Startnotitie Beleidsplan Schuldhulpverlening Nijmegen 2023 tot 2027 (erratum 25-10-2022).pdf

Beleidsplan Schuldhulpverlening Nijmegen 2023 tot 2027 Startnotitie

ERRATUM (25-10-2022) In de startnotitie was opgenomen dat de pauzeknop technisch nog niet te realiseren was, terwijl het hier de systemen VISH en schuldenknooppunt betrof. We hebben deze bewezen beleidsinstrumenten per abuis door elkaar gehaald.

Datum: 25 oktober 2022 1

Inhoud 1.

Aanleiding ................................................................................................................................................................. 3

2.

Een nieuw beleidsplan ............................................................................................................................................. 4

A. Lijn 1 Preventie en vroegsignalering ........................................................................................................................... 6 B. Lijn 2 Laagdrempelige en duidelijke toegang voor geldzorgen ................................................................................. 7 C. Lijn 3 De inwoners centraal: (schuld)hulpverlening vanuit de mens gedacht........................................................... 8 D. Lijn 4 Snellere en effectievere dienstverlening en extra inzetten op specifieke groepen ......................................... 9 3.

Financiën ................................................................................................................................................................ 12

4.

Proces ..................................................................................................................................................................... 13

2

1. Aanleiding Voor u ligt de startnotitie voor het Beleidsplan Schuldhulpverlening 2023-2027. Het nieuwe beleidsplan Schuldhulpverlening sluit aan op het huidige beleidsplan 2019-2022 en beschrijft de kaders van de schuldhulpverlening van de komende vier jaar. De Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) schrijft voor dat de gemeenteraad elke vier jaar een plan vaststelt met de hoofdlijnen van beleid voor integrale schuldhulpverlening. Sinds de vaststelling van het beleidsplan is de samenleving veranderd door onder andere de Toeslagenaffaire, Covid19, de stijgende energieprijzen en inflatie. Daardoor ontwikkelt de wijze waarop de dienstverlening aan inwoners met geldzorgen plaatsvindt zich ook. In de kamerbrief Aanpak geldzorgen armoede en schulden1 worden de cijfers van het CBS aangehaald om een beeld te geven hoe armoede en schulden de dagelijkse realiteit is voor veel mensen in Nederland. “In 2020 hadden ruim 900 duizend personen (5,5%) in 513 duizend huishoudens (6,8%) een inkomen dat dusdanig laag was dat het gezin een risico liep op armoede. 221 duizend minderjarige kinderen maakten in 2020 deel uit van zo’n gezin (6,9% van alle kinderen). Dat zijn óók vaak mensen met een baan. Van de werkende bevolking maakte in 2020 2 procent (240 duizend personen) deel uit van een huishouden met een inkomen onder de lage-inkomensgrens. (CBS, armoede en sociale uitsluiting 2021).

Daar komt bij dat op 1 januari 2021 meer dan 599 duizend huishoudens te maken hadden met geregistreerde problematische schulden (7,4%). Gebruikers van een re-integratievoorziening bij de gemeente, ontvangers van uitkeringen, maar ook zelfstandigen, ZZP’ers en flexwerkers in huishoudens met een laag inkomen zijn extra kwetsbaar voor probleemschulden2. In Nijmegen hebben op 1 januari 2021 meer dan 6600 huishoudens te maken hadden met geregistreerde problematische schulden (6,9%). Het aantal huishoudens met geregistreerde probleemschulden verschilt per wijk. In de wijken als Dukenburg en Lindenholt ligt dit percentage hoger en in Nijmegen-Oost en het centrum lager. Wettelijke ontwikkelingen Tot slot lopen er enkele wettelijke ontwikkelingen: 





Landelijk is hernieuwde aandacht vanuit de minister voor Armoedebeleid voor extra inzet op armoede en schulden, waaronder het traject msnp/wsnp. Momenteel bieden gemeenten begeleiding en ondersteuning van mensen naar minnelijke schuldhulptrajecten (zonder tussenkomst van de rechter). Het Rijk is van plan om gemeenten ook in te zetten bij de trajecten waar de rechter wel aan te pas komt. De wijziging van de Faillissementswet heeft als doel te zorgen voor een betere aansluiting tussen het gemeentelijke schuldhulpverleningstraject en de wettelijke schuldsaneringsregeling natuurlijke personen (Wsnp). Ook zijn er op wettelijk gebied ontwikkelingen gaande in de Wgs (onder andere de verder implementatie en gegevensdeling omtrent vroegsignalering), het opstarten van het adviesrecht voor gemeenten, maar ook meer technische wijzigingen zoals de Wet stroomlijning keten voor derdenbeslag en de Wet vereenvoudiging beslagvrije voet (Wvbvv). Op termijn treedt naar verwachting Wet aanpak meervoudige problematiek in het sociaal domein (Wams) in werking. Deze wet maakt het eenvoudiger voor verschillende professionals om integrale ondersteuning te bieden (en gegevens over cliënten uit te wisselen).

