Startnotitie “Koers voor de Binnenstad”

Koers voor de Binnenstad Startnotitie oktober 2022

Inleiding WAAROM De Binnenstad is het kloppend hart van onze stad. Dé plek waar bewoners, bezoekers en ondernemers elkaar treffen. Het is de (bijna) grootste werklocatie, biedt veel werk aan de meer praktisch opgeleiden. We zijn al jaren aan de slag in onze binnenstad, van Centrum 2000 naar gebiedsvisies Valkhofkwartier en Vlaams Kwartier. Het uitgangspunt van de afgelopen jaren is en blijft place to buy naar place to meet. We hebben investeringen gedaan in erfgoed en het Actieplan Hartje Nijmegen met onder andere het maken van een ontwerp vergroening Burchtstraat-Augustijnenstraat. Nieuwe uitdagingen zijn er volop: denk alleen al aan de energiecrisis, afnemende consumentenbestedingen, de verandering van het klimaat en achterstallige corona-schulden bij ondernemers. Deze koers gaat aangeven hoe we in onze binnenstad de bestaande bouwstenen gaan integreren met deze thema’s. WAT We willen een aantrekkelijke binnenstad voor bewoners, bezoekers en ondernemers. Afgelopen zomer heeft laten zien dat bezoekers de weg naar de binnenstad nog steeds weten te vinden. Wat kunnen we doen om die stijgende lijn vol te houden? Voor ondernemers is het een uitdaging om een goede doorstart te maken na de zware coronaperiode. Nieuwe bedrijven moeten het nu kunnen waar maken. Belangrijk blijft om kansen te pakken. En er wonen steeds meer mensen in de binnenstad.

Niet alleen levendigheid, maar ook de leefbaarheid van de binnenstad staat daardoor op de agenda. HOE Met het Actieplan Hartje Nijmegen zijn we afgelopen periode blijven investeren in de binnenstad. Ook wordt er in de binnenstad gewerkt aan diverse grote ontwikkelprojecten. Een eerste indruk: blijven investeren in de binnenstad heeft succes. In het nieuwe coalitieakkoord “Ons Nijmegen” neemt de binnenstad dan ook opnieuw een prominente plek in. Het nieuwe college gaat door op de ingeslagen weg en gaat zelfs extra investeren. In gesprek met de stad en deskundigen maken we een koersdocument met daarin aandacht voor analyse (hoe staan we ervoor), visie (waar gaan we naar toe en wat gaan we dan doen) en een uitvoeringsprogramma (Actieplan Hartje Nijmegen). Daarbij kijken we niet alleen naar het nú, maar ook naar de midden- en langere termijn.

Projectdoel, eindresultaat, uitgangspunten Waar doen we het voor? We willen een aantrekkelijk en gezonde binnenstad, waar het goed toeven is. Een binnenstad waar het goed is om te verblijven én te werken. De binnenstad is de tweede werklocatie in de stad en biedt werk aan ruim 14.000 vaak praktisch opgeleide werknemers. Een breed aanbod aan winkels, horeca, dienstverlening en cultuur tref je er aan. Bezoekers blijven naar de binnenstad komen omdat daar iets te beleven valt. Tegelijkertijd blijft een goed evenwicht tussen “leefbaarheid” en “levendigheid” van belang. Steeds meer mensen wonen in de binnenstad. Naast ondernemers en vastgoedeigenaren betrekken we dan ook nadrukkelijk bewoners in dit traject. Belangrijk ook is om nieuwe kansen te pakken en aan te sluiten bij actuele trends op het vlak van duurzaamheid, sociale inclusie en gezondheid. Met deze startnotitie lichten we het proces en inhoud toe om te komen tot een koers voor de Binnenstad die de bestaande uitgangspunten integreert met nieuwe uitdagingen. Resultaat We leveren een koers voor de Binnenstad, hierbij kijken we 10 jaar vooruit: Wat beogen we met de binnenstad? Wat zijn kansen en bedreigingen? Wat voor type centrum willen we hebben? Welke balans willen we in de functies die we in het centrum hebben? Daarnaast een Actieplan Hartje Nijmegen met projecten voor de komende vier jaar.

