Verslag Sociaal Raadslieden Nijmegen 2019-2023
Tekst van het document
‘Zonder oordeel’
Juridische hulp
Sociaal Raadslieden Nijmegen Verslag sociaal raadslieden Nijmegen 2019-2023
Oktober 2024 ben ontslagen maar ik krijg geen WW, kan ik nu bijstand krijgen? Waar moet ik aan nken als ik een kamer in mijn huis wil verhuren? Waarom krijg ik geen huurtoeslag? Wat andert er voor mij als ik AOW krijg? Voor deze en veel andere vragen over wat mag en
nijmegen.nl
Dienstverlening sociaal raadslieden Sociaal raadslieden zijn er voor inwoners van Nijmegen met een laag inkomen. De dienstverlening is gratis en onafhankelijk; alles wat besproken wordt is vertrouwelijk.
Naast het geven van informatie, advies en ondersteuning aan individuele burgers signaleren we tekortkomingen in wet- en regelgeving, landelijke of lokale voorzieningen en in de uitvoering van die
Inleiding
regelingen. Daarmee bereiken we voor een grotere groep burgers een verbetering
De tijd gaat snel. Ons laatste officiële verslag verscheen in 2019 en ging over 2018. Toen in 2020 corona uitbrak
van de rechtspositie.
verschoven de prioriteiten en werd de focus vooral gelegd op het blijven aanbieden van juridische hulp, met de
Burgers hebben een groot vertrouwen
nodige aanpassingen; het schrijven van een jaarverslag was even niet het belangrijkste.
in de sociaal raadslieden. Zij voelen zich gehoord en gezien en weten dat wij
Sinds het laatste jaarverslag is de wereld behoorlijk veranderd maar in de cijfers is daar minder van terug te zien.
onafhankelijk werken, ook al zijn we in
Want in tegenstelling tot veel andere organisaties hebben we de (fysieke) deur niet dichtgedaan toen corona
dienst van de gemeente Nijmegen.
uitbrak. In eerste instantie hebben we zes weken geprobeerd de inwoners met juridische vraagstukken tele-
We hebben geen oordeel maar kijken zo
fonisch te helpen maar al snel bleek dat niet efficiënt. Daarna hebben we ons reguliere spreekuur, met een
objectief mogelijk en met een juridische
aantal veiligheidswaarborgen, hervat en ondanks lockdowns steeds voortgezet. Het aantal inwoners dat in 2020
blik naar het vraagstuk. Door niet direct
en 2021 op het spreekuur kwam was daardoor niet lager dan in andere jaren. De vraag naar adequate juridische
te oordelen voelt de burger zich vrij om
hulp is onverminderd groot gebleven, al zijn er wel accentverschillen die in het oog springen.
alles met ons te delen wat van belang kan zijn; daardoor is het mogelijk om
Wat ons en de inwoners van Nijmegen vooral heeft geholpen in de afgelopen jaren is het grote vertrouwen van
een vraagstuk goed uit te diepen. Wij
het bestuur in de sociaal raadslieden. Wij kregen de ruimte en de vrijheid om de inwoners met raad en daad bij
vormen een belangrijke schakel tussen
te staan, mochten tijdens lockdowns spreekuur draaien, inwoners in de Stadswinkel en de andere locaties ontvangen en mochten op kantoor werken voor zover we dat zelf nodig achtten. De waardering daarvoor is groot! In dit verslag kijken we terug naar de afgelopen jaren met het accent op 2023 en blikken we vooruit naar de toekomst.
overheid en de burger, met name omdat Sociaal raadslieden ondersteunen bij
een kettingreactie en ligt armoede op
burgers onzeker zijn en geen contact
complexe en/of juridische vraagstukken
de loer. Die onderlinge samenhang zien
durven op te nemen met die overheid.
en zijn deskundig op veel rechtsgebieden:
tussen verschillende rechtsgebieden
Communicatie is de sleutel en sociaal
uitkeringen en voorzieningen, arbeids-
en daarvoor een strategische aanpak
raadslieden zijn het ‘oliemannetje’:
Chantal van Hulzen
Helma Carpaij
Frank van Cooten
recht, wonen, inkomstenbelasting en
inzetten is de kracht van het raads
vragen worden uitgezet bij de instantie
Josine Janssen
Ivo ter Woord
Laura Rat
toeslagen, trouwen/samenwonen en
liedenwerk.
en het antwoord teruggekoppeld en
(echt)scheiding, consumentenzaken,
uitgelegd in begrijpelijke taal. Daarmee
vreemdelingenrecht etc. Wij onder-
Sociaal raadslieden treden zo nodig op
houden we de verhouding tussen burger
scheiden ons door de integrale aanpak.
als belangenbehartiger van inwoners
en overheid soepel.
“Sociaal raadslieden ondersteunen bij complexe en/of juridische vraagstukken en zijn deskundig op veel rechtsgebieden”
Formatie In de afgelopen jaren is de formatie van sociaal raadslieden structureel uitgebreid. Deels omdat het college na een pilot Toeslagencheck (zie pagina 7)
2
Veel vraagstukken hangen met elkaar
maar vertegenwoordigen hen niet in
de meerwaarde inzag van het raads
samen, burgers rollen (soms ongemerkt)
formele procedures als het gaat om
liedenwerk hetgeen een halve fte extra
van het ene probleem in het andere.
gemeentelijke besluiten. Ook gaan we
opleverde, deels omdat er financiering
Inkomensafhankelijke regelingen zijn
niet mee naar hoorzittingen bij andere
vanuit het Rijk beschikbaar werd gesteld
met elkaar verweven met elkaar. Als er
instanties, vanwege de begrenzing van
(POK-middelen). Inmiddels werken we
iets misgaat in één schakel ontstaat er
onze dienstverlening.
met 6 sociaal raadslieden (5,33 fte).
3
Complexiteit van toeslagen: casus mevrouw S., sinds kort weduwe
Cijfers
Mevrouw S., 52 jaar, komt in juni op het spreekuur met de vraag in hoeverre andere inkomsten worden gekort op haar weduwe-uitkering (ANW); zij ontvangt de ANW
In 5 jaar tijd werden
sinds april, daarvóór had zij geen eigen inkomen. Na de uitleg over de ANW komt het
17.368
gesprek op de toeslagen, want als er ander of meer inkomen komt, dan moet er wellicht een aanpassing plaatsvinden van het toetsingsinkomen voor de toeslagen.
burgers geholpen
Uit het toeslagensysteem blijkt dat de huurtoeslag na het overlijden van haar man nog niet is omgezet op haar naam, dat is de eerste actie. Haar toetsingsinkomen
Jaarlijks hebben we contact met ge-
staat er niet goed in en ook dat wordt gecorrigeerd.
middeld 3.473 inwoners van Nijmegen.
Voor het lopende jaar kan mevrouw een beroep doen op de 10%-regeling1. Na over-
Daarvan vindt 80% plaats tijdens de
lijden van een partner kan een burger verzoeken om het eigen inkomen, dat pas ná
spreekuren in de Stadswinkel, wijk-
het overlijden is ontstaan, niet te laten meetellen in de periode dat de partner nog
centrum Titus Brandsma en wijkcentrum
leefde. Daardoor wordt een terugvordering voorkomen.
Meijhorst en 20% via telefonisch contact
Daarna volgt nog een verrassing: er is al 5 jaar geen huurverhoging meer door
of de mail.
gevoerd bij de huurtoeslag. Mevrouw huurt particulier en had zelf de gewijzigde
De burgers stelden in 5 jaar
36.112 vragen
In 2023 kregen we van 3.484 burgers
7.311 vragen binnen. Gemiddeld
Meest gestelde vragen
opvallend is de toename van vragen
huurprijs moeten doorgeven. De huurprijs staat nog steeds op € 530 terwijl de huur
In de tabel staat een overzicht van de
over vreemdelingenrecht, zie voor
inmiddels € 754 bedraagt. Omdat het niet mogelijk is voor alle voorgaande jaren de
meest gestelde vragen ten opzichte van
meer informatie pagina 16.
huurprijs online te corrigeren stellen we een herzieningsverzoek op waarin wordt
het laatste verslag over 2018. Behalve
gevraagd de huurprijs met terugwerkende kracht aan te passen. Het verzoek wordt
bij terug- en invordering toeslagen en
Toeslagen Belastingdienst
inkomstenbelasting is er een duidelijke
Toeslagen van de Belastingdienst
procentuele stijging te zien van de
vormen een belangrijk onderdeel van
andere onderwerpen.
het inkomen van burgers, met name bij
Anderzijds is er een groep die te weinig
op een aantal punten aan te passen.
degenen die een laag inkomen hebben.
krijgt. Dat ligt deels aan de ingewikkelde
Dit rapport is door de Haagse politiek
legden burgers per gesprek meer dan
gehonoreerd en mevrouw H. ontvangt een nabetaling van ruim € 2.000.
