Zienswijzenota wijkwarmteplan Bottendaal maart 2021

Zienswijzenota Wijkwarmteplan Bottendaal Maart 2021

Brieven en huisstijldocumenten / sjab = Huisstijl A4 (staand) Opgesteld door Erik Maessen, 94 36, e.maessen@nijmegen.nl

Inhoudsopgave Zienswijze 1..........................................................................................................................2 Zienswijze 2..........................................................................................................................3 Zienswijze 3..........................................................................................................................4 Zienswijze 5..........................................................................................................................5 Zienswijze 6........................................................................................................................10 Zienswijze 7........................................................................................................................11 Bijeenkomst 28 januari 2021.............................................................................................14

2

Zienswijze 1 Recent was te zien dat elders in Nederland initiatieven zijn om via bestaande aardgasleidingen, waterstofgas aan te leveren. Hele proefwijk is (om)gebouwd qua CV, voordat deze wijk gesloopt werd. Eigenlijk is alles herbruikbaar, zelfs de gasmeter - behalve de CV ketel zelf. Perfect voor oudere huizen zoals in Bottendaal staan. Voorbereidingen vinden nu plaats voor hele gemeenten, en die zijn over 3 a 4 jaar zover om met groene stroom lokaal de waterstof op te wekken en dan via bestaande gasleidingen netwerk naar de huizen te krijgen. Ik wil dit van harte aanbevelen om op te nemen als een alternatief, eigenlijk het meest logische (want minst ingrijpend, zeer goed passend bij dit soort wijken, en economisch efficiënt) alternatief. Overweging De optie waterstofgas is opgenomen in het wijkwarmteplan en als minder kansrijk beoordeeld vanwege de hoge kosten en de huidige productiemethode waarmee veel CO2 wordt uitgestoten. Tevens is in het plan opgenomen dat we de ontwikkelingen blijven volgen zodat we de plannen kunnen aanpassen wanneer daar aanleiding voor is. We nemen uiterlijk 2027 een definitief besluit over het alternatief voor aardgas. Conclusie Vanwege het feit dat deze optie al wordt vermeld is aanpassing van het Wijkwarmteplan op dit punt niet noodzakelijk.

Zienswijze 2 Wij krijgen al enige tijd post over de gemeente om Bottendaal aardgasvrij te maken. Bij deze willen wij aangeven dat wij hier tegen zijn. Ten eerste is Bottendaal een oude wijk die hier veel minder geschikt voor is in vergelijking tot een wijk die nieuw gebouwd wordt. Ten tweede zal de omschakeling kosten met zich meebrengen waar wij als bewoners niet voor op willen draaien. Ten derde twijfelen wij aan de efficiëntie en de daadwerkelijke voordelen voor het milieu. We vinden het dus jammer dat wij als bewoners van deze wijk verplicht aan mee moeten doen. Overweging Op landelijk niveau is in het Klimaatakkoord afgesproken om vanaf 2050 geen aardgas meer te gebruiken. Dat geldt dus voor alle wijken in Nederland. Het Wijkwarmteplan Bottendaal is een eerste stap om deze doelen te bereiken. In Nijmegen heeft de gemeenteraad in 2013 besloten dat Nijmegen vanaf 2045 klimaatneutraal is. In de in 2018 door de gemeenteraad vastgestelde Warmtevisie voor Nijmegen is o.a. voor de wijk Bottendaal het jaar 2035 genoemd als streefdatum waarop de wijk geen aardgas meer gebruikt. 3

In het plan staat nergens vermeld dat we woningeigenaren gaan verplichten om investeringen te doen. We willen ze er wel op wijzen dat het goed is om bij renovaties rekening te houden met de aardgasvrije toekomst. Overigens betalen veel isolerende maatregelen zich terug door een verlaging van de energierekening. Het streven daarbij is dat het voor de huiseigenaar kostenneutraal moet zijn. Met kosten neutraal bedoelen we dat de maandlasten niet mogen stijgen. Verder wordt erop gewezen dat het hebben van een vrije keus en de financiering belangrijke aandachtspunten zijn. Dit onderschrijven wij volledig. Conclusie Zienswijze 2 geeft een mening over de haalbaarheid van de energietransitie in oude wijken weer en leidt niet tot een aanpassing van het Wijkwarmteplan Hengstdal.

