reactie steunpunt op warmtevisie - S. Schöne

Gemeente Nijmegen t.a.v. de gemeenteraad Postbus 9105 6500 HG Nijmegen

Betreft: reactie Steunpunt energietransitie op Warmtevisie Nijmegen 22-11- 2024

Geachte leden van de gemeenteraad Hierbij willen we graag reageren op de warmtevisie van de gemeente Nijmegen. Kern van de warmtevisie is een kaart waarin de gemeente aangeeft wat zij de beste oplossing vindt voor de verschillende wijken in Nijmegen. Deze keuzes zijn met name gebaseerd op beschikbaarheid van restwarmte inde regio, met name bij ARN, berekeningen over de laagste maatschappelijke kosten van de verschillende opties en de kwaliteit van het laagspanningsnet. In onze reactie richten we ons op het besluitvormingsproces, de uitvoering van het beleid en de rol van bewoners en groepen bewoners daarbinnen. Achtergrond De afgelopen acht jaar is in het Programma Aardgasvrije Wijken veel ervaring opgedaan met energiebesparing, de aanleg van warmtenetten in de bestaande bouw en all electric oplossingen. In de praktijk zien we alleen succesvolle projecten in wijken, buurten en dorpen, waar sprake is van veel bezit van woningcorporaties of van een heel actieve groep bewoners. Het succes bij woningcorporaties is met name het gevolg van een helder besluitvormingsproces (waarbij regelmatig sprake is van een koppeling aan onderhoud) en een bestaande uitvoeringsorganisatie.

Succesvolle projecten van bewonersgroepen zijn met name het gevolg van het feit dat zij erin zijn geslaagd een ruime meerderheid van de bewoners een intentieverklaring te laten tekenen dat zij bereid zijn zich aan te sluiten op een warmtenet. Dit als voorwaarde voor financiering. Deze ervaringen laten zien dat voor een succesvolle aanpak de discussie niet zozeer moet gaan over de vraag welke techniek het beste is, maar over de vraag hoe je woningeigenaren – die de baas zijn in de eigen woning - en huurders meekrijgt. Concreet betekent dit dat er duidelijkheid moet komen over (1) een zorgvuldig besluitvormingsproces, waarin woningeigenaren en huurders serieus worden genomen en (2) de vormgeving van de uitvoeringsorganisatie. Op beide punten willen we hier kort ingaan. Het besluitvormingsproces De nieuwe Wet Gemeentelijke Instrumenten warmtetransitie (WGIW) biedt gemeenten de aanwijsbevoegdheid om onder een pakket strenge voorwaarden de gaslevering in een wijk of buurt te beëindigen als er een goed alternatief is gerealiseerd. De ervaring in het Programma Aardgasvrije Wijken heeft geleerd dat een dergelijke bevoegdheid een noodzakelijk sluitstuk is van een zorgvuldig besluitvormingsproces.

Wij vinden het belangrijk dat de gemeente bij de start van het Uitvoeringsplan voor Dukenburg goed aangeeft hoe ze de besluitvorming wil organiseren en onder welke voorwaarden ze eventueel gebruik wil maken van een dergelijke afsluitbevoegdheid.

Wij denken dat een logische voorwaarde is dat aantoonbaar met alle bewoners is gesproken. Dat moet toch gebeuren als je een warmtenet aan wilt leggen. Een tweede logische voorwaarde is dat een ruimte meerderheid van bewoners (bijvoorbeeld 70%) akkoord moet zijn met de gekozen oplossing. Een dergelijke voorwaarde is niet alleen belangrijk uit democratisch oogpunt, maar ook noodzakelijk voor de rentabiliteit van een warmtenet. De lokale uitvoeringsorganisatie Wij denken dat een effectieve lokale uitvoeringsorganisatie bestaat uit drie onderdelen: 1. De organisatie van de gemeente-brede energiebesparingsaanpak 2. De ontwikkeling van een warmtebedrijf 3. De organisatie van de buurtgerichte aanpak in de buurten, die de komende jaren aardgasvrij moeten worden Gemeente-brede aanpak Wat betreft de gemeente-brede aanpak gaat het om de effectieve samenwerking tussen het energieloket, energiefixers, energiecoaches en actieve buurtgerichte bewonersgroepen. Wij werken hier als steunpunt graag aan mee. Wat de doelstelling betreft kunnen we aansluiten bij het landelijk programma energiebesparing dat tot doel heeft dat in alle woningen uiterlijk in 2030 de standaard besparingsmaatregelen worden genomen. We vinden het met name belangrijk dat deze samenwerking een structureel karakter krijgt. Het gaat om het winnen van vertrouwen bij bewoners en hele praktische kennisopbouw.

