35. Raadsinformatiebrief Gebiedsplan Voorne-Putten; Bijlage 2 - Projectportfolio Gebiedsplan Voorne-Putten 1.0 - 2025

ZH-PLG Voorne-Putten Projectportfolio Inhoudsopgave N2000 VP 01 – Onderzoek naar aanleg ecoducten Voornes Duin ................................................ 2 N2000 VP 02 - Ecohydrologisch onderzoek binnenduinrand Voornes Duin.................................. 5 ANB VP 01 – Maatregelen voor boerenlandvogels........................................................................ 8 ANB VP 02 - Monitoring Voorne-Putten ...................................................................................... 12 GBDA VP 01 - Ecologisch bermbeheer uitbreiden ..................................................................... 15 GBDA VP 02 - Beschermen en versterken leefomgeving icoonsoorten met ecosysteemplannen .................................................................................................................................................. 19 GBDA VP 03 - Exotenbestrijding buiten Natura 2000 ................................................................. 23 GBDA VP 04 - Meer toevoegingen niet-productieve blauwelementen op agrarische bedrijven .. 27 WB VP 01 - Communicatie over verziltingsrisico's ..................................................................... 31 WB VP 02 - Onderzoeksagenda verzilting ..................................................................................

34 WB VP 03 – Innovatieve waterberging ........................................................................................ 38 WB VP 04 - Onderzoek robuust watersysteem........................................................................... 42 DL VP 01 - Onderzoek subsidieregeling wateropslag en beregening .......................................... 46 DL VP 02 - Meer aanschaf en gebruik van emissiebeperkende machines .................................. 50 DL VP 03 – Analyse regionale nutriëntenbalans ......................................................................... 54 DL VP 04 – Verbreding verdienmodellen landbouw.................................................................... 58 RT VP 01 - Educatie bezoekers................................................................................................... 62 RT VP 02 - Recreatieonderzoek in N2000 gebieden ................................................................... 66 Procesondersteuning gebiedsproces Voorne-Putten ................................................................ 70 Ondersteuning secretariaat agrarische sector Voorne-Putten ................................................... 74

Datum: 01 december 2025

N2000 VP 01 – Onderzoek naar aanleg ecoducten Voornes Duin Naam project Maatregelcategorie

Gebied Opgave(n) in gebied Initiatief nemende partner (penvoerder) Deelnemende partner(s)

Datum Versie

N2000 VP – Onderzoek naar aanleg ecoducten Voornes Duin c) Relevante maatregelen in het gebied voor de opgaven en toekomstperspectief, die ingrijpend en/of complex zijn en/of veel middelen vragen. Voorne-Putten (Voornes Duin) Natura 2000 Provincie Zuid-Holland TBOs Gemeente Voorne aan Zee Ministerie LVVN Rijkswaterstaat Recreatieschap Voorne-Putten 03/11/2025 Definitief

Samenvatting project (max 100 woorden)

Het project beoogt het onderzoek naar de aanleg van twee ecoducten over de N57 en N218 in Voornes Duin, om cruciale natuurverbindingen te herstellen. Momenteel vormen deze wegen grote barrières voor fauna zoals reeën, konijnen en zandhagedissen. Door ecoducten te realiseren verbeteren migratiemogelijkheden, wordt verkeersveiligheid vergroot en daardoor vermindert de noodzaak voor faunabeheer. Dit draagt bij aan een robuuster natuurgebied en versterkt de samenhang tussen de duingebieden bij het Quackjeswater, het Quackstrand, het Oostvoornse Meer en Brielse Meer.

Aanleiding van het project (max ½ A4)

Probleem/opgave • • •

N57 en N218 vormen harde onderbrekingen in het duinlandschap waardoor dieren migratiebarrières ondervinden. Toegenomen risico op verkeersincidenten door overstekend wild. Ecologische verbinding tussen waardevolle natuurkernen is verstoord.

Gemiste kans bij uitblijven actie • •

Voortdurende versnippering van natuur leidt tot afname biodiversiteit. Wildaanrijdingen blijven verkeersveiligheid beïnvloeden.

Concrete output project max ½ A4)

Type project Onderzoeksproject Inhoud & activiteiten • • • •

Onderzoek naar toegevoegde waarde voor natuur van de beoogde ecoducten Locatie- en haalbaarheidsonderzoek voor ecoducten door provincie en Rijkswaterstaat. Vastleggen ecologische randvoorwaarden en technische specificaties. Ontwerpsessies met natuurorganisaties om natuurbehoeften te integreren.

Beoogd resultaat • • • •

Het voorstel vormt de basis voor de verdere ontwikkeling, vergunningverlening, aanbesteding en uitvoering van de ecoducten. Twee functionerende ecoducten herstellen migratieverbindingen. Afname van wildaanrijdingen en hogere verkeersveiligheid. Duinlandschap wordt robuuster en biodiversiteit versterkt.

Schaalniveau Voorne-Putten (Voornes Duin) Bijdrage doelbereik (max ½ A4) N2000 Doelbereik: ontlasting N2000 gebieden voor een robuustere natuur en hoge biodiversiteit Biodiversiteit Een ecoduct kan ervoor zorgen dat populaties zich kunnen verplaatsen tussen duingedeelten, waardoor isolatie vermindert en genetische uitwisseling verbetert.

Risico’s: wat is nog onduidelijk (max ½ A4)

Belangrijkste risico’s •

Kostenoverschrijding door technisch complexe infrastructuur.

Beheersmaatregelen •

Gedetailleerde kostenraming en risicoreserve door ingenieursbureau.

Onduidelijkheden om verder uit te zoeken • •

Mogelijkheden voor cofinanciering vanuit EU-programma’s of natuurfondsen. Integratie met lopende infrastructuurprojecten op N57 en N218.

Governance, samenwerking en participatie (max ½ A4)

Verantwoordelijkheid uitvoering Provincie Zuid-Holland Partners en hun rol • TBOs (Natuurmonumenten, Zuid-Hollands landschap): Input m.b.t. ontwerp en natuurbehoeften • Gemeente Voorne aan Zee: Inpassen in RO • Rijkswaterstaat: ondersteuning/uitvoering locatie- en haalbaarheidsonderzoek • Recreatieschap Voorne-Putten • Ministerie LVVN Externe organisatie & belanghebbenden • NVT

Planning en mijlpalen (max ½ A4)

Indicatieve planning 2026 Q2: Start locatie- en haalbaarheidsonderzoek door provincie en Rijkswaterstaat 2026 Q3: Vastleggen ecologische randvoorwaarden en technische eisen, ontwerpfase en input natuurorganisaties 2026 Q4: Oplevering onderzoeksresultaten, vervolgstappen m.b.t. realisatie ecoducten opgesteld

Kosten en begroting inclusief personele inzet (max ½ A4)

Indicatieve kosten: €5.000.000 per ecoduct Financieringsroutes • Provinciale budgetten • Ministerie LVVN • Rijkswaterstaat

N2000 VP 02 - Ecohydrologisch onderzoek binnenduinrand Voornes Duin Naam project Maatregelcategorie Gebied Opgave(n) in gebied Initiatief nemende partner (penvoerder) Deelnemende partner(s) Datum Versie

Ecohydrologisch onderzoek binnenduinrand Voornes Duin Relevante maatregelen in het gebied voor de opgaven en toekomstperspectief, die ingrijpend en/of complex zijn en/of veel middelen vragen. Binnenduinrand Voornes Duin Natuur (N2000, NNN), biodiversiteit landschap, biodiversiteit watersysteem, zoetwatertekort, toekomstbestendige landbouw Nader te bepalen (bijv. provincie Zuid-Holland, waterschap Hollande Delta, natuurorganisaties) i.s.m. extern onderzoeksbureau Provincie Zuid-Holland, waterschap Hollandse Delta, natuurorganisaties, gemeente Voorne aan Zee, landbouworganisaties, grondeigenaren 6 november 2025 Concept 1

Samenvatting project (max 100 woorden)

Het project beoogt een ecohydrologisch onderzoek uit te voeren in de binnenduinrand van Voornes Duin. Door klimaatverandering, wateronttrekking en grondwaterverlaging treedt verdroging op met negatieve gevolgen voor natuurkwaliteit. Het onderzoek brengt de huidige hydrologische situatie in beeld, verkent kansen voor herstelmaatregelen en vormt een basis voor een uitvoerbaar maatregelenplan dat bijdraagt aan natuurherstel, duurzaam watergebruik en toekomstbestendig landgebruik. Aanleiding van het project (max ½ A4)