Zienswijze 3 Duurzamer wonen en minder energie verbruiken. Doelen waar wij helemaal achter staan! Daarom willen wij graag een goed geïsoleerde woning. Want een goed geïsoleerde woning is de meest effectieve manier om energie te besparen. Helaas heeft onze huurwoning van Talis in veel ruimtes nog enkel glas (keuken, badkamer, slaapkamer en gang). Hierdoor verliezen we veel warmte en energie. Talis gaat dit (pas) in 2022 aanpakken. Dat vinden we erg jammer omdat wij ook graag minder energie willen verbruiken en comfortabel willen wonen. Ik las in de publieksversie van het wijkwarmteplan dat Talis al haar woningen heeft verduurzaamd tot energielabel C. Maar onze woning valt daar dus helaas niet onder. Wij zouden willen dat Talis eerder dan 2022 aan de slag gaat met het zetten van dubbel glas. Misschien kunt u hier een rol in spelen? Of misschien heeft u tips over hoe wij het proces kunnen versnellen? We horen graag van u. Overweging De opmerkingen en vragen aan Talis zijn in overleg doorgegeven aan de woningcorporatie zodat zij voor een adequate reactie kunnen zorgen. Conclusie In zienswijze 3 wordt een persoonlijke ervaring beschreven die niet tot een aanpassing van het Wijkwarmteplan Bottendaal leidt.

Zienswijze 4 Wanneer Alliander de bestaande gasleidingen er alvast uit de grond haalt dan is de keuze voor waterstof voor de wijk vooralsnog geschrapt. Is dat om het aantal keuzes te elimineren? 4

Zorg dat de kleine particuliere verhuurder wel TIJDIG zich op nieuwe ontwikkelingen kan voorbereiden. Zeker wanneer het beleid is dat huurders niet of nauwelijks hoeven bij te dragen en wij als verhuurder, op last van de gemeente Nijmegen, alles mogen/moeten gaan betalen zonder dat wij dat ook door kunnen berekenen aan de huurders. Dit zijn zaken die toch snel aan de orde komen. Of worden we weer weggezet als huisjesmelkers. Overweging De optie waterstofgas is opgenomen in het wijkwarmteplan en als minder kansrijk beoordeeld vanwege de hoge kosten en de huidige productiemethode waarmee veel CO2 wordt uitgestoten. Tevens is in het plan opgenomen dat we de ontwikkelingen blijven volgen zodat we de plannen kunnen aanpassen wanneer daar aanleiding voor is. In het Klimaatakkoord zijn afspraken gemaakt met betrekking tot de te hanteren termijnen. We nemen uiterlijk 2027 een definitief besluit over het alternatief voor aardgas. De huiseigenaren hebben daarna nog 8 jaar de tijd om zich voor te bereiden op het gekozen alternatief. Conclusie De afspraken in het Klimaatakkoord met betrekking tot de te hanteren termijnen worden in het Wijkwarmteplan gehanteerd. Zienswijze 4 leidt daarom niet tot aanpassing van het Wijkwarmteplan.

Zienswijze 5 Algemeen Vooral duidelijk is dat er nog veel onduidelijk is. Het lijkt er op dat vooral naar de kostenkant wordt gekeken en onvoldoende naar duurzaamheid. Er wordt veel gesproken over ‘we’. Niet altijd is duidelijk wie die ‘we’ zijn. Er wordt gezegd dat er nog veel onderzoek nodig is, maar blijkbaar is het eindbeeld al wel bepaald (laatste punt op pag. 19): “het eindbeeld is dat een warmtenet het meest reële aardgasvrije alternatief is, waarbij voor de panden op het Dobbelmanterrein met warmtepompen gewerkt kan worden”. Dat roept ook nog de vraag op: welke panden? Er staan stadswoningen, boven- en benedenwoningen en appartementen. De gemeente gaat er vanuit dat alle doorgerekende varianten meer kosten met zich meebrengen dan mensen nu betalen voor aardgas. Is dan het uitgangspunt dat een variant nooit duurder mag zijn dan aardgas? Waarom? Op diverse plekken in het plan wordt over het Dobbelmanterrein gesproken (zie hiervoor), maar m.i. niet altijd even logisch of duidelijk. In Bijlage 1, de Businesscase zijn de appartementen in het Dobbelmancomplex overigens niet opgenomen. Waarom niet? De bewoners van Bottendaal worden uitgenodigd voor digitale bijeenkomsten waarin het plan wordt toegelicht en mensen vragen en opmerkingen kunnen inbrengen. Wat schetst mijn verbazing als ik lees dat er in twee rondes vier onderwerpen in vier groepen besproken zullen gaan worden.

Dat gaat toch een stap verder dan reactie geven op het wijkwarmteplan. Waarom niet gewacht tot de reactietermijn is verstreken? En dan vervolgens met die reacties aan de slag gaan.