1

Rijksoverheid (2022) https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2022/07/12/kamerbrief-aanpak-geldzorgenarmoede-en-schulden 2

Centraal Bureau voorde Statistiek: https://dashboards.cbs.nl/v3/SchuldenproblematiekInBeeld/

3

Inzet nieuw beleidsplan Voor de gemeente Nijmegen blijft het uitgangpunt: ‘Laagdrempelige en effectieve ondersteuning bij (dreigende) financiële problemen: vroeger, sneller en beter’. Zoals in het coalitieakkoord omschreven wordt vol ingezet op preventie en vroegsignalering, om schulden te voorkomen. Daarnaast blijft de Financieel Experts in de Wijk, wordt er een Jongerenperspectieffonds ingesteld en ingezet op vroegsignalering in wijken en op scholen door jongerenwerkers in samenwerking met de Financieel Experts in de Wijk. Het is tijd om de balans op te maken van het huidige beleid. Welke ontwikkelingen zijn er en welke verbeteringsmogelijkheden zijn er om onze inwoners nog beter te ondersteunen bij geldzorgen en schulden. We willen graag samen met de partners in de stad verder bouwen op wat we al hebben bereikt. Wij stellen daarom in deze startnotitie de belangrijkste uitgangspunten van ons beleid voor, waarover we met onze partners, de (advies)raden en (vertegenwoordigers) van burgers in gesprek willen, leidend tot een nieuw beleidsplan Schuldhulpverlening 2023-2027.

2. Een nieuw beleidsplan Door ontwikkelingen in de maatschappij zien we dat steeds meer mensen moeite hebben om het hoofd financieel boven water te houden. Veel mensen dreigen in de schuld te komen door stijgende energieprijzen, inflatie en de gevolgen van de coronacrisis. Wetende dat schuld vaak een negatieve neerwaartse spiraal is, is het belangrijk om in te spelen op deze maatschappelijke ontwikkelingen. Daarom zal in Nijmegen binnen schuldhulpverlening ingezet worden op het vroeger, sneller en beter reageren op geldzorgen en schulden. We sluiten aan bij de voorgaande beleidsplannen. Hierbij hebben we als basis de evaluatie van het beleidsplan 2019 tot en met 2022 (zie bijlage 1) genomen. Verder putten we uit de evaluatie van de Financieel Expert in de Wijk (Bijlage 2). Daarnaast sluiten in deze startnotitie verder aan bij het coalitieakkoord. Daarnaast We nemen ook twee programmalijnen (geldzorgen en schulden) die het Rijk hanteert voor de armoede en schulden aanpak over. Gezien de uitkomsten van de evaluatie van het beleidsplan 2019-2022 (Bijlage 1) is een grote koerswijziging van beleid niet gewenst. Wel geeft de evaluatie van het vorige beleidsplan, samen met de maatschappelijke, wettelijke en lokale ontwikkelingen aanleiding tot het verder aanscherpen en creëren van randvoorwaarden om het lopende beleid doelmatiger en doeltreffender te laten zijn.

Het uitgangspunt is dat inwoners hun eigen regie kunnen voeren over hun leven, gezin en gezondheid en actief deel kunnen nemen aan de maatschappij. We zien binnen de gemeente Nijmegen de volgende opgaven op het schuldendomein:  

Preventief: We voorkomen dat er (problematische) schulden ontstaan en/of dat schulden onnodig hoger worden door het bieden van preventieve ondersteuning, vroeg signalering en nazorg. Curatief: We bieden dienstverlening aan huishoudens met financiële problemen en begeleiden huishoudens met problematische schulden en kleine ondernemers (mkb’ers /Zzp’ers) om duurzaam uit de schulden te komen

Vier lijnen De inzet op schuldhulpverlening loopt via deze vier lijnen. De lijnen 1 en 2 richten zich op het laagdrempelig en zo vroeg mogelijk ondersteunen van inwoners met geldzorgen. Lijn 3 stelt de wijze van benadering van de inwoner centraal, waarbij een goede aansluiting van de dienstverlening vanuit de gemeente voorop staat. In lijn 4 komt de verbetering van de schuldhulpverlening indien er (problematische) schulden zijn aan de orde. Hierin is ook de dienstverlening aan een paar specifieke doelgroepen opgenomen. 4

A. Lijn 1. Preventie en vroegsignalering B. Lijn 2: Laagdrempelige en duidelijke toegang voor geldzorgen C. Lijn 3: De inwoner centraal: (schuld)hulpverlening vanuit de mens gedacht D. Lijn 4: Snellere en effectievere dienstverlening & extra inzetten op specifieke doelgroepen Het bieden van perspectief en de mogelijkheid een stap hoger te zetten op de participatieladder is een doel dat niet alleen te bereiken is vanuit de invalshoek schuldhulpverlening maar waar een samenwerking met diverse andere terreinen binnen het sociaal, maar ook het ruimtelijk domein noodzakelijk is. In de uitwerking van de lijnen zullen we deze verbanden ook noemen, met name die met de Armoede Agenda Nijmegen 2020-2024. Onderstaand figuur geeft de voorgestelde focus van het beleidsplan 2023-2027 weer.

