerd bij aanbestedingstrajecten en gegund aan bevriende partijen bij het aangaan van contracten. We hebben bij het uitvoeren van deze controlewerkzaamheden geen bevindingen geconstateerd.
Normaal
Significant
Grondverkopen: het risico van niet-zakelijke transacties bij grondverkopen
Dit risico rondom mogelijke niet-zakelijke transacties bij grondverkopen is doorgaans bij gemeenten met een relatief grote projectportefeuille een verhoogd risico. Bij onze controlewerkzaamheden hebben we gecontroleerd of bij grondverkopen een marktconforme prijs is ontvangen. We hebben bij het uitvoeren van deze controlewerkzaamheden geen bijzonderheden geconstateerd.
Normaal
Significant
Sociaal domein: het risico rondom prestatielevering
Prestatielevering in het sociaal domein was al complex. Ook in dit tweede coronajaar zijn bepaalde takken van zorg (zoals hulp bij huishouden en dagopvang) maandenlang dicht geweest. Ook zijn gevallen bekend waarbij zorgleveranciers niet welkom waren vanwege het risico van verspreidingsgevaar. In deze gevallen is zorg (deels) niet geleverd, maar wél doorbetaald. Gemeente Nissewaard heeft aanvullende werkzaamheden uitgevoerd, in de vorm van enquêtes, om vast te stellen dat prestaties in verleende zorg bij Wmo en Jeugd (Zin en pgb) is geleverd. Vanuit onze controle zijn geen afwijkingen boven de rapporteringstolerantie gebleken.
Normaal
Significant
Grondexploitaties: verschuivingsgevaar tussen verlieslatende en winstgevende grondexploitaties
Dit risico van fraude in omzetverantwoording wordt vastgesteld in alle opbrengstenstromen van de gemeenten en in het verschuivingsgevaar tussen verlieslatende en winstgevende grondexploitaties. We hebben detailwerkzaamheden uitgevoerd op de kosten en opbrengststromen en hierin getest dat deze geboekt staan op het juiste project. We hebben bij het uitvoeren van deze controlewerkzaamheden geen bevindingen geconstateerd.
Normaal
Significant
Verhoogde risico's Rechtmatigheid Rechtmatigheid Schattingen Impact van Covid-19 Fraude en wet- & regelgeving Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
13
Accountantsverslag | gemeente Nissewaard 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Verhoogde risico's Rechtmatigheid
Rechtmatigheid Bewaking Europese aanbestedingen vraagt verbetering Bij de controle van de aanbestedingen hebben wij een onrechtmatigheid van €7,6 miljoen geconstateerd. Dit betreft een geëxtrapoleerde fout. Deze fout is als volgt opgebouwd. Vanuit onze steekproef hebben we een fout geconstateerd van €3,6 miljoen met betrekking tot dossiers die onterecht niet Europees zijn aanbesteed (afwijking gevonden in 13 van de 29 gestoken dossiers). Daarnaast hebben we een fout geconstateerd van €0,7 miljoen op dossiers die wel Europees zijn aanbesteed, maar waar de bestedingen de maximale contractwaarde hebben overschreden (4 van de 5 dossiers).
Rechtmatigheid Aandacht voor dossiers die Europees zijn aanbesteed
Schattingen Impact van Covid-19 Fraude en wet- & regelgeving Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
In de controle hebben we geconstateerd dat een aantal dossiers (terecht) geïdentificeerd zijn om Europees aan te besteden. De daadwerkelijke bestedingen overschrijden echter de ingeschatte contractwaarde, wat betekent dat de uitgaven als onrechtmatig moeten worden geclassificeerd. Voor één contract verwachten wij dat de uitgaven voor 2022 ook onrechtmatig zijn, omdat de uitgaven tot nu toe de maximale overschrijding van de contractwaarde hebben bereikt. Wij adviseren u om dit dossier nader te onderzoeken en als gemeente een standpunt op te nemen inzake eventueel mogelijke onrechtmatigheden. Parallel hieraan onderzoekt de organisatie hoe de besteding zo laag mogelijk kan blijven en onderzoekt alternatieven.