een van de aanbevelingen is het af3
schaffen van de Toeslagenwet. Maar
2 vraagstukken aan ons voor. Van die
De afhankelijkheid van de toeslagen in
Dit maakt burgers kwetsbaar. Ze zijn
wetgeving, die vereist dat je in bepaalde
goed ontvangen en er zijn daadwerkelijk
liefst 68% van de Wajong-gerechtigden,
vragen ging 41% over alle facetten van
combinatie met de complexiteit vertaalt
afhankelijk van de toeslagen om in hun
situaties actief een beroep doet op
wetswijzigingen uit voortgekomen.
die mogelijk recht heeft op een verhoging
inkomstenbelasting en toeslagen van de
zich in veel meer vragen hierover. De ver-
levensonderhoud te voorzien maar
bijzondere regelingen. Dat speelt
Regelmatig horen we dat mensen bang
van hun uitkering via de Toeslagenwet,
Belastingdienst (huur- en zorgtoeslag
schuiving van voorzieningen van rijk naar
tegelijkertijd is het toeslagensysteem
bijvoorbeeld als iemand gaat scheiden
zijn om toeslagen aan te vragen vanwege
vraagt deze niet aan. Deels door on-
en kindgebonden budget). In onder-
gemeente (bijvoorbeeld bij de ALO-kop
zo complex dat veel burgers daar geen
of samenwonen, als een medebewoner
eerdere slechte ervaringen van henzelf
bekendheid met de regeling maar ook
staande tabel staan niet alle onder
en de alleenverdienersproblematiek)
inzicht in hebben.
vertrekt en meer gaat verdienen, als er
of van bekenden. Ook de kinderopvang-
vanwege het woord ‘toeslag’, dat bij
werpen die met inkomstenbelasting en
betekent dat er lokaal beleid moet worden
Het gevolg is dat sommige mensen te veel
een nabetaling van inkomen over een
toeslagaffaire heeft invloed gehad: het
voorbaat angst oproept. Dat betekent
toeslagen te maken hebben, alleen de
gemaakt en maatwerk toegepast; indivi-
toeslag krijgen en met terugvorderingen
ander jaar is geweest of als er afkoop
heeft mensen nog huiveriger gemaakt.
dat zij mogelijk een inkomen hebben
subcategorieën waarover de meeste
duele beoordelingen leveren extra vragen
worden geconfronteerd waar ze geen
van een pensioen is ontvangen. In die
We constateren dat mensen daardoor
dat lager is dan het sociaal minimum.
vragen binnenkwamen.
op over (bijzondere) bijstand. Het meest
rekening mee hebben gehouden.
situaties is actie nodig om de toeslagen
onder het sociaal minimum zitten:
Het wantrouwen bij toeslagen van de
op het juiste niveau te krijgen en dat
zij hebben te weinig geld om rond te
Belastingdienst werkt dus zelfs door in
gebeurt in veel gevallen niet.
komen maar durven geen toeslagen
andere regelingen die niets te maken
aan te vragen.
hebben met die toeslagen.
partner tegen wil en dank’2 uit. Daarin
Daarnaast verwarren burgers (begrijpe-
De complexiteit van het toeslagenstelsel
beschrijft de signaleringscommissie van
lijkerwijs) toeslagen van de Belasting-
is aanleiding geweest voor de pilot
de LOSR welke problemen ontstaan door
dienst met de Toeslagenwet van het
Toeslagencheck, zie pagina 10.
het fenomeen ‘toeslagpartner’ en doet
UWVV. In juni 2024 stuurde het UWV een
de commissie aanbevelingen om de wet
Knelpuntenbrief4 naar de Tweede Kamer;
Aantallen
2018
2019
2020
2021
2022
2023
Aantal cliënten
3081
3465
3304
3529
3586
3484
Aantal vragen
6200
7140
6673
7329
7659
7311
Onderwerpen
2018
%
2019
Aangifte en aanslagen inkomstenbelasting
525
8,5
1190 16,7
976 14,6
1029 14,1
1023 13,4
1064 14,6
Huurtoeslag
290
4,7
851 11,9
734 11,0
1010 13,8
1051 13,7
1006 13,8
Participatiewet
302
4,9
634
8,9
627
9,4
786 10,7
633
8,3
581
8,0
Terug- en invordering toeslagen en inkomstenbelasting
495
8,0
678
9,5
480
7,2
457
6,2
523
6,8
522
7,1
Bijzondere bijstand en voorzieningen minima
225
3,6
443
6,2
389
5,8
388
5,3
530
6,9
453
6,2
Zorgtoeslag
156
2,5
455
6,4
454
6,8
391
5,3
484
6,3
436
6,0
Vreemdelingenrecht
39
0,6
55
0,8
68
1,0
90
1,2
58
0,8
402
5,5
4
%
2020
%
2021
%
2022
%
2023
In 2019 kwam het rapport ‘Toeslag%
1 Wat gebeurt er met de toeslagen na een overlijden? (belastingdienst.nl) 2 sociaalwerknederland.nl/?file=17336&m=1555593970&action=file.download 3 Kamerstuk 31066, nr. 706 | Overheid.nl > Officiële bekendmakingen (officielebekendmakingen.nl) 4 Maak de Toeslagenwet UWV overbodig, zegt UWV tegen de Kamer | UWV
5
Belastingaangifte
Bij het invullen van de aangifte worden
laag inkomen hadden en van een sociale
Het aantal vragen over inkomsten
de toeslagen in het vorige en het actuele
verhuurder huurden kwamen per 1 juli
belasting en toeslagen stijgt gestaag.
jaar standaard gecontroleerd en dat
2023 in aanmerking voor een huurprijs-
Elk jaar hebben we in maart en april
levert nuttige informatie en extra werk op.
verlaging naar € 575,03 per maand. De
extra belastingspreekuur.
In de meeste gevallen moet er een aan-
peildatum daarvoor was 1 maart 2023.
In die periode krijgen we ondersteuning
passing van de toeslagen worden gedaan.
Weliswaar gaat de huurtoeslag na de
van een oud-collega omdat de vraag naar
Bij te veel ontvangen toeslagen in het
huurprijsverlaging omlaag maar per
hulp bij belastingaangifte zo groot is.
voorgaande jaar kunnen we onder
saldo dalen de netto woonlasten.
Ten tijde van het extra belastingspreekuur zijn er 290 aangiftes gedaan, over
het hele jaar waren dat er 773. Aangifte doen loont in veel gevallen. Niet alleen omdat er teruggaven uitkomen maar
steunen bij het treffen van een passende
Een huurder die vanaf een latere datum
betalingsregeling én zorgen we dat het
is gaan huren valt buiten de boot. Ook
inkomen in het lopende jaar correct is,
huurders van wie het inkomen in 2021
om nieuwe vorderingen te voorkomen.
onbekend was of onjuist vastgesteld, huurders die destijds een hoger maar nu
ook omdat er andere informatie naar
Beslag
boven komt. Waarom is de jaaropgave zo
Wat opvalt is de vermindering van vragen
bij wie de woonsituatie ná 1 maart 2023
hoog of laag, is er wel inkomen geweest
over beslag op inkomen. In 2023 kwamen
voldeed aan de voorwaarden kregen
over het hele jaar, is er recht op extra heffingskortingen, klopt het huidige
er slechts 49 vragen over binnen,
in 2022 73, in 2021 121 en in de jaren
een laag inkomen hebben en huurders
geen huurprijsverlaging.
inkomen wel? Verder worden mensen
daarvoor ruim 150 per jaar. Dit heeft te
Deze wetgeving bereikt zijn doel niet;
gewezen op minimavoorzieningen van
maken met gewijzigde wetgeving vanaf
de criteria zijn zo scherp gesteld dat een
Samenhang: casus echtpaar met Wajong en PW
de gemeente en regelingen van de rijks-
2021. Sindsdien is het in de meeste
deel van de doelgroep buiten het bereik
Een echtpaar met 4 minderjarige kinderen is in november 2019 uit de PW gegaan in verband met inkomsten als ondernemer;
overheid.
gevallen niet mogelijk het beslag te laten
valt en dit geeft een onrechtvaardige
door deze inkomsten, naast de Wajong-uitkering die de man al ontving, was er geen aanvullende PW meer nodig.
aanpassen. In de Wet vereenvoudiging
uitkomst. Huurders met een laag
In juni 2020 werd de onderneming (waaruit geen inkomsten waren gegenereerd, zodat ze in aanmerking kwamen voor een
Het valt op hoeveel burgers de laatste
beslagvrije voet staat dat er altijd 5%
inkomen hebben allemaal een groot
TOZO-uitkering) gestaakt en was opnieuw aanvullende PW nodig. Vanwege het beëindigen en weer opstarten van de PW zijn
jaren verplicht zijn om aangifte te doen.
van het inkomen beschikbaar is voor
belang bij een passende huurprijs. Het
de cliënten naar SRL verwezen voor hulp bij de toeslagen.
is al moeilijk om rond te komen én de
Uit het onderzoek bleek dat de toeslagen helemaal niet klopten. Door de wisselende inkomsten was er geen zicht op welk
huurverhoging wordt de komende jaren
toetsingsinkomen in 2020 moest worden opgevoerd. Verder bleek dat de gemeente de Wajong-uitkering van meneer volledig
op een hogere huurprijs gebaseerd.
in mindering bracht op de PW. Dat is niet correct, omdat een deel daarvan (jonggehandicaptenkorting) niet als inkomen mag
“Wat opvalt is de vermindering van vragen over beslag op inkomen”
Voor 44 huurders hebben we met
worden aangemerkt. Vervolgens bleek dat dit al jaren het geval was; na een herzieningsverzoek werd met terugwerkende
succes bezwaar gemaakt tegen het niet
kracht tot juni 2016 een herberekening gemaakt van de aanvullende PW. Dit leidde tot een forse nabetaling die op de jaar
toepassen van de huurprijsverlaging
opgave van 2020 kwam. Dat betekent weer dat er een negatief effect optreedt op de toeslagen, die worden daardoor lager.
per 1 juli 2023.
