Strategisch beleidsplan 2020-2024

De bibliotheek

VERGROOT JE WERELD STRATEGISCH BELEIDSPLAN 2020 - 2024

De bibliotheek

VERGROOT JE WERELD STRATEGISCH BELEIDSPLAN 2020 - 2024

Bibliotheek Gelderland Zuid op koers: wendbaar, vraaggericht en toekomstbestendig

INHOUDSOPGAVE

INLEIDING

5

1 | WAAR STAAN WE VOOR?

6

2 | STRATEGIE 2020 - 2024

2.1 Taal, Digitaal & Verhaal

2.2 Strategische doelen 2.3 Onze doelgroepen

2.4 Partners

3 | WAT GAAN WE DOEN? 3.1 Realisatie taalvaardige en digitaal vaardige inwoners De uitdaging Onze kracht Focus 3.2 Realisatie ontmoeting en kennisuitwisseling De uitdaging Onze kracht Focus 3.3 Realisatie rijk cultureel klimaat De uitdaging Onze kracht Focus 4 | ORGANISATIE 4.1 Personeel 4.2 Huisvesting 4.3 ICT-infrastructuur 4.4 Financiën 4.5 Informatie en communicatie 4.6 Aanpassen en innoveren 5 | ONTWIKKELING NAAR LOKAAL BELEID 6 | TOT SLOT PRAATPLAAT

4

Strategisch beleidsplan 2020 - 2024

8 9 10 12 13 14 15 15 15 16 16 16 16 17 17 17 17 17 18 19 20 21 21 22 22 23 25 27

INLEIDING

WAAR KOMEN WE VANDAAN?

WAAR WILLEN WE NAARTOE?

‘Verheffing van het volk’. Dat was honderd jaar geleden de reden voor

De huidige maatschappij wordt gekenmerkt door individualisering,

het ontstaan van de openbare bibliotheek. Achterliggende gedachte?

digitalisering en technologisering en kent een grote culturele diversiteit.

Kennis, informatie en literatuur zijn democratische basisvoorwaarden en

Het aantal mensen dat laaggeletterd is, neemt toe. Eenzaamheid groeit.

moeten voor iedereen beschikbaar zijn. Volksverheffing betekende in die

Meer dan ooit zien wij het als onze taak om mensen hun weg én hun

tijd vooral: zorgen dat alle lagen van de bevolking over dezelfde, objectieve

plek te helpen vinden in de samenleving. We streven naar een inclusieve

bronnen beschikken en op basis daarvan hun eigen ideeën en beelden

maatschappij met een rijk cultureel klimaat. Een samenleving waarin we

kunnen creëren en afwegingen kunnen maken. Dit ging gelijk op met

elkaar verstaan en begrijpen, ieder mens meedoet en zich kan ontwikkelen

de democratisering van de samenleving, het algemeen kiesrecht en een

tot wie hij wil zijn. Daarom gaan we ons expliciet richten op de mensen

bloeiende vrijheid van meningsuiting.

die extra steun kunnen gebruiken in onze geletterde maatschappij. Vanuit de gedachte dat literatuur en cultuur pas echt toegankelijk

WAAR STAAN WE NU?

worden wanneer je over bepaalde basisvaardigheden beschikt.

Aan de functie van de bibliotheek is in essentie weinig veranderd. De

De komende beleidsperiode maken we de beweging van aanbod naar

kennis- en informatiefunctie vinden we nog steeds van belang; die neemt

vraag. We willen onze doelgroepen beter leren kennen en begrijpen,

eerder toe dan af. De afgelopen decennia maakten we al de beweging

en inzicht krijgen in hun behoeften. Zo kunnen we ons aanbod erop

‘van collectie naar connectie’. Zo heeft de bibliotheek zich ontwikkeld

afstemmen en in de juiste vorm per gemeente, stadsdeel of dorpskern

van een statisch instituut – met het boek als belangrijkste middel –

aanbieden. In dit strategisch beleidsplan beschrijven we hoe we dit

tot een netwerkorganisatie die in de samenleving als een spin in het web

gaan doen en wat we willen bereiken.

fungeert. Leesbevordering staat nog altijd hoog in het vaandel. Vandaar dat we blijven sturen op het vergroten van leesplezier. Maar het draait

Nijmegen, september 2019

niet langer alleen om taal. We besteden ook veel aandacht aan digitale vaardigheden, passend bij de gedigitaliseerde maatschappij. Daarnaast werken we intensief samen met maatschappelijke partners in cultuur, onderwijs en welzijn.

Bert Hogemans Directeur-bestuurder Bibliotheek Gelderland Zuid

Bibliotheek Gelderland Zuid 5

1 | WAAR STAAN WE VOOR? 6

Strategisch beleidsplan 2020 - 2024

ONZE MISSIE

ONZE KERNWAARDEN

We bieden mensen uit alle culturen en van alle generaties

Ontwikkelingsgericht

de gelegenheid om kennis en

De bibliotheek is ondernemend en altijd in ontwikkeling. Door te

vaardigheden op te doen, anderen

doen, leren we van onszelf en van anderen. Samen met medewerkers,

te ontmoeten, geïnspireerd te raken

vrijwilligers, partners en inwoners bouwt de bibliotheek mee aan een

en te groeien. Zo creëren we gelijke

cultuur van ontwikkelen, ontdekken en groeien.

ontwikkelkansen voor iedereen.