Onderdeel van het eindproduct is een analyse (hoe staat de binnenstad ervoor), een visie (waar gaan we naar toe met een aanpak met een breed palet aan instrumenten en projecten. Het gaat daarbij om zowel om het agenderen van grote projecten (bijvoorbeeld ontwikkellocaties) en bewegingen als vergroening en autoluw maken als om een vervolg op het Actieplan Hartje Nijmegen, waarin grote en kleinere projecten door verschillende partijen in de stad uitgevoerd worden om de binnenstad te verbeteren. Dit bedenken we niet van achter het bureau, maar stellen we op in gesprek met de stad en met deskundigen (ondernemers, wetenschappers, etc). Hierbij kijken we ook naar de acties uit het Actieplan voor de Binnenstad die nu succesvol zijn. Uitgangspunten Binnenstad: dé plek waar het gebeurt Veel is er de afgelopen periode in de binnenstad al in gang gezet en gaat ook de komende periode door. Met de stadsbrede citymarketingaanpak “Old city, young vibe” hebben we positief bijgedragen aan de profilering van de stad, daarmee o.a. ook aan de dag- en verblijfsrecreatie in de binnenstad. Met het Actieplan Hartje Nijmegen hebben we als gemeente laten zien hoe we snel konden acteren en succesvol samengewerkt met bewoners, ondernemers en de rest van de stad. In de nieuwe aanpak voor de binnenstad komen diverse beleidsvelden samen.

Denk alleen al aan cultuur, cultuurhistorie, economie, citymarketing, wonen, mobiliteit etc. Het blijven aantrekken van bezoekers en het stimuleren van de economische sector, verdere vergroening en het autoluw maken van de binnenstad zijn kernthema’s binnen deze opdracht. Er wordt afstemming gezocht met andere opdrachten uit het nieuwe coalitie-akkoord, zoals de Uitvoeringsagenda Vrijetijdseconomie. Mocht dit traject rond de nieuwe Koers voor de Binnenstad uitwijzen, dat bijstelling van huidig beleid rond bepaalde thema’s dient plaats te vinden, dan wordt dit meegenomen bij de actualisatie van de Omgevingsvisie.

2

Een nieuw coalitieakkoord met nieuwe focus Ook dit college blijft investeren in een sterke binnenstad met extra focus op groen, sterk ondernemerschap, veiligheid, autoluw en toegankelijkheid. In totaal gaat de nieuwe coalitie € 15 miljoen investeren in onze binnenstad en stelt € 500.000 beschikbaar voor activiteiten en capaciteit. De aanbeveling uit de stadsgesprekken om door te gaan met het succesvolle Actieplan Hartje Nijmegen is overgenomen. Wie is de binnenstad? Ondernemers, bewoners en pandeigenaren aan zet In de binnenstad zijn diverse partijen actief. Er wonen mensen (bijna 10.000) en er werken mensen (15.000). De werkers in de binnenstad benaderen we zowel bedrijfsmatig (vooral mkb-bedrijven in de horeca en detailhandel, markt, cultuur en evenementen) als vanuit diverse belangenorganisaties (o.a. Huis voor de Binnenstad en de Binnenstadsmanager, KHN, Vereniging van Vastgoedeigenaren). Belangrijke stakeholders zijn ook de bezoekers en bewoners van de binnenstad. Al deze mensen hebben ideeën over wat van belang is om de binnenstad nog aantrekkelijker te maken.

Eerste beeld van de binnenstad Nu al zien we verschillende trends en ontwikkelingen als het gaat om de ontwikkeling van de binnenstad. Hieronder een eerste opsomming. We brengen in het kader van de analyse de verschillende trends en ontwikkelingen en de impact die zij hebben op de binnenstad verder in beeld. De hier gepresenteerde korte beschrijving is een eerste begin. Economische klimaat onder druk Nauwelijks hersteld van de corona-crisis, zijn er weer nieuwe economische ontwikkelingen, waarvan de impact op sectoren als horeca, retail en cultuur moeilijk is te overzien. Het consumentenvertrouwen is laag en de inflatie hoog. Beide factoren hebben invloed op het bestedingsgedrag van bezoekers. Ook in de Nijmeegse binnenstad zullen we dit gaan merken. Nijmegen groeistad! Dus meer bezoekers en meer bestedingen op de langere termijn Nijmegen is een groeistad en met de woondeal zal het aantal inwoners de komende jaren alleen maar toenemen. Dit brengt extra bezoekers en dus bestedingen met zich mee. Lokaal inkopen is bovendien hip. Dat Nijmegen meer woningen gaat realiseren past ook bij de nieuwe transformatie opgave in de binnenstad. De woonfunctie kan de plek overnemen van winkelmeters (voorbeeld V&D-pand en Molenpoort passage). Het aantal bezoekers van de binnenstad vertoont een wisselende lijn (ook door Corona).