Voor de huurtoeslag kan de nabetaling buiten beschouwing worden gelaten met een beroep op een ‘bijzondere situatie’.
Die plicht is lang niet altijd logisch of
beslag; er is geen absolute ondergrens
verklaarbaar maar er is geen ontkomen
meer en individuele woonlasten en
aan; een boete dreigt als de burger de
zorgpremie spelen geen rol bij een
aangifte niet op tijd indient.
laag inkomen.
Toeslagencheck In 2023 werd er bij 557 burgers (16%
Helaas komt het regelmatig voor dat
Daarnaast komen meerdere beslagen
van de vragen) een ‘Toeslagencheck’ uit-
‘Vroegtijdig een passende oplossing’). Verder werd de voorlopige teruggave, die mevrouw kreeg als minstverdienende partner,
burgers te laat reageren en zelfs met een
tegelijkertijd of verrekening van inkomen
gevoerd. Hierbij wordt bekeken of de
aangepast om te voorkomen dat zij te veel zou ontvangen. Op de voorlopige teruggave lag beslag door de belastingdienst;
nihil-aanslag alsnog een boete krijgen
in combinatie met beslag veel minder
toeslagen kloppen, de grondslag voor
dit beslag werd eraf gehaald omdat de beslagvrije voet werd aangetast.
van € 385 of meer. Tegen zo’n boete
voor. We zien hier een belangrijke ver-
de toeslagen moet worden aangepast
Op de aanvullende PW werd een aflossingsbedrag van € 76 ingehouden voor een vordering bij de gemeente. Daardoor werd ook
maken we bezwaar. Want waarom zou
betering van de rechtspositie van burgers.
voor het verleden en/of de toekomst
de beslagvrije voet aangetast. Op ons verzoek is de aflossing op nihil gezet.
en of er sprake is van toeslagschulden.
De gemeente had een boete opgelegd in verband met schending inlichtingenplicht. Dit speelde zich af in de periode november/
In het hoofdstuk ‘Pilots en projecten’
december 2020. Uit onderzoek bleek dat de cliënten wel de juiste inlichtingen hadden verstrekt, alleen niet via het status
staat uitgebreide informatie over de
formulier maar telefonisch. De boete werd op ons verzoek heroverwogen en kwam te vervallen.
Toeslagencheck.
Over het jaar 2020 is belastingaangifte gedaan. Daaruit volgde een forse aanslag, omdat er over de totale inkomsten te weinig
je een burger dwingen tot aangifte doen
Voor de overige toeslagen is er geen oplossing, dus daarvoor is bijzondere bijstand aangevraagd. Overigens was er zonder de nabetaling PW al een probleem met de toeslagen, omdat de combinatie van inkomsten leidt tot een bruto inkomen boven het sociaal minimum, ondanks het feit dat zij netto een inkomen op het minimumniveau ontvingen (zie het hoofdstuk Pilot
geen te betalen aanslag uit rolt?
Eenmalige huurverlaging In 2023 werden 82 vragen gesteld over
Op landelijk niveau is aangekaart dat een
de eenmalige huurprijsverlaging, die
aangifteplicht tot financiële problemen
ingevoerd werd om huurders met een
belasting was afgedragen (mede veroorzaakt door de TOZO). Voor de aanslag werd kwijtschelding gevraagd en gekregen. Voor
kan leiden omdat een deel van de
laag inkomen te ondersteunen in de
de terugvordering van toeslagen als gevolg van het hoge inkomen werd een persoonlijke betalingsregeling gevraagd en gekregen.
burgers te weinig ‘doenvermogen’ heeft.
woonlasten. Huurders die in 2021 een
De opbrengst van deze casus was op korte termijn minstens € 3.000 maar uiteraard is er ook een structurele verbetering bereikt.
als je al bij voorbaat kunt zien dat er
6
7
Bezwaar bij 3% van de vragen, bij 19% bemiddeling
Samenhang
Komen we er met de medewerker niet uit,
is geregistreerd, met ook weer gevolgen
heeft geleid tot het gewenste resultaat
dan kan de burger alsnog in bezwaar
voor toeslagen of uitkering.
of niet mogelijk is.
wel maar het vervolg moet de burger
Bij andere instanties ligt het lastiger.
zelf doen. Als de burger dat niet kan
Bij de Belastingdienst hebben we als
verwijzen we hem - als daarvoor een
Toeslagenservicepunt een rechtstreekse
Afhandelingstijd Bij 255 cases was de afhandelingstijd 2 tot 4 uur en bij 113 cases was dat
toevoeging mogelijk is - naar een
toegang tot de backoffice van toeslagen
meer dan 4 uur. Het verbaast ons niet
advocaat. De burger moet immers de
en het LIC (invorderingsafdeling). Soms
dat de hoogste afhandelingstijd gaat
beste hulp krijgen die beschikbaar is.
is het contact vooral informatief: welke
zitten in de onderwerpen Participatiewet,
Sociaal raadslieden gaan niet mee naar
toeslagen zijn wanneer toegekend, hoe
bijzondere bijstand, vreemdelingenrecht,
een hoorzitting, dus dan is de burger
zijn die uitbetaald, is er wat verrekend
huurtoeslag en inkomstenbelasting.
beter af met een advocaat die hem het
waardoor de uitbetalingen anders zijn
Bemiddeling gebeurt vaak bij vragen
hele proces begeleidt en alles uit handen
dan verwacht, welke aanslagen zijn er
over bijstand en dat kost meer tijd dan
neemt.
opgelegd? Als het niet lukt om telefonisch
(alleen) een bezwaarschrift opstellen.
iets recht te zetten komt het er toch op
Bij vreemdelingenrecht gaat het om
Het komt regelmatig voor dat we advi-
neer dat er een brief naar de Belasting-
complexe vraagstukken die een gedegen
seren niet in bezwaar te gaan omdat
dienst moet.
onderzoek vragen; daarnaast gaat er
gaan. We schrijven dat bezwaarschrift
Sociaal raadslieden zijn meesters in de
Niet alleen kost het veel tijd maar het
het besluit klopt. Hoewel dit niet de
integrale aanpak. Door de juridische
levert ook veel stress op. Burgers voelen
gewenste uitkomst is, blijken burgers
Met het UWV hebben we landelijk een
moeilijke documenten, digitale processen
kennis van vrijwel alle rechtsgebieden is
zich klein en machteloos, met name ten
toch tevreden daarmee omdat het in
afspraak dat we gemachtigd zijn om
die niet functioneren en telefoneren
het mogelijk om niet alleen het probleem
opzichte van de overheid. Die overheid
ieder geval duidelijk is dat het besluit
namens de burger de situatie te bespreken,
met de IND en ambassades. Bij vragen
aan te pakken waarmee de burger op
is een machtige tegenspeler en beschikt
conform de regels is genomen.
zonder de aanwezigheid van die burger.
over huurtoeslag en inkomstenbelasting
het spreekuur komt maar direct te
over tijd en ter zake deskundige mede-
Deze benadering bespaart onnodige
Dit levert extra informatie op om een
spelen zo veel factoren een rol dat het
signaleren dat er ook op andere rechts-
werkers; het vereist moed om het daar
bezwaarschriften en de daarmee gepaard
zaak goed te kunnen beoordelen.
gebieden problemen moeten zijn of nog
als leek tegenop te nemen.
gaande kosten en tijdsinvestering. Als
gaan komen. Vaak is de burger zich niet
tijd zitten in het invullen van ellenlange
incassobureaus zeer positief. We
veel tijd kost om uiteindelijk conclusies
vinden er meestal gehoor bij een
te trekken en de juiste acties in te zetten.