Onafhankelijk

ONZE VISIE

De bibliotheek stelt zich onafhankelijk op ten opzichte van politieke, commerciële en religieuze invloeden. Onze producten, diensten en

We gaan voor een inclusieve

activiteiten hebben een evenwichtig en pluriform karakter. We vinden

maatschappij met een rijk cultureel

het belangrijk dat iedereen zelf informatie op waarde leert schatten,

klimaat. Een samenleving waarin

zich een mening kan vormen en afgewogen keuzes kan maken.

we elkaar verstaan en begrijpen, ieder mens meedoet en zich kan

Open

ontwikkelen tot wie hij wil zijn.

De bibliotheek staat open voor iedereen. Ongeacht leeftijd, achtergrond of afkomst. We staan midden in de maatschappij: lokaal en regionaal. Iedereen is welkom en kan zijn weg vinden.

Inspirerend De bibliotheek durft te dromen, inspireert én laat zich inspireren. Inspiratie enthousiasmeert, voedt, verrijkt, geeft energie en brengt beweging. We willen mensen nieuwsgierig maken en op nieuwe ideeën brengen. Hun lees- en leefplezier vergroten.

Bibliotheek Gelderland Zuid 7

2 | STRATEGIE 2020 - 2024 8

Strategisch beleidsplan 2020 - 2024

2.1 TAAL, DIGITAAL & VERHAAL De Wet op het stelsel voor openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob) uit 2015 stelt een wettelijk kader voor de openbare bibliotheken: “Een voor eenieder toegankelijke openbare bibliotheekvoorziening omvat in ieder geval de volgende functies, die bijdragen aan de persoonlijke ontwikkeling en verbetering van de maatschappelijke

Wat we doen, organiseren, ontwikkelen

kansen van het algemene publiek:

en uitvoeren heeft altijd te maken met het ontwikkelen van taalvaardigheden en digitale

ter beschikking stellen van kennis en informatie;

vaardigheden, het stimuleren van leesplezier,

bieden van mogelijkheden tot ontwikkeling en educatie;

en/of het inzetten van een verhaal (via kennis,

bevorderen van lezen en het laten kennismaken met

informatie, collectie, literatuur, debat). Het kan

literatuur;

voorkomen dat er zich initiatieven aandienen

organiseren van ontmoeting en debat;

die bijdragen aan een inclusieve samenleving,

laten kennismaken met kunst en cultuur.”

maar niet (direct) binnen het kader Taal, Digitaal & Verhaal vallen. Zolang ze niet ten koste gaan

Op basis van onze ambities en bínnen de Wsob kiest de Bibliotheek

van onze primaire taken en strategische doelen,

Gelderland Zuid ervoor om zich sterk te profileren op het gebied

faciliteren we deze initiatieven. Ons doel is dat

van Taal, Digitaal & Verhaal.

de inwoners in ons werkgebied participeren in de maatschappij, prettig samenleven en cultureel verrijkt worden. Zo draagt de bibliotheek bij aan een inclusieve samenleving.

Bibliotheek Gelderland Zuid 9

2.2

STRATEGISCHE DOELEN

De Bibliotheek Gelderland Zuid wil dat iedereen gelijke ontwikkelkansen heeft om deel uit te maken van de kennissamenleving. Onze strategische doelen zijn: B A C

I Taalvaardige en digitaal vaardige inwoners

II

Volgens de Commissie Cohen begint de primaire taak van de bibliotheek

De bibliotheek streeft naar goed geïnformeerde

bij geletterdheid in brede zin:

burgers. We presenteren ons als openbare

1

Ontmoeting en kennisuitwisseling

“Lezen is de basis voor het verwerven van kennis en stimuleert

huiskamer: een uitnodigende, inspirerende

verbeeldingskracht en creativiteit. Dat is eens te meer van belang in een

plek om te verblijven, werken, studeren en te

samenleving die zich heeft ontwikkeld tot een kennissamenleving.”

ontmoeten. Daarnaast profileren we ons als vrije toegangspoort tot kennis en informatie.

De bibliotheek ondersteunt en stimuleert de zelfredzaamheid van alle

Via onze omvangrijke, betrouwbare collectie

­inwoners op het vlak van taalvaardigheden en digitale vaardigheden

(fysiek en d ­ igitaal) bieden we kennis aan en

in onze geletterde maatschappij. De bibliotheek stelt zich op als een

stimuleren we kennisuitwisseling. Tussen onze

laagdrempelige organisatie die leesplezier bevordert en informeel leren

medewerkers, vrijwilligers en inwoners van

op het gebied van taal en digitaal stimuleert. We helpen mensen hun

ons werkgebied. Maar ook tussen inwoners

informatievaardigheden te ontwikkelen. Daar hoort bij dat ze hun weg

onderling, mét al hun verhalen, gedachten

vinden in de grote hoeveelheid (online) informatie én deze informatie op

en meningen. We zien de bibliotheek als een

betrouwbaarheid leren beoordelen.

waardevrije plek waar allerlei standpunten en meningen samenkomen en we onbegrip en vooroordelen tegengaan.

1

De Commissie Cohen heeft in 2013 een toekomstperspectief ontwikkeld voor de openbare bibliotheek in 2025.