5

A. Lijn 1 Preventie en vroegsignalering In het coalitieakkoord is opgenomen dat Nijmegenaren met geldzorgen eerder, sneller en beter worden geholpen. We zien te vaak dat mensen die al in de problemen zitten, ook nog te maken krijgen met oplopende schulden. Daarom zetten we vol in op preventie en vroegsignalering, om (problematische) schulden te voorkomen. Preventie Bewustwording en informatie blijven belangrijk voor het bestrijden van armoede en schulden. Ook in het nieuwe beleidsplan zetten we als onderdeel van preventie hier daarom op in. Daarbij wordt gekeken naar specifieke thema’s zoals life-events en maatschappelijke ontwikkelingen waar periodiek extra inzet op gepleegd kan worden, naast de reguliere preventie-activiteiten. Meer inzet op vroegsignalering Er is een convenant Vroegsignalering schulden met woningcorporaties, zorgverzekeraars, energiebedrijven en het waterbedrijf. Bij de wijziging van de Wet gemeentelijke Schuldhulpverlening is vroegsignalering schulden een wettelijke taak van de gemeente geworden en is het aantal aangesloten convenantpartners sterk uitgebreid naar 71. De gemeente moet reageren op alle signalen, zij bepaalt de wijze waarop dat gebeurt; de prioritering en de soort dienstverlening. De inzet op vroegsignalering blijft plaatsvinden.

De outreachende aanpak van vroegsignalering vindt in het nieuwe beleidsplan door de Financieel Experts in de Wijk (FEW) zowel vanuit Bureau Schuldhulpverlening als Bindkracht10 plaats. De prioritering welke signalen outreachend worden benaderd, is gebaseerd op het afwegingskader wat in gezamenlijkheid met de schuldeisers opgesteld. De prioritering in het outreachend oppakken ligt momenteel bij meervoudige signalen (matches), opeenvolgende signalen en als laatste de enkelvoudige signalen. Bij de overige signalen ontvangen de inwoners een kaart waarin dienstverlening wordt aangeboden. Nieuwe vindplaatsen van signalen De komende periode beoordelen we de effectiviteit van het oppakken van de signalen vanuit de wanbetalersregeling, het experiment rond hypotheekachterstanden en de vroegsignaleringssignalen gericht op jongeren. De mogelijkheid tot intensiveren leggen we naast andere (toekomstige) experimenten, interventies en mogelijke vindplaatsen van schulden (zoals huisartsen, Belastingdienst etc.). De prioritering zal vorm krijgen in het nieuwe beleidsplan Schuldhulpverlening. In 2022 evalueren we daarnaast het project vroegsignalering jongeren met schulden. De uitkomsten van de evaluatie worden meegenomen in de zoektocht naar verschillende vindplaatsen en specifieke doelgroepen om inwoners met geldzorgen eerder in beeld te hebben.

Ook het te ontwikkelen Jongerenperspectieffonds gaat hier een belangrijke rol spelen. De (extra) inzet op (vroeg)signalering en outreachend werken wordt binnen de huidige middelen vormgegeven. Met gebruikmaking van de eventuele extra middelen die het Rijk beschikbaar stelt voor vroegsignalering kan het aantal signalen dat outreachend worden opgepakt worden uitgebreid. In 2022 is de rechtbank Gelderland gestart met de uitbreiding naar alle gemeenten binnen het arrondissement van het project Schuldenaanpak dat al in Nijmegen liep bij het kantongerecht. Het project Schuldenaanpak, waarbij gedaagden met financiële problemen worden verwezen naar de gemeente voor ondersteuning, moet ertoe leiden dat mensen met schulden, eerder worden gezien en gehoord. Hierdoor kan voor hen sneller en makkelijker gewerkt worden aan een passende oplossing. Het project is nu uitgebreid met verwijzing vanuit alle rechtsgebieden en de inzet van schuldenfunctionarissen van de Rechtbank. (Voorlichtings)campagnes We blijven via periodieke inzet van publieks/voorlichtingscampagnes Nijmegenaren informeren en bewustwording creëren. Het informeren van onze burgers en ondernemers over de dienstverlening die wij bieden 6

is van essentieel belang voor henzelf, maar ook de sociale omgeving zoals familie, vrienden, buurtbewoners of collega’s. Daarnaast zetten we in op het informeren van professionals die direct of indirect te maken hebben met financiële problematiek, zoals huisartsen en zorginstellingen.