de burger toch in bezwaar wil, dan is
Met zorgverzekeraars verloopt het
verzoek om aanpassing of opheffing van
bewust hiervan en dus is het aan ons om
Binnen de gemeente Nijmegen is veel
dat zijn goed recht en zullen we hem in
contact zeer moeizaam. Vanwege de
beslag of het aanvragen of aanpassen
Overigens speelt hier ook dat er talloze
dit te signaleren. Slechts één probleem
ruimte voor die informele aanpak. Wij
de meeste gevallen ondersteunen met
privacy wordt er geen informatie
van een betalingsregeling.
dwarsverbanden zijn tussen problemen
aanpakken is immers dweilen met de
gaan in gesprek met degene die het
het opstellen van dat bezwaar.
kraan open. De samenhang tussen
besluit heeft genomen om te horen
diverse vraagstukken was in 2023 bijna
welke overwegingen zijn gemaakt bij
Bemiddeling
het besluit en voorzien diegene zo nodig
Uit de cijfers blijkt dat we het vaakst
van nieuwe of aanvullende informatie.
bemiddelen bij algemene en bijzondere
Dit leidt regelmatig tot een gewijzigd
bijstand, mede door de korte lijnen met
Wie bij sociaal raadslieden verwacht dat
besluit, waarmee de burger tevreden is.
de collega’s van de gemeente. In 2023
we vooral bezwaarschriften opstellen
Deze uitkomst is optimaal in meerdere
komt bedrogen uit. Een bezwaarschrift
opzichten.
kan zinvol zijn maar liever kiezen we
Niet alleen de burger is erbij gebaat,
voor de informele aanpak, mét een
de gemeente eveneens: geen lange
juridisch insteek. We bemiddelen bij de
en kostbare bezwaarprocedure, geen
2023 63 keer bemiddeld. Die bemidde-
persoon of instantie waar het besluit
mogelijke beroepszaak en geen kosten
ling kan betrekking hebben op de
in ieder geval tijdverlies op aangezien
vandaan komt. Dit kan uiteraard niet
voor gefinancierde rechtshulp.
inschrijving in de BRP (Basis Registratie
het al snel een paar weken duurt voor-
algemene bijstand (11).
altijd. Bij sommige besluiten is een
Daarnaast levert het op dat de burger
Personen); als die niet klopt dan heeft
dat de machtiging in hun systeem is
Deze cijfers bevestigen het succes van
collega’s een uitgebreide scholing
formeel bezwaarschrift de enige manier
meer vertrouwen krijgt in de overheid
dat direct invloed op bijvoorbeeld
verwerkt.
onze aanpak om zo veel mogelijk zaken
gehad, hetgeen nodig was gezien de
om aan te geven dat je het er niet eens
en dat medewerkers meer begrip krijgen
toeslagen, een uitkering of de verblijfs-
zonder formele bezwaarprocedures af
complexiteit van die wetgeving.
bent. Een bezwaarprocedure is echter
voor de situatie van de burger. Dat is
status. Ook komt het voor dat een
Daarentegen is de ervaring met
te handelen. Bezwaar maken doen we
behoorlijk belastend voor de burger.
een positief effect op lange termijn.
huwelijk of ouder-kindrelatie niet juist
bemiddeling bij deurwaarders en
immers alleen als bemiddeling niet
73%, een flinke stijging ten opzichte van voorgaande jaren.
8
bemiddelden we 159 keer bij algemene
en 151 keer bij bijzondere bijstand.
Bij afdeling Burgerzaken hebben we in
op diverse rechtsgebieden; dat maakt
“Bij 255 cases was de afhandelingstijd 2 tot 4 uur en bij 113 cases was dat meer dan 4 uur”
een samenhangende analyse nood zakelijk om vervolgens de juiste aanpak te kiezen. Het kost extra tijd maar het levert betere dienstverlening op.
verstrekt als de burger er niet bij is en
Ingediende bezwaarschriften
Deskundigheidsbevordering
zelfs een door de burger verstrekte
Wat betreft de ingediende bezwaar-
Voor het bijhouden van de kennis is
(rechtsgeldige!) machtiging helpt niet
schriften staat in 2023 - ondanks de
veel scholing nodig. Jaarlijks bezoek
altijd. Zorgverzekeraars vragen een
ruimte om te bemiddelen - bijzondere
we het landelijk congres van de sociaal
door hen ontworpen machtiging om in gesprek te kunnen gaan; dat levert
bijstand bovenaan (27 keer), gevolgd
door aanslag inkomstenbelasting (26),
huurtoeslag (18), huurprijs (13) en
raadslieden. Daarnaast volgen we cursussen om de juridische kennis op peil te houden. Voor het oppakken van het vreemdelingenrecht hebben twee
9
Pilots en projecten Pilot ’Toeslagencheck’
wijze om de betreffende inwoners met
Uit het rapport:
PW hulp aan te bieden van de sociaal
Ook in Nijmegen was er weinig structureel
enkele honderden tot zelfs duizenden
raadslieden is verankerd in het
contact tussen de advocatuur en het
euro’s per casus. Opbrengst was er in
reguliere proces. De effectiviteit van de
Juridisch Loket, het contact wat eerder
de periode juni 2020 tot en met juli
2021 was tenminste € 162.000,
In 2020 is de pilot ‘Toeslagencheck’ gestart.
de vorm van het ontvangen van hogere
Toeslagencheck is bovendien landelijk
aanwezig was voorafgaand aan de pilot
We hebben deze pilot ontwikkeld omdat
toeslagen, het voorkomen van toeslag-
opgevallen en inmiddels door meerdere
was verwaterd. Tussen sociaal raads-
we constateerden dat er veel mis ging bij
schulden of het regelen van een passende
gemeenten ingevoerd.
lieden en advocaten waren er echter
de toeslagen van de Belastingdienst . In
terugbetalingsregeling bij een toeslag-
veel gevallen kwamen burgers achteraf
schuld. Cliënten die zijn geholpen bij de
met terugvorderingen van toeslagen,
toeslagen komen bovendien telkens
Pilot ’Samenwerking in de eerste lijn’
die voorkomen hadden kunnen worden
terug als er wijzigingen zijn in de situatie
In het najaar 2020 namen we gedurende
advocaten en andersom. Er was met
als ze eerder de juiste informatie en
omdat ze alerter zijn, ook dat is een
negen maanden deel aan deze pilot in
name een goede samenwerking tussen
hulp zouden hebben gekregen. Ook
mooi effect.
opdracht van Divosa. Doel van de pilot
sociaal raadslieden en een aantal
was de samenwerking tussen eerste- en
advocatenkantoren die op basis van
Het ging in de gesprekken lang niet altijd
tweedelijns rechtsbijstandverleners
toevoeging werken en ook deelnemen
Naar ons idee moest dat beter kunnen
alleen om toeslagen. De Toeslagencheck
(sociaal raadslieden, advocatuur en Het
aan de pilot. De eerste lijn onderling had
en dus kwam de Toeslagencheck tot
leidde ook tot het aanpassen van de
Juridisch Loket) te verbeteren om daar-
ook goed contact; een periode hadden
stand, met als ondertitel ‘Eerder, beter,
ingangsdatum van een uitkering,
mee sneller tot passende oplossingen
zij regelmatig een signaleringsoverleg
sneller’. Door in een vroeg stadium in
bezwaar maken tegen de afwijzing van
voor rechtzoekenden te komen. In vijf
specifiek voor de eerste lijn. Ook werden
te grijpen moest worden bereikt dat
een voorziening, het regelen van het
steden werd geëxperimenteerd met
cliënten regelmatig naar elkaar door-
burgers sneller de juiste toeslagen
recht op een uitkering van het UWV,
piketdiensten, signaleringsoverleg en
verwezen, met name vanuit het Juridisch
zouden krijgen, dat wil zeggen niet te
het aanpakken van problematiek op
het opstellen van ‘best practices’.
Loket richting sociaal raadslieden.
veel maar ook niet te weinig. Plukken
het gebied van inkomstenbelasting,
5
niet-gebruik kwam veel voor.
van ‘laaghangend fruit’ dus.
warme contacten. Partijen wisten van elkaars werkwijze, en er was regelmatig sprake van doorverwijzingen naar 7
Toeslagencheck: casus Mevrouw H.
uitleg over arbeidsrecht of huurrecht,
Uit de evaluatie8 blijkt dat de lokale
Mevrouw H. woont met 4 meerderjarige kinderen in een huurwoning. De oudste
beslaglegging etc. De brede en integrale
verschillen bepalend zijn voor de mate
Daarnaast ging het om het bieden van
zoon was tijdelijk uit huis en is weer thuis komen wonen. Daardoor werd de PW van
hulp zorgde voor een algehele verbete-
van succes. Dat betekent dat je lokaal
hulp bij invordering van te veel ontvangen
mevrouw verder verlaagd. Door de lagere uitkering ontstonden financiële problemen
ring van de situatie van de inwoners.
je netwerk moet opbouwen en per-
toeslagen. Het ultieme doel was optimaal
en werd zij naar SRL verwezen voor o.a. hulp bij de toeslagen. Uit onderzoek bleek
gebruik van de toeslagen en dus minder
dat zij te weinig huurtoeslag ontving.
armoede en minder schulden.