10 Strategisch beleidsplan 2020 - 2024

III

Rijk cultureel klimaat

Zoals te lezen is in het cultuurbeleid van het

Onze strategische doelen zijn te koppelen

Ministerie van OCW: cultuur verbindt en

aan verschillende ontwikkel­fasen.

verrijkt, draagt bij aan de ontwikkeling en

Allereerst helpen we onze bezoekers hun

brengt mensen en culturen dichter bij elkaar2.

basisvaardigheden op het gebied van taal

Stichting Lezen benadrukt dat (fictie) lezen niet

en digitaal te ontwikkelen, zodat ze elkaar en

alleen de taalvaardigheid vergroot, maar ook

de maatschappij ­kunnen verstaan. Door

een positief effect heeft op het voorstellings-

vervolgens ontmoeting en kennisuitwisseling

en inlevingsvermogen. Het geeft context en

te ­stimuleren, gaan mensen het gesprek aan,

duiding. Je kunt je er beter door verplaatsen in

doen ze kennis op, delen ze deze en vindt

een ander, waardoor je anderen en de wereld

uitwisseling plaats. En met het creëren van

om je heen beter leert begrijpen.

een rijk cultureel ­klimaat, stellen we mensen

Op basis van dit inzicht willen we als culturele

in staat om zich persoonlijk te ontwikkelen en

instelling met een maatschappelijke functie

cultureel te verrijken, met als doel elkaar en

een rijke, toegankelijke literaire omgeving

de wereld beter te begrijpen. Zo helpen we een

bieden en talentontwikkeling in ons werkgebied

inclusieve samenleving te smeden.

3

I

II

stimuleren. In samenwerking met partners prikkelen we de culturele interesse bij ‘onze’ inwoners en ­bevorderen we hun persoonlijke ontwikkeling en ontplooiing. Vanuit onze sociaal-­maatschappelijke rol helpen we mensen met verschillende culturele achtergronden

III

elkaar te vinden, stimuleren we uitwisseling tussen de verschillende culturen en helpen we een open blik op de wereld te creëren. Zo dragen we bij aan een rijk cultureel klimaat.

2 3

Uitgangspunten Cultuurbeleid 2021-2024, Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Stichting Lezen (www.lezen.nl/nl/waarom-doet-lezen-er-toe)

Bibliotheek Gelderland Zuid 11

2.3

ONZE DOELGROEPEN

Van oudsher is de bibliotheek een culturele instelling voor iedereen, van jong tot oud.

1

Jeugd

Ook volgens ons nieuwe strategisch beleid

We zetten sterk in op jeugd en bieden kinderen van jongs af aan

is en blijft de Bibliotheek Gelderland Zuid

maximale ondersteuning bij het ‘mee kunnen doen in de maatschappij

een openbare voorziening die voor iedereen

en worden wie je kunt zijn’. Speciale aandacht gaat uit naar kinderen

toegankelijk is en door iedereen is te gebruiken.

met een taalachterstand. De basis voor leesplezier, en daarmee voor

Toch zetten we ons allereerst in voor doelgroepen

leesvaardigheid, moet al worden gelegd in de eerste levensfase van

bij wie ontwikkeling het meest nodig is en het

0 tot 4 jaar. Om deze kinderen en hun ouders te bereiken, werkt de

meeste effect heeft. En die – in het kader van

bibliotheek nauw samen met gemeenten, voorschoolse instellingen en

onze doelen en ambities – een steuntje in de

consultatiebureaus. Voor de leeftijd van 4 tot 12 jaar werken we intensief

rug kunnen gebruiken en extra aandacht nodig

samen met het primair onderwijs en welzijnsorganisaties.

hebben. Literatuur en cultuur worden voor hen pas écht toegankelijk op het moment dat ze over bepaalde taalvaardigheden en digitale vaardigheden beschikken. Uit onderzoek weten we dat een

2

Kwetsbare groepen

preventieve aanpak bij de bestrijding van

Binnen deze doelgroep richten we ons op mensen die ondersteuning

laaggeletterdheid effectiever en efficiënter is

nodig hebben bij het ontwikkelen van taalvaardigheden en digitale

dan een curatieve aanpak. Daarom hebben

vaardig­heden. Zij lopen immers een groter risico om niet mee te kunnen

we onze hoofddoelgroepen voor de komende

doen in de geletterde en digitale samenleving.

beleidsperiode bepaald in volgorde van belang:

Die ondersteuning bieden we via en samen met onze bondgenoten

preventie, curatie en zelfontplooiing.

(laaggeletterdheid), (taal)partners, scholen en welzijnsorganisaties. Binnen deze groep onderscheiden we de volgende subdoelgroepen: NT1: mensen met Nederlands als moedertaal die ondersteuning willen bij lezen en schrijven; NT2: mensen die de Nederlandse taal als tweede taal beter willen leren beheersen; Senioren: zij die willen leren omgaan met de digitale samenleving; Jongeren 12 tot 18: een doelgroep bij wie leesplezier minder vanzelfsprekend is en de kans op een taalachterstand en digitale achterstand groter is (met name ROC en VMBO).

12 Strategisch beleidsplan 2020 - 2024

4

Bezoekers

We blijven onze bezoekers inspirerende, stimulerende en goed uitgeruste plekken bieden om te werken, studeren, verblijven en elkaar te ontmoeten. Met gratis toegang tot kennis en informatie, zowel fysiek als digitaal. De ­bibliotheek is een van de laatste vrij toegankelijke, openbare en waardevrije plekken waar iedereen welkom is en waar je gewoon mag zíjn.

3

Cultureel geïnteresseerden

2.4

PARTNERS

De bibliotheek blijft vrijetijdslezers en bezoekers van literaire en culturele

Behalve de bovenstaande primaire doelgroepen, onderscheiden we een

activiteiten binden, boeien en stimuleren tot zelfontplooiing. Daarnaast

aantal secundaire doelgroepen. Dit zijn de partners uit ons netwerk:

wil de bibliotheek een breder publiek bereiken en cultuurparticipatie

­gemeenten, politiek, maatschappelijke en culturele partners, scholen,

­stimuleren. We richten ons op mensen met verschillende culturele

dorps- en wijkraden, vrijwilligersorganisaties en het bedrijfsleven.

achtergronden en op inwoners die openstaan voor anderen en

Partners die we hard nodig hebben om onze strategische doelen te

nieuwsgierig zijn naar andere culturen in onze diverse samenleving.

realiseren. We zoeken samen continu naar kansen, mogelijkheden

Binnen de doelgroep cultureel geïnteresseerden brengen we per

en samenwerkingsverbanden waarin we gezamenlijk optrekken. En

gemeente, wijk en dorpskern verschillende segmenten aan, zodat we

waarmee niet alleen wij, maar ook zíj hun maatschappelijk belang

op basis van culturele achter­gronden en interesses een uitnodigend

kunnen onderstrepen.

aanbod kunnen formuleren.