Interne beheersing proces Europees aanbesteden nog onvoldoende Wij hebben geconstateerd dat er een belangrijk aantal contracten is dat onterecht niet Europees is aanbesteed. De uitgaven die samenhangen met deze contracten zijn materieel. Indien dossiers naar 2022 doorlopen kunnen hier ook
onrechtmatigheden ontstaan. Wij adviseren u (ook in het kader van de rechmatigheidsverantwoording) uw interne beheersing in het kader van Europees aanbesteden te versterken, zodat inkopen op een juiste manier in de markt worden gezet.
Juridische onrechtmatigheden Naast de financiële onrechtmatigheden hebben wij ook dossiers geconstateerd die formeel juridisch niet voldoen aan de richtlijnen. U moet dan denken aan het niet voldoen aan de verplichte procedures bij onderhandelingsprocedures (de aankondiging ontbreekt) en het niet voldoen aan de voorgeschreven gunningsprocedures (bevestigen van de gunning). Wij raden de gemeente aan om inzicht te krijgen in de relevante wet- en regelgeving en periodiek te toetsen of hieraan wordt voldaan.
De interne controle van de rechtmatigheid aanbestedingen verdient meer aandacht De controle van Europese aanbesteden heeft meer tijd gekost dan in eerste instantie ingeschat. Wij hebben veelvuldig contact gehad met team Audit om aanpak en risico’s voor de crediteurenscan te bespreken. Binnen de gemeente Nissewaard is team Audit verantwoordelijk voor het opstellen van de crediteurenscan en voor het beoordelen van de dossiers. Wij merken dat de kennis van de aanbestedingsregels verder kan worden verdiept. Overigens zijn de genoemde fouten door team Audit geïdentificeerd; voor het trekken van een definitieve conclusie was aanvullende expertise nodig.
Accountantsverslag | gemeente Nissewaard 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Rechtmatigheid De onrechtmatige Europese aanbestedingen bedraagt €7,6 miljoen
Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Verhoogde risico's Rechtmatigheid Rechtmatigheid Schattingen Impact van Covid-19 Fraude en wet- & regelgeving Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Vooruitkijkend zo snel mogelijk fout in kaart brengen Gezien de gevonden fouten adviseren wij de organisatie om voor het huidige boekjaar zo snel mogelijk een spend-analyse uit te voeren en inzichtelijk te maken wat op dit moment de onrechtmatigheid is voor 2022 en vervolgens maatregelen te treffen voor de toekomst. Daarnaast adviseren wij om in te regelen dat een groot deel van de crediteurenscan wordt verschoven naar de 1e en 2e lijn van de organisatie, zodat team Audit meer vanuit een onafhankelijke positie als kwaliteitscontrole kan acteren en minder als ‘reparateur’.
14
14I
Accountantsverslag | gemeente Nissewaard 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Rechtmatigheid Geen sprake van onrechtmatigheden in het kader van begrotingsrechtmatigheid
Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Verhoogde risico's Rechtmatigheid Rechtmatigheid
Een onderdeel van onze rechtmatigheidscontrole betreft de naleving van het budgetrecht van de raad: is op programma- of kredietniveau niet meer besteed dan waar u als raad toe besloten heeft. Op basis van uw financiële verordening blijkt namelijk dat de begroting wordt vastgesteld op programmaniveau. Begrotingsoverschrijdingen op programmaniveau kúnnen dus, in sommige gevallen, als onrechtmatig worden aangemerkt. Onderstaand hebben wij de overschrijdingen opgenomen en weergegeven of deze wel of niet meewegen in ons oordeel bij de jaarrekening, conform de kadernota rechtmatigheid.
Schattingen Impact van Covid-19
De spelregels rondom het beoordelen van begrotingsrechtmatigheid veranderen voor de rechtmatigheidsverantwoording (vanaf 2023). In het hoofdstuk ‘Vooruitblik’ geven we inzicht in de gerelateerde ontwikkelingen.
Programma
Lasten werkelijk (* €1.000)
Fraude en wet- & regelgeving
Overschrijdingen t.o.v. begroting (na wijziging) (* €1.000)
Telt overschrijding mee voor het oordeel?
Toelichting
1. Bestuur & Dienstverlening
8.878
2.552 Nee
De overschrijding wordt gedekt door stijging in de baten.
6. Algemene dekkingsmiddelen
36.960
1.117 Nee
De overschrijding wordt gedekt door stijging in de baten.
Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
15
Accountantsverslag | gemeente Nissewaard 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Schattingen De schattingen van het college nader uitgelicht
Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Verhoogde risico's
Bij het opstellen van de jaarrekening moet het college belangrijke boekhoudkundige schattingen, beoordelingen en aannames toepassen en toelichten. Wij hebben de belangrijkste schattingen, beoordelingen en aannames die door het college zijn gedaan beoordeeld en concluderen dat Oordeel
Rechtmatigheid Schatting Rechtmatigheid Schattingen
deze zijn gebaseerd op passende bewijsstukken en goed uitgebalanceerde overwegingen. Onderstaande tabel bevat een overzicht van onze bevindingen met betrekking tot die schattingen en oordelen.
Opmerkingen 2021
2020
Afschrijvingen van materiële vaste activa
Het activabeleid van de gemeente ligt ten grondslag aan de wijze van afschrijven op materiële vaste activa. De gehanteerde afschrijvingspercentages zijn gebruikelijk in de sector.
De waardering van het vastgoed
Vastgoed kan een economische of een maatschappelijke functie hebben en op vastgoed met een maatschappelijke functie (bijvoorbeeld een schoolgebouw) mag niet worden afgewaardeerd. De waardering van het vastgoed met een economische functie hebben we in detail gecontroleerd. Hierbij geen bijzonderheden geconstateerd.
De waardering van de grondexploitaties
Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de grondexploitaties een betrouwbaar beeld geven van de waardering van uw grondexploitaties. De uitgangspunten die in de berekeningen gehanteerd worden zijn voor zover mogelijk onderbouwd met rapportages van externe partijen.
Impact van Covid-19 Fraude en wet- & regelgeving Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Controleverschil
Optimistisch
Evenwichtig
Voorzichtig
15I
Accountantsverslag | gemeente Nissewaard 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Schattingen De schattingen van het college nader uitgelicht
Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening
Oordeel Schatting
Opmerkingen 2021
2020
Verhoogde risico's Waardering debiteuren
Dit betreft de voorziening voor de belastingdebiteuren. Op basis van een uitgevoerde steekproef hebben we vastgesteld dat de debiteurenstand per jaareinde te hoog staat opgenomen. Een nadere analyse heeft niet geleid tot en materieel verschil. We adviseren u de belastingdebiteuren per jaareinde goed te analyseren om te voorkomen dat deze per jaareinde te hoog gewaardeerd staan.
De waardering van de APPA voorziening
De voorziening voor wethouderspensioenen (APPA) per ultimo 2021 is onderbouwd door actuariële berekeningen berekend door een externe serviceorganisatie. Door deze organisatie zijn de uitgangspunten uit de circulaire van het ministerie gebruikt. Wij zijn akkoord met deze uitgangspunten.
Rechtmatigheid Rechtmatigheid Schattingen Impact van Covid-19 Fraude en wet- & regelgeving Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Controleverschil
Optimistisch
Evenwichtig
Voorzichtig
16
Accountantsverslag | gemeente Nissewaard 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Impact van Covid-19 De impact van Covid-19 voor de jaarrekening(controle) 2021
Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Verhoogde risico's
Het coronavirus heeft ook gedurende 2021 geleid tot een onvoorstelbare impact op het openbare leven en op het persoonlijke leven van velen. Van economie tot veiligheid en van cultuur tot het welzijn van inwoners zelf. Dat we moeten toewerken naar een ‘nieuwe manier van werken’, ondervinden we tot op de dag van vandaag.
Dat neemt niet weg dat er een risico bestaat dat deze steun een keer ophoudt dan wel (veel) minder wordt. In de coronaparagraaf én in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing worden de gerelateerde risico’s en het verwachte effect op de financiële positie uitgelicht. Deze risico-inschatting is naar ons inziens voldoende.
Gemeente Nissewaard heeft een specifieke paragraaf ingericht ten aanzien van de impact van Covid-19
Geen onrechtmatigheden geconstateerd in relatie tot Covid-19
Rechtmatigheid Rechtmatigheid Schattingen Impact van Covid-19 Fraude en wet- & regelgeving
Voor specifiek inzicht en monitoring van de impact van de coronacrisis heeft het college van de gemeente Nissewaard een (tijdelijk) hoofdstuk ‘Corona’ opgesteld, dat het college in de reguliere P&C-documenten, waaronder de jaarstukken, opneemt. Deze paragraaf geeft de (financiële) gevolgen van de crisis overzichtelijk weer.
Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Er resteren uiteraard onzekerheden en risico’s Op basis van eerdere compensaties concludeert het college dat het kabinet er in deze overbruggingsfase alles aan doet om de gevolgen voor gemeenten van de coronacrisis zoveel mogelijk te compenseren. Het risico op die onderdelen is daarmee vooralsnog beperkt.
Afgelopen jaar is vanuit de sectorgroep binnen PwC een ‘praatplaat’ en een ‘actieplan’ ontwikkeld om u en uw gemeente te ondersteunen in het gesprek over de impact van Covid-19 op de financiële positie en de getrouwheid en rechtmatigheid van transacties van gemeenten en provincies. De aandachtspunten die we voorgaand jaar met elkaar hebben geïdentificeerd gelden nog steeds. In 2021 heeft de gemeente opvolging gegeven aan de onderstaande ontwikkeling. Gemeente Nissewaard heeft goed inzichtelijk gemaakt en onderbouwd bij welke uitgaande subsidies gebruik is gemaakt van de hardheidsclausule. Hierbij is er gemotiveerd waarom bepaalde keuzes gemaakt worden en waarom bepaalde subsidies wel of niet anders worden vastgesteld dan initieel verleend.
17
Accountantsverslag | gemeente Nissewaard 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Verhoogde risico's Rechtmatigheid Rechtmatigheid Schattingen Impact van Covid-19 Fraude en wet- & regelgeving Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Fraude en wet- en regelgeving Geen aanwijzingen of signalen van fraude geïdentificeerd. Geen gevallen van niet-naleving van wet- en regelgeving onder onze aandacht gekomen. Wij hebben tijdens onze controle bijzondere aandacht besteed aan het proces dat u heeft opgezet om frauderisico’s en risico’s op het niet naleven van wet- en regelgeving te identificeren. In dat kader hebben wij geconstateerd dat u nog niet gestructureerd een frauderisicoanalyse uitvoert. Wij adviseren u minimaal eenmaal per jaar een gedegen frauderisicoanalyse uit te voeren en daarin tevens aandacht te besteden aan risico’s op het niet naleven van wet- en regelgeving en maatregelen op te zetten en te implementeren om risico’s te beheersen en te dekken. Fraude is een ernstig maatschappelijk probleem dat burgers, ondernemingen en de overheid financieel benadeelt. Het voorkomen en opsporen van fraude binnen uw organisatie is primair de verantwoordelijkheid van het management en degenen die belast zijn met governance. In dat kader verwachten wij dat u een frauderisicomanagementsysteem heeft geïmplementeerd dat bijdraagt aan het voorkomen en detecteren van fraude. Wij hebben de opzet en de implementatie van de relevante aspecten van het frauderisicomanagementsysteem geëvalueerd, zoals gedragscode en klokkenluidersregeling.
Bij dit deel hebben we geen tekortkomingen geconstateerd, maar er ontbreekt een goede frauderisicoanalyse per proces, zie ook rapportage interim-bevindingen. In het kader van de wijzigingen in de controleverklaring adviseren wij u dit zo snel mogelijk op te pakken.
Verantwoordelijkheden van het college en de raad De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en opsporen van fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving berust bij degenen die belast zijn met governance van de gemeente (de gemeenteraad) en het college. Als uw accountant is het onze verantwoordelijkheid om onze controle te plannen en uit te voeren om redelijke zekerheid te krijgen dat de jaarrekening als geheel geen materiële onjuistheden bevat, of die nu worden veroorzaakt door fraude of door fouten, rekening houdend met het toepasselijke wet- en regelgevende kader. Door de inherente beperkingen van een controle is het risico onvermijdelijk dat sommige materiële onjuistheden in de jaarrekening onopgemerkt blijven.
Geen aanwijzingen of signalen van fraude geïdentificeerd Tijdens de controle van de jaarrekening 2021 zijn geen aanwijzingen van fraude onder onze aandacht gekomen.
Geen gevallen van niet-naleving van wet- en regelgeving onder onze aandacht gekomen Tijdens de controle van de jaarrekening 2021 zijn geen gevallen van nietnaleving van wet- en regelgeving onder onze aandacht gekomen.
18
Accountantsverslag | gemeente Nissewaard 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze controleverklaring Rechtmatigheidsverantwoording Overdrachtsdossier Wijzigingen standaarden Onze samenwerking Bijlagen
Vooruitblik In dit hoofdstuk van het verslag bespreken wij de relevante ontwikkelingen die vanaf het jaar 2022 relevant zijn voor uw gemeente. Dat zijn onder meer de veranderende controleverklaring, de komst van de rechtmatigheidsverantwoording en wijzigingen in (onze) controlestandaarden.