Ten eerste had dit te maken met het feit dat ieders inkomen uit het huishouden te
In samenwerking met de gemeente werd
hoog in het toeslagensysteem stond. Deze inkomens zijn aangepast.
voortaan aan een deel van de inwoners
Ten tweede bleek uit onderzoek dat de oudste zoon door de Belastingdienst niet
met een uitkering op grond van de
als kind werd aangemerkt. Zijn inkomen telde daardoor volledig mee, de vrijlating
Er was naast de financiële opbrengst
soonlijk contact moet leggen, zodat je
Participatiewet (PW) gericht hulp van
van € 5.000 werd niet toegepast (bij een kind onder de 23 jaar van toepassing). In de
een andere vorm van opbrengt, zelfs
van elkaar weet wie wat doet en wie
ons aangeboden. Specifiek ging het
BRP stond de ouder-kindrelatie niet goed geregistreerd. Bij de zoon stonden de
als er geen aanpassing van toeslagen
het beste is in bepaalde zaken. Dan kun
om burgers die instroomden in de PW,
ouders niet vermeld, andersom stond de zoon wel als kind van de ouders vermeld.
nodig was. De wetenschap dat alles
je ofwel zelf de burger goed helpen,
burgers in de PW met een wijziging in
Als gevolg hiervan telde de Belastingdienst het volledige inkomen van de zoon mee.
klopt geeft mensen rust en vertrouwen;
ofwel hem gericht verwijzen naar een
de woon/leefsituatie en burgers die uit-
In samenwerking met afdeling Burgerzaken is de ouder-kindrelatie in de BRP hersteld.
als er nieuwe vragen zijn of zaken ver-
rechtshulpverlener waar hij beter af is.
stroomden vanwege ander inkomen of
Daardoor is de vrijlating in 2021 alsnog toegepast. De huurtoeslag voor 2021 was
anderen weten mensen de weg naar
In Nijmegen hadden we die korte lijnen
bijvoorbeeld vanwege samenwoning.
€ 148 en is nu gewijzigd in € 357 per maand.
ons te vinden.
overigens al dus de pilot bracht weinig
“De wetenschap dat alles klopt geeft mensen rust en vertrouwen”
nieuws aan het licht.
Voor de jaren 2018 tot en met 2020 is om herziening verzocht bij de Belastingdienst, Deze werkwijze bleek een groot succes. Tijdens de pilot hebben we 260
inwoners gesproken. In ruim 90%
zodat ook over die jaren de vrijlating wordt toegepast. Dit heeft geleid tot een
De pilot heeft geleid tot een structurele
verhoging van de huurtoeslag met € 200 per maand over de 15 maanden waarin
uitbreiding6 van onze formatie; de werk-
de zoon in 2019 en 2020 bij zijn moeder woonde; in totaal ontvangt mevrouw een
van de casussen bleek een aanpassing
nabetaling van € 3.000. Over 2018 was het inkomen van de zoon zo laag dat het
bij de toeslagen nodig. De opbrengst in
geen negatieve invloed had op de huurtoeslag.
5 Gebruik (en niet-gebruik) van toeslagen in Nederland (cpb.nl)
10
6 Collegevoorstel 29 november 2021 Document Nijmegen - Collegevoorstel Toeslagencheck sociaal raadslieden 2020-2021 - iBabs Publieksportaal (bestuurlijkeinformatie.nl) 7 Pilot Samenwerken in de eerste lijn | Sociaal Werk Nederland 8 Samenwerking in de eerstelijn van de rechtsbijstandsverlening - Regioplan
11
natie van ander inkomen met bijstand
betaalde de gemeente Nijmegen
berekenen en hen compenseren
kunnen een te hoog bruto inkomen
€ 51.065 aan 31 gezinnen; dit
hebben. Dit bruto inkomen is bepalend
was grotendeels ter compensatie van
deze gezinnen actief benaderen voor de
voor de toeslagen. Ondanks dat zij op
gemiste toeslagen en een klein deel
jaren 2022 tot en met 2024. Vanaf 2025
hetzelfde netto inkomensniveau zitten
voor aanslagen inkomstenbelasting.
komt er een forfaitaire compensatie en
als (echt)paren met uitsluitend bijstand
Overigens was ook hier sprake van
vanaf 2028 is er een definitieve oplossing
hebben zij door de te lage toeslagen
meeropbrengst, net als bij de Toe
via de fiscale wetgeving14.
minder te besteden. Door de lage toe-
slagencheck, zoals hulp bij andere
slagen komen zij niet op maar onder
(landelijke) voorzieningen of bij het op
(Gemeentenieuws 2023-113). Zij moeten
Daarnaast is er een groep in beeld gekomen met alleen een UWV-uitkering,
“De materie is bijzonder complex door een samenloop van fiscaliteit, het toeslagenstelstel, de Toeslagenwet en de Participatiewet”
die mogelijk ook te weinig toeslagen krijgt door een relatief hoog bruto inkomen. Ook deze groep moet worden onderzocht door de gemeenten. We zijn heel trots op deze uitkomst. De
het sociaal minimum. In de jaren
orde brengen van het inkomen of andere
materie is bijzonder complex door een
daarna is vanuit de LOSR (Landelijke
financiële zaken. En de burgers gaven
samenloop van fiscaliteit, het toeslagen-
Organisatie Sociaal Raadslieden)
aan aangenaam verrast te zijn dat de
stelstel, de Toeslagenwet en de Parti-
regelmatig aandacht gevraagd voor dit
gemeente hen ongevraagd financiële
cipatiewet. Het financiële leed bleef
probleem maar het daadwerkelijke
hulp bood bij een probleem dat zij zelf
jarenlang verscholen achter automatische
tekort aan toeslagen was nog niet
niet kenden of begrepen; dat geeft weer
berekeningen en de aanname dat deze
meer vertrouwen in de overheid.
groep over voldoende inkomen
Kinderopvangtoeslagaffaire
documenten, advies geven en onder-
We grepen dan ook de kans aan om
onderzocht. Wij vonden het belangrijk
In mei 2021 werden de sociaal raads
steunen bij (bezwaar)procedures en
opnieuw met facilitering door Divosa
om die groep nu eens actief te benaderen
lieden gevraagd om hun juridische
indien nodig de zaak overdragen aan
een pilot te starten binnen het project
en te voorzien van informatie en hulp,
De Centrale Raad van Beroep12 sprak
een onzichtbare groep een stem te
kennis in te brengen bij het team dat
gespecialiseerde advocaten.
‘Rechtshulp en sociaal domein’ .
in plaats van te wachten op een signaal
zich in september 2022 uit over een
geven en de schade te kwantificeren.
gedupeerden van de kinderopvang
De betrokkenheid bij de hersteloperatie
Behalve het verbeteren van het contact
vanuit de burger: responsief werken dus.
vergelijkbare casus in Arnhem en
Mede hierdoor is er landelijk aandacht
toeslagaffaire (KOT-affaire) ging bijstaan
heeft ons nog meer inzicht gegeven
tussen het sociaal en juridisch domein
oordeelde dat de gemeente Arnhem
voor gekomen. We zijn blij dat een grote
in het kader van de hersteloperatie (UHT9).
hoe burgers in de knel komen door een
om burgers van optimale rechtshulp te
groep burgers alsnog krijgt waar ze recht
Twee collega’s zijn sindsdien betrokken
wantrouwende overheid; burgers hebben
voorzien was ‘responsiever werken door
2022 onderzochten we bij 34 gezinnen
verplicht was het tekort aan toeslagen aan te vullen door de bijstand af te
op hebben.
bij burgers die mogelijk gedupeerd zijn.
hulp nodig om door het juridisch doolhof
de overheid’ een van de doelstellingen.
het recht op toeslagen van 2018 tot en
In de afgelopen vijf jaar kregen we
te worden geleid en hebben behoefte
In dat kader wilden we (echt)paren die
met 2022 en eventuele andere gevolgen
aan een schakel tussen hen en de
te weinig toeslagen van de Belasting-
van het hogere bruto inkomen.
van het grootste deel ging over kinder-
advocatuur. We hebben veel schrijnende
dienst krijgen door een samenloop
Significant Public maakte een rappor-
opvangtoeslag. Daarvan hadden in ieder
verhalen gehoord maar ook veel mensen
van inkomsten in beeld brengen en
tage11 waaruit bleek dat bij 90% van
goed (op weg) kunnen helpen, en dat
het verlies door de gemeente laten
de onderzochte situaties sprake was
geeft voldoening.
compenseren.
van verlies van toeslagen, soms in
stemmen. Deze uitspraak heeft in
combinatie met een aanslag inkomsten-
combinatie met onze pilot geleid tot
865 vragen over kinderopvang, waargeval 259 vragen betrekking op de KOT-affaire.