De binnenduinrand vormt een cruciale overgangszone tussen het duingebied en het polderlandschap. Door factoren zoals klimaatverandering, wateronttrekking en peilverlaging in polders treedt verdroging op, wat de natuurkwaliteit in Voornes Duin en omliggende natuurgebieden aantast. Zonder ingrepen dreigt verdere achteruitgang van biodiversiteit, verlies van kwelstromen en afname van robuustheid van ecosystemen. Het project speelt in op het advies van de Ecologische Autoriteit om inzicht te vergroten in het ecohydrologisch systeem, en vormt een bouwsteen voor het principe “bodem en water sturend”. Hiermee wordt toegewerkt naar herstel van natuurlijke grondwaterstromen en een veerkrachtig, toekomstbestendig landschap. Concrete output project max ½ A4)

Type project: Onderzoeksopdracht / verkenning maatregelen Inhoud:

o Uitvoeren van ecohydrologisch onderzoek met veldmetingen, modelstudies en analyse van grond- en oppervlaktewaterstromen. o In kaart brengen van huidige hydrologische en ecologische condities. o Verkennen van maatregelen ter verbetering van waterhuishouding en natuurkwaliteit. Resultaat: Een integraal onderzoeksrapport inclusief gebiedsanalyse, knelpuntenkaart, maatregelenkader en uitvoeringsadvies. Schaalniveau: Gebiedsniveau (binnenduinrand Voornes Duin). Bijdrage doelbereik (max ½ A4)

Het project draagt bij aan meerdere gebiedsopgaven: • Natuur (N2000, NNN): Inzicht in hydrologische knelpunten en herstelmogelijkheden versterkt natuurkwaliteit en ecosysteemherstel. • Biodiversiteit (landschap en watersysteem): Beter begrip van grond- en oppervlaktewaterstromen bevordert behoud en herstel van soortenrijke duin- en kwelmilieus. • Zoetwater en klimaatadaptatie: Benutting van kwel en vasthouden van water vermindert verdroging en vergroot de robuustheid van het systeem. • Systeemherstel: Vormt een bouwsteen voor het principe ‘bodem en water sturend’ en draagt bij aan een veerkrachtig, toekomstbestendig landschap.

Risico’s: wat is nog onduidelijk (max ½ A4)

Belangrijkste risico’s: • Onvoldoende beschikbaarheid of kwaliteit van hydrologische meetgegevens. • Beperkte betrokkenheid of draagvlak bij grondeigenaren. • Onzekerheid over structurele financiering na de onderzoeksfase. Beheersmaatregelen: • Aanvullen van datalacunes met gericht veldonderzoek en gebruik van bestaande monitoring. • Actieve communicatie en participatie van gebiedspartijen vanaf de start. • Vroegtijdige afstemming over vervolgfinanciering en koppeling met lopende programma’s. Onduidelijkheden: • Nauwkeurige raming van de kosten en planning volgt na offerte en definitieve onderzoeksopzet. • De prioritering van mogelijke maatregelen wordt nader bepaald op basis van de onderzoeksresultaten.

Governance, samenwerking en participatie (max ½ A4)

De governance van het project wordt nog nader uitgewerkt. De voorkeur gaat uit naar regie door de provincie Zuid-Holland, gezien de samenhang met provinciale doelen voor natuur, water en klimaat. De uitvoering vindt plaats in samenwerking met betrokken gebiedspartijen (waaronder waterschap, natuurorganisaties, gemeente en landbouwvertegenwoordigers) en een extern onderzoeksbureau. De samenwerking richt zich op kennisdeling, afstemming en gezamenlijke uitwerking van de onderzoeksopzet en resultaten.

Planning en mijlpalen (max ½ A4)

• • •

2026: Voorbereiding, afstemming met partners, opstellen onderzoeksopzet en offerte; 2027: Uitvoering veldonderzoek, modellering en analyse; 2028: Oplevering onderzoeksrapport en maatregelenplan, presentatie aan gebiedspartijen.

Kosten en begroting inclusief personele inzet (max ½ A4)

Indicatieve kosten: ca. € 200.000 (nader te bepalen na offerte). Onderverdeling: o Onderzoeksbureau en veldwerk: € 150.000 o Coördinatie, bijeenkomsten en communicatie: € 30.000 o Onvoorzien en indexatie: € 20.000 Structurele kosten: Beperkt, gericht op kennisontwikkeling en voorbereiding van toekomstige maatregelen.

ANB VP 01 – Maatregelen voor boerenlandvogels Naam project Maatregelcategorie Gebied Opgave(n) in gebied

Initiatief nemende partner (penvoerder) Deelnemende partner(s)

Datum Versie

ANB VP - Maatregelen voor boerenlandvogels a) Projecten die gebiedspartners volledig zelf kunnen realiseren op basis van eigen middelen of het huidige budget van bestaande subsidieregelingen; Voorne-Putten Verbeteren leefgebied en populatie boerenlandvogels Versterken biodiversiteit in het agrarisch landschap Balans vinden tussen landbouwproductie en natuurdoelen BoerenNatuur Zuid-Hollandse Delta (BNZHD) Provincie Zuid-Holland Agrariërs Waterschap Hollandse Delta TBO’s 03/11/2025 Definitief

Samenvatting project (max 100 woorden)

Het project richt zich op het structureel verbeteren van het leefgebied voor boerenlandvogels op Voorne-Putten. Door het aanleggen van vogelvriendelijke landschapselementen (zoals kruidenrijke akkerranden, wintervoedselakkers en vogelakkers), aangepast maaibeheer en een gerichte aanpassing van de bedrijfsvoering ontstaat meer voedsel, beschutting en broedgelegenheid. Het doel is om tussen de 300 – 350 ha extra oppervlak voor weidevogels (90 – 110- broedparen) en 150 – 250 ha voor akkervogels (20 tot 40 broedparen) tot 2040 (t.o.v. referentiejaar 2019) te realiseren. Daarnaast gaan agrariërs meer aan de slag met aangepast beheer in het voordeel van boerenlandvogels. Dit alles draagt bij aan herstel van biodiversiteit, versterkt de ecologische kwaliteit van het landschap en levert boeren nieuwe perspectieven door inzet van subsidies en samenwerking. Aanleiding van het project (max ½ A4)

De populaties van boerenlandvogels staan al jaren onder druk, door verlies van leefgebied en afname van voedselbronnen. Een divers menu aan maatregelen in het boerenland kan bijdragen aan het toenemen van de boerenlandvogelaantallen. Het Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (ANLb) is een subsidieregeling die boeren stimuleert om hun grond natuurvriendelijk te beheren. Veel, zo niet alle pakketten hiervan dragen in meerdere of mindere mate bij aan de overlevingskansen van boerenlandvogels. Desondanks nemen de aantallen boerenlandvogels af. Een versterking van het ANLb en eventuele extra maatregelen zijn nodig om de boerenlandvogelpopulaties in stand te houden.

Probleem/opgave: • Teruglopende aantallen boerenlandvogels. • Versnipperd beheer en gebrek aan samenhang in maatregelen. Gemiste kans bij uitblijven actie: • Verdere afname van boerenlandvogels tot kritische niveaus. • Verlies van cultuurhistorisch en ecologisch waardevolle soorten. • Minder draagvlak voor duurzaam agrarisch natuurbeheer (het duurt even voordat de vogels er zitten en blijven). Concrete output project max ½ A4)

Type project Gebiedsgericht natuur- en landschapsherstel, gekoppeld aan landbouwpraktijk. Inhoud & activiteiten • Verhoging ANLb budget in overleg met provincie Zuid-Holland door het vinden van meer aanvragers • Inrichten van vogelvriendelijke akkers (bijvoorbeeld wintervoedselakkers, vogelakkers, kruidenrijk grasland) en vogelvriendelijke elementen (bijvoorbeeld kruidenrijke akkerranden, plasdras voor weidevogels) door agrariërs • Speciale aandacht en communicatie m.b.t. Biodiverse Akker Mozaïek (BAM) akkers. Dit wordt hoogstwaarschijnlijk een nieuwe toevoeging aan het ANLb, een innovatie die zijn oorsprong vindt op de Zuid-Hollandse eilanden waarbij de impact op biodiversiteit hoger is dan andere pakketten en de inpasbaarheid op het boerenbedrijf ook beter is • Aanpassen bedrijfsvoering (bijvoorbeeld later maaien, legselbeheer, gebruik van ruige mest) door agrariërs • Monitoring van effect op vogelpopulaties Beoogd resultaat • 300 - 350 hectare extra geschikt leefgebied voor weidevogels (ref. 2019) • 150 - 250 hectare extra geschikt leefgebied voor akkervogels (ref. 2019) • Toename broedsucces en voedselbeschikbaarheid. • Betere samenhang tussen landbouwbeheer en natuurdoelen. Schaalniveau • Lokaal (Voorne-Putten), met uitstraling naar andere delen van Zuid-Holland