B. Lijn 2 Laagdrempelige en duidelijke toegang voor geldzorgen De Financieel Experts in de Wijk (FEW) vormen antennes in wijken en buurten. Ze zijn de belangrijkste ingang voor iedereen, van jong tot oud, met geldzorgen of schulden. De FEW werkt preventief, omdat ze laagdrempelig aanwezig zijn in wijken en nauw samenwerken met wijkpartners. Om de Financieel Experts in de Wijk te behouden wordt de financiering structureel. De komende jaren willen we extra inzetten op het optimaliseren van de ketenaanpak, wijk- & gebiedsgericht werken, integraal werken en de grip op bewindvoering. Optimaliseren ketenaanpak De laagdrempelige en toegankelijke ondersteuning, zoals die bij de FEW wordt geboden, blijft overeind. Daarbij moet de regierol en functie voor de FEW vanuit de Wet gemeentelijke Schuldhulpverlening in de gehele schuldhulpketen beter vorm krijgen. De FEW moet hierin meer sturing geven in het terug- en doorverwijzen. Dit resulteert erin dat zichtbaar wordt (via management-informatie) dat inwoners met een specifieke (financiële) vraag eerder bij de juiste maatschappelijke partner terechtkomen. Wijk- & gebiedsgericht werken (met buurtteams) Het is de ambitie om de positionering van FEW naast de buurteams en Stips te verbeteren en zo de schuldhulpverlening beter te verankeren in de wijk.

We zetten daarom in op meer samenwerking en afstemming, waardoor we zien dat in de keten meer gezamenlijke casus opgepakt worden en meer doorverwijzingen over- en weer plaatsvinden. De verwachting is dat de meerwaarde van de wijkgerichte aanpak zich (op termijn) vertaalt in een betere samenwerking met het Buurtteam (BT), de Stip en andere samenwerkingspartners en daarmee een betere ondersteuning aan inwoners. Integraal werken De randvoorwaarden om samenwerking te faciliteren moeten de komende periode beter ingevuld worden voor zowel de FEW (BSHV & Bindkracht10) als de samenwerking met de Stip en de buurtteams. Een van de randvoorwaarden is huisvesting en de mogelijkheden in wijkaccommodaties voor bewonersactiviteiten, participatie en ontmoeting. Dit sluit aan bij de uitgangspunten van het beleidskader ‘Ruimte voor ontmoeting’. De verdere uitwerking en uitvoering (fase 2) daarvan zal de komende tijd plaatsvinden in nauw overleg met de hierboven genoemde partners. Daarnaast verwachten we dat de Wet aanpak meervoudige problematiek in het sociaal domein onze professionals meer ruimte biedt om gegevens over cliënten makkelijker te delen, waardoor het voor hen eenvoudiger wordt om integraal te werken. Grip op bewindvoering Beschermingsbewind is voor mensen die hun financiële zaken niet zelf kunnen regelen.

Beschermingsbewind kan worden ingesteld als de lichamelijke of geestelijke toestand van de betrokkene daar aanleiding toe geeft. Beschermingsbewind kan ook worden ingesteld bij overmatig geld uitgeven of bij problematische schulden. Bewindvoering is een vrij beroep, en wordt vooral particulier uitgevoerd. Er zijn ook enkele gemeenten die bewindvoering zelf uitvoeren. De gemeente Nijmegen heeft de mogelijkheden en wenselijkheden om bewindvoering onder gemeentelijke regie te organiseren onderzocht. Naar aanleiding daarvan heeft het college besloten om de regie op bewindvoering te versterken door het afsluiten van een convenant voor twee jaar met bewindvoerders waarbij er met hen afspraken worden gemaakt rond instroom in bewind, doorstroom naar schuldhulpverlening en uitstroom uit bewind en waarbij er gestuurd wordt op de kwaliteit van bewindvoering. Het convenant dat de Gemeente Nijmegen heeft afgesloten met particuliere bewindvoerders die de rechter aan

7

Nijmeegse inwoners toewijst wordt na 2 jaar geëvalueerd. Daarbij wordt ook als optie, de variant ‘bewindvoerders in eigen beheer’ (in dienst bij de gemeente) meegenomen. Budgetbeheer en – coaching F!X, budgetbeheer en budgetcoaching, is bedoeld als een lichter alternatief voor bewindvoering om onnodige instroom in bewind te voorkomen. Daarnaast biedt F!X ook de mogelijkheid om coaching in te zetten ter ondersteuning van het bevorderen van de financiële zelfredzaamheid zodat een onder bewind gestelde uit bewind kan stromen. Er vindt een herijking plaats op de werkwijze, met een goede intake – met plan van aanpak (doel, vermoedelijke duur, inzet van), een regelmatige check (jaarlijks) of F!X nog de juiste voorziening is, een andere voorziening nodig is of afbouw etc.- wordt toegepast. De samenwerkingsafspraken tussen Bureau Schuldhulpverlening (BSHV) en Bindkracht10 worden mede op basis daarvan herzien. De consistente lijn in de wijze waarop de afbouw beschermingsbewind plaatsvindt, wordt toegepast en verder ontwikkeld. Deze ontwikkeling vindt plaats in overleg met de bewindvoerders uit het convenant.