10
Van november 2021 tot en met oktober
beschikte. Het is ons toch gelukt om
“We zijn blij dat een grote groep burgers alsnog krijgt waar ze recht op hebben”
Deze groep is al bekend sinds 2016,
belasting. Het onderzoek toonde aan dat
een landelijke aanpak van de zoge-
op de dag van vandaag in voor het
Pilot ’Vroegtijdig een passende oplossing’
toen De Nationale Ombudsman en de
het toeslagenstelsel niet altijd passend
naamde ‘Alleenverdienersproblematiek’.
ordenen en analyseren van dossiers,
Het succes van de pilot ‘Samenwerking
LOSR aangaven dat gezinnen die aan-
en toereikend is, zoals wordt veronder-
Voor 6.400 gezinnen moeten
beoordelen en in beeld brengen van
in de eerste lijn’ smaakte naar meer.
vullende bijstand kregen op een ander
steld. Op basis van onze bevindingen
gemeenten het tekort individueel
vorderingen, helpen met het aanleveren
Wat wij immers willen is burgers een
inkomen mogelijk toeslagen tekort-
van door de Belastingdienst gevraagde
betere rechtsbescherming bieden.
kwamen. (Echt)paren met een combi-
We zetten onze juridische expertise tot
9 Over Uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagen | Herstel Toeslagen 10 Samen tot je recht komen | Divosa
12
11 Eindrapportage pilot Nijmegen (divosa.nl) 12 ECLI:NL:CRVB:2022:1952, Centrale Raad van Beroep, 19/1972 PW (rechtspraak.nl) 13 Gemeentenieuws van SZW 2023-1 | Actueel | Rijksoverheid.nl 14 Kamerbrief over stand van zaken aanpak alleenverdieners | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl
13
Samenwerking intern
Samenwerking extern
Samenwerking op casusniveau
eenvoudiging Beslagvrije Voet altijd
Tevens hebben we hulp aangeboden aan
verwijzen we vooral als het gaat om
instanties in contact te komen. Ook de
burgers die hiermee te maken hadden.
Hoe komen burgers bij de sociaal raadslieden?
ruimte voor aflossing, namelijk 5% van
Dagelijks is er contact met consulenten
het inkomen inclusief vakantiegeld.
arbeidsongeschiktheidszaken aangezien
gedegen kennis van vrijwel alle rechts-
Die inwoners werden door de gemeente
Van de burgers die zich wenden tot de
we op dat terrein te weinig kennis hebben.
gebieden helpt, omdat de samenhang
van Inkomen, Zorg en Leerrecht. Binnen-
Sindsdien is er bij een laag inkomen
naar ons verwezen; door specifiek te
sociaal raadslieden is 20% verwezen
Een advocaat kan een geschikte rechts-
wordt gezien en zo oorzaak en gevolg
gekomen zaken worden doorgesproken
geen ruimte meer voor afwijking hier-
berekenen welk inkomen er per bewoner
door een andere instantie.
hulpverlener zijn als het gaat om een
duidelijk worden. Die brede kennis maakt
en er wordt bemiddeld als wij van mening
van zodat er ook geen aanpassing meer
zijn dat het besluit niet correct is.
kan worden gevraagd. Verder hebben
in het systeem moest komen zijn veel
Die verwijzingen komen onder andere
loonvordering of ontslagzaak, letsel-
een betere dienstverlening mogelijk.
terugvorderingen van huurtoeslag
van de Stips17, de gemeente (bureau
schade, arbeidsongeschiktheid, WMO-
Daarnaast is er structureel samenwerking
we met succes aangekaart dat de
voorkomen.
Schuldhulpverlening en de afdeling
zaken en procedures waarbij het
Verwijzen naar de advocatuur is de
met de afdeling Schuldhulpverlening.
gemeente bij beslag op een bijstands-
Ook bij de proef ‘Samenwonen’
Inkomen, Zorg en Leerrecht), de
wenselijk of wettelijk verplicht is dat
laatste jaren steeds lastiger geworden
Die afdeling plant wekelijks een aantal
uitkering in principe jaarlijks in plaats
hebben we een rol gehad door vooraf
advocatuur en het Juridisch Loket,
de burger wordt vertegenwoordigd door
omdat er minder advocaten(kantoren)
afspraken met inwoners op ons spreek-
van maandelijks moet afdragen.
mee te denken over de gevolgen van
zijn en minder advocaten die werken
de proef. Burgers die hier gebruik van
op basis van gefinancierde rechtshulp.
wilden maken werden naar ons ver-
Voor sommige rechtsgebieden is het
uur in om in het kader van een aanvraag
15
schuldhulpverlening onderzoek te doen.
Beleid
Dat onderzoek richt zich onder andere
Sociaal raadslieden worden regelmatig
wezen voor een gesprek over de gevolgen
bijna onmogelijk om in Nijmegen een
op de juistheid of omvang van schulden,
gevraagd om mee te denken bij het
van samenwonen tijdens de proef en
advocaat te vinden die ook nog tijd heeft.
de beslagvrije voet en het controleren
vormen van nieuw beleid en nemen
eventueel als de samenwoning defi-
Dat leidt er soms toe dat we een zaak
van de toeslagen of het inkomen.
deel aan diverse werkgroepen waarin
nitief door zou gaan. Zo konden de
toch maar zelf oppakken.
Door het uitzoeken van een aantal
ontwikkelingen binnen onder andere
burgers een betere keuze maken en
zaken kan het schuldsaneringstraject
de Participatiewet worden besproken.
hun budget erop afstemmen.
daarna beter worden uitgevoerd.
Vanwege de expertise met name op het
Signaleringen
Uiteraard verwijzen we ook naar de Buurtteams en maatschappelijk werk
gebied van belastingen en toeslagen
Een ander voorbeeld is het wegvallen
als het niet alleen gaat om juridische
kunnen wij goed inschatten welke
van de ALO-kop voor een groep alleen-
hulp maar andere zaken zoals welzijn
Binnen de gemeente Nijmegen is er steeds
gevolgen optreden van gewijzigd beleid
staande ouders. De ALO-kop is een
of opvoeding.
meer contact met beleids- en kwaliteits-
ten aanzien van de bijstandsnorm.
verhoging van het kindgebonden budget
medewerkers, zowel incidenteel als
Hoewel er altijd verbeterpunten zijn is er
voor de alleenstaande ouder, bedoeld
Belastingdienst
structureel. Signaleringen worden
een stijgende lijn in deze samenwerking.
voor levensonderhoud. In 2024 gaat het
Sinds december 2021 houdt de Belasting-
om € 3.480 per jaar, € 290 per maand.
dienst een aantal dagen in de week
opgepakt en doorgesproken met de betreffende beleids- en/of uitvoerende
Een voorbeeld van die betrokkenheid is
In december 2023 werd bekend dat
Financieel Experts in de Wijk,
een advocaat, zoals bij echtscheiding.
spreekuur in de Stadswinkel. Die nabij-
afdeling. Zo hebben we aandacht
de wijziging van de regelgeving inzake
de ALO-kop vanaf januari 2024 zou
Bindkracht10, maatschappelijk werkers
Bij vragen over huurprijs en onderhoud
heid maakt dat we vaker contact met
gevraagd voor de aflossing van schulden
de kostendelersnorm. Sinds januari 2023
komen te vervallen voor burgers die een
en bewindvoerders. Over en weer
verwijzen we regelmatig naar de Huur-
elkaar hebben. Wanneer we er zelf niet
aan de gemeente, al dan niet in combi-
is het inkomen van kinderen en andere
huwelijkspartner zonder BSN hebben;
proberen we elkaar zo goed mogelijk te
teams Nijmegen.
uitkomen kan een van de medewerkers
natie met beslag door derden; het
medebewoners onder de 27 jaar niet
die burgers worden niet langer als
vinden met als doel dat de burger de
bestaansminimum van de burger moet
meer van invloed op de bijstandsuit
alleenstaande ouders beschouwd. Wij
best mogelijke en passende hulp krijgt.
immers in alle gevallen gerespecteerd
kering van de ouder(s)/hoofdbewoner(s).
hebben direct binnen de gemeente aan-
worden. De standaard aflossing van 5%
Voorheen lag die grens op 21 jaar.
gekaart dat deze burgers aanvullende
(of 10% bij fraude) aan de gemeente was
De hoofdbewoners ontvangen daardoor
bijstand nodig hebben om niet in de
Verwijzing naar andere hulpverleners in de stad
echter tot 1 januari 2021 niet altijd in
vanaf 2023 een hogere uitkering.
problemen te raken; dit signaal is tijdig
overeenstemming met de wet. We hebben
Dit heeft effect op de huurtoeslag; deze
opgepakt en daarmee is veel ellende
bereikt dat de aflossing bij een te hoge
wordt immers berekend op basis van het
voorkomen. Dit is een voorbeeld van
aflossing op basis van een individuele
inkomen van alle bewoners in het huis
het wegvallen van een voorziening op
16 keer naar Stichting BWN, belangen-
berekening werd bijgesteld naar het
(behalve onderhuuders). Wij hebben in
rijksniveau, waarbij de gemeente het
wettelijk toegestane maximum.
de voorbereiding van de beleidswijziging
Vanaf 2021 is er volgens de Wet Ver-
aangegeven hoe groot dit effect zou zijn.
