Startnotitie visie op digitaal Nijmegen

Startnotitie Visie op digitaal Nijmegen Waardengedreven richting geven aan de digitale transformatie van de stad, overheid en gemeentelijke bedrijfsvoering

28 oktober 2025

1

Inhoudsopgave 1.

Inleiding ................................................................................................................................3 Relevante voorgeschiedenis......................................................................................................3 Doel van deze startnotitie..........................................................................................................4

2.

Probleemanalyse .................................................................................................................5 Maatschappelijke impact van digitalisering wordt steeds zichtbaarder ................................5 Huidig beleid op digitalisering sluit onvoldoende aan bij nieuwe ontwikkelingen en is versnipperd ................................................................................................................................5 Wetgeving en landelijke richtlijnen worden steeds volwassener............................................5 Ordening van de digitale transformatie....................................................................................6 Voorgestelde aanpak .................................................................................................................6 Sturen op basis van publieke waarden .....................................................................................9

3.

Dilemma’s in de digitale transformatie ............................................................................11 Soevereiniteit versus kwaliteit ................................................................................................11 Efficiency versus menselijke betrokkenheid ..........................................................................12 Veiligheid versus anonimiteit ..................................................................................................12 Proactief hulpaanbod versus eigen verantwoordelijkheid ...................................................13 Openheid versus veiligheid en privacy ...................................................................................14

4.

Vervolg: de Visie op digitaal Nijmegen ..............................................................................16 Proces richting besluitvorming ...............................................................................................16 Voordelen en risico’s bij deze aanpak .....................................................................................16 Digitalisering en de doelenboom ............................................................................................16 Financiën ..................................................................................................................................17

Bijlage 1 – Toelichtingen op de digitale thema’s.........................................................................18 Bijlage 2 – Definities van waarden ...............................................................................................20

2

1. Inleiding De opmars van digitale informatie, data, software en apparaten, ook wel ‘digitalisering’ genoemd, stelt de stad en de gemeentelijke organisatie voor grote veranderingen. Gemeenten bieden vrijwel alle diensten nu ook online aan, beschikken over steeds meer data en kunnen hier ook steeds meer mee door slimme data-analyse. Ook voor de samenleving heeft digitalisering grote gevolgen. Denk aan online platforms als Airbnb en Uber, sociale media en ‘slimme’ apparaten zoals drones en sensoren. De tijd dat digitale technologie slechts een handig middel was om taken efficiënter te ondersteunen ligt al geruime tijd achter ons. Digitalisering beïnvloedt inmiddels in positieve en negatieve zin maatschappelijke verhoudingen, welzijn en welvaart in onze stad. Deze toenemende verwevenheid van digitale technologie met onze stad, de overheid en bedrijfsvoering wordt ook wel de ‘digitale transformatie’ genoemd. Dat maakt het een onderwerp waarover politieke keuzes gevraagd worden. Op Europees en landelijk niveau wordt wetgeving op digitalisering steeds volwassener en dat gaat gevolgen hebben voor ons als gemeente. Toch blijven er ook vragen over die lokaal om een antwoord vragen, met name op het ambitieniveau en de ethische aspecten van digitalisering. Digitalisering is een bijzonder politiek onderwerp.

Het tempo van de digitale transformatie ligt hoog en lijkt wel met de dag sneller te gaan. Tegelijkertijd is het een onzichtbaar onderwerp en trekt het zich niets aan van de grenzen van onze gemeente terwijl de impact op lokaal niveau enorm is. Voordelen als gemak en tijdswinst ervaren we vaak op de korte termijn, maar de negatieve gevolgen zoals verlies van privacy of autonomie komen pas op een later moment aan de oppervlakte. Bovendien zijn deze gevolgen vaak pas zichtbaar wanneer technologieën zo verweven zijn met ons (werkende) leven dat we ons bijna niet meer voor kunnen stellen dat we zonder kunnen. Denk aan het internet, je smartphone, sociale media en – meer recent - AItoepassingen zoals ChatGPT . Digitalisering heeft dus maatschappelijke impact. Dat maakt dat we ons niet meer kunnen veroorloven om digitalisering te zien als alleen een aspect van de gemeentelijke bedrijfsvoering. Het vraagt om een perspectiefverandering in onze visie op digitalisering waarin ook nadrukkelijker de impact op de samenleving wordt meegenomen en die ruimte geeft om snel mee te kunnen bewegen op de snelle veranderingen in het digitale domein.

Relevante voorgeschiedenis De afgelopen jaren heeft digitalisering als politiek thema steeds meer aandacht gekregen. Dat blijkt ook uit de stukken die zijn behandeld in de gemeenteraad. Relevant voor deze startnotitie zijn: 29 januari 2019 – Manifest Open en weerbaar 23 februari 2021 – Collegebesluit vaststelling digitaal informatiebeleid 2021-2025 28 april 2021 – Motie ‘Wie het weet mag het zeggen, gooi het in de groep, neem het onder de loep’ o waarin de raad akkoord ging met de oprichting van de adviescommissie digitale ethiek. 27 juni 2023 – Raadsinformatiebrief ‘Digitale geletterdheid in Nijmegen’ 29 augustus 2023 – Raadsbrief ‘Raad weten met digitalisering – fase 2’ o waarin een themagerichte sturing op digitalisering werd geïntroduceerd 15 februari 2023 - Regionaal rekenkameronderzoek Informatiebeveiliging en privacybescherming 18 maart 2025 – Startnotitie Visie op dienstverlening 28 mei 2025 - Motie ‘Nijmegen Digitaal onafhankelijk Nijmegen reloaded’ o Waarin de raad het college verzoekt bij aanschaf van software zoveel mogelijk gebruik te maken van open standaarden en open source software, onafhankelijke Europese leveranciers op één te zetten en vendor lock-in’s tegen te gaan.

3

Doel van deze startnotitie Deze startnotitie is bedoeld om bij uw raad richting op te halen voor de visie op digitaal Nijmegen. Deze visie zal in de nieuwe bestuursperiode verschijnen. Met deze startnotitie willen we met u het gesprek openen over: 1. 2.

De waarden die wij in de digitale transformatie willen stimuleren en beschermen op de niveaus van digitale samenleving, overheid en bedrijfsvoering; Welke waarden de raad de meeste prioriteit geeft op de beschreven dilemma’s in deze startnotitie.

In deze startnotitie verruimen we het perspectief op digitalisering. Waar het huidige digitaal informatiebeleid 2021 – 2025 richting geeft aan hoe wij als gemeente Nijmegen digitale middelen willen inzetten ten behoeve van onze eigen dienstverlening, zal de Visie op digitaal Nijmegen de maatschappelijke impact van digitalisering op de stad als vertrekpunt nemen. Vanuit de digitale samenleving kijken we naar de aspecten van digitale overheid en digitale bedrijfsvoering die daarvoor nodig zijn. Met de Visie op digitaal Nijmegen zal het huidige digitaal informatiebeleid 2021 – 2025 komen te vervallen.

