Redengevende omschrijving van het monument Van Broeckhuysenstraat 44-50

Gemeentelijke Monumentenlijst Register van beschermde monumenten krachtens de Nijmeegse Erfgoedverordening

Plaatselijke aanduiding monument

Van Broeckhuysenstraat 44-50, Tweede Walstraat 19-23 Aanwijzingsbesluit

n.t.b ID-code

3086 Redengevende omschrijving van het monument INLEIDING Na de sloop van de vestingwerken rondom Nijmegen in 1874 ontstond ruimte voor nieuwe stedelijke uitbreidingen. De Van Broeckhuysenstraat werd aangelegd met aan de noordzijde een klein parkje in eigendom van de gemeente Nijmegen. In 1913 werden drie bouwterreinen in deze groenstrook door de gemeente verkocht aan Christiaan August Vieweg, drukker in Nijmegen. In 1913 liet hij hier zijn drukkerij met kantoren, winkels en woonruimte bouwen, met de kantoren aan de Van Broeckhuysenstraat en de drukkerij aan de achterzijde aan de Tweede Walstraat. De gebouwen werden als ensemble in eclectische stijl ontworpen door architect Wilhelmus Johannes Maurits. Hij was verantwoordelijk voor meerdere panden in de eerste stadsuitbreiding van Nijmegen na de sloop van de vestingwerken. In het pand van Vieweg werd de Provinciale Geldersche en Nijmeegsche Courant (P.G.N.) gedrukt, één van de twee grootste Nijmeegse kranten in de negentiende en twintigste eeuw. In 1943, tijdens de Tweede Wereldoorlog, werd de drukkerij opgekocht door Wilhelm Potthoff. Potthoff was vermoedelijk Ortsgruppenführer bij de N.S.D.A.P. Na de bevrijding moest hij het pand in 1946 na een vonnis van de Raad van Rechtsherstel weer afstaan, zodat de drukkerij opnieuw in bezit kwam van de P.G.N.

Uit de recentere geschiedenis staat het middendeel van het gebouw met de voormalige kantoren bekend als het langst gekraakte pand uit de Nijmeegse geschiedenis. Tegenwoordig is het bekend als De Grote Broek en wordt het voormalige kantoor gebruikt voor culturele activiteiten en maatschappelijke initiatieven. OMSCHRIJVING VAN HET MONUMENT Het complex bestaande uit drie bouwlagen en kelders in eclectische stijl gelegen aan de Van Broeckhuysenstraat en Tweede Walstraat, met de formele gevel met voormalige kantoren aan de Van Broeckhuysenstraat en de gevel van de drukkerij aan de Tweede Walstraat. De formele voorgevel met deels (afgeknot) schilddak en deels plat dak bevat meerdere decoratieve gevelelementen, zoals gevelbanden, puilijsten en erkers. Exterieurbeschrijving, Van Broeckhuysenstraat De gevel is in zijn geheel opgetrokken uit schoonmetselwerk met overkragende dakranden met bakstenen consoles en bevat op de begane grond van links naar rechts een horecagelegenheid, maatschappelijke voorzieningen en een winkel, met op de bovenverdieping woningen. Het middendeel is in 2010 gerenoveerd en kent een boogvormig portaal met grijze sluitsteen in de rollaag op de begane grond met aan weerszijden decoratieve vierkante pilaren (toegevoegd tijdens renovatie) en een terugwijkende toegangsdeur. Dit terugliggende portiek valt niet onder de bescherming.

Aan weerszijden van de entree bevinden zich twee grote naar voren uitstekende raampartijen met bovenlichten met roedeverdeling, een stenen dorpel en rollagen boven en onder de ramen. De raampartijen herhalen zich op de eerste verdieping en worden aan de bovenkant afgesloten met een

blad 1 van 12

Van Broeckhuysenstraat 44-50

Gemeentelijke Monumentenlijst

Vervolgvel 1

latei met daarboven een witte gevelband met de tekst “PROV. GELDERSCHE EN NIJMEEGSCHE COURANT.”. De gevel wordt aan de bovenzijde afgesloten door een geprofileerde bakgoot gedragen door gootklossen. Centraal bevindt zich een rechthoekige erker met tevens bovenlichten voorzien van roedeverdeling en aan de bovenzijde afgesloten met een latei die aan de zijkanten trapsgewijs aansluit op het metselwerk. De tweede verdieping kenmerkt zich in het midden door een halfrond raam met decoratieve rollaag met aan weerszijden twee dakkapellen. De bouwvolumes links en rechts van het middendeel zijn nagenoeg identiek aan elkaar, met winkelpuien op de begane grond en daarboven in een risaliet woningen eindigend in een decoratieve schijngoot met daarboven een overkragende dakrand van baksteen en zadeldak. Het linker bouwvolume bevat de oorspronkelijke winkelpui met hout en glas (glas niet origineel), en het rechter bouwvolume een moderne pui. De bouwvolumes van beide puien bevatten een decoratieve witte puilijst die aan de bovenzijde worden afgesloten door een puibalk. Op de eerste verdieping bevinden zich ronde erkers met rondlopend glas en schuiframen. Aan weerszijden van de erkers smalle ramen met bovenlichten met roedeverdeling. Op de tweede verdieping bevinden zich grotere raampartijen met bovenin valramen en aan de bovenzijde afgesloten met rollagen.