15 Proef samenwonen uitkering - Gemeente Nijmegen 16 Nieuwsdetail 2.0 - Kennisnetwerk (belastingdienst.nl)
14
16
soms uitsluitsel geven. Naar verhouding wordt er overigens weinig verwezen naar de advocatuur.
Op landelijk niveau is er vanuit de
Veel zaken handelen we zelf af om
LOSR structureel overleg met de Dienst
verschillende redenen: er is geen toe-
Toeslagen. Op casusniveau hebben we
Als het nodig is verwijzen wij naar andere
voeging mogelijk vanwege de inhoud
toegang tot de backoffice van Toeslagen
(rechts)hulpverleners. In 2023 verwezen
of een te klein financieel belang, er is
en de invorderingsafdeling; ook is het
geen expertise bij de advocatuur of we
lijntje met de Stellateams (voor multi-
kunnen het simpelweg zelf beter.
problematiek) kort. Deze contacten
behartiger op het gebied van sociale
We hebben gemakkelijk toegang tot de
zorgen voor snellere oplossingen.
gemis herstelt zodat burgers niet door
zekerheid. Naar BWN, waarmee we
medewerkers van de gemeente en we
Het Stellateam is een ‘maatwerkloket’
het ijs zakken.
recent het contact hebben aangehaald,
hebben landelijke convenanten om met
van de Belastingdienst. De laatste jaren
wij 55 keer naar de advocatuur en
17 Home - Stip Nijmegen
15
zijn bij steeds meer instanties maatwerk-
Daar worden signalen uit het hele land
loketten opgericht, onder andere bij de
verzameld en besproken. De LOSR
Vreemdelingenrechtspreekuur
IND, de SVB en het UWV. Instanties zijn
signaleert én agendeert. Signalen geven
In juni 2023 zijn we gestart met een extra
zich tegenwoordig bewust van het feit
regelmatig aanleiding tot het aankaarten
spreekuur in wijkcentrum Titus Brandsma
dat er altijd situaties zijn die afwijken
van misstanden of onwenselijke
voor vragen inzake vreemdelingenrecht
van de standaardnorm waarbij naar
gevolgen van wetgeving, door middel
en nationaliteit. De jurist (geen mede-
de individuele omstandigheden moet
van een rapport of een brief aan de
werker van sociaal raadslieden) die zich
worden gekeken. Hoewel dit een
verantwoordelijke bewindspersoon of
hiermee tot eind 2022 meer dan fulltime
positieve ontwikkeling is komt de burger
aan een uitvoerende instantie. De LOSR
bezighield was plotseling weggevallen
zelf niet snel bij zo’n loket terecht; in de
reageert daarnaast regelmatig via
waardoor de vragen bij de sociaal
18
19
20
raadslieden terecht kwamen. Dit rechts-
“De toegang tot een maatwerkloket zou beter geregeld moeten zijn”
gebied is zeer complex en de vraag naar hulp is groot. Veel burgers kunnen niet zelf handelen, hebben niet voldoende kennis maar kunnen ook geen beroep doen op gefinancierde rechtshulp als er
meeste gevallen moet er een (juridische)
internetconsultatie op voorgenomen
hulpverlener aan te pas komen die van
wetgeving. Signalen vanuit de LOSR
het bestaan van het maatwerkloket op
koppelen wij weer terug naar de
We werken samen met Bindkracht10,
de hoogte is. De toegang tot een maat-
gemeente, zodat de beleidsmedewer-
Stip Titus Brandsma, een aantal vrij-
werkloket zou beter geregeld moeten zijn.
kers in een vroeg stadium op de hoogte
willigers, Vluchtelingenwerk, Het Juridisch
zijn; die wisselwerking levert voor alle
Loket en de advocatuur. De samen
partijen winst op. Verder verspreidt de
werking op dit rechtsgebied is volop in
Landelijke signalering
nog geen sprake is van een procedure.
We nemen vanuit Nijmegen deel aan
signaleringscommissie van de LOSR
ontwikkeling. In 2023 kwamen er 402
de regionale signaleringscommissie
nieuwsbrieven waarin actuele ontwik-
vragen binnen over Nederlanderschap,
Midden-Nederland en de landelijke
kelingen worden vermeld en oproepen
verblijfsrecht, gezinsvorming/-hereniging,
signaleringscommissie van de LOSR.
worden gedaan om signalen op te halen.
inburgering en visa.
21
Vreemdelingenrecht: casus mevr. D. Op het vreemdelingenrechtspreekuur meldt zich mevrouw D., een 37-jarige vrouw afkomstig uit Ecuador. Zij heeft een Nederlands Maatwerkloket UWV: casus Bas
paspoort en heeft geprobeerd haar moeder uit Ecuador op basis van een Schengenvisum kort verblijf naar Nederland te halen
Bas, 28 jaar, meldt zich op het spreekuur met de vraag of hij hulp kan krijgen bij het
voor familiebezoek. Een Nederlandse vrijwilliger stond hierbij garant. Dit visum is afgewezen, vanwege o.a. vestigingsgevaar.
oplossen van zijn schulden. Uit het onderzoek blijkt dat de schulden zijn ontstaan door
Zij vraagt zich af zij hiertegen bezwaar kan maken. De sociaal raadvrouw vraagt hoe zij Nederlander is geworden Zij blijkt erkend
het ontbreken van inkomen gedurende 4 maanden. Bas heeft een tijd geleden WW
te zijn door haar Nederlandse vader. Deze vader heeft, samen met haar Ecuadoraanse moeder, nog meer (minderjarige)
aangevraagd maar deze aanvraag is buiten behandeling gelaten. Reden daarvoor was
Nederlandse kinderen. De aanvraag van het Schengenvisum kort verblijf, blijkt (na doorvragen) in het volgende te liggen. Dit
dat hij niet alle gevraagde gegevens had aangeleverd. Bas wilde dat wel maar had niet
hele gezin heeft - toen de kinderen nog klein waren- in Nederland gewoond. Vader en alle kinderen hebben de Nederlandse
begrepen wat hij precies moest aanleveren en hoe hij dat moest doen. Daarbij bleek
nationaliteit, moeder niet. Op enig moment is het gezin naar Ecuador verhuisd. Daar hebben zij jaren in gezinsverband gewoond.
dat het UWV hem een onmogelijke bewijsopdracht had meegegeven. Het gevolg was
Mevrouw D. is na verloop van tijd weer in Nederland gaan wonen. Vader is met de minderjarige kinderen - vanwege de onrust
dat hij geen WW kreeg.
in Ecuador - een jaar geleden verhuisd naar Spanje. Als houder van een Nederlands paspoort zijn zij EU- burger, en hebben zij
Op verzoek van de sociaal raadsvrouw kwam er een gesprek met het maatwerkloket,
deze mogelijkheid vanwege het vrije verkeer van personen binnen de EU. Gedurende het gesprek blijkt dat het doel is om moeder
werd besluit herzien en de WW alsnog over 4 maanden toegekend. Daarmee konden
met de minderjarige kinderen in Spanje te herenigen. De sociaal raadsvrouw legt uit dat een Schengenvisum kort verblijf
alle schulden worden betaald. Het zou Bas zonder hulp van de sociaal raadsvrouw
(maximaal 3 maanden) geen passende oplossing is en bezwaar niet voor de hand ligt.
waarschijnlijk niet gelukt zijn om zijn situatie aan het maatwerkloket voor te leggen.
Wel kan moeder via de Spaanse ambassade in Ecuador een faciliterend visum aanvragen om naar Spanje te reizen. Eenmaal in Spanje kan zij verblijf aanvragen, om twee redenen: 1) omdat zij de verzorgende ouder is van Nederlandse minderjarige kinderen
18 Nieuw rapport LOSR: Toeslagpartners Tegen Wil en Dank | Sociaal Werk Nederland 19 https://www.divosa.nl/sites/default/files/2023-05/Brief%20minister%20Schouten%20mbt%20compensatie%20verlies%20van%20toeslagen.pdf 20 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2022/12/13/kamerbrief-reactie-op-brief-losr-over-samenloop-regelingen-en-effect-op-toeslagen 21 Nieuwsbrieven Landelijke Organisatie Sociaal Raadslieden (LOSR) | Sociaal Werk Nederland
16
(op basis van het arrest Chavez- Vilchez) en 2) omdat zij familielid is van een EU burger die gebruik maakt van het EU recht, namelijk haar Nederlandse echtgenoot die in Spanje woont en werkt. Op die manier lukt het om een visum voor moeder te regelen.