Wat niet werkt is de huidige aanpak om via aanbestedingen steeds opnieuw voor korte tijd nieuwe partijen in te huren. Deze aanpak leidt niet tot de noodzakelijke kennisopbouw en vertrouwen. Warmtebedrijf Het is duidelijk dat er snel een (lokaal of regionaal) warmtebedrijf moet komen in Nijmegen. Zonder een warmtebedrijf is het onmogelijk om bewoners in de buurten waar een warmtenet komt een concreet aanbod te doen. Wij vinden het belangrijk dat een dergelijk warmtebedrijf zich niet alleen richt op restwarmte van de ARN, maar ook de ruimte heeft om zorgvuldig te kijken naar andere bronnen, zoals aquathermie, kleine warmtenetten, zoals in Hengstdal en lage temperatuur warmtenetten, zoals mogelijk in en rond Heijendaal. We vinden het in dit verband jammer dat de wijk Heijendaal-noord (oude CWZ terrein) niet is aangemerkt als potentieel aan te sluiten op het lagetemperatuur netwerk van de Radbouduniversiteit (en dus de vraag om nog even te wachten met individuele oplossingen zoals een hybride warmtepomp). Met daarin de clausule dat hierover nog wel overeenstemming met de universiteit gezocht moet worden. De nieuwe warmtewet opent de mogelijkheid van warmtegemeenschappen (oftewel warmtecoöperaties). Dat zijn gemeenschappen van afnemers van de warmte.

Wij vinden het belangrijk dat er bij de verschillende warmtenetten ruimte komt voor samenwerking tussen het nieuwe warmtebedrijf en een dergelijke gemeenschap van afnemers. Wij pleiten ervoor dat de gemeente in Dukenburg snel steun geeft aan een initiatief om in Dukenburg een dergelijke warmtegemeenschap te starten en te bevorderen dat een dergelijke samenwerking tot stand komt. We lezen in de Warmtevisie dat de gemeente kleinschalige initiatieven beter en op maat wil helpen met een handleiding en voorwaarden die aan deze initiatieven worden gesteld voor ondersteuning. We zijn erg benieuwd naar deze handleiding en voorwaarden en werken graag mee aan de opstelling hiervan.

Buurtgerichte aanpak De ervaring binnen het Programma Aardgasvrije wijken heeft geleerd dat het belangrijk is om in de wijken die aardgasvrij moeten worden, zoals de wijken in Dukenburg de komende jaren bij het opstellen van het uitvoeringsplan niet alleen in gesprek te gaan met bewoners, maar ook heel zichtbaar bewoners, die dat willen, te helpen met de verduurzaming van de eigen woning. Dit is van groot belang voor de opbouw van vertrouwen bij bewoners. Op verschillende plaatsen wordt hier inmiddels ervaring opgedaan met een dergelijke proactieve benadering, die duidelijk verder gaat dan de gangbare vraag gestuurde benadering van het energieloket.. Wij denken graag mee over de concrete vormgeving van een dergelijke praktische aanpak in Dukenburg. Handelingsperspectief voor alle wijken Vanuit de hierboven geschetste organisatiestructuur zal in onze ogen ook stimulans moeten komen voor wijken, zoals Bottendaal, die nu min of meer in de wachtstand zijn gezet en daardoor voorlopig een onzeker perspectief tegemoet zien. Ze biedt een kader om zolang er geen zekerheid is, in ieder geval met enthousiasme te starten met initiatieven van onderop. Uiteraard zijn we bereid tot een nadere toelichting.

Namens het bestuur van Steunpunt Energietransitie Nijmegen Sible Schöne Voorzitter Tel. 0647004950 info@steunpuntenergietransitie.nl www.steunpuntenergietransitie.nl