Dit sterke, maar complexe netwerk verdient veel aandacht en vraagt om continue afstemming. We willen immers per stadsdeel, wijk of dorp met onze producten, diensten en activiteiten optimaal aansluiten bij de vragen en behoeften van onze doelgroepen. Dit passende aanbod kan alleen tot stand komen als we nauw samenwerken. In de komende beleidsperiode ontwikkelen we een werkwijze om de ­samenwerking met elk van onze partners structureel meer vorm te geven. We zorgen dat we actief in gesprek zijn en blijven met alle partijen die voor ons van betekenis zijn in het bereiken van onze (gezamenlijke) strategische doelen.

Bibliotheek Gelderland Zuid 13

3 | WAT GAAN WE DOEN? 14 Strategisch beleidsplan 2020 - 2024

3.1 REALISATIE TAALVAARDIGE EN DIGITAAL VAARDIGE INWONERS De uitdaging

Werken met informatie Het is van belang om goed met de grote hoeveelheid aan informatie om

Communicatie: schriftelijk en digitaal

te gaan. Onze verschillende doelgroepen doen dit elk op hun eigen manier

Persoonlijk contact tussen burgers en overheid, tussen consumenten en

en ervaren daarbij specifieke problemen. Onderzoek wijst uit dat die

bedrijven en tussen werkgevers en werknemers neemt af. Communicatie

problemen vaak te maken hebben met het ontbreken van bepaalde kennis

verloopt steeds vaker schriftelijk en digitaal. Brieven van de gemeente,

en vaardigheden. Zo weten ouderen soms niet hoe ze met de techniek om

­instructies over medicijngebruik, voorschriften voor de werkvloer: het

moeten gaan. Kinderen en tieners op hun beurt beschikken niet altijd

succes en falen van de burger wordt steeds meer afhankelijk van de

over de juiste skills om met de content te werken.

mate waarin hij of zij taalvaardig of digitaal vaardig is. Bijna 10% van de inwoners van ons werkgebied heeft onvoldoende vaardigheden om in de

Beperkt bereik, versnipperd aanbod

snel veranderende en digitaliserende samenleving mee te kunnen doen.

De bibliotheek is niet voor iedereen een laagdrempelige organisatie.

Dit leidt onder andere tot hoger ziekteverzuim en financiële problemen.

Sommige doelgroepen bereiken we minder goed dan andere. Bij

En uiteindelijk tot hoge kosten voor de samenleving.

autochtone laaggeletterden bijvoorbeeld speelt schaamte een grote rol; die stappen niet zo snel een bibliotheek binnen. Een ander punt

Informatie op waarde schatten

is dat de diverse aanbieders op het gebied van taal en digitaal – zoals

Informatie is snel en grootschalig te delen, onafhankelijk van tijd en

Stichting Lezen en Schrijven, Stichting Lezen, ROC en STEP – nog niet

plaats. Veel informatie wordt online aangeboden; ze was niet eerder

altijd optimaal samenwerken. Daardoor is het aanbod versnipperd.

zó toegankelijk. Tegelijkertijd zijn kennis en informatie moeilijker op waarde en waarheid te schatten. Echt nieuws is soms moeilijk te

Onze kracht

onderscheiden van fake nieuws. Phishing lijkt precies op betrouwbare

De bibliotheek beschikt binnen haar werkgebied over een fijnmazig

consumenteninformatie.

netwerk. Dit heeft alles te maken met een goede spreiding van bibliotheekvestigingen, onze stevige samenwerkingsverbanden met maatschappelijke partners en taalpartners, en sterke professionals die oog hebben voor lokale ontwikkelingen en over een goed maatschappelijk netwerk beschikken. Zij zijn als geen ander in staat om het waardevolle aanbod dat binnen het landelijk bibliotheeknetwerk wordt ontwikkeld te verbinden met de lokale behoeften in ons werkgebied. In samenwerking met onze partners stimuleren we leesplezier in alle levensfasen, al vanaf de geboorte. Via het concept de Bibliotheek op school en onze intensieve projectmatige samenwerking met scholen, stimuleren we leesplezier bij leerlingen in het basisonderwijs.

Bibliotheek Gelderland Zuid 15

3.2

 EALISATIE ONTMOETING EN R KENNISUITWISSELING

Focus

De uitdaging

We nemen zelfredzaamheid als

Door de digitalisering van onze maatschappij verdwijnen fysieke

uitgangspunt. Onze doelgroepen bereiken

plekken om te winkelen, studeren, werken en elkaar te ontmoeten. De

deze zelfredzaamheid door voldoende (lees)

samenleving wordt individualistischer. Online zijn ontmoetingen vluchtig.

kilometers te maken, op het gebied van taal

We missen steeds meer het persoonlijke contact, het verdiepende gesprek,

én digitaal. Ter ondersteuning richt de

de aandacht voor elkaar. Eenzaamheid is een maatschappelijk probleem

bibliotheek zich op het creëren van leesplezier,

dat niet alleen ouderen, maar steeds vaker ook jongeren raakt.