4

2. Probleemanalyse Maatschappelijke impact van digitalisering wordt steeds zichtbaarder Digitalisering heeft de afgelopen decennia een onmiskenbare invloed gehad op het leven in de stad en de manier waarop inwoners hun dagelijkse activiteiten ervaren. Waar digitalisering eerder vooral werd gezien als een aanvulling op de fysieke wereld, is het nu een fundamenteel onderdeel van de samenleving geworden. Denk bijvoorbeeld aan: Slimme mobiliteitssystemen, zoals deelfietsen en elektrische deelauto’s die via apps en sensoren worden aangestuurd. Nieuwe voorbeelden van de platformeconomie, zoals flexibele bezorgdiensten die ervoor zorgen dat producten sneller en persoonlijker aan huis geleverd worden. Videoconsulten en digitale hulpmiddelen om zorg op afstand mogelijk te maken. Toegankelijke AI-chatbots zoals ChatGPT waarmee mensen sneller teksten, afbeeldingen, video’s en computercode kunnen genereren, zowel privé als op het werk. Voor Nijmegenaren betekent dit dat er in de stad niet alleen meer technologie aanwezig is, maar ook dat deze meer op maat probeert in te spelen op hun behoeften. Parallel aan deze ontwikkeling klinkt in de samenleving ook steeds meer roep om aandacht voor de negatieve bijeffecten die al deze technologie ook kent, zoals de groeiende afhankelijkheid van techbedrijven, desinformatie en ondoorzichtige algoritmische systemen.

Huidig beleid op digitalisering sluit onvoldoende aan bij nieuwe ontwikkelingen en is versnipperd Het huidige Digitaal Informatiebeleid richt zich vooral op de juiste inzet van digitalisering als bedrijfsvoeringsmiddel. De ethische aspecten van digitalisering en gebruik van algoritmes1 zijn ook nog minimaal beschreven. De maatschappelijke impact van digitalisering is bovendien nog geen onderdeel van dit beleid. De aandacht hiervoor is verspreid over verschillende beleidsprogramma's zoals onderwijs (digitale geletterdheid), veiligheid (digitale weerbaarheid) en economie & toerisme (Health & High tech). Deze versnippering van digitale beleidsuitgangspunten biedt het voordeel dat digitalisering integraal onderdeel wordt van al bestaande maatschappelijke beleidsthema’s en niet op zichzelf komt te staan. Een potentieel nadeel is dat digitalisering daardoor alleen vanuit de context van dat specifieke thema wordt bekeken en dat dit ten koste gaat van een integrale kijk op de maatschappelijke impact van digitalisering. De echte dilemma’s in de digitale transformatie vinden namelijk vaak niet binnen één van de thema’s plaats, maar vaak over meerdere thema’s tegelijkertijd. En juist dan beginnen belangen en waarden met elkaar te conflicteren. Daarom stelt het college voor om nu een integrale visie op digitalisering te maken. In hoofdstuk 3 beschrijven we enkele van deze dilemma’s.

Europese en landelijke wetgeving en strategie worden steeds volwassener Wet- en regelgeving op deze digitale thema’s groeit en neemt komende jaren fors toe. Op Europees niveau wordt dit beleidsprogramma de digital decade genoemd. Gemeenten krijgen te maken met 13 nieuwe Europese wetten op het gebied van digitalisering waaronder de AI Act, Data Act en E-IDAS 2.0. Daarnaast kennen we nationale wetgeving zoals de Cyberbeveiligingswet (Cbw), Wet Digitale Overheid (WDO), uitvoeringswet Algemene verordening gegevensbescherming (UAVG) en de archiefwet. Ook geven domeinspecifieke wetten soms eigen digitale verplichtingen zoals bijvoorbeeld de Omgevingswet die het gebruik van het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) voorschrijft. Ook landelijke strategie begint steeds meer vorm te krijgen. Op 4 juli 2025 de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) gepresenteerd die richting geeft aan de digitale overheid met 6 prioriteiten voor 1 overheid die door het Rijk zijn gesteld. Ook in VNG verband wordt de ambitie van meer collectivisering uitgesproken. Hoewel deze Europese en landelijke richtlijnen en strategieën steeds meer 1

Een algoritme is een gestructureerde set digitale instructies of regels die stap voor stap worden gevolgd om een specifieke taak of probleem op te lossen.

5

richting geven, reguleren en organiseren deze zeker niet alles. Met name op het ambitieniveau en de ethische aspecten van digitalisering wordt lokale invulling gevraagd.

Ordening van de digitale transformatie Het complexe van digitalisering is dat het geen duidelijk afgebakend beleidsterrein is, maar dat het in hoge snelheid dwars door alle beleidsterreinen heen gaat. Dit maakt het ongrijpbaar en vatbaar voor spraakverwarringen. Daarom is het goed om eerst wat ordening aan te brengen in de digitale transformatie. De digitale transformatie van onze stad en gemeentelijke organisatie voltrekt zich op drie niveaus: Niveau 1. Digitale samenleving

Omschrijving Digitalisering die Nijmegenaren beïnvloedt zonder dat de gemeente daar een actieve rol in heeft

Voorbeelden Slimme deurbellen De platformeconomie Digitale geletterdheid van Nijmegenaren

2. Digitale overheid

Digitalisering voor interactie tussen Nijmegenaren en de overheid

Gemeentelijke website Algoritmeregister Open data

3. Digitale bedrijfsvoering

Digitalisering om bedrijfsprocessen te optimaliseren

Datawarehouse Informatiebeveiligingsmaatregelen Digitale vaardigheden van medewerkers

In het verlengde van deze drie niveaus zijn digitale thema’s aan te wijzen die politiekbestuurlijke vragen opleveren. Pagina 8 laat de thema’s per niveau zien inclusief enkele voorbeelden van mogelijke politiek-bestuurlijke vragen bij het betreffende thema.2 Een beschrijving per thema’s is beschreven in bijlage 1. Hoewel het gebruik van deze niveaus en thema’s handig is om te ordenen staan zij nooit op zichzelf omdat ze verbonden zijn en elkaar continu beïnvloeden. Sterker nog, de grootste dilemma’s in de digitale transformatie spelen zich af op de snijvlakken van deze verschillende thema’s en niveaus. Voorbeeld De digitale geletterdheid van Nijmegenaren (digitale samenleving) is bepalend voor hoe wij als organisatie transparantie bieden over gebruikte algoritmes en gegevensverwerking (digitale overheid). En deze noodzaak tot transparantie is weer bepalend voor de keuze welke en hoe wij algoritmes gebruiken (digitale bedrijfsvoering).