Bijdrage doelbereik (max ½ A4)

Biodiversiteit landschap Doelbereik: Het project vergroot de biodiversiteit in het agrarische landschap door structurele verbetering van leefgebieden voor boerenlandvogels. De aanleg van

kruidenrijke akkerranden, wintervoedselvelden en vogelakkers creëert voedsel- en nestgelegenheid en bevordert de aanwezigheid van insecten en kleine fauna. Dit leidt tot robuustere ecosystemen en een zichtbaar herstel van soortenrijkdom in het open cultuurlandschap. Risico’s: wat is nog onduidelijk (max ½ A4)

Belangrijkste risico’s • Onvoldoende deelname van agrariërs. • Onvoldoende effect door versnippering van maatregelen. Beheersmaatregelen • Actieve werving door agrarisch collectief (uitvoerder). • Bundelen van maatregelen per polder voor schaalvoordeel. Onduidelijkheden om verder uit te zoeken • Langetermijnbeheer na afloop subsidieperiode. • Exacte monitoringmethodiek voor aantalsontwikkeling vogels (dit zou een apart project zijn).

Governance, samenwerking en participatie (max ½ A4)

Verantwoordelijkheid uitvoering BoerenNatuur Zuid-Hollandse Delta (BNZHD): communicatie rondom ANLb, partijen aansporen om ANLb aan te vragen, subsidie aanvragen bij de provincie Partners en hun rol • Provincie Zuid-Holland: toekennen ANLb gelden en eventuele ophoging • Agrariërs: uitvoering maatregelen en beheer. • Natuurvereniging Hollandse Delta: optioneel: monitoring, advies m.b.t. juiste kruidenmengsels en effectieve maatregelen • Natuurmonumenten: advies aan BNZHD m.b.t. effectieve maatregelen • Zuid-Hollands Landschap: advies aan BNZHD m.b.t. effectieve maatregelen • Waterschap: eventueel: afstemming waterbeheer naast implementatieplekken. Externe organisatie & belanghebbenden Bewoners, gemeenten Planning en mijlpalen (max ½ A4)

Indicatieve planning 2026: Communicatie rondom ANLb, partijen aansporen om ANLb aan te vragen, subsidie aanvragen bij de provincie 2027: start geschikt maken 200 hectare leefgebied. 2028– 2029: opschaling tot 450-600 hectare.

2030: evaluatie resultaten, bijstelling beheer. Kosten en begroting inclusief personele inzet (max ½ A4)

Indicatieve kosten per maatregel (per hectare): • Kruidenrijke akkerranden: €1.500 - 3.500 (ANLb subsidie) • Wintervoedselakkers: €400 - 2.000 (ANLb subsidie) • Vogelakkers: €3.000 (ANLb subsidie) • Vogelvriendelijke eiwitgewassen: €2.000 (ANLb subsidie) • Grasland met rustperiode: €199 – 862 (ANLb subsidie) • Kuikenvelden: €347 - 944 (ANLb subsidie) • Plasdras voor weidevogels: €790 - 2632 (ANLb subsidie) • Legselbeheer op grasland: €509 - 1048 of €90 per nest (ANLb subsidie) • Kruidenrijk grasland: €1172 - 1814 (ANLb subsidie) • Extensief beweid grasland: €505 - 2207 (ANLb subsidie) • Ruige mest: €104 (ANLb subsidie) • Legselbeheer op bouwland en uitgesteld zaaien: €140 - 280 of €90 per nest (ANLb subsidie) • Beperkt gebruik gewasbeschermingsmiddelen: €72 - 108 (ANLb subsidie) Voorbeeldberekening: 2 hectare vogelakker → 2 x €3.000 = €6.000. Personele inzet: • Projectcoördinatie: 0,4 fte -16 uur * 44 weken * €140 = 98.560) Financieringsroutes • Uren in-kind coördinatie door collectief • Provincie Zuid-Holland (subsidie boerenlandvogels) • GLB-ecoregelingen • Aanvullende fondsen (bijv. LIFE, Vogelbescherming)

ANB VP 02 - Monitoring Voorne-Putten Naam project Maatregelcategorie

Monitoring Voorne-Putten c) Relevante maatregelen in het gebied voor de opgaven en toekomstperspectief, die ingrijpend en/of complex zijn en/of veel middelen vragen.

Gebied Opgave(n) in gebied Initiatief nemende partner (penvoerder) Deelnemende partner(s) Datum Versie

Voorne-Putten Alle ZH-PLG doelen Provincie Zuid-Holland (voor de opzet) Alle Gebiedspartners 12/11/2025 Concept 0.1

Samenvatting project (max 100 woorden)

Opzet van monitoringssysteem voor landelijk gebied van Voorne-Putten voor alle ZHPLG doelen, op basis van meetgegevens (WSHD, vogeltellingen, Groenblauwverbindingen, maatgevende indicatoren voor water (GWB), exoten signalering etc.) Systematiek, Nulmeting en protocol voor monitoring Aanleiding van het project (max ½ A4)

Doelbereik is één van de drijvende motivaties achter het provinciale ZH-PLG programma. Om zicht te hebben en te houden op de mate waarin de doelen worden bereikt is een systematiek van meten en monitoren noodzakelijk. Zonder duidelijke monitoring is er geen helderheid over de behaalde doelen en het antwoord op de vraag ‘wanneer is het goed genoeg?’. Met dit project willen de partners op Voorne-Putten invulling geven aan deze behoefte. Het liefst natuurlijk samen met de andere deelgebieden en aansluiten op bestaande monitorsystemen als die er zijn. Eventueel kan er samengewerkt worden met de monitoring van andere gebiedsprocessen. Concrete output project max ½ A4)

Het gaat hier om een onderzoeksopdracht (het opbouwen van een systematiek), gevolgd door de uitvoering ervan. Op basis van alle beschikbare data en doelen wordt een lijst opgesteld met de doelen per ZH-PLG thema en de manier waarop de voortgang wordt gemeten, op basis van welke bronnen en met welke KPI’s, inclusief de wijze van rapportage. Daarnaast wordt een meetprotocol en rapportageprotocol ontwikkeld om jaarlijks op een gestandaardiseerde manier over de voortgang te kunnen rapporteren.

Bijdrage doelbereik (max ½ A4) Het project draagt indirect bij aan doelbereik omdat het een manier van rapporteren levert die gestandaardiseerd kan worden. Het levert daarmee alle kwantitatieve informatie de beschikbaar is in een overzichtelijke rapportage. Risico’s: wat is nog onduidelijk (max ½ A4)

Het meten van doelbereik wordt door de partners op het eiland en mat name de agrariërs als essentieel ervaren. Zonder zicht op doelbereik heeft een project wat hen betreft weinig zin. Risico is vooral dat dit project niet van de grond komt of vertraagt als het voor alle gebieden samen in één keer opgetuigd moet worden. Dat kan te lang duren waardoor er op Voorne-Putten zelf vertraging optreedt. Daarom zijn de partners bereid om op Voorne-Putten de systematiek te ontwikkelen. Daarbij wordt de optie wel opengehouden om samen te werken met andere gebieden. Governance, samenwerking en participatie (max ½ A4)

Het programmamanagement treedt op als gedelegeerd opdrachtgever namens alle partners. Alle partners zijn betrokken bij de ontwikkeling van de systematiek en zijn gecommitteerd om gegevens aan te leveren voor zover die beschikbaar zijn. De voortgang van het project, het vaststellen van de systematiek en de uitvoering ervan wordt gecoördineerd in het kernteam ZH-PLG Voorne-Putten.