informeel leren en oefenen. De komende jaren gaan we verder met het ontwikkelen,

Onze kracht

implementeren en realiseren van producten

De bibliotheek heeft alles in huis om sociale cohesie te bevorderen. We

die hierop aansluiten. Dit doen we met partners

bieden een aangename, waardevrije, inspirerende en openbare plek,

die een bijdrage leveren aan onze missie (we

met de juiste infrastructuur. Een plek om zonder verplichtingen te

kiezen hen bewust daarop uit). Samen werken

verblijven, werken, studeren, lezen en elkaar te ontmoeten. We kennen

we aan een compleet en complementair aanbod

hoge bezoekersaantallen; veel inwoners in ons werkgebied weten onze

voor onze doelgroepen, afgestemd op hun

vestigingen te vinden voor een praatje, een krant en/of tijdschrift of een

behoeften. Omdat geen dorpskern of wijk in

kop koffie.

ons werkgebied hetzelfde is, bepalen we per

Daarnaast fungeren we als gratis toegangspoort tot betrouwbare kennis

gemeente de exacte invulling van het aanbod

en informatie. Dat is van groot belang in een tijd waarin verspreiding van

en onze inzet. Zo sluiten we optimaal aan bij

desinformatie alleen maar toeneemt. De bibliotheek is een plek waar je in

de vragen en behoeften van de verschillende

aanraking komt met kennis, informatie, meningen, vragen en technologie.

doelgroepen.

Én – als tegenhanger van online content – met mensen (medewerkers,

Verder gaat de bibliotheek de komende jaren

vrijwilligers en bezoekers), met al hun kennis, ideeën en verhalen.

meer ‘ambulant’ werken. Ook maken we slim

Tot slot dragen onze uitgebreide fysieke en digitale collectie, activiteiten

gebruik van data en onderzoek om de lokale

en bijeenkomsten bij aan het stimuleren van ontmoeting en uitwisseling.

behoeften van onze inwoners beter in kaart te brengen. Met lokale partners brengen we onze dienstverlening ook buiten de muren van onze vestigingen. Dicht bij de doelgroep, in een vertrouwde omgeving.

16 Strategisch beleidsplan 2020 - 2024

3.3  REALISATIE RIJK CULTUREEL KLIMAAT Focus

De uitdaging

in ons werkgebied stevig inzetten op goede

Onze focus ligt op het creëren van vrijblijvende, laagdrempelige

Het werkgebied van de Bibliotheek Gelderland

cultuur­educatie en een brede culturele

ontmoetings- en verblijfsplekken die aansluiten bij de lokale behoeften

Zuid kent een uitgebreid literair netwerk

programmering.

in stadswijken en dorpskernen. Denk daarbij aan werkplekken voor

met zeer veel makers, doeners, denkers en

studenten en zzp’ers, een koffietafel met tijdschriften voor senioren,

ondernemers die een actieve rol spelen. Dit

Focus

of een spel voor kinderen. In nauwe samenwerking en verbinding

betekent dat het aanbod gesegmenteerd is.

Met ons cultureel en literair aanbod willen

met lokale organisaties bepalen we per locatie de juiste invulling en

Daarnaast bestaan er in het literair klimaat

we bruggen slechten tussen mensen van

inrichting. Ook beslissen we in overleg of we kiezen voor een zelfstandige

verschillende tweedelingen: oud en jong;

verschillende (culturele) achtergronden.

plek, deel uitmaken van een multifunctionele accommodatie, of bij een

behoudend en vernieuwend; elitair en

En mensen blijven verrassen, verleiden en

maatschappelijke partner intrekken.

laagdrempelig. Ook is er in deelname aan het

verrijken. Daarvoor is het belangrijk dat we

Daarnaast willen we met een aansprekend aanbod ontmoetingen

culturele aanbod een groot verschil tussen arm

onze doelgroepen beter definiëren. Door inzicht

stimuleren en de sociale cohesie in ons werkveld bevorderen. We passen

en rijk en hoog- en laagopgeleid. Een relatief

te verkrijgen in de verschillende culturele

onze collectie en activiteiten aan op inzichten over onze doelgroepen en

groot deel van het aanbod is aantrekkelijk voor

achtergronden en interesses in de samenleving,

de vragen die vanuit de verschillende doelgroepen komen. We spelen

een relatief klein deel van het publiek.

sluiten we met ons aanbod beter aan. Hierbij

actief in op de lokale behoeften. Samenwerking hierin wordt steeds

gebruiken we de Code culturele diversiteit als

belangrijker. Bovendien gaan we meer denken en opereren in termen

Onze kracht

praktisch instrument.

van stadsdelen en wijken in plaats van in vestigingen.

De bibliotheek biedt een inspirerende, culturele

De Nijmeegse stadsbibliotheek De Mariënburg

omgeving voor een breed publiek. Een omgeving

vormt het hoofdpodium van de culturele

die waardevrij is, laagdrempelig en nagenoeg

programmering. Maar ook buiten deze muren

geen verplichtingen kent. Zowel de collectie

ontwikkelen we een aansprekend aanbod

als het brede aanbod aan activiteiten is voor

voor diverse doelgroepen.

iedereen toegankelijk. We hebben een positief

Ons potentieel kan verder worden benut

literair imago, beschikken over een goed

door intensiever samen te werken met

netwerk en hebben meerdere vestigingen die

culturele partners. We versterken elkaar door

een hoog bereik kennen. Partnerorganisaties

kruisbestuiving in programmering en bezoek en

ondersteunen onze successen. Bovendien

zetten gezamenlijk effectiever in

kunnen we dankzij de goede contacten en

op cultuureducatie en talentontwikkeling.

