Vervolgvraag Haalbaarheid ZES Campus Heijendaal

Vervolgvraag haalbaarheidsstudie zero emissiezone stadslogistiek Heijendaal Achtergrond De gemeenteraad van Nijmegen heeft in september 2020 met de vaststelling van het Uitvoeringsprogramma Luchtkwaliteit besloten tot de invoering van drie Zero Emissiezones Stadslogistiek (ZES); de binnenstad, Hof van Holland en Heijendaal. Voor Heijendaal staat in het uitvoeringsprogramma dat de haalbaarheid hiervan samen met de partners op de campus nog wordt onderzocht. De gemeente Nijmegen heeft een kosten/batenanalyse laten uitvoeren door Buck Consultantants International (BCI) en hierbij de (campus)partners nauw betrokken. In het haalbaarheidsonderzoek is onder andere geconcludeerd dat er draagvlak is onder de campuspartners, dat de baten opwegen tegen de kosten en dat het campusterrein een geschikte geografische afbakening van de zone is (variant 2, met Technovium en de Gouverneur). De ambitie om stadslogistiek te verduurzamen wordt gedeeld en past heel goed binnen de ambities van Duurzaam Bereikbaar Heijendaal. De transitie gaat niet vanzelf en een ZES in 2025 is nodig als stok achter de deur. De campuspartners willen voor 2025 al opschalen qua laadinfrastructuur en het optimaliseren van de logistiek. Daarvoor hebben ze in 2019 de Green Deal Zero Emission Stadslogistiek getekend.

Partijen in de Green Deal ZES delen het doel dat in 2025 steden zoveel als mogelijk emissievrij worden beleverd. De campusinstellingen werken hiervoor samen in Living lab Campus Heijendaal. Dit samenwerkingsverband onderzoekt hoe het dagelijkse goederentransport van en naar campus Heijendaal schoner, duurzamer, innovatiever en veiliger kan. Over 25 jaar wordt 19kton CO2 bespaard, 40.000 kilo NOx, 1300 kilo PM10 en 270 kilo PM2,5. De maatschappelijke waarde hiervan is circa 2,4 miljoen. De kosten bedragen circa 2 miljoen, waarvan circa 1,6 miljoen voor de gemeente (proces- en plankosten, camera’s, verkeersborden, handhaving, beheer en onderhoud) en circa 0,4 miljoen voor het bedrijfsleven (wagenparkinvesteringen en/of business cases voor alternatieve oplossingen). Vervolgvraag Tijdens het bestuurlijk overleg Duurzaam Bereikbaar Heijendaal op 14 oktober 2021 is het haalbaarheidsonderzoek besproken en hebben partners de ambitie onderschreven. Wel zouden ze graag nog wat meer inzicht willen krijgen in een aantal praktische en financiële vragen. Samengevat zijn die vragen: Hoeveel van de geschatte €400.000,- (in de periode 2025 tot 2028) zal naar verwachting voor rekening komen van de campuspartners en wat zijn de logistieke en organisatorische consequenties? In deze notitie wordt nader op deze vragen ingegaan.

Logistieke en organisatorische consequenties De zero emissie zone geldt alleen voor bevoorradingsverkeer. Personenauto’s en bussen vallen niet onder deze regeling. Wat betekent ZES voor de leveranciers? Voor leveranciers betekent de invoering van een zero-emissiezone dat ze vanaf 1-1-2025 alleen met schone vrachten bestelauto’s1 op de campus mogen komen of dat ze gebruik moeten maken van een logistieke hub die de goederen Zero Emissie uitlevert. Wel zijn er – net als bij de centrumzone en bij Hof van Holland- landelijke overgangsregelingen: Voor bestaande vrachtauto’s van voor 1-1-2025 geldt een overgangsregeling tot 1-1-2030 in de vorm van een centraal afgegeven ontheffing op kentekenniveau. Daarvoor komen uitsluitend EURO VI-vrachtauto’s in aanmerking die niet ouder zijn dan 5 jaar (bakwagens) en 8 jaar (trekkers). Ook voor bestelauto’s geldt een overgangsregeling. (zie schema hieronder)

Uit de cijfers van Living Lab Heijendaal (2018) komt naar voren dat veruit het grootste deel (ca.75%) van de expeditie naar de campus plaatsvindt met bestelbussen. Het aandeel vrachtwagens is ca. 25% 1