C. Lijn 3 De inwoners centraal: (schuld)hulpverlening vanuit de mens gedacht Uit diverse studies blijkt dat de gevolgen van financiële schaarste een grote impact op mensen heeft3. Het hebben van geldzorgen kan bijvoorbeeld leiden tot korte termijn denken en het maken van meer ondoordachte, impulsieve beslissingen. Op den duur kan dit leiden tot nieuwe tekorten en zo blijft de schaarste situatie in stand. Het uitzicht op een betere toekomstsituatie is daarmee niet voor iedereen realistisch. We zetten daarom de komende periode in op meer bestaanszekerheid, stress-sensitief werken, werken met ervaringskennis en deskundigheid en een meer op de inwoner gericht incasso. Bestaanszekerheid Bestaanszekerheid is een cruciaal recht dat is vastgelegd in de grondwet. Bestaanszekerheid geldt voor iedereen, en dus ook voor alle Nijmegenaren. Om de bestaanszekerheid voor alle Nijmegenaren te garanderen wordt hier beleid op gemaakt. Dit beleid kan nog verder worden aangevuld om de ambitie van de gemeente Nijmegen om ervoor te zorgen dat alle Nijmegenaren kunnen voorzien in hun levensonderhoud te realiseren. Bestaanszekerheid is onlosmakelijk verbonden met armoede en armoedebeleid. Nota bene, armoede leidt vaak tot een bedreiging van bestaanszekerheid. Hier besteedt de gemeente Nijmegen veel aandacht aan.

De acties die op dit moment worden genomen op basis van armoedebeleid kunnen worden gevonden in de Armoede Agenda 2020-2024. Stress-sensitief werken In de afgelopen jaren hebben onderzoeken meer duidelijkheid gegeven over de gevolgen van geldstress op het functioneren van mensen. Mensen met aanhoudende (geld)stress komen gemiddeld genomen vaker hun afspraken niet na, hebben meer moeite hebben om hun emoties en verlangens te reguleren, leven meer in de waan van de dag en nemen minder doordachte beslissingen. Ook is uit onderzoek gebleken dat het starten van hulpverleningstrajecten veel minder succesvol is als er niet eerst of tegelijkertijd wordt gewerkt aan de aanpak van de schulden: de stress moet eerst weggenomen worden. Medewerkers die werken met inwoners met financiële problemen, kennis hebben op meer dan alleen schulden. De medewerker moet ook weten wanneer een inwoner ondersteuning behoeft op een ander leefgebied dan financiële hulpverlening. Daarbij krijgen medewerkers training en scholing in deze levensgebieden. Zoals de manier waarop de FEW’er stress-sensitief in gesprek kan gaan met de klant en ondersteuning kan bieden. Als een Financieel expert signalen herkent, zorgt hij ervoor dat bij het dossier en eerste gesprek direct de juist collega aansluit/ aanhaakt. Zo komen we tot een meer 3

Bron: ‘Schaarste: hoe gebrek aan tijd en geld ons gedrag bepalen’ door Sendhil Mullainathan en Eldar Shafir

8

integrale en daarmee effectievere en efficiëntere hulpverlening richting de inwoner (zie verder gebiedsgericht werken). De komende periode willen we het stress-sensitief werken verder integreren in de werkwijze van de gehele schuldhulpketen. Ervaringskennis/deskundigheid We onderzoeken het intensiveren van de inzet op ervaringskennis en ervaringsdeskundigheid om zo mensen beter te bereiken en meer mensen een regeling met perspectief op een schuldenvrije toekomst te bieden. We willen beter aansluiten bij onze inwoners en hun leefwereld centraal stellen. Ontwikkelingen zoals inflatie en energiearmoede vragen extra aandacht voor preventie en vroegsignalering van schulden. Dit betekent dat er in alle sectoren binnen het sociaal domein meer ervaringsdeskundige inzet gewenst is, zowel ervaringskennis als ervaringsdeskundigheid. Beide vormen van ervaringsdeskundige inzet zijn waardevol, maar het is goed om vooraf te bepalen in welke context welke vorm wenselijk en noodzakelijk is. Binnen Nijmegen zijn hier op het beleidsterrein al enkele ontwikkelingen gaande. Bijvoorbeeld Bindkracht10 heeft sinds kort een ervaringsdeskundige die ingezet wordt voor inkomensondersteuning en schuldenproblematiek.