samenwerkingsverbanden met onderwijs­ instellingen en culturele instellingen

Bibliotheek Gelderland Zuid 17

4 | ORGANISATIE 18 Strategisch beleidsplan 2020 - 2024

Om onze ambities te realiseren, goed aan te sluiten op de wensen en

4.1

PERSONEEL

behoeften van onze doelgroepen, de slag te maken naar vraaggericht

Bij de Bibliotheek Gelderland Zuid zijn gemotiveerde en in hoge mate

denken en de samenwerkingsverbanden met onze partners te

zelfstandig werkende medewerkers actief. Zonder hun professionaliteit

intensiveren, hebben we een effectieve werkwijze nodig. We moeten

kunnen we onze ambities niet realiseren. We zijn trots op hun

minder denken vanuit afdelingsverantwoordelijkheden. Meer

betrokkenheid, enthousiasme en vakbekwaamheid. Net zoals voor

samenwerken. Integraal bijdragen aan de gestelde doelen.

onze organisatie geldt ook voor hen dat ze met een open blik en zonder

En duidelijk aantonen welk resultaat onze inspanningen hebben.

vooroordelen in de samenleving staan. Momenteel is de samenstelling van het personeel echter nog geen goede afspiegeling van de samenleving

Nieuwe beweging

met al haar culturen, achtergronden en overtuigingen. De komende

Hierbij hoort ook dat we andere keuzes maken in het toewijzen van

periode werkt de bibliotheek, opnieuw met de Code culturele diversiteit

budgetten en het inzetten van medewerkers. Die keuzes moeten in

als kader, toe naar een pluriformer en diverser medewerkersbestand.

lijn zijn met het strategisch beleid en de prioritaire doelgroepen. Door aandacht te besteden aan samenwerking, processen, effectmeting,

Nieuwe competenties

cultuur en de ontwikkeling van leiderschap, geven we onze organisatie

De bevolking groeit, problematiek wordt ingewikkelder, ontwikkelingen

verder vorm. We zien erop toe dat we de medewerkers en onze omgeving

volgen elkaar snel op, de doelgroep verschuift… Dat vraagt bij onze

meenemen in onze koers voor de komende jaren.

professionals om meer specialismen en andere/nieuwe competenties. Zodat ze kunnen voldoen aan de behoeften van onze doelgroep, zich

Innovatief en creatief

goed kunnen bewegen in een veranderende in- en externe omgeving

De Bibliotheek Gelderland Zuid houdt de ontwikkelingen in de branche

én ondertussen weten uit te dragen waar we voor staan: positieve

nauwlettend in de gaten en heeft intensief contact met collega-

ontwikkeling en groei.

bibliotheken, de Koninklijke Bibliotheek, de Vereniging van Openbare

We vragen flexibiliteit van iedereen en de bereidheid om van elkaar te

Bibliotheken en de Provinciale Ondersteuningsinstellingen. Als de

leren en integraal samen te werken. Daarom is het belangrijk dat we fors

ontwikkelingen van toegevoegde waarde zijn en kansen bieden voor

blijven investeren in onze medewerkers. We geven persoonlijke aandacht,

ons eigen werkgebied, dan sluiten we aan óf zorgen we dat we als

zetten in op duurzame inzetbaarheid en stimuleren ontwikkeling en

koploper mee ontwikkelen. We willen ook in de toekomst gezien worden

groei. Medewerkers krijgen de gelegenheid een opleiding te volgen en hun

als een innovatieve, creatieve bibliotheekorganisatie. Een organisatie

vaardigheden te ontwikkelen. Waar nodig zorgen we voor professionele

die niet alleen inspirerend is voor haar leden en bezoekers, maar ook

ondersteuning en hulpmiddelen.

voor medewerkers en voor andere organisaties binnen en buiten de bibliotheekbranche.

Bibliotheek Gelderland Zuid 19

4.2

HUISVESTING

Betrokkenheid vrijwilligers

Niet alle vestigingen voldoen aan de eisen om bij onze doelgroepen en

We beschikken over een groot bestand van

hun wensen en behoeften aan te sluiten. In sommige gevallen gaan we

vrijwilligers die zich om uiteenlopende

onze activiteiten meer buiten de deur organiseren. Zo brengen we het

redenen inzetten voor de bibliotheek. Hun

aanbod dichterbij. Bij toekomstige (her)inrichtingen van vestigingen

bijdrage is essentieel. We zijn dan ook blij

kijken we nadrukkelijk naar de functie van de vestiging in haar directe

dat het aantal vrijwilligers dat aan onze

omgeving en in verhouding tot omliggende vestigingen en bibliotheken

organisatie is verbonden, de laatste jaren

op school.

enorm is gegroeid. We zien echter dat er in onze samenleving steeds meer een beroep wordt

Samenwerken, samenwonen

gedaan op mensen die zich belangeloos voor

Het beheer en onderhoud van onze gebouwen heeft een behoorlijke

anderen inzetten. Niet alleen verenigingen en

impact op het kernproces van de bibliotheek en vraagt veel van ons;

instellingen vragen om extra handen, ook in

in arbeid, in tijd en in kosten. Komende jaren wil de bibliotheek,

thuis- en mantelzorgsituaties en op scholen

waar mogelijk en zinvol, afstand doen van haar eigen panden en

groeit de vraag naar vrijwilligers.

meer samenwerken en -wonen met partners in multifunctionele

Daarom is het zaak dat we vrijwilligers weten te

accommodaties. Dit levert niet alleen praktische voordelen op met

binden en boeien, onze waardering uitspreken,

betrekking tot huisvesting; we brengen op deze manier ook onze

aandacht geven, en hen een fijne (werk)

dienstverlening zo dicht mogelijk bij onze doelgroepen. Zo creëren

omgeving bieden. De komende jaren werken

we omgevingen waarin er een grotere kans is op kruisbestuiving en

we verder aan het verbeteren van persoonlijke

samenwerking met sociaal-maatschappelijke partners.

begeleiding en communicatie, waarbij we laten zien hoe belangrijk hun betrokkenheid is voor onze organisatie.