17
Toekomst
Cliënten en vragen 2023
Afgelopen jaren verschenen vele
nomen voor de beslissing. Maar het kan
dat het wel of niet in het systeem staat;
rapporten waaruit blijkt dat overheids-
nog veel beter; clichés en motto’s leiden
er worden onmogelijke drempels op-
dienstverlening onvoldoende aansluit
niet tot verandering, daarvoor is nodig
geworpen om iets aan te kaarten, laat
op wat inwoners nodig hebben. Een
dat medewerkers van de overheid
staan recht te zetten. De individuele
bekend rapport is ‘Ongekend onrecht’
anders handelen, met toepassing van
burger is een roepende in de woestijn.
van de Parlementaire Ondervragings-
die genoemde principes.
Alle schandalen die aan het licht kwamen
commissie Kinderopvangtoeslag (POK)22.
trend dat er steeds vaker een verband is tussen vragen op verschillende rechtsgebieden.
die burger of hulpverlener die aangaf
Rutte III plannen gemaakt om de
rechtspositie voor de burger zal er eentje
dat iets niet klopte en die het er niet bij
publieke dienstverlening fundamenteel
zijn van de lange adem. Daarbij is waak-
liet zitten. Dat betekent dat we moeten
te verbeteren en hiervoor geld (POK-
zaamheid geboden. We zijn ons bewust
doorzetten, goed luisteren naar de
middelen) uitgetrokken. Voor gemeenten
van het wankel evenwicht bij de overheid
burger en volhouden.
is jaarlijks € 150 miljoen beschikbaar,
een deel terecht gekomen bij de sociaal raadslieden, waardoor wij nog meer
• Gemiddeld stelden cliënten ruim 2 vragen per contact. • In bijna 73% van de contacten was er samenhang tussen de gestelde vragen. De toenemende samenhang bevestigt de
De weg naar een werkelijk verbeterde
bescherming. Daarvan is in Nijmegen
• In totaal stelden 3.484 cliënten samen 7.311 vragen.
zijn uiteindelijk wel begonnen met de
In reactie hierop heeft het kabinet
waarvan € 23 - € 25 miljoen voor rechts-
Een overzicht van de cliënten en de vragen waarmee zij kwamen:
“Wij blijven - zonder oordeel en onafhankelijk kritisch meekijken en ons steentje bijdragen”
inwoners kunnen ondersteunen en
• Van alle cliënten had 33% een inkomen uit Participatiewet, sinds 2019 een constant aandeel. • Deze cliënten met bijstand stelden 2.660 vragen, 36% van het totaal aantal vragen. De meestgestelde vragen gingen over huur-/zorgtoeslag en kindgebonden budget (567 vragen), Participatiewet (349 vragen), inkomstenbelasting (232 vragen) en bijzondere bijstand (220 vragen).
• Verdeeld over alle cliënten bedroeg het percentage vragen over huur/zorgtoeslag en kindgebonden budget 28% (2.067 vragen), inkomstenbelasting 16% (1.202 vragen) en over de Participatiewet 8% (581 vragen) en bijzondere bijstand 5,8% (408 vragen).
onze kwaliteit van dienstverlening
• Over kinderopvangtoeslag kregen we 31 vragen, de helft van het aantal in voorgaande jaren. Dit is lastige materie, het luistert
hoog kunnen houden.
nauw bij het aanvragen en wijzigen van opvangtoeslag. Waarom de vraag naar hulp minder was is niet uit de cijfers te halen.
De kinderopvangtoeslagaffaire heeft
• Maar liefst 103 cliënten (3%) hadden helemaal geen inkomen. Nog steeds constateren we dat het erg ingewikkeld is om
wel enige beweging veroorzaakt bij de
bijstand te krijgen. Met name wanneer de voorgaande periode rommelig is verlopen, documenten ontbreken om aan te tonen
overheid en in het bestuursrecht. De
wat er speelde en de aanvrager niet in staat is adequaat te reageren op vragen loopt het mis. Met onze hulp lukt het regelmatig
laatste jaren duiken overal dezelfde
om een vastgelopen aanvraag vlot te trekken.
‘toverwoorden’ op: bestaanszekerheid, maatwerk, mens als middelpunt en
• Er kwamen 589 AOW-gerechtigde cliënten op het spreekuur waarbij 41% van de vragen ging over inkomstenbelasting en 41%
burgerperspectief. De Participatiewet
(ook) over toeslagen. Dit hoge percentage wordt enerzijds veroorzaakt door de grote groep ouderen die hulp bij de belastingaangifte
in Balans komt eraan, er ligt een wets-
vraagt; bij iedere belastingaangifte wordt tevens beoordeeld of de toeslagen in orde zijn, zodat dit percentage vragen ook hoog is.
voorstel ‘Versterking waarborgfunctie
Daarnaast is deze groep minder digitaal vaardig en minder zelfredzaam als er vragen zijn over inkomstenbelasting en toeslagen,
Algemene wet bestuursrecht’, het
terwijl er juist vaak een combinatie is van AOW en pensioen die problemen kan geven met de ingehouden loonheffing.
evenredigheidsbeginsel is in de recht-
• Bij 16% van de contacten (557 keer) vond een Toeslagencheck plaats.
spraak steeds vaker doorslaggevend en er is een initiatief om een ‘wettelijk
• Bij de wijze van afhandeling blijkt dat we vaker hebben bemiddeld dan in voorgaande jaren, in 19% van de vragen.
vergisrecht’23 in te stellen. Dat klinkt
Bij bijzondere bijstand bemiddelden we het meest, bij 37% van de vragen. We doen veel moeite om zaken zonder formeel
positief en veelbelovend en er is daadwerkelijk meer aandacht voor de onder-
tussen enerzijds een grote doelgroep
Wij blijven - zonder oordeel en onaf-
bezwaarschrift op te lossen. Bijzondere bijstand is maatwerk, er kan worden afgestemd op de individuele situatie, mits er
geschikte positie van de burger. Zelfs in
efficiënt bedienen en anderzijds maat-
hankelijk - meelopen, kritisch meekijken
voldoende informatie is over die situatie. Wij leveren vaak essentiële informatie aan die leidt tot een herziening van het besluit.
het bestuursrecht worden we af en toe
werk leveren waar dat nodig is. Dat is
en ons steentje bijdragen door de best
verrast door een uitspraak in het voor-
geen gemakkelijke opgave, maar het is
mogelijke juridische ondersteuning te
• Formeel bezwaar maken werd het meest toegepast bij toeslagen en inkomstenbelasting (53 keer). Hoewel we een rechtstreekse
deel van de burger, waarbij de rechter
onze taak om alert te zijn. Te vaak is het
bieden.
lijn hebben met de backoffice van de Belastingdienst Toeslagen en de invorderingsafdeling wordt een besluit niet snel herzien
meer ruimte dan verwacht heeft inge-
antwoord dat iets nu eenmaal zo is of
op basis van telefonisch contact. Ook al erkent de medewerker dat er een fout is gemaakt, dan nog moet er meestal een formeel bezwaar worden ingediend omdat de bevoegdheid ontbreekt om op dat moment een aanpassing te doen. Dit is jammer;
22 Parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag | Tweede Kamer der Staten-Generaal 23 (Wettelijk) ‘vergisrecht’ voor de burger? | Stimulansz
18
als deze zaken informeel zouden worden opgelost zou het iedereen tijd en geld besparen.
19
Cijfers 2023 Cliënten/vragen
Aantal
Wijze van afhandeling
Aantal
%
Aantal cliënten
3.484
Informatie en advies
3.171
43
Aantal vragen
7.311
Invullen formulier
100
1
Gemiddeld aantal vragen per contact
2,1
Bezwaar/beroep
218
3
Samenhang tussen de vragen
73%
Verwijzing
148
2
Bemiddeling
1.382
19
Betalingsregeling/kwijtschelding
131
2
Leefsituatie
%
Brief
415
6
(Echt)paar
24
Aangifte inkomstenbelasting
615
8
Alleenstaande ouder
16
Aanvragen/wijzigen toeslagen
1.092
15
Alleenstaande
54
Regelen heffingskortingen
28
1
Anders
6
Inkomen
%
Verwezen naar ons of consultatie
Bijstand
33
Loondienst/Ziektewet
Verwezen
Consultatie
Bindkracht10
62
36
25
Maatschappelijk werk
37
21
Werkloosheidsuitkering
3
Schuldhulp/Fin. Expert in de wijk
132
34
Arbeidsongeschiktheidsuitkering
10
Medewerker gemeente
130
27
AOW
17
4
5
Geen inkomen
3
Juridisch Loket/wetswinkel/ advocatuur
Anders/onbekend
9
Stips
295
10
Buurtteam
16
10
Bewindvoerder Totaal
4
4
680
147
Onderwerpen van gesprek 45
Sociale zekerheid/uitkeringen
40
Arbeidsrecht Belastingen en toeslagen
35
Wonen
30
Consumentenzaken
25
Overige juridische kwesties
20
Personen- en familierecht
15
Onderwijs Overige vragen
10 5 0
20