We brengen aantal en ook het profiel van de bezoekers duidelijk in beeld. Groen Nu investeren in de binnenstad maakt het mogelijk om aan te sluiten bij andere urgente thema’s als klimaat. Er is een grote roep naar meer groen in de binnenstad. In het coalitieakkoord worden extra middelen vrijgemaakt voor de vergroening van de Ziekerstraat, Molenstraat, Burchtstraat, Broerstraat en Augustijnenstraat. En eerder zijn al middelen gereserveerd voor de renovatie van park het Valkhof. Uitdaging is ook: voorkom hitte-eilanden. Het gaat nu, nog meer dan voor de crisis, om een goed evenwicht tussen “leefbaarheid” en “levendigheid”. We leggen een link met de succesvolle profilering als green destination. Binnenstad: een mix van functies In de binnenstad is van alles te beleven. Kracht van de binnenstad is de mix van functies die bij elkaar komen. We gaan inzetten op een betere balans tussen de verschillende functies. Denk aan meer ruimte voor bijvoorbeeld dienstverlenende functies (als bijv. gezondheidscentrum). En ook willen een nadrukkelijkere rol voor de kennisinstellingen (RU etc) en de Health & High Tech sector in de binnenstad. Dat begint al met het zichtbaar maken van deze sector in de binnenstad (Health &high tech podium bieden door bijvoorbeeld extra events). Ook cultuurhistorie duidelijker neerzetten biedt kansen, passende bij “Old city, young vibe”.

Autoluwe binnenstad Het aantal vervoersbewegingen zal alleen maar toenemen: meer bewoners, meer werkers en meer bezoekers in de binnenstad. Wat betekent dit voor de inrichting van de binnenstad? Wat houdt een zero-emissie binnenstad in? Hoe komen de mensen naar de binnenstad toe en hoe bewegen zij zich ín de binnenstad? We kijken aan de hand van onderzoek naar het gebruik van de parkeergarages in de stad. Onderdeel van de Stadscentrummonitor is het bevragen van passanten naar hun reisgedrag richting binnenstad, nu en in de toekomst. In het coalitieakkoord is een autoluwe binnenstad als doel benoemd.

4

Meer beleven én betekenis. Ruimte voor innovatie en experimenteren De levensstijl van de bezoeker is aan het veranderen. We zagen al dat “beleven” de plek in nam van “consumeren”. Nu zien we een verdere verschuiving van “beleven” naar “betekenis”. Bezoekers aan de binnenstad willen het idee hebben dat ze bij een bezoek een bijzondere ervaring opdoen. Of het nu gaat om winkelen en een bezoek aan de horeca of om cultuur. Dit vraagt om creativiteit, originaliteit en een onderscheidend product. Ondernemers moeten de ruimte krijgen om te experimenteren. Authenticiteit is cruciaal. Stedelijke transformatie: blijven investeren in ontwikkelprojecten Transformatie van locaties met grote leegstand of een verouderd commercieel programma en openbare ruimte zijn in beeld bij gemeente en/of (vastgoed)partijen. Projecten die in voorbereiding of uitvoering zijn o.a. renovatie Valkhofpark, herinrichting Kelfkensbos, Molenpoortpassage, Augustijnen en Burchtstraat, V&D-locatie en St. Stevenskerk. Met de koers voor de Binnenstad beschrijven we ook een goede balans van functies binnen nieuwe ontwikkelprojecten (neem invulling Molenpoortpassage als voorbeeld). Effecten van digitalisering zijn niet weg te denken. Zet in op on-line naast off-line Internet is en blijft één van de belangrijkste technologische ontwikkelingen voor de retail.