Daarnaast maken we gebruik van ervaringskennis op diverse plekken, bijvoorbeeld bij het opzetten van de Campagne Geldzorgen of bij het bespreekbaar maken van taboes bij jongeren (zoals de peereducators van ‘Moneyways’ over armoede- en schuldenproblematiek). Bij de gemeente ligt een aanjaagrol om het proces verder op gang te brengen, zowel binnen de eigen organisatie als in afstemming met de betrokken partijen in de (schuldhulp)keten. Meer op inwoner gerichte incasso Er wordt nog meer ingezet op preventie en het voorkomen van vorderingen. We vorderen te veel verstrekte bijstand terug en beëindigen de uitkering als blijkt dat iemand er geen recht op heeft, maar we vorderen responsief terug, conform het behoorlijkheidskader van de Ombudsman. We hebben hierin oog en aandacht voor de individuele situatie en omstandigheden. We maken gebruik van de middelen die we hebben, maar onderzoeken ook of wij nieuwe middelen kunnen inzetten zoals een lokaal overheidsconvenant, een schuldpauzeknop, de preferentie gemeentelijke schulden. Sociale Incasso wordt ook bevorderd door de landelijke ontwikkeling van 1 loket voor overheidsincasso, zodat mensen met meerdere schulden met 1 gerechtsdeurwaarder te maken hebben en 1 gezamenlijke betalingsregeling kunnen treffen. Op 1 januari 2023 treedt de Wet kwaliteit incassodienstverlening in werking.

De wet verplicht iedere incassodienstverlener die in Nederland actief is zich te registreren en aan kwaliteitseisen te voldoen. Incassokosten zijn aan maxima gebonden. De uitdaging verschuift nu naar goede uitvoering en goed toezicht om een stapeling van schulden tegen te gaan. Het Rijk volgt de implementatie van de wet nauwgezet om te bezien hoe de incassodienstverleningsmarkt zich verder ontwikkelt, houdt toezicht op de incassodienstverleners en gaat de doorverkoop van schulden als verdienmodel zo veel mogelijk tegen. Het Rijk probeert zo te komen tot een socialere incasso. In de gemeente Nijmegen zullen we hier samen op moeten trekken met betrokken partijen (zoals vastelastenpartners). Wij gaan op zoek naar afspraken die wij met de schuldeisers (bijvoorbeeld de Klankbordgroep Vroegsignalering) kunnen maken om tot een socialer incasso te komen dat beter aansluit op inwoners.

D. Lijn 4 Snellere en effectievere dienstverlening en extra inzetten op specifieke groepen Een lijn door ons gehele beleidsplan is vroeger, sneller en beter. We hebben mensen met geldproblemen vroeger in beeld, met de informatie die wij hebben weten wij (binnen de gehele schuldhulpketen) sneller te handelen. Daarbij is de dienstverlening die wij bieden aan onze burgers en ondernemers ook beter. Met beter bedoelen we dat de inwoner de ondersteuning krijgt die het beste past bij zijn (financiële) vraag door de organisatie die deze

9

hulp het beste kan bieden. Hierbij maken we gebruik van bewezen en effectieve aanpakken en zetten we extra in op specifieke doelgroepen.

Opschalen bewezen en effectieve aanpakken We merken dat nog niet iedereen de weg naar schuldhulpverlening weet te vinden. We blijven voor al onze interventies kijken, wat waar werkt en op welke manier. We kijken onder andere hoe we onze dienstverlening nog effectiever en efficiënter willen maken met bestaande aanpakken, maar ook door bewezen aanpakken in andere gemeenten ook te passen. Te denken valt aan: 







De Pauzeknop: Door de pauzeknop krijgen inwoners die in de schuldhulpverlening belanden voor een bepaalde tijd geen nieuwe incasso’s of aanmaningen van schuldeisers. Hun schulden worden dus bevroren. Pas als met een hulpverlener een betalingstraject is gevonden om van de problemen af te komen, moeten zij hun achterstallige rekeningen betalen. Doel is dat de achterstanden van de inwoner niet verergeren en rust en overzicht creëren. Dit biedt een basis voor de inwoner om aan een schuldenvrije toekomst te werken. Voor de ontwikkeling van de Pauzeknop wachten we landelijke ontwikkelingen af. We wachten hierbij op een landelijk wettelijk kader om een pauzeknop in te voeren. Voor de gesprekken met (vastelasten) partners over een Pauzeknop vinden wij een landelijke gesprekstafel namelijk meer opportuun. We willen daarom de ontwikkelingen van lopende experimenten (inclusief landelijke ontwikkeling) afwachten voordat wij een Pauzeknop gaan invoeren in Nijmegen. Verwijsindex Schuldhulpverlening (VISH): In de komende periode vindt aansluiting bij de verwijsindex schuldhulpverlening (eventueel al eind 2022) en het schuldenknooppunt plaats. De VISH is een systeem dat werd opgezet door deurwaarders en schuldhulpverleners samen. In dat systeem geven gemeenten aan welke inwoners schuldhulp krijgen, waarna deurwaarders direct stoppen met beslaglegging en andere incassomaatregelen.