20 Strategisch beleidsplan 2020 - 2024

4.3

ICT-INFRASTRUCTUUR

4.4

FINANCIËN

De gewijzigde functie van de bibliotheek heeft ook effect op de rol

De prioritering van doelgroepen leidt geleidelijk tot een verschuiving

van het bibliotheeksysteem, waarvan we voor de uitvoering van de

van processen, medewerkers en budgetten. Veranderingen in taken en

meeste dagelijkse werkzaamheden sterk afhankelijk zijn. Door onze

werkzaamheden hebben consequenties voor de financiën en planning &

samenwerking met andere culturele en educatieve instellingen en

control-cyclus. Het is zaak om op basis van kwalitatieve en kwantitatieve

sociale partners breidt de mix van diensten, producten en activiteiten

gegevens en (financiële) cijfers nóg meer inzicht te krijgen in kosten en

zich steeds verder uit. Daarmee neemt ook de behoefte toe aan een

opbrengsten. Zo kunnen we op basis van de gemaakte strategische keuzes

bibliotheeksysteem met functionaliteiten die deze nieuwe diensten

de juiste besluiten nemen en daarnaast verantwoording afleggen over

ondersteunen (dit geldt overigens ook voor de corresponderende

het beoogde maatschappelijke rendement.

(informatie)systemen). Het toekomstperspectief is een goed geïntegreerd systeem dat ondersteuning biedt aan zowel klassieke

Verantwoording

als nieuwe maatschappelijke diensten.

Het bibliotheekwerk is in hoge mate afhankelijk van subsidiëring door gemeenten. De druk en onzekerheid die hiermee gepaard gaan, zorgen

Landelijk systeem?

voor voortdurende spanning op de exploitatie. In deze context is het van

Een complicerende factor is de mogelijke ontwikkeling van een landelijk

belang dat wij de beschikbare budgetten zoveel mogelijk inzetten voor

bibliotheeksysteem. Het Openbare Bibliotheken-netwerk heeft plannen

de maatschappelijke opgaven. En dat de uitgaven voor ondersteunende

om naar één landelijk bibliotheeksysteem toe te werken, met als doel

processen zo beperkt mogelijk blijven. We maken

innovatie te versnellen en voor een efficiency- en ketenverbetering

de begrotingskeuzes in onderlinge samenhang,

te zorgen. Een nieuw landelijk bibliotheeksysteem moet de klassieke

zonder dat de bibliotheek als organisatie haar

taken goed ondersteunen en direct of indirect een bijdrage leveren

flexibiliteit verliest.

aan de ontwikkeling van maatschappelijke taken. Op het moment van schrijven is echter onduidelijk of deze landelijke ontwikkeling doorzet.

Gemeenschappelijke bestuurlijke afspraken De bibliotheek streeft naar zo eenduidig mogelijke afspraken

Mogelijkheden verkennen

met de verschillende gemeenten in haar werkgebied. Op ambtelijk

De komende periode beoordelen we de landelijke ontwikkelingen en

niveau zijn hiervoor al diverse stappen gezet. Doel is de cyclus van

de alternatieven in de markt. Dit doen we om optimale aansluiting te

(meerjaren)begroting, subsidieverstrekking, verantwoording en

vinden tussen de kenmerken van de verschillende bibliotheekfuncties

resultaatbestemming efficiënter en stabieler te laten verlopen.

en de mogelijkheden die automatisering gaat bieden. Uitgangspunt is dat we met de ICT-infrastructuur flexibeler kunnen inspelen op actuele ontwikkelingen en behoeften van onze doelgroepen.

Bibliotheek Gelderland Zuid 21

4.5

INFORMATIE EN COMMUNICATIE

4.6

AANPASSEN EN INNOVEREN

Bij de beoogde doelgroepen, gemeenten en (potentiële) lokale partners

De bibliotheek heeft zich binnen enkele decennia ontwikkeld van een

is vaak onvoldoende bekend welke rol de bibliotheek kan spelen bij

uitleenpunt voor boeken tot een brede culturele, maatschappelijke

de ontwikkeling van taalvaardigheden en digitale vaardigheden. We

en educatieve dienstverlener. De maatschappij blijft zich echter

beschikken niet altijd over het juiste inzicht om de doelgroepen te

ontwikkelen; we staan voor steeds weer andere uitdagingen. Om

vinden en te benaderen met een passend aanbod. Daarnaast is de

relevante en waardevolle bijdragen te blijven leveren, werken we aan

juiste stuurinformatie niet altijd direct voorhanden. Bovendien maken

onze flexibiliteit. Via project- en procesmanagement zorgen we

we onvoldoende inzichtelijk welk maatschappelijk rendement we met

dat ‘aanpassen’ en ‘veranderen’ binnen de bibliotheek tot de

onze inzet bereiken. De komende periode investeren we daarom in

basisvaardigheden gaan behoren.

stakeholdermanagement, klanttevredenheid en het inzichtelijk maken

Daarnaast onderzoeken we creatieve, innovatieve en betaalbare

van ons maatschappelijk rendement, met bijbehorende meetbare

oplossingen om invulling te geven aan onze strategische doelen.

resultaten.