Voorgestelde aanpak De gemeente Nijmegen heeft gekozen voor een themagerichte aanpak voor de sturing op digitalisering. We ontleden de drie niveaus van de digitale transformatie daarom in dertien digitale thema’s. Op de thema’s binnen de digitale bedrijfsvoering is in de meeste gevallen al specifiek digitaal beleid gemaakt of is dat in ontwikkeling. Op de thema’s van de digitale samenleving en digitale overheid wordt beleid vaak in een bredere context gemaakt waar digitalisering onderdeel van is. Denk aan de visie op dienstverlening, het integraal veiligheidsplan of beleid op basisvaardigheden die ook uitgangspunten over digitalisering

2

We hebben ons hier laten inspireren door de handreiking ‘Digitalisering in beeld’ (2021) waarin de Nederlandse Vereniging van Raadsleden heeft verkend welke vragen over digitalisering interessant kunnen zijn voor raadsleden.

6

bevatten. Zo houden we de uitgangspunten concreet en passend bij het betreffende beleidsthema. Op enkele thema’s zoals ‘particuliere en commerciële digitale middelen in de openbare ruimte’ is er geen specifiek beleid. In dat geval geeft alleen de wet de kaders aan. Met de visie op digitaal Nijmegen willen we deze thema’s met elkaar verbinden en richting geven aan dilemma’s over de thema’s heen. Een visie op digitaal Nijmegen dat een kader biedt voor dit soort dilemma’s bestaat nog niet. We missen inzicht in de waarden die de gemeenteraad belangrijk vindt om af te wegen in de digitale transformatie en hoe we daar sturing aan moeten geven. Nu de digitale mogelijkheden exponentieel groeien, wetgeving op digitalisering steeds volwassener wordt en de maatschappelijke impact steeds zichtbaarder is, is de tijd rijp om met de visie op digitaal Nijmegen de digitale samenleving, overheid en bedrijfsvoering met elkaar te verbinden.

7

Digitale thema's Incl. voorbeelden van politiek-bestuurlijkevr agen per digitaal thema 1 • •

2 Niveaus van digitalisering

Digitale samenleving

• •

3 •

Tijdens de themabespreking 'Raad weten met digitalisering' op 29 maart2023 verzocht de raad om over deze thema'sactief geïnformeerd te worden

Digitale inclusie en geletterdheid in de stad Welk beleid willen wevo eren om digitale vaardigheden van Nijmegenaren teve rgroten? Hoe ga je om met (rechten van) Nijmegenaren die geen gebruik willen ofkunnen make n van ICT?

Digitaal welzijn en relaties Hoe bevorderen wedigitale gemeenschapszin va n Nijmegenaren? Hoe actief willen westure n op de impact van digitalisering op de mentale gezondheid van onze Nijmegenaren?

Cybercrime en digitale weerbaarheid Hoe beschermen weNijmegenare n tegen de risico'sva n cybercrime?

De stad die zelf digitaliseert 4 • •

5 • • •

6 • • •

Visie op digitaal Nijmegen Waarden die wewillen beschermen en stimuleren in de digitale transformatie van Nijmegen

Digitale overheid De digitale interactie tussen Nijmegenaar en overheid

7 • •

8 • •

9 • • •

Particuliereen commerc iële digitale middelen in de openbareruimte Wat betekent de groei van het aantal 'slimme'privé -apparaten in onze stad, zoals smartphones, deurbellen en drones? Welkeafsprake n kunnen wemake n met netwerkaanbiedersove r het aansluiten van woningen op internet via glasvezel?

Digitale economie Hoe kunnen wenegatieve effecte n van de platformeconomie (zoals Airbnb en Uber) afremmen en de positieveeffecte n stimuleren? Hoe stellen webestaande en nieuwe ICT-bedrijve n in onze gemeentein staat om te gro eien? Hoe stimuleren wede ontwikke ling van kunstmatige intelligentie in onze stad en welkevo orwaarden stellen wedan aan bedrijve n?

Digitale voorzieningen en connectiviteit in de stad Wat verstaan weonder een 's limme stad' en welkedoelen en indicato ren horen daarbij? Welkekaders ste llen wevo or het volgen van verkeersstromen en camera'sin de openba reruimte vo or toezicht en handhaving? Welkebeheers maatregelen treffen wevo or het geval vitale, digitale infrastructuur uitvalt?

Digitale dienstverlening en identiteit Welkekaders ste llen wevo or de beschikbaarheid van digitale kanalen? Hoe actief willen wehet gebruik va n ID wallets stimuleren?

Informatiehuishouding en transparantie Welkekaders vo or hergebruik,delen en geheim houden va n opgeslagen overheidsinformatie? Hoe bieden webelanghebbenden en media (bete r) inzicht in documenten, debat en besluitvorming?

Automatisering, algoritmes en kunstmatige intelligentie Hoe ver willen wegaan in de transpa rantie die wegeve n over ons gebruik van algoritmes en kunstmatige intelligentie? Hoe beschermen wehet va kmanschap van ambtenaren bij toenemende automatisering? Welkevo orwaarden stellen weaan het gebruik va n kunstmatige intelligentie in de gemeentelijkeconte xt?

10 Applicaties, architectuur en cloud • • •

Digitale bedrijfsvoering De manier waarop de gemeente haar taken digitaal uitvoert

Welkekaders ste llen wevo or het uitbesteden van ICT-diensten en welkebehere n wezelf? Welkekaders ste llen wevo or het gebruik van (open) standaarden, zoals open source software? Welkekaders ste llen webij het gebruik va n clouddiensten?

11 Informatieveiligheid en privacy • •

Welkedoelen en indicato ren stellen webij de bescherming va n privacy en informatiebeveiliging? Welkekaders ste llen wevo or het geval dat (kritische) digitale bedrijfsprocessen tijdelijk niet beschikbaar zijn?

12 Gegevensuitwisseling en datagedreven werken • •

Wat zijn de kosten en baten van meer datagedreven werken door de gemeenteen wanneer en bij wie va llen die? Hoe open willen weonze data beschikba ar stellen aan Nijmegenaren en (tech)bedrijven?

13 Digitaal ambtelijk vakmanschap • •

Welkebeleid willen we vo eren om tezorg en dat onze ambtenaren deskundig zijn in het gebruik van data en ICT? Wat zijn de gevolgen van verdereauto matisering voor het huidige personeel van de gemeenteen hoe gaan we hiermee om?