Planning en mijlpalen (max ½ A4)

Externe uitvraag ontwikkelen systematiek en monitoringsprotocol Uitvoering onderzoek inclusief afstemming in kernteam Systematiek en protocol gereed Ophalen gegevens voor nulmeting Voortgangsrapportage 1 Uitvoering eerste monitoring Voortgangsrapportage 2

jan ‘26 feb – mrt ‘26 jun ‘26 jun – sep ‘26 okt ‘26 mrt-sep ‘27 okt ‘27

Kosten en begroting inclusief personele inzet (max ½ A4)

Uitvoering onderzoek inclusief afstemming in kernteam Ophalen gegevens voor nulmeting Voortgangsrapportage 1 Uitvoering eerste monitoring Voortgangsrapportage 2 Totaal extern bureau

80.000 40.000 5.000 30.000 5.000

€ 160.000

Naar verwachting kost iedere uitvoering van de jaarlijkse monitoring (inclusief bijwerken van het protocol ca. € 30.000

GBDA VP 01 - Ecologisch bermbeheer uitbreiden Naam project Maatregelcategorie

Gebied Opgave(n) in gebied Initiatief nemende partner (penvoerder) Deelnemende partner(s) Datum Versie

GBDA VP - Ecologisch bermbeheer uitbreiden b) Projecten die beperkte aanvullende middelen vragen of met lichte hulp, bijvoorbeeld door het wegnemen van barrières in regelgeving, het uitvoeren van onderzoek etc., tot uitvoering kunnen komen; Voorne-Putten Versterken biodiversiteit op Voorne-Putten Gemeente Nissewaard, gemeente Voorne aan Zee Bermbeheer aannemers, Waterschap Hollandse Delta Provincie Zuid-Holland Bewoners 03/11/2025 Concept (versie 1.0)

Samenvatting project (max 100 woorden)

Gemeentelijk bermbeheer op Voorne-Putten is met name gericht op praktisch onderhoud (zoals frequent maaien voor verkeersveiligheid), maar hierdoor blijven kansen voor biodiversiteit, waterbeheer en landschappelijke kwaliteit onbenut. Met het vergroten van het areaal ecologische beheerder bermen worden de natuurwaarden versterkt en dragen ze bij aan de GBDA doelstellingen. De overstap vergt echter een grote verandering in beleid, werkwijze, planning, en organisatie. Ook moet er nieuwe kennis en ervaring opgedaan worden. Daarnaast zullen bewoners moeten wennen aan het nieuw landschappelijk beeld wat hierdoor ontstaat en geïnformeerd moeten worden over de nieuwe aanpak. Dit alles kost tijd en geld om op de juiste wijze duurzaam te implementeren. Aanleiding van het project (max ½ A4)

Tot op zekere hoogte wordt er al aan ecologisch bermbeheer gedaan in de gemeentes Voorne aan Zee en Nissewaard. Er ligt echter nog een grote potentie om dit verder uit te breiden. Eén van de uitdagingen is het verbinden van verschillende denkwerelden binnen de gemeente: die van de beheerders en die van de ecologen en wat wordt verstaan onder ecologisch bermbeheer. De bermen op Voorne-Putten die beheerd worden door de provincie en Waterschap Hollandse Delta worden al ecologisch beheerd waar dat mogelijk is. De bermen van de twee gemeentes op Voorne-Putten worden nog niet (allemaal) ecologisch beheerd. Probleem/opgave •

Afname van biodiversiteit door uniform en frequent maaien.

• •

Verminderde bloei- en schuilmogelijkheden voor insecten, vogels en kleine fauna. Bermen worden vooral gezien als kostenpost i.p.v. als groene meerwaarde.

Gemiste kans bij uitblijven actie • • • • •

Geen bijdrage aan GBDA doelstellingen Verder verlies van soortenrijkdom en bestuivers. Minder zichtbare kwaliteit van het landschap voor bewoners en bezoekers. Geen bijdrage van bermen aan regionale klimaat- en waterdoelen. Slechte aansluiting op beleid voor natuur-inclusief en duurzaam beheer.

Concrete output project max ½ A4)

Type project Beleids- en implementatie aanpassing Inhoud & activiteiten • Aanpassen van het bermbeheerbeleid. Hierin wordt gekeken waar ecologisch bermbeheer past en veiligheid-technisch mogelijk en sociaal wensbaar is. • Opstellen van een tijdlijn voor het implementeren van het nieuwe beleid in samenwerking met partners (uitvoerders, gemeenten, waterschap, bewoners). • Aanpassen van interne structuren zodat ze aansluiten bij ecologisch bermbeheer (er moet bijvoorbeeld vaker kleinere stukken worden gemaaid, dit vergt extra coördinatie en complexere communicatie). • Trainen van personeel. • Bewustzijn creëren bij bewoners. • Monitoring van effect op kruiden- en insectenpopulaties.(Als mogelijk aansluiten bij de cyclus van de KRW waarin al flora en fauna onderzoek gedaan wordt) • Optioneel: cursus volgen en certificering behalven van vlinderstichting m.b.t. standaard voor ecologisch bermbeheer Beoogd resultaat • 90% van alle bermen op Voorne-Putten worden ecologisch beheerd. • Bewoners zijn zich bewust van de voordelen van ecologisch bermbeheer en dragen lokaal bij. • Betere samenhang tussen bermbeheer en natuurdoelen. Schaalniveau • Lokaal (Voorne-Putten), met uitstraling naar andere delen van Zuid-Holland. Bijdrage doelbereik (max ½ A4) Biodiversiteit landschap

Doelbereik: Het project vergroot de biodiversiteit in het landschap door structurele verbetering van leefgebieden voor insecten en kleine fauna. Dit heeft op zijn beurt weer een positief effect op de vogelpopulatie en leidt tot een robuuster ecosysteem.

Risico’s: wat is nog onduidelijk (max ½ A4)

Belangrijkste risico’s • Te weinig kennis en kunde beschikbaar om ecologisch bermbeheer op de juiste manier te implementeren • Als verkeerd geïmplementeerd kan ecologisch bermbeheer duurder uitvallen • Te weinig capaciteit bij gemeentes om de transitie uit te voeren Beheersmaatregelen • Samenwerking opzoeken met het waterschap en/of andere gemeenten die al ecologisch bermbeheer toepassen • Samenwerking opzoeken met de twee uitvoerende partijen: Gemeente Voorne aan Zee en Gemeente Nissewaard Onduidelijkheden om verder uit te zoeken • Exacte monitoringmethodiek voor aantalsontwikkeling kruiden en insecten (dit zou een apart project moeten zijn) Governance, samenwerking en participatie (max ½ A4)

Verantwoordelijkheid uitvoering Voor hun eigen bermen: Gemeente Voorne aan Zee, Gemeente Nissewaard Partners en hun rol • Bermbeheer aannemers: samenwerken met de verantwoordelijke partijen om het nieuwe beleid te implementeren • Waterschap Hollandse Delta: kennis inbrengen • Provincie Zuid-Holland: kennis inbrengen, gemeente stimuleren om dit project op te pakken • Bewoners: vaak beheren inwoners in het buitengebied de bermen bij hun woning op eigen initiatief. Ook zij moeten op de hoogte zijn van het aangepaste beleid en hopelijk passen zij hun handelen hierop aan. Externe organisatie & belanghebbenden Bewoners

Planning en mijlpalen (max ½ A4)

2026 Q1 en Q2: Partijen leren over en stellen daarna nieuw bermbeheerbeleid op 2026 Q3 en Q4: Partijen maken een implementatieplan en tijdlijn voor het nieuwe beleid samen met uitvoerders

2027-2032: Gefaseerde overgang op nieuw beleid 2027-2030: Informeren bewoners m.b.t. nieuw beleid op meerdere momenten Kosten en begroting inclusief personele inzet (max ½ A4)

Indicatieve kosten: Eenmalige investeringen in materieel: €140.000 – 200.000 Financieringsroutes • Gemeentelijke budgetten • Optioneel: eenmalige subsidie

GBDA VP 02 - Beschermen en versterken leefomgeving icoonsoorten met ecosysteemplannen Naam project Maatregelcategorie

Gebied Opgave(n) in gebied Initiatief nemende partner (penvoerder) Deelnemende partner(s)

Datum Versie

WB VP - Beschermen en versterken leefomgeving icoonsoorten met ecosysteemplannen c) Relevante maatregelen in het gebied voor de opgaven en toekomstperspectief, die ingrijpend en/of complex zijn en/of veel middelen vragen. Voorne-Putten Biodiversiteit watersysteem Biodiversiteit landschap Zuid-Hollands Landschap Natuurvereniging Hollandse Delta Waterschap Hollandse Delta LTO Noord Gemeente Voorne aan Zee Gemeente Nissewaard 03/11/2025 Definitief

Samenvatting project (max 100 woorden)

Het project richt zich op het beschermen en versterken van de leefomgeving van icoonsoorten op Voorne-Putten, zoals de Noorse Woelmuis, Patrijs, Grutto Bittervoorn, Kleine modderkruiper en Konijn. Door ecosysteemplannen te ontwikkelen voor deze ambassadeursoorten wordt gewerkt aan herstel en versterking van het lokale ecosysteem. De plannen brengen knelpunten, kansen en maatregelen in kaart om leefgebieden te verbeteren. Hiermee wordt de biodiversiteit vergroot en wordt gewerkt aan een duurzaam functionerend landschap dat niet alleen de icoonsoorten, maar ook vele meeliftende soorten ten goede komt.