De huidige ingezette digitalisering heeft een enorme impact en zorgt voor een enorme versnelling als het bijvoorbeeld gaat om kennisoverdacht. Winkeliers en ook andere ondernemers dienen meer dan ooit naast een mooie winkel (off-line) hun aanbod goed aan te bieden via on-line. Van belang is ook dat de bezoeker zich grotendeels op internet oriënteert voor een dagje weg. Daarvoor is de online profilering van de stad van essentieel belang. Een inclusieve en toegankelijke binnenstad Maak de binnenstad beter bereikbaar voor alle doelgroepen. Naast “gastvrijheid” dienen ook “gezondheid en veiligheid” aandacht te krijgen bij investeringen in de openbare ruimte. We onderzoeken de mogelijkheden om de binnenstad goed bereikbaar te houden als deze autoluwer wordt, we doen nu al ervaring op met de nieuwe regels voor toegankelijkheid: zorgen voor goede looproutes in de binnenstad. Andere onderwerpen die in de koers of het Actieplan Hartje Nijmegen een plek krijgen zijn onder andere: • Kunst en cultuur • Evenementen • Ondermijning • Voorkomen van verschraling aanbod • Kantorenmarkt • Cultuurhistorie oudste stad (Limes en Valkhofkwartier) • Citymarketing

Voorlopige koers en richting Analyse Onderzoek We maken een analyse van de binnenstad (hoe staan we er voor) en gebruiken daarbij als basis: Een nieuwe weerbaarheidsanalyse. In de Weerbaarheidsanalyse uit 2021 wordt ingegaan op trends, functioneren en toekomstperspectief van de Binnenstad. We vragen BRO om deze laatste weerbaarheidsanalyse te actualiseren. Een nieuwe Stadscentrummonitor. Dit najaar wordt gestart met de voorbereiding van een nieuwe Stadscentrummonitor 2022/2023. Het meetinstrument voor ontwikkelingen in de leegstand, aantallen bezoekers, werkgelegenheidsontwikkeling. Ook geeft de monitor een goed beeld van de waardering van de binnenstad door bezoekers. We hebben kengetallen over de binnenstad op basis van het gebruik van de regelingen TOZO, TOGS en NOW. Een uitsplitsing naar Binnenstad is mogelijk. Tijdens de afgelopen Corona-periode heeft O&S ieder kwartaal een crisismonitor uitgebracht, die ook een goed beeld geeft van ontwikkelingen in de binnenstad. We maken gebruik van andere lopende onderzoeken en deelproducten, zoals het onderzoek naar Vastgoed in de Binnenstad, het acquisitie-onderzoek, de ambitiedocumenten en ladder-onderzoeken voor belangrijke ontwikkellocaties etc. Voor een overzicht van mogelijke input: zie bijlage 1.

Binnenstadslab: blik naar de toekomst We gebruiken kennis van buiten om na te denken over de toekomst: waar staan we als (binnen-)stad over 10 jaar? We nodigen experts uit om hun ideeën en kansen te delen. We doen dit in de vorm van een driedaagse brainstorm. Er zijn veel verschillende experts: vanuit de kunstwereld, de architectuur, cultuurhistorie, geografie, klimaat en duurzaamheid, studenten en jongeren. Deze experts vertoeven drie dagen in de binnenstad, waarbij ze brainstormen over de vraag waar staan de als (binnen-)stad over 10 jaar? Door presentaties van de bestaande visies en uitgangspunten maar ook van nieuwe ontwikkelingen en rondwandelingen maken ze kennis met de stad. Na deze drie dagen hebben we een beeld over hoe artiesten/experts naar onze binnenstad over 10 jaar kijken. Voor deze opdracht worden experts gericht uitgenodigd. Samenspraak bewoners, ondernemers, vastgoedeigenaren en gebruikers Binnenstad. We maken de Koers voor de Binnenstad sámen met de stad. In gesprek met bewoners, ondernemers en vastgoedeigenaren worden ambities, kansen en opgaven bepaald. Een breed gedragen Koers voor meer betrokkenheid en draagvlak. Met de belangrijkste stakeholders in de binnenstad wordt de stad ingegaan. Daarnaast worden de beste ideeën uit het Binnenstadslab voor gelegd aan de lokale stakeholders. Samen benoemen de stakeholders wat nodig is.