8

Sturen op basis van publieke waarden Het is verleidelijk om kaders te beschrijven op specifieke digitale toepassingen (sensoren, AI chatbots of apps), omdat dat een tastbaar niveau is waarbij we ons een voorstelling kunnen maken. Dit vraagt echter veel achtergrondkennis en technische expertise. Bovendien worden door het hoge tempo van digitalisering kaders op specifieke digitale toepassingen snel ingehaald door de realiteit. Uitgangspunten die vandaag goed lijken, kunnen morgen ingehaald zijn door een nieuwe technologische ontwikkelingen. Voorbeeld In de visie zouden we de (on)wenselijkheid van het gebruik van gezichtsherkenning bij slimme deurbellen kunnen reguleren. Wanneer er technologieën beschikbaar komen die op basis van andere kenmerken personen kunnen identificeren - bijvoorbeeld door een typisch loopje van een persoon - is een kader dat zich enkel op gezichtsherkenning richt snel achterhaald. Een betere manier om op lokaal niveau de kaderstellende en controlerende taak van de gemeenteraad in te richten is het benoemen van publieke waarden die we willen stimuleren en beschermen op het moment dat digitale dilemma’s zich voordoen. Waarden zijn diepgewortelde overtuigingen die richting geven in het maken van keuzes. Uitgangspunten die de stad maken en die we dus belangrijk vinden.

Door kaders vast te leggen op niveau van waarden wordt het beleid minder afhankelijk van de technologische ontwikkelingen en blijft het dus langer houdbaar. Nieuwe digitale toepassingen kunnen vervolgens getoetst worden aan de waarden die we belangrijk vinden. Het voorgestelde waardenkader In deze startnotitie stelt het college onderstaand waardenkader voor. Hiervoor hebben we ons laten inspireren door de doelenboom, het CODIO-model voor goed digitaal bestuur en waardenkaders van anderen gemeenten. Het college stelt voor om deze als basis te gebruiken voor de visie op digitaal Nijmegen. Het beschrijft een aantal waarden die we bij digitale dilemma’s altijd willen afwegen in de besluitvorming om digitalisering al dan niet toe te passen en op welke wijze. In de praktijk zullen er bij dilemma’s soms ook andere waarden meespelen, maar het voorstel is om onderstaande waarden in ieder geval mee te wegen. Daarbij zal altijd sprake zijn van een afruil van waarden: meer nadruk op de ene waarde heeft effect op één of meerdere andere waarden. Veiligheid Fysiek

Sociaal

Autonomie Digitaal

Nijmegenaar centraal Menselijke waardigheid

Bedachtzaamheid

Vrijheid

Privacy

Bestendigheid Houdbaarheid

Behulpzaamheid Doeltreffendheid

Toegankelijkheid

Grip op technologie

Ecologische duurzaamheid

Betrouwbaarheid Inclusiviteit

Rechtvaardigheid

Transparan e

Voorgesteld waardenkader vormgegeven als mengpaneel. In bijlage 2 is iedere waarde van een definitie voorzien. 9

Een waardenkader is geen blauwdruk, omdat ieder dilemma zijn eigen afweging vraagt. Zie het waardenkader dus meer als een soort mengpaneel dat bij iedere nieuw digitaal dilemma een eigen instelling vraagt. De vraag in deze startnotitie is welke waarden op dat mengpaneel horen te staan. Het college gaat graag met uw raad in gesprek over deze bovengenoemde waarden met behulp van de dilemma’s uit hoofdstuk 3. Vraag aan uw raad: Worden de waarden op het voorgesteld waardenkader door u herkend en worden er nog waarden gemist?

10

3. Dilemma’s in de digitale transformatie Om van het conceptuele niveau van waarden naar meer tastbare praktijk te komen is in dit hoofdstuk een aantal dilemma’s in de digitale transformatie beschreven. Daaruit blijkt dat richting bepalen in zo’n dilemma altijd een afweging en afruil van waarden vraagt. De dilemma’s hebben in deze startnotitie de functie om het gesprek te voeren met uw raad over een goede selectie van waarden, maar ook de weging van waarden. We vragen via deze startnotitie nog niet om een besluit over het dilemma zelf. Vraag aan uw raad: Welke waarden weegt u per dilemma zwaarder dan anderen?

Soevereiniteit versus kwaliteit De raad heeft eerder in moties aangegeven in te willen zetten op digitale soevereiniteit. Tegelijkertijd zien we dat kwalitatief hoogwaardige Europese alternatieven minimaal aanwezig zijn. Wat zijn onze waarden ons waard? Dilemma 1: Hoeveel is digitale soevereiniteit ons waard? Digitale soevereiniteit betekent het verminderen van afhankelijkheid van derden in de digitale wereld. Veel ICT-taken zijn uitbesteed aan softwareleveranciers en landelijke of wereldwijd opererende organisaties. Waar we eerst vooral keken naar de voordelen van uitbesteding van ICT-taken zijn we door veranderende geopolitieke verhoudingen anders gaan kijken naar onze afhankelijkheid van niet-Europese ICT-leveranciers (waaronder China en de Verenigde Staten). Niet-Europese leveranciers bieden ons door de hoge kwaliteit van hun software zekerheid op continuïteit (houdbaarheid) en de veiligheid van systemen. Ook stimuleert het digitale samenwerking. Directe gevolgen van de onzekerheid op geopolitiek vlak zien we gelukkig nog niet in ons informatielandschap, maar de onvoorspelbaarheid en risicobeleving is wel toegenomen. Dit voedt de zorgen over privacy, transparantie en de toegang tot ICTsystemen die als politiek drukmiddel kan worden gebruikt. Dat heeft consequenties voor de betrouwbaarheid van ons als overheid.

Overstappen naar Europese (open source) ICT geeft ons mogelijk meer inzicht in en zeggenschap over de technologie en daarmee in potentie ook meer autonomie, vrijheid en grip op technologie. Veel Europese software alternatieven zijn daarentegen nog niet zo gebruiksvriendelijk en robuust als niet-Europese partijen als Microsoft, Google of Amazon. Hierdoor leveren we bij een overstap mogelijk ook in op de kwaliteit van onze dienstverlening. Bovendien zijn we gebonden aan contractuele afspraken wat direct overstappen vaak onmogelijk maakt. Er is een aantal manieren om onze afhankelijkheid te verminderen: het (deels) zelf ontwikkelen, het vergroten van flexibiliteit o.a. door gebruik van open standaarden of het verbeteren van controle door betere contractafspraken. Belangrijk hierbij is dat alle methodes consequenties hebben: hogere kosten, vermindering van mogelijkheden, complexere ICT, kwaliteit (van dienstverlening) of impact op medewerkers.