07
19
Accountantsverslag | gemeente Nissewaard 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Onze controleverklaring Onze controleverklaring wordt uitgebreider op het aspect fraude
Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze controleverklaring Rechtmatigheidsverantwoording Overdrachtsdossier Wijzigingen standaarden Onze samenwerking Bijlagen
Aankomende wijzigingen in de controleverklaring van accountants ten aanzien van fraude en continuïteit Op 8 december 2021 heeft de Koninklijke Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (NBA) besloten dat accountants voor jaarrekeningcontroles die vallen binnen het domein van de Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta) vanaf het boekjaar 2022 uitgebreider moeten rapporteren over fraude en continuïteit in de controleverklaring. Deze wijzigingen zullen ook van invloed zijn op de controleverklaring die wij vanaf 2022 verstrekken.
Ten aanzien van fraude zullen wij op basis van de aangepaste standaard gaan rapporteren over de risico-inschatting, verrichte werkzaamheden en materiële bevindingen ten aanzien van fraude. Ten behoeve daarvan zullen we het fraudepreventieprogramma van de gemeente Nissewaard onderzoeken, waaronder: • de implementatie van een gedragscode met ethische gedragsregels voor het creëren van een cultuur van eerlijkheid; • de door het management uitgevoerde frauderisicoanalyse; • de maatregelen van interne beheersing die getroffen zijn om specifieke frauderisico’s te mitigeren; • de wijze waarop het management opvolging geeft aan meldingen van klokkenluiders of andere signalen van fraude.
We raden aan een overkoepelende frauderisicoanalyse op te stellen Bij de gemeente Nissewaard constateren we dat er in de processen, procedures en interne controles aandacht is ter voorkoming van fraude en misbruik en oneigenlijk gebruik. Ook is er aandacht voor risicomanagement in brede zin, mede in relatie tot de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Wat er wél nog moet gebeuren is het opstellen van een overkoepelende frauderisicoanalyse. In onze rapportage van interim-bevindingen hebben we aanbevolen om deze op te stellen. Een editie van PwC’s Spotlight is volledig gewijd aan fraude en het geeft onder andere inzicht in de diverse rollen en verantwoordelijkheden voor verschillende gremia. Ook bevat het handvatten over hoe de ambtelijke organisatie een frauderisicoanalyse kan opstellen. Daarnaast adviseren we de directie en het college om te beoordelen wat de kwaliteit is van het gehele fraudepreventieprogramma en, indien nodig, tijdig maatregelen te treffen om de kwaliteit van dit programma te verbeteren. De kwaliteit van dit programma is mede bepalend voor de bevindingen die wij in de controleverklaring zullen (moeten) rapporteren.
Wij adviseren de directie en het college tevens om hierover zelf in de risicoparagraaf in uw paragraaf bedrijfsvoering te rapporteren zodat wij hier in onze controleverklaring naar kunnen verwijzen en de door u gerapporteerde informatie kunnen bevestigen.
20
Accountantsverslag | gemeente Nissewaard 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Rechtmatigheidsverantwoording De voorbereidingen voor de rechtmatigheidsverantwoording zijn in volle gang
Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze controleverklaring Rechtmatigheidsverantwoording Overdrachtsdossier
De kadernota rechtmatigheid 2022 is gepubliceerd In augustus 2021 is de kadernota rechtmatigheid 2022 verschenen. De commissie BBV geeft in deze nota haar visie over de invulling van het begrip rechtmatigheid in de rechtmatigheidsverantwoording. De kadernota bevat stellige uitspraken en aanbevelingen die relevant zijn voor uw gemeente. Daarnaast is er voor de raadsleden een hoofdstuk (hoofdstuk 2) waarin op hoofdlijnen uitleg wordt gegeven over het begrip rechtmatigheid en de rollen die de verschillende partijen hebben rondom de toepassing van rechtmatigheid. Wij bevelen u aan om kennis te nemen van dit hoofdstuk.