Tussen de twee ramen een deur die toegang geeft naar het balkon op de bovenkant van de daaronder gelegen erker. De balkonhekjes worden gevormd door gietijzer en metselwerk met daarop lood. De bouwvolumes eindigen in een puntgevel met daarboven een plat dak. De achterzijde van het pand is soberder en bestaat uit een lichtere kleur baksteen met rode bakstenen als decoratieve elementen. Hier bevinden zich net als aan de voorzijde schuiframen met bovenlichten met roedeverdeling en daarboven een ontlastingsboog in rood siermetselwerk. Het linker en rechter bouwvolume hebben daarnaast via openslaande deuren toegang tot een dakterras. Deze deuren worden geflankeerd door raampartijen en hebben beide bovenlichten in roedeverdeling. Het middendeel bevat in het (afgeknotte) schilddak de drie originele dakkapellen. Exterieurbeschrijving, Tweede Walstraat De gevel aan de Tweede Walstraat is opgetrokken uit (grotendeels geschilderd) schoonmetselwerk en kenmerkt zich door een meer sobere uitstraling ten opzichte van de gevel aan de Van Broeckhuysenstraat, hoewel ook deze gevel meerdere decoratieve elementen bevat. De begane grond bevat vier deuren met toegang tot het gebouw met bovenlichten in roedeverdeling, aan de bovenzijde afgesloten door een ontlastingsboog met sluitsteen.

De vier ramen op de begane grond bevatten tevens deze bovenlichten met roedeverdeling en worden aan de bovenkant afgesloten door een ontlastingsboog met sluitsteen, die net als boven de deuren slecht zichtbaar zijn omdat de bakstenen geverfd zijn. De ramen op de eerste verdieping hebben in zijn geheel een roedeverdeling met aan de onderkant kiepramen. De twee buitenste raampartijen zijn iets groter en benadrukken hiermee het begin- en eindpunt van de gevel. Volgens de originele bouwtekening hadden deze twee vensters van oorsprong dezelfde afmetingen als de overige raampartijen en werden deze boven afgesloten door een ontlastingsboog. Aan de bovenkant van de ramen bevindt zich decoratief uitkragend metselwerk dat horizontaal over bijna de hele gevel de gevelband vormt. Hierboven bevindt zich de tweede verdieping met kleine raampartijen die later zijn toegevoegd op de plaats waar van oorsprong een gevelband met de tekst “PROVINCIALE GELDERSCHE EN NIJMEEGSCHE COURANT” stond. De gevel wordt afgesloten met een niet oorspronkelijke bakgoot. Uitzondering vormen het begin- en eindpunt van de gevel waar zich decoratief metselwerk in ruitverband bevindt. Hier eindigt het bouwvolume aan beide kanten van het gebouw in een kleine puntgevel. Over de gehele gevel lopen verticaal tussen de raampartijen decoratieve steunberen door die de robuustheid van het gebouw benadrukken.

Zowel de grote raampartijen als de steunberen versterken het ritme van de herhaling in de gevel. De achterzijde (niet zichtbaar vanaf de openbare weg) is net als de achtergevel van de Van Broeckhuysenstraat soberder

blad 2 van 12

Van Broeckhuysenstraat 44-50

Gemeentelijke Monumentenlijst

Vervolgvel 2

uitgevoerd in een combinatie van lichte en rode bakstenen. Hier bevinden zich aan de bovenzijde negen moderne raampartijen en openslaande deuren naar een dakterras, met daarboven een stalen latei. Aan de onderkant zijn in ieder geval nog twee van de originele raam- of deurpartijen zichtbaar met bovenlichten in roedeverdeling en afgesloten met een ontlastingsboog in rode baksteen. wijzigingen van het oorspronkelijke ontwerp hebben voornamelijk aan de achtergevel van de Tweede Walstraat plaatsgevonden, waardoor de voorgevel nog sterke overeenkomsten toont met het oorspronkelijke ontwerp. Interieurbeschrijving De interieurbeschrijving is gebaseerd op een bezoek aan de Van Broeckhuysenstraat 50, een bovenwoning, de horecazaak daaronder, en de kapperszaak op nummer 44. De bovenwoning is te bereiken via een portaal die geheel aansluit bij de winkelpui van de daar aanwezige horecazaak. Via een trap is de hal met daar aan grenzend de woon- en eetkamer te bereiken, waar veel karakteristieke elementen zoals inbouwkasten, glas in loodramen, deuren, deurlijsten, schuiframen, stucplafonds en en-suitedeuren zijn terug te vinden. Ook in de hal bevinden zich veel originele elementen zoals originele trapleuningen en -spijlen. Vrijwel overal zijn de oorspronkelijke ramen en vensteromlijstingen aanwezig.