5

Per pagina Pagina 6: Bij het begin van het proces zijn er 4 bewonerswerkgroepen in het leven geroepen die zich moesten richten op de mensen, de huizen, de technieken en de financiering, maar … is het niet bij uitstek een taak voor de gemeente om hier inzicht in te hebben, dan wel te krijgen? Bij dit wijkwarmteplan zit een Businesscase Bottendaal van CE Delft, waarin een beschrijving wordt gegeven van de typen huizen, technieken en financiën, met een vergelijking wat dit allemaal financieel betekent per type huis en techniek. CE Delft krijgt hier neem ik aan goed voor betaald. De werkgroepen bestaan uit goedbedoelende vrijwilligers, die voor niets en in hun vrije tijd, zaken moesten gaan uitzoeken. Maar waarom? Wat is als resultaat uit die werkgroepen gekomen, anders dan wat er in de Businesscase staat? Is er nu één bewonerswerkgroep of zijn er nog steeds meerdere? Dat is in het plan niet duidelijk. Pag. 7: Onder het kopje leefbaarheid wordt gewezen op het grote aantal kleine VVE’s en dat er daarnaast een paar grote VVE’s zijn op het voormalige Dobbelmanterrein. Deze laatste VVE’s komen echter niet voor in de Businesscase, waarin deze nieuwe appartementen niet als woningcategorie zijn opgenomen. Zie opmerking hiervoor. Pag. 8: Bij de Energielabels wordt voor het Dobbelmanterrein aangegeven dat deze label A is.

Blijkens de aanvragen voor het Energielabel blijkt echter dat dit niet klopt, maar label B moet zijn. Label A is alleen van toepassing als er ook nog zonnepanelen zijn aangebracht. Pag. 12: Er wordt gesteld dat waterstof op termijn aardgas zou kunnen vervangen met beperkte aanpassingen aan het gasnet en de installaties. Dan is de vraag hoe zich dat verhoudt tot de tekst op pag. 27. Daarin staat wat netbeheerder Liander doet: verwijderen van gasnet waar mogelijk. Waarom zou je dit doen als je nog niet weet wat de alternatieven worden? Een individuele warmtepomp wordt als goede oplossing gezien in minder dicht bebouwd gebied. Kan de conclusie dan niet zijn dat dit in Bottendaal niet gewenst is? Het gebied is wèl dichtbebouwd. Dit nog los van het feit dat er een aanzienlijke verzwaring van het elektriciteitsnet zal moeten komen. Pag. 14: Daar staat dat de keuzemogelijkheden zijn besproken met de bewoners. Wordt hier niet de bewonerswerkgroep bedoeld? Dat is niet synoniem met de bewoners van Bottendaal. Pag. 17: Wat wordt bedoeld met de zin: De hoogbouw kan gebruik blijven maken van de bestaande collectieve voorzieningen. Pag 19: zoals ook onder het kopje Algemeen al gemeld: waarom nu al een eindbeeld aangeven als er nog zoveel onduidelijk is?

6

Pag. 20: De verhuurders van ongeveer 30% van de woningen zijn niet bekend bij de gemeente. Wat gaat de gemeente hieraan doen? Het gaat toch om een aanzienlijk deel van de woningen. Het wordt nu alleen geconstateerd. Pag. 21: er wordt gesproken over een pilot bij de nieuwbouwappartementen. Wie gaat deze pilot doen? Er staat dat onderzocht wordt hoe energie-efficiënt de huidige collectieve systemen zijn etc. Maar wie onderzoekt dat dan? Is de bedoeling dat dit neergelegd wordt bij de bewoners? Wat is de relatie met wat er op pag. 25 staat over wat de bewonersgroep in samenwerking met de gemeente doet? Pag. 23: Wat vinden de bewoners? Staat er, maar het gaat om de bewonerswerkgroep. Dat is niet per se synoniem met de bewoners van Bottendaal. Er wordt bij de isolatie van woningen in kleine VVE’s geconstateerd dat het maken van gezamenlijke afspraken lastig is. Hoe gaat dit dan aangepakt worden? Zie opmerking bij pag. 7 Pag 24: De constatering dat ‘een goed geïsoleerd huis comfortabel warm in de winter is en koel in de zomer’ klopt niet. De appartementen in het Dobbelmancomplex zijn goed geïsoleerd, maar zeker niet koel in de zomer. T.a.v. de Conclusies Onder punt 5 van de Conclusies staat: Dit doet de gemeente etc.