Innovatie en creativiteit bedden we structureel in bij de organisatie, waardoor we steeds voorop blijven lopen. Bij het ontwikkelen van

Data verzamelen en delen

oplossingen om aan te sluiten bij de vraag van de inwoners in ons

We gaan onze rol effectief uitdragen, onder andere via marketing &

werkgebied, schuwen we het experiment niet. We realiseren ons dat

communicatie. Daarnaast zorgen we dat we ons informatiemanagement

niet ieder experiment succesvol zal zijn en dat we de keuze om in

goed op orde hebben, en dus het gebruik van producten, diensten en

specifieke gevallen het experiment aan te gaan, moeten kunnen

activiteiten monitoren en eventueel aanvullend onderzoek (laten) doen.

verantwoorden.

Veel van deze waardevolle informatie halen we uit onze samenwerking met de gemeenten, of verkrijgen we van andere eigenaren van databronnen. Door deze data vervolgens samen te voegen, creëren we het inzicht dat nodig is om onze inzet zo effectief en efficiënt mogelijk te maken én dit te laten zien aan onze stakeholders. We willen zo transparant mogelijk zijn en de effecten van onze inspanningen helder presenteren.

22 Strategisch beleidsplan 2020 - 2024

Bibliotheek Gelderland Zuid 23

5 | ONTWIKKELING NAAR LOKAAL BELEID

De demografie en de daarbij behorende

Uitvoeringsagenda’s

behoeften zijn niet voor het hele

De uitvoeringsagenda’s beschrijven op

verzorgingsgebied van de Bibliotheek

tactisch niveau hoe de bibliotheek vanuit

Gelderland Zuid gelijk. Ook de financiering

haar ambitie in de specifieke gemeente

die beschikbaar is voor het invullen van deze

bijdraagt aan relevante maatschappelijke

behoeften verschilt per gemeente. Zoals

doelen op het gebied van cultuur, onderwijs

eerder vermeld, vergt de uitvoering van dit

en welzijn. Daarmee sluiten we aan bij lokale

strategisch beleid in ons werkgebied nadere

behoeften en stimuleren we betrokkenheid

afspraken met de gemeenten die ons opdracht

binnen de gemeenten. En zorgen we dat

geven. Met iedere gemeente stellen we een

zowel stakeholders binnen de gemeenten

uitvoeringsagenda op voor de komende jaren.

(wethouders, raadsleden en ambtenaren)

Die verschillende agenda’s brengen we in lijn

als inwoners en partners beter zicht krijgen

met de bibliotheekvisies die de afgelopen

op de toegevoegde waarde van de bibliotheek

jaren door verschillende gemeenteraden zijn

in hun gemeente.

vastgesteld. Hierbij zijn de samenstelling per gemeente, dorpskern en wijk en de behoeften

Operationele plannen

van de doelgroepen van groot belang.

In operationele plannen per doelgroep leggen we vast met welke middelen uit de verschillende afdelingen we als gehéél aan de behoeften van de doelgroep tegemoet komen. Hiervoor is goede afstemming en samenwerking nodig tussen de verschillende afdelingen binnen de bibliotheek en tussen de bibliotheek en haar partners.

24 Strategisch beleidsplan 2020 - 2024

6 | TOT SLOT Bibliotheek Gelderland Zuid 25

Met de uitvoering van dit strategisch beleid wil de Bibliotheek Gelderland Zuid de komende jaren een waardevolle bijdrage leveren aan een inclusieve samenleving. Door te focussen op de ontwikkeling van basisvaardigheden, proberen we achterstanden bij onze doelgroepen te voorkomen, deze weg te werken en mensen te faciliteren om aan te haken. Want wie méédoet, krijgt de ruimte om zichzelf verder te ontplooien. Om zich te verdiepen in wat hij of zij nog niet kent. Om te luisteren naar de ander. Om zich een mening te vormen en die te onderbouwen. En om te waarderen wat anders is, of juist eigen. Pas dan kan er sprake zijn van een open gesprek tussen mensen met verschillende interesses, verschillende achtergronden. Met kunst en cultuur als een mooie weerslag hiervan.

26 Strategisch beleidsplan 2020 - 2024

De bibliotheek

1 | MISSIE & VISIE

VERGROOT JE WERELD

De bibliotheek gaat voor een inclusieve samenleving met een rijk cultureel klimaat. Een samenleving waarin iedereen meedoet en de kans krijgt om te leren, anderen te ontmoeten, geïnspireerd te raken en te groeien. Een wereld waarin we elkaar verstaan en begrijpen en ieder mens zich kan ontwikkelen tot wie hij wil zijn.

2 | WAT WILLEN WE BEREIKEN? Taalvaardige en digitaal vaardige inwoners Door leesplezier en informeel leren te stimuleren en informatievaardigheden te vergroten.

I

4 | ZO GAAN WE HET DOEN! Doelgroepen beter leren kennen en begrijpen Beweging maken van aanbod naar vraag Focus op taal, digitaal en verhaal Intensief samenwerken met lokale partners Inspelen op gemeentelijke vraagstukken

Jeugd

Ontmoeting & kennisuitwisseling Door een openbare huiskamer te creëren en vrije toegang te bieden tot kennis en een betrouwbare collectie.

0 -12

3 | VOOR WIE? Kwets bare taal & groepen digita al Cultureel Bezoekers

en geïnteresseerd

II

III Rijk cultureel klimaat Door culturele interesses te prikkelen, persoonlijke groei te stimuleren en een open blik op de wereld te creëren.

Mariënburg 29 6511 PS Nijmegen 024 - 327 49 11 info@obgz.nl www.obgz.nl