Wijzigingen standaarden
De rechtmatigheidsverantwoording als kans
Onze samenwerking
Naar aanleiding van bovengenoemde consultatie inzake de kadernota rechtmatigheid 2022 bleek dat er een brede behoefte was aan een nadere duiding van de inhoud en reikwijdte van de paragraaf bedrijfsvoering. Daarom heeft de commissie BBV besloten om naast de actualisatie van de kadernota rechtmatigheid een Notitie paragraaf bedrijfsvoering op te stellen.
Bijlagen
Vanuit PwC hebben we recent een ‘blog’ gepubliceerd over ‘De rol van de raad bij de rechtmatigheidsverantwoording’ waarin een zestal adviezen wordt geschreven voor raadsleden. Eén van die adviezen is: ‘Wees helder over de gewenste rapportage door het college’. We hebben de gemeente Nissewaard eerder geadviseerd om voor te sorteren op de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording en (bijvoorbeeld) de paragraaf bedrijfsvoering al hierop in te richten.
Vanuit de kadernota komen onder andere de volgende stellige uitspraken naar voren: • In de paragraaf bedrijfsvoering wordt op basis van de afspraken met de gemeenteraad, aanvullende informatie opgenomen over de individueel geconstateerde afwijkingen in de rechtmatigheidsverantwoording; • In de paragraaf bedrijfsvoering beschrijft het college welke actie het onderneemt om de afwijkingen in de toekomst te voorkomen.
De voorbereidingen rechtmatigheidsverantwoording zijn in volle gang, maar vereisen nog wel de aandacht Voor de onderbouwing van de rechtmatigheidsverantwoording bent u van plan om te steunen op de interne controles die in de eerste lijn worden uitgevoerd en de review (verbijzonderde interne controles) die in de derde lijn wordt uitgevoerd. Gemeente Nissewaard bereidt zich voor op de rechtmatigheidsverantwoording door na te denken over de verantwoordingsgrens en invulling bedrijfsvoeringsparagraaf. Maar 2021 wordt niet gebruikt als pilotjaar. Wanneer de rechtmatigheidsverantwoording door het college moet worden afgegeven zien wij dat er voor een tijdige verantwoording nog enige inspanning is vereist. We adviseren u hier tijdig mee te starten zodat dit voldoende aandacht krijgt. Wij vragen uw aandacht om de observaties die wij hebben gedeeld te verwerken in uw controleaanpak voor de rechtmatigheidsverantwoording.
20I
Accountantsverslag | gemeente Nissewaard 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Rechtmatigheidsverantwoording Inzicht in de veranderingen en de misverstanden rondom de rechtmatigheidsverantwoording
Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik
Wat is er veranderd?
Wat zijn de misverstanden?
•
•
•
Onze controleverklaring • Rechtmatigheidsverantwoording Overdrachtsdossier Wijzigingen standaarden
•
•
Onze samenwerking Bijlagen •
Het college rapporteert over de rechtmatigheid van de jaarrekening en niet de accountant. De toelichting wordt opgenomen in de bedrijfsvoeringsparagraaf. De raad bepaalt een grens waarboven afwijkingen in de verantwoording moeten worden opgenomen en deze bedraagt maximaal 3%. Regels voor begrotingsonrechtmatigheid dienen in de financiële verantwoording te worden vastgelegd. De accountant geeft een verklaring bij de getrouwheid van de jaarrekening, inclusief de rechtmatigheidsverantwoording die daar onderdeel van uitmaakt. In het verleden telden getrouwheidsfouten ook als rechtmatigheidsfouten. Voor de rechtmatigheidsverantwoording is dit niet meer het geval; daarin worden alleen rechtmatigheidsfouten toegelicht die afwijkingen zijn van het voorwaarden-, begrotings- of M&O-criterium; Gemeente dient bewust controlewerkzaamheden te doen c.q. beter vast te leggen voor onderbouwing van de rechtmatigheidsverantwoording.