Aanleiding van het project (max ½ A4)

Een ambassadeursoort (oftewel icoonsoort) staat garant voor een ecologisch goed functionerend landschap. Wanneer de ambassadeursoort het goed doet, gaat het ook goed met de andere soorten die afhankelijk zijn van hetzelfde leefgebied (meeliftende soorten). Probleem/opgave • •

Afnemende kwaliteit en samenhang van leefgebieden van icoonsoorten Versnippering van natuurgebieden en beperkte voedsel-, schuil- en voortplantingsmogelijkheden

• •

Gebrek aan gebiedsgerichte plannen die ecologie en beheer structureel verbinden Onvoldoende kennisdeling en samenwerking tussen natuurorganisaties, landbouw en gemeenten

Gemiste kans bij uitblijven actie • • •

Verder achteruitgaan van biodiversiteit en verdwijning van karakteristieke icoonsoorten Verlies van meeliftende soorten Gemiste kans om ecologische waarden te koppelen aan duurzaam agrarisch en recreatief gebruik

Concrete output project max ½ A4)

Type project Planontwikkeling Inhoud & activiteiten • • • • •

Keuze van één of meerdere icoonsoorten in overleg met gebiedspartners Identificatie van knelpunten Opstellen van ecosysteemplannen met analyse van huidig en gewenst ecosysteem Uitwerking van inrichtings- en beheermaatregelen met gebiedspartners Opstellen van uitvoeringsagenda, inclusief monitoring, organisatie en financieringsafspraken

Beoogd resultaat • • • •

Concreet uitgewerkte ecosysteemplannen voor geselecteerde icoonsoorten Duidelijk beeld van maatregelen voor versterking van leefgebieden Verbeterde samenwerking tussen natuur-, landbouw- en overheidsorganisaties Toename van biodiversiteit en robuuste ecologische structuren op VoornePutten

Schaalniveau • Lokaal (Voorne-Putten) Bijdrage doelbereik (max ½ A4) Dit project is het onderzoek wat de grondslag is voor te nemen maatregelen. Deze maatregelen hebben meerdere effecten: Biodiversiteit Landschap Doelbereik: Het project vergroot de biodiversiteit in het landschap door structurele verbetering van leefgebieden voor icoonsoorten.

Biodiversiteit watersysteem Doelbereik: Meer ruimte creëren voor gezonde en robuuste aquatische ecologie.

Risico’s: wat is nog onduidelijk (max ½ A4)

Belangrijkste risico’s • •

Beperkte betrokkenheid of draagvlak bij grondeigenaren en lokale partijen Onvoldoende afstemming met andere lopende gebiedsprojecten

Beheersmaatregelen • •

Vroegtijdige communicatie en participatie van belanghebbenden Integratie van ecosysteemplannen in bestaande gebiedsprogramma’s

Onduidelijkheden om verder uit te zoeken • •

Keuze van icoonsoorten en prioritaire gebieden voor de eerste planfase Beschikbare data over populaties, verspreiding en habitatkwaliteit

Governance, samenwerking en participatie (max ½ A4)

Verantwoordelijkheid uitvoering Zuid-Hollands Landschap: penvoerder, coördinatie en afstemming met partners, opstellen ecosysteemplannen en uitvoeringsagenda Partners en hun rol • Natuurvereniging Hollandse Delta: input leveren ecosysteemplannen en uitvoeringsagenda • Waterschap Hollandse Delta: input leveren ecosysteemplannen en uitvoeringsagenda • LTO noord: input leveren ecosysteemplannen en uitvoeringsagenda • Gemeentes: input leveren ecosysteemplannen en uitvoeringsagenda Externe organisatie & belanghebbenden • Bewoners • Recreanten

Planning en mijlpalen (max ½ A4)

Indicatieve planning 2026 Q1-2: Start project; Selectie icoonsoorten en afbakening plangebieden, start ecologische analyse en stakeholderbijeenkomsten 2026 Q3: Concept ecosysteemplannen gereed 2026 Q4: Afronding ecosysteemplannen en vaststelling door partners

Buiten scope (2027 Q4: Start uitvoering eerste maatregelen en monitoring)

Kosten en begroting inclusief personele inzet (max ½ A4)

Indicatieve begroting: € 70.000-300.000 • Onderzoek: € 35.000-50.000 per ecosysteemplan (voor één soort) • Uitvoeringsmaatregelen onbekend (buiten scope projectvoorstel) Financiering •

Eenmalige subsidieaanvraag bij de provincie

GBDA VP 03 - Exotenbestrijding buiten Natura 2000 Naam project Maatregelcategorie

Gebied Opgave(n) in gebied

Initiatief nemende partner (penvoerder) Deelnemende partner(s)

Datum Versie

GBDA VP - Exotenbestrijding buiten Natura 2000 b) Projecten die beperkte aanvullende middelen vragen of met lichte hulp, bijvoorbeeld door het wegnemen van barrières in regelgeving, het uitvoeren van onderzoek etc., tot uitvoering kunnen komen; Voorne-Putten Exotenbestrijding Biodiversiteit landschap Biodiversiteit watersysteem Toekomst landbouw Provincie Zuid-Holland LTO Voorne-Putten Waterschap Hollandse Delta TBOs: Natuurmonumenten en Zuid-Hollands Landschap Gemeente Voorne aan Zee Gemeente Nissewaard 03/11/2025 Definitief

Samenvatting project (max 100 woorden)

Het project richt zich op het beperken van de impact van invasieve soorten in het agrarisch en natuurgebied van Voorne-Putten buiten formeel aangewezen Natura 2000-gebieden. Door gezamenlijke inspanningen van natuurorganisaties, agrariërs en overheden wordt gewerkt aan een planmatige inventarisatie, bestrijding en preventie van soorten Bamboe, Amerikaanse vogelkers, Mahonie, Rimpelroos, Japanse duizendknoop, Japanse wijnbes, Sneeuwbes, Balsemien en Reuzenberenklauw.. Het project draagt bij aan het behoud van biodiversiteit, het voorkomen van economische schade en het versterken van de ecologische samenhang in het landschap.

Aanleiding van het project (max ½ A4)

Invasieve exoten vormen een groeiend probleem voor biodiversiteit, bodemkwaliteit en gebruik van landbouwgronden. Buiten Natura 2000-gebieden ontbreekt vaak een gestructureerde aanpak, terwijl exoten zich juist daar snel verspreiden en ecologische en economische schade veroorzaken. Op dit moment loopt er een onderzoek van Arcadis naar exoten als drukfactor op de Natura 2000 gebieden. Aan de hand van de uitkomsten zal een plan worden opgesteld voor het terugdringen en het voorkomen van de aanplant van exoten buiten N2000 gebieden. Probleem/opgave

•

• • •

Verspreiding van invasieve soorten zoals Bamboe, Amerikaanse vogelkers, Mahonie, Rimpelroos, Japanse duizendknoop, Japanse wijnbes, Sneeuwbes, Balsemien en Reuzenberenklauw. Verminderde biodiversiteit door verdringing van inheemse flora en fauna. Schade aan landbouwpercelen en infrastructuur (wortelopdruk, verlies van productiegrond). Gebrek aan afstemming tussen agrariërs en natuurorganisaties buiten Natura 2000-gebieden.

Gemiste kans bij uitblijven actie • • •

Vroegtijdige beheersing/eliminatie van exoten waardoor kosten worden bespaardOnherstelbaar verlies van specifieke habitats en soorten. Verminderde productiviteit van landbouwgrond en hogere onderhoudskosten. Negatieve impact op ecologische verbindingen.

Concrete output project max ½ A4)

Type project Ondersteuning TBO’s en agrarische sector Inhoud & activiteiten • • • • • • • •

A.d.h.v. uitkomsten Arcadisonderzoek wordt een selectie gemaakt van exoten om te bestrijden. Toevoegingen vanuit gebiedspartners zijn mogelijk Inventariseren van mogelijkheden om dit project te koppelen aan bestaande initiatieven Ontwikkelen van een bestrijdings- en preventieplan voor Voorne-Putten buiten N2000 gebieden i.s.m. agrariërs en natuurorganisaties. Uitrollen van bestrijdings- en preventieplan. Training en kennisuitwisseling tussen agrariërs, natuurorganisaties en gemeenten. Communicatiecampagne gericht op herkenning en melding van exoten. Monitoringprogramma voor langetermijneffecten en verspreidingsbeperking.