Wat gaat de gemeente doen om de onbekende eigenaren (30%) op te sporen? Wanneer en met wie worden gesprekken gestart met grote VVE’s om collectieve gasgestookte verwarmingsketels te vervangen met duurzame alternatieven? Er is een kopje ‘Ideeën van de bewonerswerkgroep’, maar niet ‘Dit doet de bewonerswerkgroep’. Dit zijn nog geen acties. Wie werkt die ideeën uit en wie voert ze uit of worden ze wel uitgewerkt en uitgevoerd? Bij Talis staat: ‘kennis delen’. Hoe gaat dat gebeuren? Wat is de bijdrage van Talis tot nu toe geweest aan de energietransitie anders dan zitting hebben in de Projectgroep? Bij Liander staat: ‘verwijderen van gasnet waar mogelijk’. Dit is toch volstrekt onwenselijk als nog zoveel onduidelijk is? Onder kopje 6 staat de planning voor 2020 – 2021. Dit moet toch worden bijgesteld. We zitten nu al in 2021. Overweging Algemeen Het wijkwarmteplan voor Bottendaal is samen met betrokken bewoners, bedrijven en instellingen opgesteld. In hoofdstuk 3 worden eerst alle alternatieven beschreven en een eerste selectie gemaakt waarbij een aantal alternatieven afvallen op basis van de criteria: duurzaam, betaalbaar en betrouwbaar. Vervolgens is van 3 alternatieven een financiële 7

doorrekening gemaakt (business case). Hieruit blijkt dat op financiële gronden het warmtenet de meest haalbare variant lijkt te zijn. Omdat het Klimaatakkoord uitgaat van een kostenneutrale transitie is dit een voorwaarde waaraan de varianten getoetst worden. Voor de businesscase is door de bewonersgroep een selectie van meest voorkomende woningtypen gemaakt. Voor deze woningtypen is een doorrekening gemaakt. Daar zit een woningtype uit het voormalige Dobbelmanterrein bij. Er is geen appartement uit dit gebied opgenomen. Dat is een keuze van de bewonersgroep geweest. De digitale avond is juist bedoeld voor het aanscherpen van het plan met inbreng van de deelnemers. Het in kleinere groepen verder discussiëren over bepaalde onderwerpen heeft tot doel dat de deelnemers allemaal in de gelegenheid zijn om aan het woord te komen. Daarom is deze avond juist voorafgaande aan de vaststelling van het Wijkwarmteplan georganiseerd en niet daarna. De reacties worden naast de schriftelijke reacties verwerkt in het plan. Overigens loopt het proces door na vaststelling van het Wijkwarmteplan en worden er komende tijd meer activiteiten georganiseerd waar huiseigenaren hun inbreng kunnen leveren. Pagina 6 De bewoners die zich aangemeld hebben voor de bewonersgroep willen graag betrokken worden bij dit proces.

De bewonersgroep heeft zich onderverdeeld in 4 werkgroepen die vanuit hun interesse een bepaald onderwerp hebben uitgediept. Als gemeente beschikken wij over algemene informatie. Bewoners uit de wijk kennen de situatie beter. Zodoende versterken we elkaar. Zo hebben we samen de opdracht aan CE-Delft geformuleerd om beter antwoord te kunnen geven op vragen die uit het proces tot dan toe zijn gekomen. Inmiddels heeft zich de bewonerswerkgroep zich ontwikkeld tot het bewonersinitiatief Bottendaal Groen!. Pagina 7 De bewonersgroep heeft een selectie gemaakt van de 7 meest voorkomende woningen in Bottendaal. Deze woningen zijn in de business case doorgerekend. Niet alle woningen zijn daarin opgenomen. Pagina 8 In de Nationale Energieatlas van het RVO waarin de energie-labels van woningen staan opgenomen vallen deze woningen onder label A. (https://www.nationaleenergieatlas.nl/kaarten) Pagina 12 Op deze pagina worden alle alternatieven beschreven. Ook de alternatieven die later in dit hoofdstuk afvallen. We blijven de ontwikkelingen op dit gebied volgen. Liander gaat op termijn de gasleidingen die niet meer veilig zijn verwijderen. De verwachting is niet dat dit op korte termijn gaat plaatsvinden. Pagina 14 De keuzes zijn besproken met de bewonersgroep.