Wat betekent ZES voor de campusinstellingen? Eigen wagenpark Voor de campuspartners betekent de invoering van een zero-emissiezone dat ze ook hun eigen wagenpark moeten gaan vervangen door schonere voertuigen. Vanaf 2025 moeten er schone bestelauto’s staan, in 2030 moeten ook alle vrachtwagens schoon zijn. Ook voor het eigen wagenpark gelden dezelfde landelijke overgangsregelingen. Aanbestedingen De campuspartners moeten in hun nieuwe aanbestedingen eisen op nemen ten aanzien van duurzame logistiek. Ongeacht de Zero Emissie zone gelden er sinds kort voor aanbestedende diensten verplichtingen in het kader van de Clean Vehicle Directive2. Mede daarom verdient het aanbeveling om daar zo spoedig mogelijk mee te beginnen. Meer informatie over het inkoopbeleid is te vinden in de bijlage’(Gids voor ZE inkoop) Infra De campusinstellingen vragen zich af of invoering van een zero-emissie zone betekent dat er op de campus (snel-)laadpunten moeten komen, bijvoorbeeld op de bestaande drie grotere laad-los-locaties en zo ja wat hiervan de kosten zijn voor de campuspartners? Het feit dat het eigen wagenpark in het reguliere vervangingstempo vervangen moet worden door schone voertuigen houdt wel in dat er voor deze voertuigen laadinfrastructuur moet worden aangelegd. Voor ‘bezoekend’ goederenverkeer hoeft geen aparte laadinfrastructuur te worden aangelegd.

Er kan van worden uitgegaan dat deze expeditie-voertuigen grotendeels zullen laden op hun ‘thuisbasis’ of op een hub.3

2

Regeling bevordering schone wegvoertuigen (Clean Vehicles Directive) | PIANOo - Expertisecentrum Aanbesteden 3 Laden voor Logistiek (2021), i.o.v Topsector Logistiek, PowerPoint Presentation (ce.nl)

Wat betekent ZES voor de Gemeente? Communicatie In de landelijke intentieverklaring die is afgesloten tussen de logistieke sector, gemeenten en het rijk staat dat gemeenten minimaal 4 jaar van te voren een zero-emissiezone voor stadslogistiek aankondigen. Deze regel zorgt ervoor dat iedereen zich tijdig kan voorbereiden op de invoering. Het raadsbesluit dateert van september 2020. Op 1 januari 2025 starten de ZE-zones. Nu die haalbaarheidsstudie voor Heijendaal is afgerond met een positief advies, wil de gemeente op korte termijn (1e helft 2022) van start gaan met brede communicatie over de invoering van de drie ZES-gebieden in Nijmegen, waarbij ook campus Heijendaal zonder enig voorbehoud kan worden meegenomen.

Opstellen verkeersbesluit en beleidsregels ontheffingen: Zoals Buck aangeeft in het rapport is het van belang dat er rekening wordt gehouden met spoedzendingen (die komen direct vanuit een centraal magazijn of uit de voorraad van een ander ziekenhuis, dit kan niet altijd emissievrije plaatsvinden). Deze uitzonderingen dienen te worden geregeld door middel van vrijstellingen/ontheffingen (structurele ontheffingen en incidentele dag-ontheffingen). Het uitgangspunt is dat de beleidsregels worden afgestemd met andere gemeenten, zodat er zo veel mogelijk uniformiteit ontstaat, zoals bij bestaande geharmoniseerde milieuzones. Daarbij is het van belang om ontheffingen liefst centraal te verlenen, om de administratieve lasten te beperken. De details van het ontheffingenbeleid dienen nog nader vorm gegeven te worden via de landelijke de werkgroepen ihkv de Uitvoeringsagenda Zero Emissie Stadslogistiek (UAS) Voor invulling van het ontheffingenbeleid dient de gemeente voor Campus Heijendaal het landelijk ontheffingenbeleid te volgen. Daarbij gaat het tenminste om: bijzondere voertuigen, kermis/ circusvoertuigen, exceptioneel transport, verhuisauto’s en voertuigen met een zware laadkraan. Ook op lokaal niveau dient het beleid eenduidig te zijn. Vanwege alle bouwplannen die de komende jaren op stapel staan op de campus, is bouwlogistiek een belangrijk aandachtspunt voor de campuspartners.

Voor bijzondere transporten (zie hierboven) zullen ontheffingen worden verleend. Daarnaast kunnen ook bij deze aanbestedingen eisen worden gesteld of er kan gebruik worden gemaakt van bouwhubs. Bij het project Stationsgebied (Station Nijmegen en alle woningbouw hier omheen) wordt hier op dit moment al ervaring mee op gedaan. In de bouwwereld wordt het gebruik van bouwhubs ook steeds gebruikelijker.