11

Efficiency versus menselijke betrokkenheid Hoe vinden we als gemeente de juiste balans tussen efficiency door automatisering enerzijds en de waarde van menselijke nabijheid en verantwoordelijkheid anderzijds. Dilemma 2: Wat is de waarde van menselijke controle en contact bij automatisering? Kunstmatige intelligentie en andere vormen van automatisering worden vaak gepositioneerd als een ‘slimme assistent’ voor de gebruiker. Volledig automatische besluitvorming zonder dat er sprake is van betekenisvolle menselijke tussenkomst is bij wet verboden (AVG). Maar wat menselijke tussenkomst betekenisvol maakt is vaak niet helder. En waarom vinden we die menselijke tussenkomst zo belangrijk? Is dat om bij fouten de verantwoordelijkheidsvraag te kunnen beantwoorden of vinden we op sommige aspecten dat de taakuitvoering door een mens simpelweg waardevoller is? Enerzijds verhoogt automatisering de doeltreffendheid en betrouwbaarheid van processen. Algoritmes nemen routinetaken over waardoor fouten verminderen en de veiligheid en zorgvuldigheid kan toenemen. Dit bevordert bij de toename van gemeentelijke taken ook de continuïteit, omdat de uitvoering van taken goedkoper schaalbaar worden. Met de toename van het aantal gemeentelijke taken en maatschappelijke opgaves, een vergrijzingsgolf en de huidige krappe arbeidsmarkt is automatisering een logische gedachte.

Een potentieel risico is dat verregaande automatisering het vakmanschap van ambtenaren uitholt als hun werk wordt gereduceerd tot het controleren van geautomatiseerde systemen. Dit tast ook hun menselijke waardigheid en autonomie aan. Bovendien bestaat het risico op zogenaamde ‘automation bias’: de neiging van mensen om te veel te vertrouwen op geautomatiseerde systemen en hun aanbevelingen, zelfs als die onjuist of tegenstrijdig zijn met eigen observaties of expertise. Dit leidt ertoe dat handmatige controles en eigen beoordelingsvermogen worden genegeerd of onderschat, waardoor fouten kunnen ontstaan, zeker in complexe gevallen. Het dilemma ontstaat dus tussen de voordelen van efficiëntie en continuïteit tegenover het risico op verlies van autonomie en menselijke betrokkenheid. De kern van het dilemma is of we bereid zijn menselijke nabijheid deels op te geven in ruil voor snelheid en schaalbaarheid en hoe we hierin een balans vinden. Bij welke gemeentelijke taken vinden we het geen probleem als die geautomatiseerd worden uitgevoerd en bij welke wel?

Veiligheid versus anonimiteit Camera’s, sensoren en geavanceerde analysetechnieken bieden zowel de overheid als Nijmegenaren steeds meer mogelijkheden om de omgeving te monitoren, maar dit gaat vaak ten koste van de anonimiteit van anderen? Tot waar vinden we dat acceptabel? Dilemma 3: Tot waar heeft een Nijmegenaar recht op anonimiteit? Het recht op privacy is een fundamenteel recht, dat is verankerd in de grondwet en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM). Dit recht kan op gespannen voet staan met de taak van gemeenten om bij te dragen aan een veiligere en leefbaardere openbare ruimte. Het aantal camera’s en monitoringssystemen in de openbare ruimte neemt snel toe. Dat geldt niet alleen door systemen die geplaatst worden door ons als overheid, maar ook door commerciële partijen en particulieren (denk aan slimme deurbellen). De doeleinden hiervan verschillen: in particuliere gevallen gaat het vaak om kunnen zien wie er voor de deur staat. Bij publieke camera's gaat het bijvoorbeeld om het reguleren van verkeer of het handhaven van veiligheid op strategische plekken waar vaak onrustige situaties zijn. De camera's kunnen dan een preventieve werking hebben of helpen bij opsporing van daders na ongevallen.

De camera’s bieden in sommige gevallen dus concrete oplossingen voor problemen en kunnen zo bijdragen aan maatschappelijke waarden, zoals veiligheid, doeltreffendheid en rechtvaardigheid.

12

Door deze toename van camera’s wordt het wel steeds moeilijker om als Nijmegenaar anoniem te blijven in de stad. De openbare ruimte wordt in zulke mate gemonitord, dat de kans dat je je in onze stad van a naar b kunt verplaatsen zonder ergens in de tussentijd gefilmd te worden nihil is geworden. De kwaliteit van beelden is bovendien hoog geworden en ook zijn er steeds geavanceerdere methoden beschikbaar om die beelden te analyseren. Het wordt dus makkelijker om te achterhalen wie wanneer ergens is geweest. Een mogelijk risico daarvan is het optreden van het ‘chilling effect’: het kan mensen ontmoedigen om gebruik te maken van rechten als het demonstratierecht of vrijheid van meningsuiting. Bovendien kunnen mensen zich bekeken voelen. Dat heeft weer impact op de autonomie en privacy van Nijmegenaren. Doorgaans worden de publieke camera's geplaatst met een afgebakende en concrete doelbinding. De vraag is echter of we kunnen garanderen dat dit niet opgerekt wordt. Het gevaar van ‘function creep’ ligt op de loer. Hoewel dit bij publieke camera’s goed geborgd is, zien we dit wel al gebeuren bij de particuliere camera's: deze worden opgehangen met als doel om te kunnen zien wie er voor de deur staat, maar de politie vraagt steeds vaker beelden op om te gebruiken als er een ongeval heeft plaatsgevonden en vraagt inwoners zelfs actief om hieraan bij te dragen.

Dit dilemma legt enkele keuzes voor. Willen en kunnen we als gemeente een rol spelen in het reguleren van digitale middelen van particulieren en commerciële partijen die de omgeving monitoren? Willen we maximale veiligheid garanderen en nemen we dan het verlies van anonimiteit voor lief? Of prioriteren we privacy en anonimiteit, wetende dat sommige ongevallen dan niet opgelost kunnen worden en dat we controle uit handen geven.

Proactief hulpaanbod versus eigen verantwoordelijkheid Ligt de verantwoordelijkheid bij Nijmegenaren zelf om hun digitale geletterdheid en kritisch digitaal gedrag te ontwikkelen of moet de gemeente proactiever hulp aanbieden aan groepen die zelf niet actief om hulp vragen? Meer hulp kan sociale inclusie bevorderen, maar te veel bemoeienis kan ervaren autonomie en menselijke waardigheid van Nijmegenaren aantasten. Dilemma 4: Hoe actief willen we als gemeente zijn in het versterken van de digitale geletterdheid van de Nijmegenaar? Bij digitale geletterdheid denken we vaak aan de wat oudere inwoners die niet goed met een telefoon, tablet of computer kunnen omgaan. Deze groep is echter breder dan alleen de oudere Nijmegenaar omdat digitale geletterdheid sterk verbonden is met goede lees- en schrijfvaardigheden. Uit een eerdere verkenning blijkt dat ongeveer 20% van de Nijmegenaren moeite heeft met hun digitale vaardigheden.3 Het gebrek aan digitale geletterdheid kan in onze gedigitaliseerde samenleving leiden tot het gevoel dat je niet kunt meedoen aan een deel van de samenleving (inclusiviteit) en waarbij het vragen om hulp ook gevoelens van schaamte en onzekerheid oproept. Bovendien kan het ook leiden tot digitale onveiligheid als mensen bijvoorbeeld een phishing mail niet herkennen.