8

Pagina 17 De appartementen op het voormalige Dobbelmanterrein worden verwarmd met een collectief verwarmingssysteem. Dit systeem kan blijven functioneren ook wanneer de gasketels worden vervangen door een duurzamer alternatief. Pagina 19 Hier wordt geen eindbeeld geschetst maar aangegeven wat de meest haalbare optie lijkt. Verder onderzoek moet dit nog uitwijzen. Pagina 20 Door activiteiten te herhalen en te blijven organiseren in samenwerking met Bottendaal Groen! willen we steeds meer huiseigenaren bereiken ook via hun huurders. Overigens hebben we al contact met een aantal particuliere huiseigenaren en hopen deze contacten de komende jaren verder uit te breiden. Pagina 21 Deze pilot wordt in samenwerking met een vertegenwoordiging van de VvE opgepakt. Ook op dit vlak is samenwerking noodzakelijk. De woningen zijn immers niet in eigendom van de gemeente. Pagina 23 Dat bepalen de deelnemers van de VvE onderling. Wanneer ondersteuning vanuit de gemeente gewenst of noodzakelijk is bieden wij die via ons loket Duurzaam Wonen + aan. Pagina 24 Wanneer een woning goed geïsoleerd is, de zoninstraling bij de ramen wordt voorkomen en de ramen en deuren worden dichtgehouden dan blijven deze woningen langer koel dan woningen die slecht geïsoleerd zijn. Bij een langdurige warme periode worden uiteindelijk alle woningen warm.

Ten aanzien van de conclusies De gesprekken met een VvE van een appartementencomplex op het voormalig Dobbelmanterrein zijn gestart aangezien deze vertegenwoordigd is in de projectgroep. Vervolgonderzoeken worden nog gestart. De bewonersgroep is een plan aan het opstellen waarin hun ideeën verder worden geconcretiseerd in een activiteitenplanning. Talis heeft nog geen activiteiten ondernomen maar gaat meewerken aan de onderzoeken zoals verwoord in het Wijkwarmteplan. Liander gaat inderdaad waar mogelijk gasleidingen vervangen. Waar mogelijk betekent dat het dan op die plekken, gezien de resultaten van de vervolgonderzoeken, ook mogelijk is. De titel van hoofdstuk 6 dekt de lading inderdaad niet. Conclusie In zienswijze 5 worden voor het overgrote deel vragen gesteld. Inhoudelijk leidt deze zienswijze niet tot aanpassingen van het Wijkwarmteplan. Alleen de titel van hoofdstuk 6 wordt gewijzigd in “Resultaten 2020 en planning 2021”. 9

Zienswijze 6 We hebben elkaar laatst al gesproken tijdens een van de digitale informatieavonden over het wijkwarmteplan voor Bottendaal. Ik vond het een prima avond en naast de uitleg was het leuk om ook met enkele buurtbewoners over het plan en alles wat er mee samenhangt te praten. Tijdens de avond zijn meerdere vragen al beantwoord. Daarna heb ik het plan nogmaals gelezen en nu maak ik graag van de gelegenheid gebruik om mijn reactie op het wijkwarmteplan voor Bottendaal te geven. Ik denk graag mee en hoop op deze manier aan het plan bij te kunnen dragen. Opmerkingen/vragen/suggesties: • Het plan geeft de stand van zaken duidelijk weer. Veel vragen zijn nog (definitief) te beantwoorden en daar wordt niet omheen gedraaid. Die openheid stel ik op prijs. • Wel wordt er al aangegeven wat de kansrijke opties zijn. Op zich kan ik de redeneerlijn volgen. Maar van meerdere opties, ook de kansrijke, is het maar de vraag of ze gerealiseerd kunnen worden. Niet alleen qua techniek maar ook m.b.t. financiële haalbaarheid. Ook is nog niet op voorhand aan te geven welke opties echt duurzaam/duurzamer zijn. De vraag is dus wat kansrijk in dit stadium eigenlijk betekent? Ik denk ondanks alle inspanningen dat het misschien nog iets te vroeg is om echt al over kansrijke opties te spreken. • De thema's woningisolatie en van het gas af lopen in het plan wat door elkaar heen.

Mijn suggestie is om deze meer van elkaar te scheiden: huizen goed isoleren is een voorwaarde voor meerdere opties in het wijkwarmteplan om van het gas af te kunnen. Die link is duidelijk, maar inhoudelijk zou ik van dat isolatie deel een apart traject maken. Het is sowieso verstandig dat een wijk als Bottendaal aan het isoleren gaat. • Wat isoleren betreft wordt gesteld dat het belangrijk is, ambitieus (label B), kostbaar, ingrijpend etc. Tijdens de informatieavond waren er meerdere bewoners met vragen/zorgen hierover. Het zou het goed zijn als dit op de een of andere manier concreter kan worden gemaakt, ongeacht of dat nu in/via het wijkwarmteplan gebeurt of in een apart traject (zie vorige punt). • Ik begrijp de uitleg waarom Bottendaal als een van de pilot-wijken is uitgekozen. Gezien de complexiteit van de wijk zou je ook andersom kunnen redeneren: juist zo'n wijk heeft veel baat bij ervaringen die elders worden opgedaan en is een pilot in Bottendaal misschien iets te ambitieus. • Het plan sluit af met hoofdstuk 5 (vervolg) en 6 (planning). Dit mag van mij wel iets planmatiger worden opgeschreven. Ik twijfel niet aan de intenties en ambities, maar ik vind het prettig als acties overzichtelijk uit worden gezet tegen de tijd, waarbij aan wordt gegeven wie op welk moment wordt betrokken en wie wanneer welke besluiten neemt.