Beoogd resultaat • • • •

Gecoördineerde aanpak van exotenbestrijding buiten Natura 2000 op VoornePutten. Meetbare reductie van populaties van prioritaire invasieve soorten. Verminderde schade aan landbouwgrond en biodiversiteitsverlies. Vergrote samenwerking tussen stakeholders en versterkte ecologische infrastructuur.

Schaalniveau

Lokaal: Voorne-Putten Bijdrage doelbereik (max ½ A4) Robuustheid tegen exoten Doelbereik: stabiele ecosystemen beter bestand tegen invasieve exoten bv. Rivierkreeften Biodiversiteit Landschap Doelbereik: Synergie met Groenblauwe dooradering en aquatische ecologie Biodiversiteit watersysteem Doelbereik: Meer ruimte creëren voor aquatische ecologie Toekomst landbouw Doelbereik: Betere risicobeheersing wateroverlast en -tekort. Versterkte economische concurrentiekracht Risico’s: wat is nog onduidelijk (max ½ A4)

Belangrijkste risico’s • • •

Onvoldoende betrokkenheid van alle relevante stakeholders. Herbesmetting vanuit particuliere tuinen of ongecontroleerde terreinen. Onvoldoende budget voor langdurige opvolging en monitoring.

Beheersmaatregelen • • •

Formele samenwerkingsovereenkomsten tussen agrarische collectieven, natuurorganisaties en gemeenten. Publieksvoorlichting en afspraken over tuinafvalbeheer en exotenverwijdering. Opname van opvolgmonitoring in projectbudget en planning.

Onduidelijkheden om verder uit te zoeken • • •

Exacte omvang en verspreidingskaart van relevante exoten in het gebied. Meest effectieve methoden per soort en terreintype zonder negatieve neveneffecten. Potentiële financieringsbronnen voor structurele bestrijding.

Governance, samenwerking en participatie (max ½ A4)

Verantwoordelijkheid uitvoering Provincie Zuid-Holland: penvoerder, coördinatie project Partners en hun rol

•

•

• •

•

LTO Voorne-Putten: input vanuit agrarische sector m.b.t. overlast gevende invasieve soorten in de landbouw, meedenken aan haalbare strategieën waarin agrarische ondernemers een rol kunnen spelen in de bestrijding en preventie Waterschap Hollandse Delta: input vanuit waterschap m.b.t. overlast gevende invasieve soorten in het watersysteem, meedenken aan haalbare strategieën waarin het waterschap een rol kan spelen in de bestrijding en preventie, voorlichting bewoners TBOs: kennisdeling over soorten en effectieve aanpak exotenbestrijding Gemeente Voorne aan Zee: meedenken aan haalbare strategieën waarin de gemeente een rol kan spelen in de bestrijding en preventie, voorlichting bewoners Gemeente Nissewaard: meedenken aan haalbare strategieën waarin de gemeente een rol kan spelen in de bestrijding en preventie, voorlichting bewoners

Externe organisatie & belanghebbenden •

Bewoners

Planning en mijlpalen (max ½ A4)

2026 Q1: Projectopstart selectie soorten, inventarisatie exotenlocaties, opstellen uniforme bestrijdingsmethoden en starten pilotlocaties 2026 - 2027: Uitvoering eerste bestrijdingsrondes en herstelmaatregelen, communicatie naar bewoners 2027 Q4: Evaluatie effecten pilots en bijstelling aanpak 2028 Q1: Opschaling naar bredere gebiedsaanpak, eindrapportage eerste projectfase en besluitvorming over vervolg Kosten en begroting inclusief personele inzet (max ½ A4)

Indicatieve begroting: 380.000 – 500.000 Plannen maken: € 20.000-30.000 per exoot. Uitvoering door gemeenten: €100.000 per jaar Financiering • Eigen middelen provincie • Aanvullende financiering vanuit het Rijk • Overige mogelijkheden om uit te zoeken: Natuurpact en Programma Natuur

GBDA VP 04 - Meer toevoegingen niet-productieve blauwelementen op agrarische bedrijven Naam project Maatregelcategorie

Gebied Opgave(n) in gebied

Initiatief nemende partner (penvoerder) Deelnemende partner(s) Datum Versie

GBDA VP - Meer toevoegingen niet-productieve blauwelementen op agrarische bedrijven b) Projecten die beperkte aanvullende middelen vragen of met lichte hulp, bijvoorbeeld door het wegnemen van barrières in regelgeving, het uitvoeren van onderzoek etc., tot uitvoering kunnen komen; Voorne-Putten Robuust watersysteem Biodiversiteit watersysteem Balans vinden tussen landbouwproductie en natuurdoelen Provincie Zuid-Holland Agrariërs Agrarisch collectief 06/10/2025 Definitief

Samenvatting project (max 100 woorden)

Om de aquatische ecologie op Voorne-Putten te versterken, stimuleert dit project agrarische ondernemers om extra niet-productieve blauwelementen te realiseren zoals natuurvriendelijke oevers en helofytensloten. Via een aanvullende subsidieronde en gerichte voorlichting worden meer agrariërs bereikt en ondersteund bij de aanvraag. Dit draagt bij aan een robuuster, klimaatbestendiger en ecologisch gezonder watersysteem binnen het agrarisch landschap van Voorne-Putten. Aanleiding van het project (max ½ A4)

In de vorige GLB-subsidieronde voor niet-productieve investeringen is een begin gemaakt met het versterken van blauwelementen op agrarische gronden. De huidige inzet blijkt echter onvoldoende om de gewenste ecologische robuustheid van het watersysteem op Voorne-Putten te bereiken. Probleem/opgave • • •

Te beperkt areaal aan natuurvriendelijke oevers en waterzuiverende elementen op agrarisch terrein. Fragmentarische aanleg van blauwelementen, waardoor samenhang en ecologische werking beperkt zijn. Onvoldoende kennis bij agrariërs over ecologische meerwaarde voor bedrijfsvoering en subsidiekansen.

•

Beperkte capaciteit of ervaring bij agrariërs om succesvolle subsidieaanvragen te doen.

Gemiste kans bij uitblijven actie • •

Lagere waterkwaliteit en verminderde ecologische diversiteit in sloten en plassen. Gemiste koppelkansen tussen landbouw, waterbeheer en natuurontwikkeling.

Concrete output project max ½ A4)

Type project Subsidie en fysieke maatregelen Inhoud & activiteiten • • •

Organiseren van een aanvullende aanvraagronde voor GLB-niet-productieve investeringen (blauwelementen). Actieve werving van agrariërs via bijeenkomsten, veldexcursies en digitale communicatie. Hierbij gebruik maken van keukentafelgesprekken als onderdeel van het plan “GBDA ZH eilanden”. Ontwikkelen van praktische voorlichtingsmaterialen over ecologische en financiële baten.

Beoogd resultaat • • • •

Minimaal 20 nieuwe of uitgebreid versterkte blauwelementen op agrarische bedrijven. Verbeterde waterkwaliteit en biodiversiteit in agrarische watersystemen. Vergroting van kennis en betrokkenheid van agrariërs bij ecologisch waterbeheer. Structurele samenwerking tussen landbouw, waterschap en natuurpartijen op Voorne-Putten.

Schaalniveau • Lokaal (Voorne-Putten) Bijdrage doelbereik (max ½ A4) Biodiversiteit watersysteem Doelbereik: Meer ruimte creëren voor aquatische ecologie Landbouwemissies Doelbereik: Vermindering van nutriëntenbelasting, betere waterkwaliteit Biodiversiteit Landschap Doelbereik: Synergie met Groenblauwe dooradering en aquatische ecologie

Risico’s: wat is nog onduidelijk (max ½ A4)

Belangrijkste risico’s • •

Lage deelname door beperkte bekendheid of tijd bij agrariërs. Beperkte capaciteit voor begeleiding.

Beheersmaatregelen • •

Vroegtijdige en actieve communicatiecampagne via agrarische netwerken en waterschap. Inzet van een projectcoördinator om aanvraagbegeleiding te stroomlijnen.

Onduidelijkheden om verder uit te zoeken • • •

Exacte voorwaarden en budget van de tweede subsidieronde. Ruimtelijke prioriteiten (gebieden met grootste ecologische winst). Beheerverantwoordelijkheden na aanleg van blauwelementen.