Schuldenknooppunt: Het Schuldenknooppunt is een digitale voorziening voor gestandaardiseerd berichtenverkeer tussen schuldhulpverleners en schuldeisers. Gemeenten hebben hierdoor minder handmatige handelingen nodig. Dit maakt schuldregelen sneller en efficiënter en er is minder ruimte voor fouten. Het systeem is daarbij veilig en de AVG-proof. Als alle schuldeisers en schuldhulpverleners in de keten aansluiten op het Schuldenknooppunt is in principe schuldregelen binnen 3 weken mogelijk. In de komende periode wil ook de gemeente Nijmegen bij het schuldenknooppunt aansluiten. Tot nu toe was het ICT-technisch niet mogelijk om VISH en het schuldenknooppunt technisch te realiseren. Vanaf 2023 verwachten wij de deze systemen te kunnen gebruiken en deze ook onder maatschappelijke- en vaste lastenpartners onder de aandacht te brengen. Nederlandse Schuldhulproute (NSR). In 2022 is besloten om voor een jaar aan te sluiten bij de Nederlandse Schuldhulproute (NSR). De Nederlandse Schuldhulproute is eind 2019 opgericht. Banken sloegen daarvoor de handen ineen met gemeenten, bedrijven en maatschappelijke organisaties. Het initiatief is bedoeld om in een vroeg stadium signalen op te vangen van mensen die grote kans hebben om op termijn in financiële problemen te komen.

Voor Nijmeegse inwoners betekent dit dat de leden van de NVB (Nederlandse Vereniging van Banken) hun klanten op basis van bepaalde criteria op de mogelijkheden van Geldfit (het digitale startpunt van de NSR) attenderen. Via Geldfit vindt, na het invullen van een vragenlijst, een doorverwijzing plaats, er zijn 4 afslagen; de zelfhulpoplossingen, de digitale vrijwilliger bv (buddy) van F!X, de offline vrijwilliger en als laatste schuldhulpverlening. Daarnaast is er sinds september 2020 het landelijke gratis telefoonnummer 0800-8115. In oktober 2020 is het kanaal Geldfit Zakelijk beschikbaar gekomen, dat is een site waar ondernemers terecht kunnen voor een anonieme online test en doorverwijzing naar hulp. In 2021 is daar het kanaal NSR Direct bij gekomen. Via dit kanaal kunnen

10





medewerkers van partijen die zijn aangesloten bij de NSR mensen direct zelf doorverwijzen naar passende hulp. Collectief schuldenregelen. Collectief Schuldregelen versnelt en vergemakkelijkt het tot stand brengen van minnelijke schuldregelingen. De schulden worden afgekocht door een collectieve schuldregeling met schuldeisers die een groot deel van de schuld kwijtschelden. De persoon met schulden heeft dan alleen nog een schuld bij de gemeente. De schuld wordt in maximaal drie jaar afbetaald. Daardoor krijgen mensen met schulden sneller perspectief en haken ze minder vaak af. Digitale ontwikkelingen/applicaties: Voor de nieuwe beleidsperiode blijven we kijken naar digitale ontwikkelingen die extra ondersteuning bieden, naast de regulier inzet. Digitale middelen, zoals apps en websites, moeten echter ondersteunend zijn aan de bestaande hulpverlening. Indien de pilot met het huishoudboekje succesvol is, kan het gebruik worden uitgebreid om inwoners te ondersteunen in het op orde krijgen en houden van hun financiën.

Aanpak kinderen en jongeren (Jongeren perspectieffonds) Jongeren en jongvolwassenen met schulden willen we zoveel mogelijk met een schone lei laten starten en behoeden voor het opbouwen van schulden. Daarom stellen we in 2023 een Jongerenperspectieffonds in. Met het Jongerenperspectieffonds zorgen we dat jongeren zo snel mogelijk schuldenvrij zijn. Dankzij zo’n fonds krijgen jongeren een persoonlijke trajectbegeleider en schelden we schulden kwijt in ruil voor een tegenprestatie (opleiding, stage, etc.). Werkende armen Voor de inzet op werkende armen sluiten we zo veel mogelijk aan bij de inzet die vanuit armoede al gepleegd wordt op deze doelgroep. Inzet inde Armoede Agenda Nijmegen 2022 betreft: Het vergroten van het bereik van werkende armen, het verder onderzoeken van vindplaatsen van de doelgroep, het toegankelijker maken van de regelingen voor ondernemers en het vergroten van bewustwording bij werkgevers en werkende armen zelf. Waar mogelijk sluiten wij onze dienstverlening op schulden hier zo doeltreffend mogelijk op aan. Ondernemers en ZZP’ers Het kabinet is vanaf 1 april 2022 gestopt met het coronasteunpakket. Vanaf 1 oktober 2022 moeten kleine ondernemers daarnaast hun gezamenlijke schuld van 3,4 miljard euro binnen vijf jaar aan de Belastingdienst terugbetalen.