En waarbij duidelijk is hoe de verschillende acties onderling samenhangen om gestelde doelen te bereiken. Ik snap dat dit best lastig is maar zo'n structuur geeft meer richting. En als je dingen bij moet stellen, wat zeker zal gebeuren en logisch is, dan blijkt ook duidelijker wat daar de oorzaak van is. Nu komt het op mij over als vrije grote verzameling aan acties en initiatieven dat als geheel wat minder stuurbaar is. Tot slot, het is volgens mij een interessante maar ook pittige klus gezien alle onduidelijkheden die er nog zijn. Ik blijf het project zeker volgen en denk ik graag mee op de momenten dat daar gelegenheid voor is. Ik hoop niet dat mijn reactie overkomt als negatieve kritiek, ik heb het vooral bedoeld als een suggestie om het plan nog wat scherper neer te kunnen zetten. 10

Mocht je nog vragen hebben dan hoor ik het graag en succes met de verwerking van de reacties. Overweging Met kansrijke opties wordt bedoeld dat deze opties verder onderzocht worden op haalbaarheid. Een belangrijk aspect van deze haalbaarheid wordt bepaald in welke mate de woningen in Bottendaal geïsoleerd kunnen worden. Vandaar dat isoleren en de zoektocht naar alternatieven gezamenlijk behandeld worden. Ook het bepalen van de maximale isolatiegraad van de meest complexe woningen in Bottendaal maakt dus onderdeel uit van de haalbaarheidsstudie. Dit is maatwerk en wordt in het vervolgtraject verder uitgewerkt. Op veel plekken in Nederland worden pilots uitgevoerd. Deze proeftuinen zijn veelal wijken die minder complex zijn dan een wijk als Bottendaal. Omdat het vinden van alternatieven voor een dergelijke wijk meer tijd vergt is het belangrijk om niet te wachten op ervaringen elders. We kunnen dan de tijd nemen om dit in samenwerking met de huiseigenaren gedegen uit te zoeken. Wat betreft de planning heeft u gelijk. In samenwerking met de bewonersgroep zijn we voor 2021 een meer gedetailleerde planning aan het uitwerken. Om deze op te kunnen stellen hebben we meer informatie nodig zoals te toekenning van de subsidie voor het stimuleren van energiebesparende maatregelen (RREW). Inmiddels is deze informatie beschikbaar en kunnen we de planning verder uitwerken.

Conclusie In zienswijze 6 worden suggesties gedaan die in het vervolgtraject verder worden uitgewerkt. Het leidt in dit stadium niet tot aanpassing van het wijkwarmteplan.

Zienswijze 7 reactie op Wijkwarmteplan Bottendaal ‐ Bewonersorganisatie Bottendaal (BOB) – 12 februari 2021 p. 1 van 2 Als Bewonersorganisatie Bottendaal (BOB) willen we graag reageren op het Wijkwarmteplan Bottendaal zoals dit op 15 december 2020 aan de gemeenteraad is voorgelegd. We vinden de aanstaande energietransitie als zodanig in Nederland en Nijmegen een belangrijk thema, en we hopen dat de gemeente Nijmegen kan leren van Bottendaal als proefwijk, niet alleen op het gebied van nieuwe technieken voor warmtevoorziening, maar ook op het gebied van goede samenwerking en goede communicatie met inwoners in wijken en buurten. De onderstaande punten zijn bedoeld als concrete suggesties voor verbetering van de tekst van het nu voorliggende Wijkwarmteplan, dat nog één ronde van aanpassing zal ondergaan voordat het dit voorjaar definitief door de raad zal worden vastgesteld. Tegelijk gaat het ook om punten waar we de gemeente Nijmegen en de gemeenteraad op attent willen maken als aandachtspunten voor het vervolg van het energietransitieproces in onze wijk Bottendaal en in de rest van de stad.