Governance, samenwerking en participatie (max ½ A4)

Verantwoordelijkheid uitvoering Provincie Zuid-Holland Rol: optuigen en openstellen nieuwe subsidieronde niet-productieve investeringen landbouw, voorlichting en ondersteuning bieden bij aanvragen Partners en hun rol • Agrariërs: aanvragen indienen en maatregelen implementeren • Agrarisch Collectief: actieve werving van agrariërs via bijeenkomsten, veldexcursies en digitale communicatie. Hierbij gebruik maken van keukentafelgesprekken als onderdeel van het plan “GBDA ZH eilanden”. Ontwikkelen van praktische voorlichtingsmaterialen over ecologische en financiële baten. Externe organisatie & belanghebbenden Waterschap Hollandse Delta

Planning en mijlpalen (max ½ A4)

2026 Q1 – Q2: Ontwikkeling voorlichtingsmateriaal en communicatiecampagne 2026 Q3 - Q4: Start aanvullende aanvraagronde GLB-niet-productieve investeringen. Begeleiding eerste aanvragen en opstart uitvoering op bedrijfsniveau 2027 Q1: Evaluatie van aantal goedgekeurde aanvragen m.b.t. doelbereik

Kosten en begroting inclusief personele inzet (max ½ A4)

Indicatieve kosten: 30.000 Voorlichtingsmateriaal ontwikkelen: 10.000 Communicatiecampagne en keukentafelgesprekken: 15,000 Veldexcursies: 5.000 • Financiering: • GLB subsidie • In-kind uren Provincie Zuid-Holland • Financiering overleggen met gebiedspartners voor uren agrarisch collectief

WB VP 01 - Communicatie over verziltingsrisico's Naam project Maatregelcategorie

Gebied Opgave(n) in gebied Initiatief nemende partner (penvoerder) Deelnemende partner(s) Datum Versie

WB VP - Communicatie over verziltingsrisico's b) Projecten die beperkte aanvullende middelen vragen of met lichte hulp, bijvoorbeeld door het wegnemen van barrières in regelgeving, het uitvoeren van onderzoek etc., tot uitvoering kunnen komen; Voorne-Putten (Toekomstig) zoetwatertekort o.a. door verzilting WSHD, Gemeente Voorne aan Zee & Nissewaard, Provincie Zuid-Holland, LTO Noord Natuurpartijen en recreatiepartijen 03/11/2025 Definitief

Samenvatting project (max 100 woorden)

Dit project richt zich op het vergroten van de bewustwording onder bewoners, agrariërs, industrie en andere watergebruikers op Voorne-Putten over de toenemende risico’s van verzilting en de gevolgen daarvan voor watergebruik. Door gerichte informatievoorziening en activatie worden zij geïnformeerd over verzilting en wat zij zelf kunnen doen om schade te voorkomen en de beschikbaarheid van zoet water te waarborgen. Het project ondersteunt zo een bredere draagvlakvorming en versterkt lokaal klimaatadaptatievermogen. Aanleiding van het project (max ½ A4)

De kennis en bekendheid rondom verziltingsrisico’s is onder watergebruikers op Voorne-Putten beperkt. Klimaatverandering en zeespiegelstijging versterken het verziltingsprobleem, terwijl zoetwatervoorziening onder druk staat. Zonder bewustwording en actieve deelname is er weinig draagkracht voor maatregelen en blijft effectieve verziltingbestrijding achter en groeit het risico op schade aan landbouw en natuur. Probleem/opgave • • •

Beperkte kennis over verziltingsrisico's bij gebruikers Onvoldoende inzicht in wat watergebruikers zelf kunnen doen ter voorkoming Conflicterende belangen en ontbrekend collectief bewustzijn

Gemiste kans bij uitblijven actie • •

Geen draagvlak op Voorne-Putten voor maatregelen Verlies van productieve landbouwgrond en verslechterde natuurwaarden

Concrete output project max ½ A4)

Type project Educatie-, bewustzijns- en communicatieproject Inhoud & activiteiten • • •

Ontwikkelen en verspreiden van begrijpelijke voorlichtingsmaterialen (online en offline) Organiseren van workshops en informatiebijeenkomsten voor bewoners, agrariërs en industrie Samenwerking met lokale media, waterschappen en agrarische verenigingen

Beoogd resultaat • • •

Verhoogde kennis en bewustwording over verzilting onder doelgroep Verbeterde samenwerking en communicatie tussen stakeholders Preventie van verziltingsschade door draagvlak voor maatregelen en implementatie van eigen acties van gebruikers

Schaalniveau Lokaal (Voorne-Putten)

Bijdrage doelbereik (max ½ A4) Waterkwantiteit Doelbereik: Een watersysteem wat zelfs in lange periodes van droogte genoeg zoet water kan bieden aan alle watergebruikers Waterkwaliteit Doelbereik: Goede chemische waterkwaliteit Biodiversiteit watersysteem Doelbereik: Meer ruimte creëren voor aquatische ecologie Toekomst landbouw Doelbereik: Betere risicobeheersing wateroverlast en -tekort. Versterkte economische concurrentiekracht

Risico’s: wat is nog onduidelijk (max ½ A4)

Belangrijkste risico’s Moeilijke bereikbaarheid en betrokkenheid van alle relevante doelgroepen Onduidelijkheid of complexiteit over verzilting werkt ontmoedigend Gebrek aan vervolgacties na initiële bewustwording Beheersmaatregelen

• • •

Gebruik van heldere, toegankelijke taal en diverse communicatiekanalen Betrekken van bestaande kanalen en organisaties Samenwerken met andere eilanden die ook risico lopen te verzilten

Onduidelijkheden om verder uit te zoeken • NVT Governance, samenwerking en participatie (max ½ A4)

Verantwoordelijkheid uitvoering WSHD, Gemeente Voorne aan Zee & Nissewaard, Provincie Zuid-Holland, LTO Noord: opdracht delegeren naar programmamanagement: uitzetten educatie en communicatieopdracht, controle op inhoud en kwaliteit, link met waterschap, provincie, boerenorganisaties en lokale media Partners en hun rol • Natuurpartijen: communicatie resultaten naar recreanten • Recreatiepartijen: communicatie resultaten naar recreanten Externe organisatie & belanghebbenden • Agrariërs • Bewoners Planning en mijlpalen (max ½ A4) 2026 Q1: Projectstart, vinden van juiste communciatiepartij 2026 Q2-3: Ontwikkeling van communicatiemateriaal door communciatiepartij. Bepalen van juiste communicatiekanalen, plannen van informatiebijeenkomsten 2026 Q3-4: Lancering informatiecampagnes en houden van informatiebijeenkomsten

Kosten en begroting inclusief personele inzet (max ½ A4)

Indicatieve begroting: € 40.000 Opdrachtgeverschap programma management (44 weken 4 uur € 140): € 24.640 • Extern ontwikkeling voorlichtingsmaterialen: € 10.000 • Extern uitzetten communicatie(materialen): € 5.000 Financiering • Onderling afstemmen met alle gebiedspartners

WB VP 02 - Onderzoeksagenda verzilting Naam project Maatregelcategorie

Gebied Opgave(n) in gebied Initiatief nemende partner (penvoerder) Deelnemende partner(s) Datum Versie

WB VP - Onderzoeksagenda verzilting b) Projecten die beperkte aanvullende middelen vragen of met lichte hulp, bijvoorbeeld door het wegnemen van barrières in regelgeving, het uitvoeren van onderzoek etc., tot uitvoering kunnen komen; Voorne-Putten Robuust watersysteem (Toekomstig) zoetwatertekort o.a. door verzilting WSHD, Gemeente Voorne aan Zee & Nissewaard, Provincie Zuid-Holland, LTO Noord Natuurpartijen en recreatiepartijen 03/11/2025 Definitief

Samenvatting project (max 100 woorden)

Dit project zet de gezamenlijke onderzoeksagenda van gebiedspartners op VoornePutten om in actie: urgente kennisvragen rondom verzilting en zoetwatertekort worden onderzocht, gericht op het ontwikkelen van handelingsperspectieven en concrete maatregelen voor zowel de korte als de lange termijn. Het onderzoek ondersteunt natuur, landbouw, waterbeheer en leefbaarheid door inzicht te bieden in huidige risico’s, effectiviteit van maatregelen, en toekomstbestendigheid van het gebied. Aanleiding van het project (max ½ A4)

