Rapportage Onderzoek Werklocaties Nijmegen

20

bewoners. Verblijfskwaliteit gaat om gezondheid (geluid, geur, stof), sociale veiligheid (ook voor vrouwen in de donkere avonduren), verkeersveiligheid, bereikbaarheid voor iedereen (fietsverbindingen en openbaar vervoer). Specifieke toekomstbeelden voor de werklocaties Het toekomstbeeld geeft richting aan de gewenste ontwikkeling en biedt aanknopingspunten om het vestigingsklimaat te verbeteren. In bijlage A zijn volledige uitwerkingen van de toekomstbeelden per werklocatie opgenomen. In onderstaande tabel zijn de ‘highlights’ per werklocatie weergegeven: Werklocatie

Toekomstbeeld (‘highlights’) TPN-West gaat voor Nijmegen én voor de regio een cruciale rol spelen in het ruimtelijk faciliteren van de grote maatschappelijke transities en economische opgaven. Het gebied krijgt een sterkere focus op een duurzame economische ontwikkeling en zet stappen als het gaat om leefbaarheid, zowel binnen het gebied als in de directe omgeving. De gemeente Nijmegen heeft samen met de bedrijven van TPN-West een Green Deal gesloten. Partners zoeken naar samenwerking op de thema’s circulair, klimaatbestendig en energiebewust ondernemen. Vooral op TPNWest ontstaan kansen als er door herontwikkeling van verouderde bedrijfslocaties circulaire bedrijven ingepast kunnen worden, die gebruik maken van het water. De bedrijventerreinen van TPN-West zijn niet alleen van lokale economische waarde voor Nijmegen, maar vervullen ook een belangrijke regionale functie. Met de Groene Metropoolregio zal gekeken moeten worden naar de ontwikkeling van grondstoffenhubs: centrale locaties waar verschillende bedrijven en organisaties hun grondstoffen, materialen en afvalstromen delen, hergebruiken en recyclen.

TPN-West De ontwikkeling van TPN-West krijgt vorm langs de volgende vier pijlers: • Ruimte voor circulaire productie en knooppunt voor grondstoffen • Schakel in stedelijk en (boven)regionaal duurzaam energiesysteem • Kwalitatieve versterking van de logistieke knooppuntfunctie • Ruimte voor (watergebonden) innovatieve maakindustrie TPN-West behoudt zo de belangrijke functie als de ‘machinekamer’ van Nijmegen en de ruimere regio en biedt ook aantrekkelijke banen voor alle lagen van de bevolking. Binnen TPN-West zijn twee unieke gebieden aan te wijzen, waar in het Profiel en Toekomstbeeld meer informatie over is opgenomen. Het gaat over de ontwikkeling van het Engie-terrein, dat kansen biedt om een versnelling aan te brengen in de verduurzaming en transitie van TPN-West. Het NYMA-terrein zit als broedplaats vol met cultuur & ambacht, sport, spel, makers & pioniers en wordt een bruisend stuk Nijmegen.

21

Bijsterhuizen

De ontwikkeling van regionaal bedrijventerrein Bijsterhuizen is nu van de ontwikkelfase aangekomen in de beheerfase, waarin de nadruk sterker komt te liggen op het optimaliseren en het kwalitatief op peil houden van het onderscheidende vestigingsklimaat. De uitbreiding aan de westzijde (omgeving Schoenaker) biedt nog waardevolle lokale en regionale ontwikkelruimte voor de komende jaren. De bedrijven hebben veel raakvlakken met de economische speerpunten van Nijmegen en Wijchen en dragen in hoge mate bij aan het economische profiel. De locatie blijft een belangrijke (boven)regionale functie vervullen met aantrekkelijke ruimte voor middelgrote- en grote bedrijfsvestigingen in de sectoren logistiek en maakindustrie. De beschikbaarheid van voldoende elektriciteit is voor de komende jaren (met afstand) de hoogste prioriteit. Bedrijventerrein De Grift voorziet in een netto ontwikkeling van ruim 30 hectare en is de laatste grote uitbreidingslocatie binnen Nijmegen. Vanwege het oplopende tekort op de lokale en regionale bedrijventerreinenmarkt kan gestuurd worden op een kwalitatief hoogwaardige ontwikkeling, waarbij een zekere mate van selectiviteit (‘deurbeleid’) gevoerd kan worden.