Kosten In het Buck rapport worden de (maatschappelijke) baten over een periode van 25 jaar (=2,4 mln.) afgezet tegen de kosten = ca. 2 miljoen, waarvan circa 1,6 miljoen voor de gemeente (proces- en plankosten, camera’s, verkeersborden, handhaving, beheer en onderhoud) en circa 0,4 miljoen voor de periode 2025-2030 voor de bedrijven die hier goederen en diensten leveren, gezien de directe of indirecte wagenparkinvesteringen (en/of business cases voor alternatieve oplossingen). De campusinstellingen vragen zich af of en zo ja in welke mate extra kosten voor ZE voertuigen of gebruik van logistieke hubs straks aan hen worden doorberekend. Kosten voertuigen De kosten voor elektrische bestelauto’s ontwikkelen zich gunstig. In het eindrapport van Buck (pag. 20) staat hierover: Voor nieuwe elektrische bestelauto’s geldt dat de TCO (total costs of ownership) op dit moment (= rapport is van medio 2021) voor stadslogistieke toepassingen al concurrerend is met de TCO voor dieselbestelauto’s. De verwachting is dat de TCO voor elektrische bestelauto’s richting 2025 verder zal verbeteren. Er is dan gemiddeld genomen sprake van een ‘haalbaar en betaalbaar’, zelfs voordelig alternatief ten opzichte van diesel bestelauto’s. Voor vrachtauto’s zijn in 2025 nog wel meerkosten te verwachten.

Buck heeft deze kosten berekend op basis van de gereden kilometers voor transporten van/naar Campus Heijendaal (zoals ook de baten zijn berekend). De meerkosten van transport met emissievrije vrachtauto’s in de periode tussen 2025 en 2030 van/naar Campus Heijendaal bedraagt in totaal €514.000,- (0,4 mln in Contante Waarde in 2021), ruwweg €100.000,- per jaar. Het gaat hier wel om een tijdelijke kostenpost, immers vanaf 2028 wordt verwacht dat stadslogistiek met emissievrije vrachtauto’s juist voordeliger is dan met diesel vrachtauto’s. De kostenraming dateert van medio 2021. Onlangs is bekend geworden dat er (rijks)subsidies komen die de hierboven genoemde kosten nog zullen reduceren4.

4

Overheid.nl | Consultatie Regeling Aanschafsubsidie Zero Emissie Trucks (AanZET) (internetconsultatie.nl) beoogd is om 40% van de meerkosten van aanschaf t.o.v. een dieselalternatief te dekken.

Doorbelasten kosten Algemeen kan gesteld worden dat eventuele extra kosten belanden in de keten van leverancier, logistiek dienstverlener en afnemer op de campus. In het onderzoek van Buck wordt aangegeven dat nu nog niet met zekerheid te zeggen is of en hoeveel er wordt doorberekend aan de campusinstellingen, maar er zijn verschillende scenario’s denkbaar: De leverancier en/of logistieke dienstverlener verrekenen de extra kosten per keer direct aan de afnemer, in dit geval een campuspartner De leverancier en/of logistieke dienstverlener verrekenen de extra kosten als gevolg van de zero emissie zones in heel Nederland onder al hun klanten De leverancier en/of logistieke dienstverlener dragen de kosten en nemen (al dan niet tijdelijk) genoegen met een lagere marge Kijkend naar de kosten voor de voertuigen lijken de kosten – zeker op termijn - niet hoger te zijn dan bij het gebruik van dieselvoertuigen. Mochten de kosten toch hoger zijn en leveranciers gaan de kosten (al dan niet tijdelijk) doorberekenen, dan is het maar zeer de vraag of leveranciers in hun tarieven onderscheid gaan maken tussen klanten die zich wel of niet in een zero-emissiezone bevinden. In Nijmegen zijn straks 3 zero-emissiezones en in Nederland zijn in totaal 30 tot 40 steden waar een ZES zone wordt ingevoerd. Leveranciers zullen dus sowieso moeten overstappen op schonere voertuigen.