In ieder geval worden hiervoor uitgenodigd: de wethouder Binnenstad/Economie, voorzitter Huis voor de Binnenstad, de Binnenstadsmanager, bestuur KHN, toonaangevende ondernemers, TVAN, bewoners, pandeigenaren en raadsleden. Ook onderzoeken met o.a. platform 31 of G40, de aanpak van andere steden. Acquisitie nieuwe concepten In gesprek met vastgoedeigenaren en makelaars, grotere retailondernemers en het Platform DNWS (De Nieuwe Winkelstraat) brengen we in kaart welke concepten op het vlak van retail, horeca, cultuur en dienstverlening we nog missen in de stad. We maken een factsheet die gebruikt kan worden bij gerichte acquisitie.

6

Visie: Koers voor de Binnenstad Op basis van de analyse schetsen we een beeld van waar de binnenstad naar toe gaat en hoe we dat gaan aanpakken. Het gaat om een stip op de horizon waar we naar toe werken. Actieplan Hartje Nijmegen We evalueren Actieplan Hartje Nijmegen en geven een vervolg aan het Actieplan. Dat doen we met de Week voor de Binnenstad. De 5 bekende sporen uit het huidige Actieplan kunnen worden voortgezet in de nieuwe agenda: Een ondernemende binnenstad Een groene binnenstad Een logische binnenstad Een levendige binnenstad Een schone en prettige binnenstad

Planning, organisatie en inzet extra middelen Planning Het proces om te komen tot een nieuwe aanpak voor de binnenstad ziet er als volgt uit: • Startnotitie: Met deze startnotitie begint het traject rond de Koers voor de Binnenstad. De raad wordt met een brief geïnformeerd. De startnotitie gaat ook naar alle belanghebbende partijen. • Participatie: Er is een participatief traject gestart. Hierin vindt een Hartje Nijmegen week plaats van 1722 oktober waarin we de stad uitnodigen ideeën aan te dragen voor het nieuwe Actieplan Hartje Nijmegen. In november vindt een Binnenstadslab plaats waarbij externe experts uitgenodigd worden om zich drie dagen in onze Binnenstad onder te dompelen en hun aanbevelingen voor de toekomst te geven. • Visie en actieprogramma: Het vierde kwartaal 2022 wordt gebruikt om alle input te verwerken. Afronding visie en actieprogramma: februari 2023. Inzet middelen Het uitvoeren van deze opdracht doen we met middelen uit het Actieplan. Voor de invulling is budget gereserveerd in het nieuwe coalitieakkoord 2023-2026. Bij het opstellen en uitvoeren van deze opdracht kan blijken dat extra middelen nodig zijn. We investeren nu al in grote ontwikkellocaties in de binnenstad. Het huidige Actieplan Hartje Nijmegen met € 4,4 miljoen aan middelen eindigt eind 2022.

In het coalitieakkoord en de stadsbegroting 2023-2026 stelt het College voor € 15 miljoen te investeren in onze binnenstad en € 500.000 beschikbaar te stellen voor activiteiten en capaciteit om het Actieplan Hartje Nijmegen voort te zetten. De gemeentelijke middelen kunnen we inzetten als cofinanciering voor middelen vanuit provincie en rijk. Ook verwachten we dat onze aanpak zal leiden tot investeringen van ondernemende partijen in de (binnen-)stad. Rijks- en Provinciale middelen Vanuit het Rijk is € 150 miljoen beschikbaar gesteld voor een Impulsaanpak Binnensteden. Deze middelen zijn gericht op grotere transformatieprojecten in de binnenstad. Mogelijke aanvragen voor een volgende tranche van deze regeling: ontwikkelprojecten Molenpoortpassage en omgeving voormalige V&D. Voor de vergroening van de binnenstad gaan we ook op zoek naar subsidiemogelijkheden. Landelijke lobby Nijmegen is één van de acht steden (naast Nijmegen de G6 en Breda)die werkt aan de Citydeal Binnensteden met de ministeries EZK, BZK en JenV.

8