De Grift en Rietgraaf

De Grift gaat nieuwe ruimte bieden aan XXL-logistiek (15 hectare), regionale (8,4 hectare) en lokale bedrijvigheid (7 hectare). Deze nieuwe ruimte is zeer welkom in Nijmegen, maar zal niet de oplossing zijn van het oplopende ruimtetekort. Het gebied ontwikkelt zich de komende jaren tot het nieuwe economische hart van Nijmegen Noord met ruimte voor het lokale MKB, belangrijke stadsverzorgende functies en ruimte voor grootschalige bedrijvigheid. Bij de ontwikkeling van de Grift wordt sterk ingezet op het creëren van een duurzaam energielandschap met stroomvoorziening, dat aansluit bij de ambities van de gemeente op weg naar een energie neutrale stad in 2045. Het economisch profiel van Brabantse Poort is zeer divers en de locatie is van grote economische waarde voor Nijmegen. Het is een mix van hoogwaardige bedrijvigheid, kantoren, startende en volwassen bedrijven. De gevestigde bedrijven in het gebied hechten waarde aan de goede bereikbaarheid, de zichtbaarheid en functionaliteit van het gebied.

Brabantse Poort

In de komende jaren gaat de Brabantse Poort naar verwachting niet heel erg veel veranderen. Voor de toekomst is het belangrijk dat er investeringen door grond- en vastgoedeigenaren blijven plaatsvinden, zodat er geen proces van veroudering gaat optreden. Brabantse Poort blijft een belangrijke ‘werkgever’ voor Nijmegen, fungeert als een broedplaats voor startende en volwassen bedrijven en profiteert van de gunstige ligging in de stad. Het kantorendeel ontwikkelt steeds meer een ontmoetingsfunctie met meer aantrekkelijke buitenruimte (parkachtige uitstraling).

22

Binnen de grootschalige gebiedsontwikkeling van Winkelsteeg speelt economische versterking een belangrijke rol. Het gebied heeft nu al een belangrijke economische functie voor Nijmegen en deze wordt verder versterkt met een werkprogramma. Er worden verschillende typen werk-woonmilieus gecreëerd, waarbij de snelheid van ontwikkelingen niet overal gelijk is. Er zijn algemene werkprofielen gedefinieerd, die vragen om een nadere economische uitwerking en stedenbouwkundige inpassing. Winkelsteeg

De economische potentie van de binnenstedelijke locatie Winkelsteeg zit vooral in de centrale ligging, de goede (ov-)bereikbaarheid en de reeds gevestigde bedrijvigheid aan de noordkant (o.a. NTC). De economische focus komt te liggen op kleinschalige bedrijven (tot 2.500 m² bvo) en op een aantal plekken ook middelgrote bedrijven (tot 10.000 m² bvo). De focus ligt op drie kansrijke segmenten: consumentverzorgende dienstverlening, light industry en stadsdistributie. Ook zal Winkelsteeg ruimte gaan bieden voor de overloop van middelgrote bedrijvigheid binnen de clusters health en high tech die niet binnen de campus kunnen vestigen. De Noviotech Campus groeit door als aantrekkelijke campusomgeving voor innovatieve bedrijven in de sectoren health en high tech. Het blijft een belangrijke economische motor voor de economie van Nijmegen en regio.

Noviotech Campus

De economische focus binnen de sector health ligt op biotech, digital health en medtech. Binnen de high tech zijn de speerpunten semicon, radio frequency en chip integration. De aanwezigheid van NXP en de nabijheid van de RU en RUMC blijven belangrijke attractiefactoren voor nieuwe startende en volwassen bedrijven en daarmee ook voor talent. Om de gewenste groei door te kunnen maken zal het ecosysteem versterkt moeten worden. Alleen dan kunnen bestaande bedrijven doorgroeien en nieuwe bedrijven zich vestigen. De Noviotech Campus wordt meer dan nu complementair aan Campus Heijendaal, waar bedrijven sterk gelieerd zijn aan onderzoek en onderwijs. Op de Noviotech Campus zijn de bedrijven innovatief en actief binnen de genoemde speerpunten. De ruimtelijke doorontwikkeling van de campus maakt onderdeel uit van de ontwikkeling van het naastgelegen Winkelsteeg.

23

De Campus Heijendaal blijft een belangrijke rol vervullen als kerngebied voor Nijmegen én de regio met functies die direct gerelateerd zijn aan onderwijs, onderzoek, zorg en kleinschalige/startende innovatieve bedrijvigheid. In de komende jaren wordt er door partners gewerkt aan het doorontwikkelen van een levendig ecosysteem waar de aanwezige bedrijven interactie hebben met onderwijs, onderzoek en patiëntenzorg.