Daarboven komt dat veel bedrijven de komende tijd hogere energiekosten hebben (of al hebben gehad), die zij niet altijd (direct) kunnen doorberekenen aan hun klanten. De verwachting is dat in de loop van tweede helft van 2022 de schuldenproblematiek van ondernemers verder boven komt drijven. Eerste signalen hiertoe komen al binnen het aantal faillissementen vanaf november volgens de Kamer van Koophandel stijgt. Medio april publiceerden daarnaast de NVVK en de Nationale ombudsman over ondernemers en schulden.  

De NVVK onderzocht de gevolgen van de coronapandemie op schuldenproblematiek. Naar schatting zijn er door corona zo'n 33.000 werkenden met een zeer hoog risico op problematische schulden bij gekomen. De Nationale ombudsman onderzocht vanaf 2021 knelpunten die zelfstandigen ondervinden bij de toegang tot de schuldhulpverlening. Ook hij pleit voor een laagdrempelige toegang tot schuldhulpverlening voor ondernemers en roept gemeenten op om meer in te zetten op de financiële ondersteuning aan zelfstandigen.

Ook in Nijmegen verwachten we bij de gemeentelijke schuldhulpverlening de komende jaren een toestroom4 van zelfstandigen met geldproblemen en problematische schulden. Vanwege deze ontwikkelingen wil de gemeente Nijmegen de schuldhulpverlening voor ondernemers verbeteren. Het doel is adequate financiële dienstverlening 4

Hoe groot de problemen uiteindelijk zijn en hoeveel zzp'ers zich op welk moment daadwerkelijk gaan melden, blijft lastig te voorspellen.

11

voor ondernemers, waaronder schuldhulpverlening. Deze dienstverlening aan ondernemers moet aansluiten bij de doelgroep. En de dienstverlening moet effectief en efficiënt zijn voor de klant, de betrokkenen van de gemeente en de door haar ingeschakelde organisaties. De gemeente zet in op een OndernemersPunt Geldzorgen wat in september 2022 start. De ondernemer kan bij dit OndernemersPunt Geldzorgen terecht met financiële vragen, geldzorgen en/of (problematische) schulden. We willen ondernemers met financiële zorgen daarnaast beter bereiken door de bekendheid van het OndernemersPunt Geldzorgen de komende tijd te verbeteren.

3. Financiën Naast de reguliere middelen die we beschikbaar hebben, heeft de coalitie voor de komende beleidsperiode € 300.000 in 2023 en vanaf 2024 € 250.000 per jaar voor een Nijmeegs Jongerenperspectieffonds en daarnaast € 438.000 voor het structureel maken van de Financieel Expert in de Wijk. Tot slot heeft het Rijk (Armoedenota) nog middelen toegezegd die ook van toepassing zijn op Schuldhulpverlening. De bedragen hiervan zijn momenteel nog niet bekend. Beschikbare middelen Loonsombudget Bureau Schuldhulpverlening Coalitieakkoord Jongerenperspectieffond FEW

Structureel beschikbaar budget Stadsbegroting* Overheveling Septembercirculaire 2021 (zie toelichting) Landelijke extra inzet op Armoede & schulden (Armoedenota)**

2023

2024

2025

2026

€ 2.137.327

€ 2.137.327

€ 2.137.327

€ 2.137.327

€ 300.000 € 438.000

€ 250.000 € 438.000

€ 250.000 € 438.000

€ 250.000 € 438.000

€ 1.686.117 € 303.338

€ 1.686.117 € 303.338

€ 1.686.117 € 303.338

€ 1.686.117 € 303.338

nnb € 4.814.782

nnb € 4.814.782

nnb € 4.814.782

€ 471.000 nnb € 5.335.782

*Bedrag nog niet bekend, o.b.v. oude beleidsplan **Toezegging van middelen voor: Vroegsignalering, shv voor ondernemers, contact met wijken etc.

12

4. Proces Q4 2022

Sturen startnotitie & onderliggende stukken naar gemeenteraad Na akkoord college versturen van startnotitie en de evaluatiestukken en de startnotitie sturen we deze naar de gemeenteraad. We bieden de gemeenteraad aan om tekst en uitleg te geven bij de hoofdlijnen en willen de raad de ruimte geven om aan beeldvorming en opinievorming. Sturen startnotitie en onderliggende stukken parallel naar de volgende raden:  Cliëntenraad  Seniorenraad  Adviescommissie Jeugd, Maatschappelijke opvang en Gehandicapten (JMG)  Maatschappelijk partners in de stad We bieden ook de adviesraden aan om hen tekst en uitleg te geven bij de voorgestelde uitgangspunten en om hun te vragen (extra) onderdelen (bij de gemeenteraad) aan te dragen voor het nieuwe beleidsplan.

Q4 2022

Q1 2023

Bespreken startnotitie met de raad (beeldvorming en opinievorming). Toelichting uitgangspunten Ophalen onderdelen voor het beleidsplan. Afhankelijk van de input van de raden en de gemeenteraad leggen we het nieuwe Beleidsplan SHV voor aan college en raad.

13