Op de tweede verdieping zijn wederom veel originele interieurelementen terug te vinden, met onder andere een luik om het dak te bereiken en de toegang naar het balkon aan de voorgevel. Hier en daar is het originele enkelglas vervangen door dubbelglas en zijn ook andere aanpassingen uit het verleden zichtbaar, zoals afgesneden deurlijsten. In de horecagelegenheid is in de kelder de originele vloer zichtbaar met daarin putjes die zijn veroorzaakt door het werken met de drukpers. In de kapperszaak is nog het originele stucplafond aanwezig dat overeenkomt met dat van de bovenwoning van nummer 50. WAARDERING Architectuurhistorisch van hoge waarde als voorbeeld van eclectische architectuur van de Nijmeegse architect W.J. Maurits. Het complex heeft een duidelijk onderscheid tussen de meer uitbundige en decoratieve voorgevel met kantoren aan de Van Broeckhuysenstraat (representatieve kant) en de meer eenvoudige gevel van de drukkerij aan de Tweede Walstraat (functionele kant). Veel van de oorspronkelijke elementen zijn nog aanwezig in het exterieur, en tot zover bekend ook in het interieur. Stedenbouwkundig van waarde als voorbeeld van de vestiging van winkels en bedrijven in de eerste stadsuitbreidingen van Nijmegen na het slopen van de vestingwerken.

Cultuurhistorisch van hoge waarde vanwege de geschiedenis van het pand als druklocatie van de Gelderse en Nijmeegse courant en het belang daarvan voor de lokale en regionale geschiedenis. Het pand heeft eveneens cultuurhistorische waarde als voorbeeld van toe-eigening van vastgoed tijdens de Tweede Wereldoorlog en herstel daarvan na de bevrijding.

blad 3 van 12

Van Broeckhuysenstraat 44-50

Gemeentelijke Monumentenlijst

Vervolgvel 3

Bronnen: https://www.huisvandenijmeegsegeschiedenis.nl/info/Provinciale_Geldersche_en_Nijmeegsche_Coura nt Kadaster Archiefviewer Digitaal Gebouwen Dossier gemeente Nijmegen Van Meijel, L; Tummers, T. (2006) Nijmegen. Architectuur en stedenbouw 1850-1940, Waanders Uitgevers, Zwolle. Kadastrale tenaamstelling Kadastrale aanduiding Gemeente: Sectie: Nummer(s):

blad 4 van 12

gegevens 23-08-2022 NMG00 Nijmegen C 6282, 6823, 6284

Van Broeckhuysenstraat 44-50

Gemeentelijke Monumentenlijst

Vervolgvel 4

blad 5 van 12

Van Broeckhuysenstraat 44-50

Gemeentelijke Monumentenlijst

Vervolgvel 5

blad 6 van 12

Van Broeckhuysenstraat 44-50

Gemeentelijke Monumentenlijst

Vervolgvel 6

blad 7 van 12

Van Broeckhuysenstraat 44-50

Gemeentelijke Monumentenlijst

Vervolgvel 7

blad 8 van 12

Van Broeckhuysenstraat 44-50

Gemeentelijke Monumentenlijst

Vervolgvel 8

blad 9 van 12

Van Broeckhuysenstraat 44-50

Gemeentelijke Monumentenlijst

Vervolgvel 9

Stucplafonds in de kapperszaak op nr. 44.

blad 10 van 12

Van Broeckhuysenstraat 44-50

Gemeentelijke Monumentenlijst

Vervolgvel 10

blad 11 van 12

Van Broeckhuysenstraat 44-50

Gemeentelijke Monumentenlijst

Vervolgvel 11

blad 12 van 12

Van Broeckhuysenstraat 44-50

Monumentenregister Nijmegen Van Broeckhuysenstraat 44-50 / Tweede Walstraat 19-23, ID-code 3086

Copyright 2023 - Aan deze print kunnen geen rechten worden ontleend -

Afdrukdatum: 15-03-2023

Schaal: 1:500