Campus Heijendaal

De beschikbaarheid van commerciële ruimte voor innovatieve bedrijvigheid is beperkt in het gebied en dat betekent dat er scherpe keuzes gemaakt moeten worden welke typen bedrijven zich op de campus kunnen vestigen. De focus komt te liggen op bedrijven met: • een aantoonbare link met primaire functie(s) van de drie kennisinstellingen (onderzoek, onderwijs en patiëntenzorg) • een noodzaak voor nabijheid tot deze kennisinstellingen • een relatief kleine omvang (in vloeroppervlak) De bedrijven die relatief veel ruimte innemen of willen overgaan tot opschaling van productie, komen in aanmerking voor vestiging op de Noviotech Campus. Daar wordt gewerkt aan het creëren van nieuw aanbod voor bedrijven. Daarnaast is Brabantse Poort voor sommige bedrijven die uitgeplaats moeten worden een goed alternatief.

5 Advies voor vervolgacties in 2024 en verder De rapportage bevat verschillende aanknopingspunten die als basis kunnen dienen voor een uitvoeringsstrategie. In het sturen op de (her)ontwikkeling van toekomstbestendige werklocaties zijn twee vormen van sturing door de gemeente Nijmegen aan de orde: Economische programmering

Ruimtelijk instrumentarium

Kiezen voor een duidelijk economisch profiel voor een werklocatie draagt bij aan ‘branding’ van een werklocatie of een specifieke zone.

De wet- en regelgeving biedt mogelijkheden om de vestiging van bepaalde typen bedrijven te faciliteren of juist tegen te houden. Door het stellen van wettelijke kaders en inzet van instrumenten kan er gestuurd worden op de gewenste economie en omgevingskwaliteit.

Het voeren van ‘deurbeleid’ biedt niet alleen helderheid en perspectief aan de gevestigde bedrijven, maar geeft ook duidelijkheid aan potentiële nieuwe vestigers. De economische programmering gaat daarmee over het laten landen van het juiste bedrijf op de juiste plek.

Het kan gaan om het actief handhaven van een milieuzonering, het vastleggen van verhoudingen (m²) tussen werk- en woonfuncties of het verruimen van bestemmingsplanregels.

Om te komen tot een integraal en samenhangend perspectief voor de ontwikkeling van werklocaties zal het economisch beleid van de gemeente Nijmegen nog nadrukkelijker aan moeten gaan sluiten op de andere beleidsvelden, zoals ruimte, wonen, mobiliteit, duurzaamheid, sociaal domein en veiligheid.

24

Ook is de relatie met de arbeidsmarkt belangrijk geworden door de huidige krapte, maar zeker ook door de toekomstige ontwikkeling van de beroepsbevolking. Bekeken vanuit een inclusieve en dynamische stadsbenadering is het belangrijk om óók banen in de stad te houden en niet alles naar de randen te drukken door toevoeging van woningbouw. Dat geldt in het bijzonder voor banen voor praktisch opgeleiden die veel te vinden zijn bij de bedrijven in de (maak)industrie, logistiek/handel en bouw. Door deze werklocaties te behouden en aantrekkelijk te maken met investeringen in openbaar vervoer, voorzieningen en leefbaarheid kunnen de praktische banen behouden worden. Met betrekking tot de gewenste ontwikkelrichting van werklocaties is het van belang om ook aandacht te besteden aan de wijze waarop de locaties ontwikkeld kunnen worden en welke sturingsmogelijkheden er vanuit de gemeente wenselijk en mogelijk zijn. Het is daarbij vooral belangrijk dat er wordt aangesloten op de vele lopende trajecten die er al zijn. Een goede samenwerking met (lokale) marktpartijen is een voorwaarde om ontwikkelingen in gang te kunnen zetten op de werklocaties. De gemeente moet weten wat er speelt bij de ondernemers, zodat er ondernemersgericht te werk kan worden gegaan in het signaleren en oplossen van de meest urgente knelpunten.