Het is niet aannemelijk dat leveranciers/transporteurs straks een ingewikkeld systeem met gedifferentieerde tarieven gaan hanteren. Het is waarschijnlijker dat eventuele extra kosten worden verwerkt in de tarieven en dat die gaan gelden voor alle klanten. Dan maakt het dus niet uit of je je wel of niet in een zero-emissie zone bevindt. Kosten logistieke hubs De komende jaren zullen zo’n 30 tot 40 grotere steden van Nederland een middelgrote zero emissie-zone voor goederenvervoer in gaan stellen. Dit zal gevolgen hebben voor de voertuigen die gebruikt gaan worden: steeds meer logistieke partijen gaan de komende jaren investeren in elektrische voertuigen. De businesscase voor elektrische bestelbusjes is nu vaak al gunstiger dan die van diesel. De beschikbaarheid en betaalbaarheid van elektrische trucks zal de komende jaren ook steeds groter worden. Omdat we ook de overlast en onveiligheid als gevolg van logistiek willen verminderen, is het daarnaast gewenst om minder voertuigen te krijgen, bijvoorbeeld door bundeling van goederen via een logistieke hub. Dit kan ook een goede oplossing zijn voor bedrijven voor wie de investering in een elektrisch voertuig niet rendabel is omdat ze er niet vaak gebruik van maken. Er zijn nu al logistieke hubs operationeel, maar de invoering van de Zero Emissiezones zal ervoor zorgen dat de businesscase voor die hubs positiever wordt.

Hoe meer er gebruik van wordt gemaakt, hoe efficiënter er gebundeld kan worden en hoe goedkoper de dienstverlening van hubs wordt. Uiteraard levert het meerkosten op als goederen extra moeten worden overgeladen, maar aan de andere kant kunnen leveranciers ook besparen omdat ze niet meer de drukke stad in hoeven te rijden voor de last mile, waar ze vaak veel vertraging ondervinden. Dit is vooral relevant bij deelzendingen. Als de hub ook een opslag-faciliteit heeft, kan een leverancier ook bijv. eens per twee weken een pallet aan materiaal afleveren bij de hub, in plaats van een paar keer per week een deelzending naar de eindbestemming. Die besparingen kunnen verrekend worden met de meerkosten voor de overslag. Daarnaast kunnen de campuspartners bij de inkoop / aanbesteding van (facilitaire) goederen de levering via een hub verplichten of daar extra punten/waardering aan toekennen. Als dat wordt meegenomen in de aanbesteding, zullen er waarschijnlijk geen of zeer beperkt meerkosten zijn. Verandering van afspraken tijdens lopende contracten betekent vaak wel dat tijdelijk wat meerkosten betaald moeten worden. Doordat er nog ca. 3 jaar aanlooptijd is kunnen bestaande contracten worden gerespecteerd en kunnen bundelingsafspraken onderdeel worden bij het vernieuwen van de contracten.

Zowel bij een ZES zone als bij transport via logistieke hubs geldt dat vroegtijdig communiceren over de zones, en daarop anticiperen in contracten met de leveranciers/dienstverleners een positief effect zal hebben op de kosten.

Stappenplan In het rapport van Buck is onderstaand stappenplan opgenomen voor invoering van de ZES Campus Heijendaal [Bron: BCI, haalbaarheidsonderzoek] Activiteit / mijlpaal Principebesluit op basis van onderzoek Zero Emissie zone op Campus Heijendaal Aanstellen projectmanager voorbereiding/versnelling ZE zone Campus Heijendaal Afronden planvorming: Verken mogelijkheden actief ambassadeurschap ZES campuspartners Verken mogelijkheden aanvullend flankerend maatregelenpakket Voorbereiding invoering door projectleider: Uitrol communicatie, ambassadeurschap en flankerende maatregelen Opstellen verkeersbesluit (rekening houdend met unieke situatie campus) Opstellen ontheffingenbeleid (in samenhang met andere ZE zones) Opstellen legesverordening (in samenhang met andere ZE zones) Besluitvorming College van Burgemeester & Wethouders / Raad over verkeersbesluit Landelijke evaluatie RVV 1990 Bezwaar en beroepsperiode verkeersbesluit bij Raad van State Landelijke evaluatie Zero Emissie Stadslogistiek (e.v.t. aanpassing ontheffingenbeleid) Plaatsen camera’s en bebording t.b.v. handhaving Zero Emissie zone Effectuering Zero Emissie zone voor Stadslogistiek op Campus Heijendaal

Globale planning Q3 2021 Q3-4 2021 Q3-4 2021 Q3-4 2021 Q3-4 2021 v.a. Q1-3 2022 2022-2024 Q1-3 2022 Q1-3 2022 Q1-3 2022 Q4 2022 2022 2023 2024 2024 Q1 2025