11

Als eerste zijn er twee dingen waar we blij mee zijn in het voorliggende plan en het proces van de afgelopen drie jaar, sinds Bottendaal in 2018 als een pilotwijk door de gemeente werd aangewezen. We hebben als BOB om te beginnen veel vertrouwen in de bewonerswerkgroep die sinds 2018 op verzoek van de gemeente is opgericht, en sindsdien een begin heeft gemaakt met de studie van mogelijkheden binnen de wijk voor een transitie naar duurzaam energieverbruik. In deze groep is veel vakkennis en inzet aanwezig. En verschillende goede ideeën, net als in de wijk als geheel. En ten tweede zijn we het eens met de overall conclusie van het nu voorliggende Wijkwarmteplan, namelijk dat er op dit moment nog geen verantwoorde keuze te maken valt tussen de verschillende mogelijke alternatieven voor warmtevoorziening in deze wijk (zie Publieksversie Wijkwarmteplan Bottendaal p. 4, onder het kopje: Kiezen kan nog niet). Dan naar de punten waar we minder blij mee zijn in het Wijkwarmteplan en het bijbehorende gemeentelijke (communicatie‐)beleid, waar we de volgende kanttekeningen bij willen plaatsen. Als eerste zouden we graag zien dat duidelijker wordt aangegeven in de tekst van het plan, dat Bottendaal niet in alle opzichten een gemakkelijke wijk is om het energietransitieproces in te beginnen.

Bottendaal is hier wel een goede wijk voor uit oogpunt van sociale samenhang: het is een soort dorp in de stad, met relatief veel onderling contact. Er wonen ook veel mensen die zich betrokken voelen bij het milieu, en die kennis hebben op het gebied van duurzame energietechnieken. Maar andere kenmerken maken Bottendaal geen eenvoudige wijk om deze transitie te beginnen. Het BOUWBESTAND is om te beginnen zeer divers: met panden uit alle bouwperioden tussen 1880 en 2020, soms in dezelfde straten zij aan zij. Ook het gemiddeld OPPERVLAK van woningen in de wijk vertoont een grote spreiding: van zeer grote stadsvilla’s aan de St. Annastraat en de Graafseweg, tot zeer kleine gestapelde appartementen (deze laatste in toenemend aantal, óók in oudere panden). En tenslotte is ook wat betreft EIGENDOM de situatie complex: met ruwweg 1/3 van de woningen in handen van particuliere verhuurders (voor verhuur als kamers of de genoemde vaak zeer kleine appartementen), 1/3 in handen van woningbouwcorporatie Talis en 1/3 in bezit van eigenaarbewoners. Het woningbestand van Talis vertoont daarbij in deze wijk ook een zeer grote spreiding in bouwjaren: met vooroorlogse panden en complexen uit de jaren 1950, 1980, 1990 en de 21e eeuw. reactie op Wijkwarmteplan Bottendaal ‐ Bewonersorganisatie Bottendaal (BOB) – 12 februari 2021 p.

2 van 2 De bovengenoemde eigenschappen maken van Bottendaal een bijzondere startwijk. De combinatie van het ‘dorpsgevoel’ en groene betrokkenheid onder de bewoners én het gevarieerde bouwbestand wat betreft ouderdom en omvang van de woningen, maakt de wijk bijvoorbeeld geschikt als een PROEFTUIN voor het uittesten van verschillende oplossingsrichtingen in de energietransitie, zowel in technische als organisatorische zin. Een deel van de bewoners en eigenaren zal aan investeringen en acties in dit verband mee willen doen. Anderen zullen liever afwachten, om verschillende redenen. 12

De complexiteit van de wijk op gebied van BOUWBESTAND, gemiddeld OPPERVLAK van woningen en EIGENAARSCHAP van woningen verdient in het Wijkwarmteplan volgens ons echter wel meer aandacht dan hieraan nu wordt gegeven in de versie zoals deze nu aan raad en wijk is voorgelegd. [1] ten eerste is veel meer feitelijke beschrijving van de situatie in de wijk wat ons betreft gewenst, om nader in beeld te brengen hoe gevarieerd de wijk Bottendaal op veel punten is. Het Wijkwarmteplan van Hengstdal (WWPH, daar in Bijlage 1) laat zien dat het mogelijk is een veel gedetailleerder beschrijving toe te voegen aan een Wijkwarmteplan. Wij zouden in die geest graag meer gegevens zien in het Wijkwarmteplan voor Bottendaal op o.a. de volgende punten: ‐ architectonisch samenhangende sub‐buurten binnen Bottendaal (vlg. WWPH B1 p. 1‐2) ‐ onderverdeling in bouwperiodes, de tekst op p. 10 is nu erg summier (vlg. WWPH B1 p. 7‐9) ‐ monumenten en rijksbeschermd stadsgezicht, ook met kaart (vlg. WWPH B1 p. 9) ‐ nadere typering bezit in de wijk van corporaties SSH& en Talis (vlg. WWPH B1 p. 7 en 15‐16) ‐ spreiding in categorieën gemiddeld oppervlak van woningen in de wijk (vlg. WWPH B1 p. 5) ‐ verdeling in hoogbouw en laagbouw, ook met kaart (vlg. WWPH B1 p. 5‐6) ‐ toestand elektra‐ en gasnetwerk in de wijk, ook met kaart (vlg. WWPH B1 op p.