Voor deze doelgroep biedt de Bibliotheek via Digitaalrijk in je Wijk, het Digitaal Café hulp en cursussen aan voor Nijmegenaren die daar interesse in hebben. Daarnaast heb je ook een doelgroep die mogelijk wel al de technische vaardigheden beheerst om bijvoorbeeld sociale media of AI te gebruiken, maar juist soms teveel vertrouwen heeft in wat hen wordt aangereikt. Van sociale media zijn voorbeelden bekend over geloof in nepnieuws of mensen die ‘meegezogen’ worden in zogenaamde bubbels waarin eigen denkbeelden met nieuwe content bevestigd worden. Zit je eenmaal in zo’n ‘fabeltjesfuik’, dan is het moeilijk daar weer uit te komen. Meer recent zien we dat AI chatbots gebruikt worden voor persoonlijk advies. Niet alleen bij het samenstellen van een lekker recept of sinterklaasgedicht, maar ook bij relaties, psychische problemen of stemhulp bij verkiezingen. Dit roept vragen op over de sociale veiligheid. Deze chatbots zijn namelijk ontwikkeld met 3

27 juni 2023 – Raadsinformatiebrief ‘Digitale geletterdheid in Nijmegen’ 13

het doel om conversaties gaande te houden en zijn geprogrammeerd om altijd vleiend en begripvol te zijn. Maar AI chatbots maken ook fouten. En hoe menselijk een AI chatbot ook kan lijken, het blijft een machine en dat is wat anders dan een menselijke vriend of therapeut. De gevolgen kunnen groot zijn en de eerste voorbeelden van levensbedreigende situaties zijn al bekend. Bewust gebruik van digitale middelen vraagt om een kritische houding van de gebruiker en dat is niet iedereen gegeven. Hoe groot deze doelgroep is, is nog onbekend. Op scholen wordt steeds meer aandacht gegeven aan mediawijsheid en een kritische omgang met technologie, maar daarbuiten is het hulpaanbod nog beperkt. De vraag is hoe sturend we als gemeente hierin willen zijn. In Nijmegen hebben we gekozen om in onze dienstverlening altijd een niet-digitaal alternatief aan te bieden en wordt door de STIPS en bibliotheek met de Informatiepunten Digitale Overheid (IDO’s) hulp geboden. Maar dit dilemma gaat verder dan hulp bij de digitale overheid.

Vinden we vanuit het oogpunt van behulpzaamheid dat onze verantwoordelijkheid ook verder gaat? Zien we bijvoorbeeld ook een actievere rol voor de gemeente in het bevorderen van een kritische houding bij het gebruik van digitale middelen los van het gemeentelijke contact? En zo ja, hoe proactief willen we dan op zoek naar deze doelgroep die vaak moeilijk te bereiken is door schaamte of onderschatting? Bieden we hulp aan voor mensen die daar behoefte aan hebben of gaan we de hulp actiever aan mensen aanbieden waarvan we denken dat zij er baat bij hebben? Of vinden we dat een eigen verantwoordelijkheid van inwoners en misschien zelfs een schending van hun autonomie en menselijke waardigheid?

Openheid versus veiligheid en privacy Het uitgangspunt is momenteel dat we gemeentelijke data zoveel mogelijk openbaar delen. Spelen we daarmee mensen met slechte bedoelingen niet in de kaart door hen te gemakkelijk datasets over de infrastructuur van onze stad aan te bieden? En vinden we het prima dat bedrijven hiermee geld verdienen? Dilemma 5: Hoe houdbaar is ons principe ‘Open, tenzij’ bij het openbaar maken van databronnen? Onze gemeenteraad heeft in 2019 het “Manifest Open en Weerbaar Nijmegen” vastgesteld vanuit de overtuiging dat we als gemeente Nijmegen aan de samenleving willen laten zien hoe wij omgaan met data en hoe we ervoor zorgen dat we niet meer data gebruiken dan echt nodig is (dataminimalisatie). De gemeenteraad heeft ervoor gekozen om gegevens die we verwerken actief publiekelijk en openbaar beschikbaar te stellen, voor zover het de belangen van mensen niet schaadt. Daarom biedt onze gemeente een Open Dataportaal aan waarop we datasets openbaar en publiekelijk beschikbaar stellen aan de samenleving. Dit draagt bij aan de transparantie van onze gemeente, is behulpzaam voor burgers en bedrijven en het stelt andere partijen ook in staat om met analyses of oplossingen te komen voor maatschappelijke problemen waar we zelf nog niet aan gedacht hadden.

In 2024 is er nieuwe Europese wetgeving over het openbaar beschikbaar stellen van overheidsinformatie in werking getreden. Deze open data richtlijn4 vereist van alle overheidsorganen om data uit zichzelf openbaar maken (‘actieve openbaarmaking’) of als iemand daarom vraagt (‘openbaarmaking op verzoek'). Inmiddels kennen we ook allemaal de nieuwsberichten over het misbruik van gegevens. Het vrijgeven van overheidsinformatie speelt in potentie ook partijen met minder goede bedoelingen in de kaart. Los van persoonsgegevens kunnen ook andere gegevens potentieel tegen ons en onze stad gebruikt worden. Rioleringsgegevens kunnen bijvoorbeeld ook gebruikt worden bij het beramen van een terreurdaad. De vraag die speelt is of open data de veiligheid van burgers en bedrijven schaadt? Een andere vraag is of we datahongerige bedrijven niet te makkelijk voorzien van nog meer data die vervolgens gekoppeld kunnen

4

VNG.nl - Wet hergebruik van overheidsinformatie 14

worden aan eigen datasets of profielen met persoonsgegevens. Dit kan mogelijk weer nadelige gevolgen hebben voor de privacy van Nijmegenaren. Zijn dit reële gedachten of denken we dan te ver door in de mogelijk nadelige gevolgen van het openbaar maken van gegevens? Het Rijk geeft hier in haar wet- en regelgeving nog geen aanvullende spelregels of adviezen mee. Het roept de vraag op of we de keuze voor actieve openbaarmaking vanuit het gekozen uitgangspunt ‘Open tenzij' handhaven of gaan we vaker dan nu - over op openbaarmaking op verzoek? Moeten we het veiligheidsrisico ook actiever meewegen in het wel of niet openbaar maken van onze gegevens?