Voorne-Putten wordt steeds vaker geconfronteerd met droogte, verzilting en dreigend zoetwatertekort als gevolg van klimaatverandering, zeespiegelstijging en veranderende zoetwateraanvoer. Hoewel er groeiend inzicht is in de mechanismen hierachter, ontbreekt het nog aan toepasbare kennis om de juiste keuzes te maken in landbouw, natuur en waterbeheer. Om bestaande kennis en lopend onderzoek aan te vullen en verder uit te werken voor Voorne-Putten, stellen we hieronder een aantal onderzoeksvragen voor. Samenwerkende gebiedspartijen willen met een heldere onderzoeksagenda concrete antwoorden en handelingsopties ontwikkelen voor toekomstig beleid en beheer. De onderzoeksvragen komen voort uit de problemen die op Voorne-Putten worden veroorzaakt door droogte, verzilting en zoetwatertekort, de leidende principes en bestaand onderzoek (en de kennishiaten daarvan). Probleem/opgave •

Onvoldoende toepasbare kennis over verzilting en zoetwatertekort op VoornePutten

• • •

Onzekerheid over de effectiviteit van (geen) adaptatiemaatregelen op korte en lange termijn Diverse en soms conflicterende belangen in het landelijk gebied (landbouw, natuur, waterveiligheid, recreatie) Gebrek aan handelingsperspectieven vormt een barrière voor besluitvorming en investeringen

Gemiste kans bij uitblijven actie • • •

Risico op schade aan landbouw-, natuur- en recreatiefuncties Geen concrete maatregelen tegen toenemende verzilting en droogte Vertraagde transitie naar robuust water- en bodemsysteem

Concrete output project max ½ A4)

Type project Onderzoeksopdracht Inhoud & activiteiten • Onderzoek o.b.v. de volgende onderzoeksvragen: 1. Wat zijn de (socio-economische) gevolgen van droogte, verzilting en zoetwatertekort als je niets doet? 2. Waar zitten lokale verschillen met andere eigenschappen in het watersysteem op Voorne-Putten en hoe kunnen deze worden benut voor een gefaseerde strategie voor de lange termijn? 3. Hoe kun je op Voorne-Putten efficiënter doorspoelen om minder afhankelijk te zijn van de aanvoer van zoetwater? 4. Is de praktijk uit de glastuinbouw om water in diepe grondwaterlagen op te slaan ook toepasbaar voor de landbouw? 5. Wat zijn maatregelen om het risico op verdroging van Voornes Duin te beperken en wat is daarvoor nodig? 6. Welke type planten en gewassen zijn waar wenselijk voor meer robuustheid bij een minder stabiel aanbod van zoetwater? 7. Hoe kun je de regio beter benutten om samen tot een robuuste aanpak voor het tekort aan zoetwater te komen? •

Rapportage en vertaling van onderzoeksresultaten naar handelings- en beleidsopties

Beoogd resultaat • • •

Helder inzicht in verziltingsproblematiek en kansrijke maatregelen voor Voorne-Putten Praktische handvatten en implementatiestrategieën voor gebruikers (boeren, waterbeheerders) Onderbouwde keuzes voor beleid, investeringen en beheer in het gebied

•

Verbeterde samenwerking en kennisdeling tussen gebiedspartners

Schaalniveau • Lokaal (Voorne-Putten) Bijdrage doelbereik (max ½ A4) Waterkwantiteit Doelbereik: Een watersysteem wat zelfs in lange periodes van droogte genoeg zoet water kan bieden aan alle watergebruikers Waterkwaliteit Doelbereik: Goede chemische waterkwaliteit Biodiversiteit watersysteem Doelbereik: Meer ruimte creëren voor aquatische ecologie Toekomst landbouw Doelbereik: Betere risicobeheersing wateroverlast en -tekort. Versterkte economische concurrentiekracht Risico’s: wat is nog onduidelijk (max ½ A4)

Belangrijkste risico’s • •

Onvolledige onderzoeksresultaten door beperkte data Moeilijke operationalisering van kennis naar praktijkmaatregelen

Beheersmaatregelen • • • •

Zorgvuldig opgezette monitoring en meetplannen Continu overleg met gebiedspartners over vorderingen en knelpunten Actieve kennisdeling met landelijke programma’s en andere regio’s Flexibele onderzoeksopzet en tussentijdse aanpassing waar nodig

Onduidelijkheden om verder uit te zoeken •

NVT

Governance, samenwerking en participatie (max ½ A4)

Verantwoordelijkheid uitvoering WSHD, Gemeente Voorne aan Zee & Nissewaard, Provincie Zuid-Holland, LTO Noord: opdracht delegeren naar programmamanagement: uitzetten onderzoeksopdracht, controle op inhoud en kwaliteit, link met waterschap en provincie Partners en hun rol • Waterschap: delen van data waar nodig, omzetten resultaten in beleid

•

Provincie Zuid-Holland, omzetten resultaten in beleid

Externe organisatie & belanghebbenden • Natuurorganisaties • Agrarische organisaties • Agrariërs

Planning en mijlpalen (max ½ A4)

2026 Q1: Opstart uitvoering onderzoeksagenda 2026 Q1-3: Uitvoering onderzoeksagenda 2026 Q4: Oplevering uitkomsten onderzoeksagenda, vertaling uitkomsten naar beleid en eventuele projecten i.s.m. gebiedspartners. Kosten en begroting inclusief personele inzet (max ½ A4)

Indicatieve begroting: € 100.000 Opdrachtgeverschap programma management (44 weken 6 uur € 140): € 36.960 Extern onderzoek: € 65.000 • Onderzoeksvraag 1: € 25.000 • Onderzoeksvraag 2: Meenemen in scope onderzoek Robuust Watersysteem • Onderzoeksvraag 3: Meenemen in scope onderzoek Robuust Watersysteem. • Onderzoeksvraag 4: Opgenomen als separaat project in het portfolio • Onderzoeksvraag 5: Geen, ecohydrologisch onderzoek zal waarschijnlijk door PZH worden uitgevoerd ihkv beheerplan Natura 2000 • Onderzoeksvraag 6: € 40.000 op basis van bundeling bestaande kennis en toepassing op Voorne-Putten • Onderzoeksvraag 7: Geen, is onderdeel van lopende samenwerkingen Financiering Onderling bespreken met de gebiedspartners.

WB VP 03 – Innovatieve waterberging Naam project Maatregelcategorie

Gebied Opgave(n) in gebied Initiatief nemende partner (penvoerder) Deelnemende partner(s) Datum Versie

WB VP – Innovatieve waterberging b) Projecten die beperkte aanvullende middelen vragen of met lichte hulp, bijvoorbeeld door het wegnemen van barrières in regelgeving, het uitvoeren van onderzoek etc., tot uitvoering kunnen komen; Voorne-Putten Robuust watersysteem (Toekomstig) zoetwatertekort o.a. door verzilting WSHD, Gemeente Voorne aan Zee & Nissewaard, Provincie Zuid-Holland, LTO Noord Agrariërs DCMR 03/11/2025 Definitief

Samenvatting project (max 100 woorden)

Het project onderzoekt de mogelijkheden voor ondergrondse zoetwateropslag op Voorne-Putten. Doel is om te bepalen welke vormen van diepe waterberging technisch, hydrologisch en economisch haalbaar zijn, en hoe deze kunnen bijdragen aan een robuust watersysteem. Het onderzoek richt zich op benutting van tijdelijk opgeslagen water in droge perioden voor landbouw en stedelijke doorspoeling, met aandacht voor verziltingsbestrijding en klimaatadaptatie. De resultaten vormen de basis voor toekomstgerichte maatregelen ter versterking van de waterzekerheid en landbouwbestendigheid in het gebied.

Aanleiding van het project (max ½ A4)

De zoetwaterbeschikbaarheid op Voorne-Putten staat onder druk door steeds langere periodes en droogte en verzilting. Vanuit het perspectief van Water en Bodem Sturend is het nodig innovatieve vormen van waterberging te verkennen om de regio weerbaarder te maken. Probleem/opgave • • • •

Toenemende periodes van droogte leiden tot watertekorten in landbouw en natuur. Verzilting bedreigt landbouwproductie en ecologische kwaliteit van oppervlaktewater. Huidige wateraanvoer is volledig afhankelijk van externe bronnen (Haringvliet, Brielse Meer), wat kwetsbaarheid verhoogt. Onvoldoende kennis van lokale ondergrondse geohydrologie.

Gemiste kans bij uitblijven actie • • •

Risico op schade aan landbouw-, natuur- en recreatiefuncties Geen concrete maatregelen tegen toenemende verzilting en droogte Vertraagde transitie naar robuust water- en bodemsysteem