•
•
•
•
Het college wordt nu verantwoordelijk voor de rechtmatigheid. Dit klopt niet. Dit was namelijk al zo, dus dit is niet veranderd. De werkzaamheden van de accountant worden minder. Dit klopt niet. Omdat de accountant een getrouwheidsoordeel geeft bij de rechtmatigheidsverantwoording, dient de accountant net zoveel werkzaamheden te verrichten als in het verleden. Rechtmatigheidsfouten kunnen nog steeds leiden tot een anders dan goedkeurende controleverklaring. Dat klopt niet. Rechtmatigheidsfouten wegen niet meer mee voor het oordeel van de accountant en kunnen dus ook niet leiden tot een aangepaste controleverklaring. Indien de getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording zelf niet kan worden vastgesteld, kan dit impact hebben op de controleverklaring van de accountant. Een rechtmatigheidsverantwoording is hetzelfde als een ‘In Control Statement’. Dat klopt niet. Een In Control Statement omvat meer aspecten dan rechtmatigheid. Het college moet alle afwijkingen toelichten. Dat klopt niet. In de rechtmatigheidsverantwoording licht het college alle afwijkingen toe voor zover die leiden tot een overschrijding van de verantwoordingsgrens (maximaal 3%). In de paragraaf bedrijfsvoering wordt een toelichting gegeven op alle afwijkingen die uitkomen boven de rapporteringstolerantie (die ook voor de accountantscontrole geldt, namelijk 1% van de totale lasten).
20II
Accountantsverslag | gemeente Nissewaard 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Rechtmatigheidsverantwoording Inzicht in de status van de voorbereidingen
Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze controleverklaring Rechtmatigheidsverantwoording Overdrachtsdossier
Regels voor begrotingsonrechtmatigheid dienen in de financiële verantwoording te worden vastgelegd In de verantwoording dienen het college en de raad toe te lichten wat de begrotingsonrechtmatigheden zijn. De commissie BBV adviseert om tussen raad en college af te spreken hoe afwijkingen van de begroting geïnterpreteerd worden in het kader van het uitoefenen van het budgetrecht door de raad. Begrotingsonrechtmatigheden die binnen de beleidskaders van de raad passen, moeten worden opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording (voor zover de verantwoordingsgrens is overschreden), maar worden dan niet nader toegelicht in de rechtmatigheidsverantwoording.
Wijzigingen standaarden Onze samenwerking Bijlagen
Mogelijke inhoud van de paragraaf bedrijfsvoering De paragraaf bedrijfsvoering kent geen voorgeschreven wettelijke structuur. Feitelijk kunnen alle onderwerpen met een overkoepelend karakter die de gemeentelijke bedrijfsvoering en organisatie betreffen in deze paragraaf aan de orde komen. Zo kunnen in deze paragraaf onderwerpen als integriteit, innovatie en privacy aan de orde komen. Maar ook de organisatiestructuur, personeelsbeleid, duurzaamheidsbeleid en investeringsbeleid kunnen aan de orde komen. Voorop staat dat de eigenheid van de gemeente en de wens van de raad bepalend is voor de onderwerpen in de paragraaf bedrijfsvoering.
Vereiste communicatie op grond van controlestandaarden
Heeft het college reeds afspraken gemaakt over deze onderwerpen: Ja
De verantwoordingsgrens is bepaald op basis van de totale lasten inclusief toevoegingen aan reserves
Onder handen
De verantwoordingsgrens is vastgesteld door de raad
Het normenkader 2022 is onder handen of datum vaststelling door de raad is gepland
De financiële verordening is herzien indien er staat dat de accountant de rechtmatigheid toetst
De financiële verordening bevat op welke wijze wordt omgegaan met begrotingsonrechtmatigheden
Het college en de raad hebben overeenstemming inzake de mate van detail in de paragraaf Bedrijfsvoering
Het interne controleplan van de gemeente bevat een scoping van de processen en balansposten, risicoanalyses per proces en post en controleaanpak
N.v.t.
Accountantsverslag | gemeente Nissewaard 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Overdrachtsdossier voor nieuwe raadsleden Overdrachtsdossier nieuwe raadsleden als basis voor het jaarrekeningproces
Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze controleverklaring Rechtmatigheidsverantwoording Overdrachtsdossier Wijzigingen standaarden Onze samenwerking Bijlagen
Op woensdag 16 maart 2022 zijn de gemeenteraadsverkiezingen geweest. De komende periode is een tijd waarin nieuwe raadsleden zich inlezen in de gemeentefinanciën en waar snel de behandeling van de jaarrekening op de raadsagenda staat. Op onze website https://www.pwc.nl/nl/marktsectoren/publieke-sector/lokale-overheid/accountantvan-en-voor-de-raad.html en in een pdf-document hebben wij een overdrachtsdossier samengesteld dat raadsleden (en overige geïnteresseerden) kunnen gebruiken om zich in te lezen in de rol van raadsleden in het jaarrekeningproces en de accountantscontrole bij gemeenten.