15

4. Vervolg: de Visie op digitaal Nijmegen Proces richting besluitvorming Deze startnotitie is de opmaat naar de visie op digitaal Nijmegen die in de nieuwe bestuursperiode aan de gemeenteraad wordt voorgelegd. Het waardenkader zal de hoofdstructuur van de visie vormen. De aandachtspunten van de gemeenteraad bij de bespreking van deze startnotitie worden meegenomen in de verdere uitwerking. Indien de raad behoefte heeft aan verdiepende sessies op specifieke digitale thema’s of dilemma’s dan is die ruimte er. Naast het gesprek in de gemeenteraad gaan we ook in gesprek met de stad en de gemeentelijke organisatie: • We starten een participatietraject met Nijmegenaren (bijvoorbeeld via dialoogtafels of het stadspanel); • we halen aanvullende perspectieven op bij onderwijs- en andere maatschappelijke instellingen uit de stad; • we voeren gesprekken met ambtelijke adviseurs op specifieke thema’s om waarden door te vertalen naar concrete uitgangspunten en deze in lijn te brengen met al ander vastgesteld beleid. Vervolgens werken we het waardenkader uit tot concretere uitgangspunten in de visie op digitaal Nijmegen. In de nieuwe bestuursperiode biedt het college de visie aan de gemeenteraad aan ter bespreking en vervolgens tot vaststelling. Dit zal naar verwachting eind 2026 zijn.

Voordelen en risico’s bij deze aanpak Het kiezen voor een waardenkader als basis voor de visie op digitaal Nijmegen kent voordelen, maar ook risico’s. Voordelen van deze aanpak zijn: • het vraagt relatief weinig technische kennis van raadsleden om toch richting te kunnen geven aan hoe wij als stad en organisatie om willen gaan met digitalisering; • het is toekomstbestendiger om kaders op publieke waarden te formuleren omdat kaders op technische toepassingen snel ingehaald worden door snelle technologische ontwikkelingen; • voor themaspecifiek beleid behouden we nog steeds de voordelen van de themagerichte aanpak. Risico’s van deze aanpak zijn: • dat het waardenkader ‘tegeltjeswijsheden’ worden waarmee je het niet oneens kan zijn. Dit risico minimaliseren we door in de visie de waarden ook door te vertalen naar dilemma’s, uitgangspunten en voorbeelden. • dat praten over waarden vraagt om conceptueel nadenken over de lange termijngevolgen van digitalisering. Als er bij (een deel van) de raad vooral behoefte is aan oplossingen voor specifieke digitale toepassingen en dilemma’s van dit moment dan kunnen hiervoor op verzoek van de raad separate verdiepingssessies georganiseerd worden.

Digitalisering en de doelenboom De sturing op digitalisering is nu onvoldoende verankerd in de doelenboom. De meest specifieke ambities en doelen op digitalisering zijn op dit moment opgenomen in de doelenboom in het programma Bestuur & Organisatie. Deze richten zich hoofdzakelijk op het niveau van de digitale overheid en digitale bedrijfsvoering, maar beschrijven nog onvoldoende welke waarden we willen afwegen. Op het niveau van digitale samenleving zijn doelen verspreid over verschillende programma’s. Vaak wordt geen onderscheid gemaakt tussen de digitale en niet-digitale wereld, met uitzondering van de programma’s onderwijs (digitale geletterdheid), veiligheid (digitale weerbaarheid) en economie & toerisme (health & high tech). In de visie op digitaal Nijmegen wordt een voorstel gedaan om digitalisering beter te verankeren in de doelenboom.

16

Financiën In de Stadsbegroting hebben we financiële middelen gekoppeld aan de doelen in de doelenboom. Zoals in de vorige paraaf is aangegeven, vinden we de meest specifieke ambities en doelen op digitalisering in het programma Bestuur en Organisatie. Daar zijn dan ook de huidige middelen voor digitalisering het meest expliciet te vinden. De vraag ligt voor of het wenselijk is om in programma’s explicieter middelen te oormerken voor de digitale samenleving. Hier komen we op terug in ons advies om digitalisering beter in de doelenboom te verankeren.

17

Bijlage 1 – Toelichtingen op de digitale thema’s 1. Digitale inclusie en geletterdheid in de stad Terwijl de samenleving en de gemeentelijke dienstverlening steeds digitaler worden, beschikt niet iedere inwoner over de benodigde toegang, apparatuur of vaardigheden om hier volwaardig aan deel te nemen. Digitale inclusie en geletterdheid gaan over het actief overbruggen van deze kloof. 2. Digitaal welzijn en relaties Dit thema gaat over hoe en met wie Nijmegenaren digitaal sociale relaties onderhouden. Zowel mens-tot-mens relaties als zogenaamde mens-tot-machine relaties (bijv. een chatbot die als vriend wordt beschouwd). Denk daarbij aan het vinden van een liefdespartner, onderhouden van familiebanden en verbinden van gelijkgestemden. Maar het gaat ook over negatieve aspecten zoals online pestgedrag, polariserende filterbubbels en mentale gezondheidsklachten door de impact van digitale platformen. 3. Cybercrime en digitale weerbaarheid Inwoners van de stad zijn - net als bedrijven en de gemeente zelf - een voortdurend doelwit van cybercrime zoals phishing, ransomware, identiteitsfraude of online oplichting. Digitale weerbaarheid betekent het vermogen om jezelf online te beschermen tegen cybercrime: dreigingen herkennen, preventieve maatregelen nemen (zoals sterke wachtwoorden en software-updates) en weten hoe te handelen wanneer het toch misgaat. 4.

Particuliere en commerciële digitale middelen in de openbare ruimte De openbare ruimte wordt steeds vaker voorzien van digitale technologieën die niet door de gemeente zelf, maar door inwoners of bedrijven uit de stad worden geplaatst en beheerd. Denk aan smartphones, slimme deurbellen, drones, privécamera’s of dataverzamelende deelvervoersystemen. 5. Digitale economie De digitale economie is een economische omgeving die wordt gedreven door digitale technologieën zoals internet, mobiele telefonie, sociale media, data-analyse en cloud computing. Enerzijds om eigen processen te optimaliseren via automatisering, maar steeds vaker is het eindproduct of de aangeboden dienst zelf ook digitaal zoals webshops, online games of digitale platformen als Uber of AirBnB. De grenzen tussen fysiek en digitaal vervagen, waardoor de digitale economie steeds meer verweven raakt met de traditionele economie. 6. Digitale voorzieningen en connectiviteit in de stad Dit thema omvat de systemen, infrastructuren en diensten van de smart city waarmee (apparaten van) inwoners en organisaties met elkaar kunnen communiceren en samenwerken. Het gaat om: • netwerkvoorzieningen (zoals wifinetwerken en glasvezel); • software (zoals slimme verkeerssystemen); en • hardware (zoals camera’s, sensoren en slimme lantaarnpalen).