13 en 14) ‐ leeftijd en woongeschiedenis van wijkbewoners, hoe lang in de wijk (vlg. WWPH B1 p. 3) [2] ten tweede is ook meer open communicatie wenselijk over kenmerken die van Bottendaal een minder gemakkelijke pilotwijk maken. Op p. 2 van het plan worden hier nu te simpele kwalificaties voor gebruikt. ‘Eerlijkheid duurt het langst’ lijkt ons hier een betere communicatie‐strategie. Bijvoorbeeld op het gebied van eigenaarschap van de panden. Omdat in Bottendaal (anders dan in andere pilotwijken) slechts ca 30% van de woningen in het bezit is van een woningbouwcorporatie. En bovendien omdat ook een derde van de woningen in Bottendaal in handen is van particuliere verhuurders. Over dit laatste geeft het plan nu op p.5 aan dat het lastig is voor de gemeente om in contact met deze verhurende eigenaren te komen. Wij zijn benieuwd naar de redenen hiervoor, en zien graag meer informatie over hoe de gemeente dit knelpunt wil gaan oplossen. Verder over het gebruik van de termen ‘bewoners’ en ‘wij’ in de huidige versie van het plan. [3] wat betreft de term ‘bewoners’: de tekst gebruikt nu op veel plaatsen dit woord, waar soms eigenaren’ een meer gepaste term zou zijn. Ongeveer 70% van de bewoners in Bottendaal is geen eigenaar van de bewoonde woning.

Het is de eigenaar van een woning die de kosten zal moeten dragen voor aanpassingen aan een woning, en die de keuzes zal gaan maken in dit verband. Bewoners dragen echter wel de gevolgen van die keuzes, in de vorm van stookkosten. Bij een kopje zoals ‘Wat vinden bewoners?’ (publieksversie p. 4) hoort dus ook ‘en wat vinden eigenaren’. [4] en bij het vele ‘wij’ en ‘samen’ in de tekst: dit taalgebruik maskeert nu wie de rapportage heeft opgesteld, en wie er eindverantwoordelijk voor is. Wij stellen voor in de tekst helder aan te geven dat de tekst een ambtelijk product is van de gemeente Nijmegen (met hier en daar een door bewoners aangedragen tekstgedeelte). Nu is niet duidelijk wie er spreekt bij passages zoals bijv. (publieksversie p.4) ‘uiterlijk in 2027 willen we een plan hebben met een alternatief voor aardgas’. 13

Overweging In het Wijkwarmteplan staat vermeld dat de wijk complex is qua bebouwing en bewoners. Gezien bovenstaande reactie wordt dat onvoldoende benadrukt. In de tekst zal dit meer naar voren worden gebracht. Ook de feitelijke beschrijving van de wijk wordt als onvoldoende beoordeeld. De wijkinformatie kan worden aangevuld. Het klopt dat er een groot aantal particuliere verhuurders in de wijk zijn. Vanwege beperkingen die de Algemene Verordening Gegevensbescherming ons oplegt is het niet mogelijk om deze groep direct te benaderen. Door diverse wijkactiviteiten te herhalen en te blijven organiseren in samenwerking met Bottendaal Groen! willen we steeds meer huiseigenaren bereiken ook via hun huurders. Overigens hebben we al contact met een aantal particuliere huiseigenaren en hopen deze contacten de komende jaren verder uit te breiden. In de inleiding is beschreven dat het plan in samenwerking met meerdere belanghebbenden is opgesteld en dat de gemeente eindverantwoordelijk is (zie spelregels, pagina 7). In het stuk is in een aantal passages onvoldoende duidelijk wie er bedoeld wordt. Hieraan wordt aandacht besteed. In passages waar het woord “wij” wordt gebruikt zijn ook daadwerkelijk alle betrokkenen in de wijk aan zet.

Conclusie Zienswijze 7 leidt tot diverse tekstuele aanpassingen om de complexiteit van de wijk meer te benadrukken en meer duidelijkheid te verschaffen over wie er bedoeld wordt met “bewoners” en “wij”. Verder wordt bijlage “De wijk in beeld” aan het plan toegevoegd.

Bijeenkomst 28 januari 2021 De digitale bijeenkomst van 28 januari 2021 heeft geleid tot goede en waardevolle discussies over het wijkwarmteplan. De suggesties hebben met name betrekking op het vervolgtraject. Waar moeten we rekening mee houden bij de vervolgstappen? De resultaten van de discussie leiden niet tot aanpassingen aan het wijkwarmteplan.

14