Connectiviteit verwijst hierbij specifiek naar de mate waarin deze digitale systemen en diensten goed en overal beschikbaar, toegankelijk en bruikbaar zijn. 7. Digitale dienstverlening en identiteit De gemeente streeft naar toegankelijke, efficiënte en gebruiksvriendelijke digitale dienstverlening, waarbij Nijmegen ook online zaken kunnen regelen met de gemeente. Dit vereist ook een betrouwbare manier om digitaal de identiteit van inwoners vast te stellen (zoals DigiD of een ID-wallet zoals Yivi).

18

8. Informatiehuishouding en transparantie De gemeente beheert en gebruikt enorme hoeveelheden informatie, die correct, vindbaar en duurzaam toegankelijk gearchiveerd moeten worden (informatiehuishouding). Daarnaast dienen gemeenten open en transparant te handelen, zodat inwoners, bedrijven, gemeenteraad en andere belanghebbenden inzicht hebben in hoe besluitvorming tot stand is gekomen en op welke informatie deze gebaseerd is. 9. Automatisering, algoritmes en kunstmatige intelligentie Automatisering, algoritmes en kunstmatige intelligentie gaan over het (gedeeltelijk) op basis van software uitvoeren van gemeentelijke processen, personaliseren van dienstverlening of beter kunnen doorgronden van maatschappelijke vraagstukken. Denk aan het geautomatiseerd uitvoeren van tijdrovende taken, ondersteunen van beleidskeuzes of voorspellen van verkeersstromen. 10. Applicaties, architectuur en cloud Dit thema gaat over het informatielandschap van applicaties die de gemeente gebruikt om overheidstaken uit te voeren of te laten ondersteunen. Het omvat de gebruikte applicaties zelf, maar ook de manier van dataopslag en de wijze waarop deze applicaties met elkaar verbonden zijn.

Cloud verwijst hier naar de afname van IT-diensten — zoals opslag, rekenkracht, databases, netwerken en softwaretoepassingen — via het internet zonder dat de gemeente zelfstandig servers of datacenters hoeft te beheren. 11. Informatiebeveiliging en privacy Dit omvat het adequaat beschermen van (persoons)gegevens tegen ongeautoriseerde toegang, misbruik, verlies of onbeschikbaarheid terwijl tegelijkertijd de privacyrechten van individuen worden gerespecteerd conform wetgeving zoals de AVG. 12. Gegevensuitwisseling en datagedreven werken Dit thema gaat over het effectief en verantwoord delen van data, zowel binnen de gemeentelijke organisatie als met externe partners, met als doel betere besluitvorming of inzichten te verkrijgen waarop beleid en dienstverlening gebaseerd kunnen worden. 13. Digitaal ambtelijk vakmanschap Een werkomgeving die steeds digitaler wordt vraagt ook om relevante kennis van digitale systemen, digitale vaardigheden en verantwoordelijk gedrag van ambtenaren. Dit gaat zowel over ICT vaardigheden (zoals het problemen oplossen met je computer, digitaal samenwerken en privacybewustzijn) maar ook over informatievaardigheden (zoals zoekvaardigheden, datagedreven werken en AI-geletterdheid).

19

Bijlage 2 – Definities van waarden Behulpzaamheid De gemeente zorgt ervoor dat zij doeltreffend en toegankelijk is voor de Nijmegenaar. Doeltreffendheid De mate waarin digitale toepassingen daadwerkelijk bijdragen aan het beantwoorden van vragen en oplossen van problemen van Nijmegenaren.

Toegankelijkheid Het waarborgen dat digitale toepassingen op alle niveaus praktisch bruikbaar en toegankelijk zijn voor Nijmegenaren door rekening te houden met verschillen in digitale vaardigheden en beschikbaarheid van digitale middelen.

Inclusiviteit Het waarborgen dat digitalisering rekening houdt met de diversiteit in behoeften, eigenschappen, omstandigheden en beperkingen van Nijmegenaren.

Betrouwbaarheid De gemeente handelt rechtvaardig, houdt zich aan afspraken en is transparant. Rechtvaardigheid Het waarborgen dat digitalisering eerlijk en onbevooroordeeld verloopt, zonder willekeur of discriminatie, met oog voor gelijkwaardige behandeling van alle Nijmegenaren.

Transparantie Het inzichtelijk en begrijpelijk maken van digitale processen, besluiten en hun gevolgen, met openheid over welke gegevens worden gebruikt en waarom.

Autonomie De gemeente respecteert de (keuze)vrijheid van de Nijmegenaar binnen uitlegbare kaders. Vrijheid Het recht van Nijmegenaren om zelf te kiezen óf en hoe zij gebruik maken van digitale toepassingen, gevrijwaard te blijven van onnodige inmenging door digitalisering in hun persoonlijke levenssfeer.

Privacy Het recht van Nijmegenaren op bescherming van hun persoonsgegevens en digitale gegevensstromen door het uitsluitend gebruiken van strikt noodzakelijke data en deze zorgvuldig te beveiligen met inzicht in en zeggenschap over het gebruik ervan.

Veiligheid De gemeente draagt bij aan de digitale, fysieke en sociale veiligheid van de Nijmegenaar. Digitale veiligheid Het waarborgen dat digitale toepassingen en gegevens van Nijmegenaren beschermd zijn tegen cyberaanvallen en misbruik.

Fysieke veiligheid Het waarborgen dat digitalisering bijdraagt aan bescherming van een veilige leefomgeving van Nijmegenaren door het risico op ongevallen, crises en criminaliteit te minimaliseren.

Sociale veiligheid Het waarborgen dat digitalisering het veiligheidsgevoel van en de sociale samenhang tussen Nijmegenaren versterkt.

20

Bestendigheid De gemeente betrekt in al haar keuzes de langetermijneffecten. Houdbaarheid Het waarborgen dat digitale toepassingen op de lange termijn uitvoerbaar, betaalbaar en aanpasbaar blijven.

Grip op technologie Het waarborgen dat de digitalisering ondersteunend, begrijpelijk en beheersbaar blijft, en dat technologie nooit menselijke controle en beoordeling onmogelijk maakt.

Ecologische duurzaamheid Het minimaliseren van de ecologische voetafdruk door bewust om te gaan met energieverbruik, grondstoffen, afvalstromen en rekening te houden met biodiversiteit.

Nijmegenaar centraal De gemeente heeft oog voor het menselijke in besluiten en gevolgen. Menselijke waardigheid Het erkennen en respecteren van iedere Nijmegenaar als mens, en het voorkomen dat Nijmegenaren in digitale processen worden gereduceerd tot datapunten of profielen.

Bedachtzaamheid Het zorgvuldig en verantwoord afwegen van de gevolgen van digitalisering, met blijvende ruimte voor kritisch en reflectief denken.

21