Dit vraagt om het voortzetten van periodiek overleg met de bedrijvenverenigingen in combinatie met de inzet van accountmanagers in het veld. De gemeente Nijmegen heeft daarbij een faciliterende functie door alle randvoorwaarden op orde te brengen voor investerende marktpartijen. Op basis van de analyses, de brede discussies en veelheid aan lopende ontwikkelingen in en rondom Nijmegen zijn verschillende aan te bevelen vervolgacties naar voren gekomen. De acties die hieronder worden beschreven zouden opgenomen kunnen worden in een actieplan voor de werklocaties voor de komende jaren. In het verdiepende document met de profielen en toekomstbeelden voor de werklocaties worden de vervolgacties nader toegelicht. Nader verkend moet worden of de gemeente Nijmegen de acties zelfstandig oppakt of in samenwerking met het (georganiseerde) bedrijfsleven of andere partners. De profielen en toekomstbeelden zouden in de actualisatie van de Omgevingsvisie en in andere beleidsdocumenten (Economische Visie) en Arbeidsmarktbeleid (Werk en Inkomen) opgenomen kunnen worden. Ook zal moeten worden aangehaakt op regionaal-, provinciaal- en/of landelijke beleidslijnen. Advies voor vervolgacties: A. Aanscherpen werkprofielen van gebiedsontwikkeling Winkelsteeg De ontwikkeling van bedrijventerrein Winkelsteeg naar een gemengd werk-woongebied vraagt om een gedetailleerd programma voor werken.

Er is behoefte aan een verdere aanscherping van de huidige werkprofielen met aandacht voor: • toe te voegen programma (in m² bvo) bedrijfsruimte en gepastheid in bepaalde gebouwconcepten • fasering van de planvorming voor bedrijfsruimten • integratie van het toe te voegen programma met de bestaande bedrijfsruimte • vestigingseisen van beoogde doelgroepen (met ook inzicht in de huurprijzen die bedrijven kunnen betalen) • ruimtelijke randvoorwaarden (bijv. trilling, verkeer) Ook is meer inzicht nodig in het instrumentarium dat de gemeente Nijmegen kan inzetten om bedrijfsruimte integraal onderdeel te laten zijn van functiemenging met wonen.

25

B. Opstellen Ruimtelijk Economisch Raamwerk voor TPN-West TPN-West staat voor grote opgaven en er zijn vele lopende plannen en initiatieven in het gebied zelf én in de directe omgeving. Er is vanuit de gemeente en vanuit het gevestigde bedrijfsleven behoefte aan een integraal en overkoepelend Ruimtelijk-Economisch Raamwerk voor TPN-West. Een raamwerk als stip op de horizon moet meer helderheid geven over de beleidskaders, de urgente opgaven, de stedenbouwkundige kaders, een wervend toekomstbeeld 2040/2050 en een concrete uitvoeringsagenda voor de komende jaren. In het nieuwe raamwerk is (in ieder geval) aandacht voor de volgende thema’s: • Economie en positionering • Milieu(zonering) en duurzaamheid • Energietransitie en circulariteit • Infrastructuur, mobiliteit en parkeren • Openbare ruimte, klimaatadaptatie en groen • Kennis, onderwijs en innovatie De ontwikkeling van Waal Energie (ENGIE-terrein) zal hier een integraal onderdeel van moeten zijn. De ligging van het gebied is uniek en biedt kansen om diverse (watergebonden) bedrijvigheid ruimte te bieden op een strategische locatie in (de regio) Nijmegen.

C. Overkoepelende uitgiftestrategie met gebiedsuitwerkingen Een uitgiftestrategie beschrijft de wijze waarop met aanvragen van ondernemers voor een (gemeentelijke) bedrijfskavel wordt omgegaan. Het is een instrument om op transparante, doelmatige en gestructureerde wijze de uitgifte vorm te geven, aanvullend op planregels in het bestemmingsplan. Om in Nijmegen het juiste bedrijf op de juiste plek te krijgen, zou een overkoepelende uitgiftestrategie zeer waardevol kunnen zijn. Op werklocatie-niveau kan ervoor gekozen worden om gebieds- of kavelpaspoorten op te stellen waarin staat welke ruimtelijke richtlijnen daar van toepassing zijn (ook bij functiemenging). Vanuit een uitgiftestrategie kan ook gestuurd worden op watergebonden gebruik. Een uitgiftestrategie zal rekening moeten houden met het Didam-arrest. Uit dit arrest volgt dat een overheidslichaam bij verkoop van een onroerende zaak gelegenheid moet bieden aan (potentiële) gegadigden om mee te dingen. De selectie moet plaatsvinden aan de hand van objectieve, toetsbare en redelijke criteria. Een uitgiftestrategie past daarom heel goed bij het Didam-arrest.

D. Verkennen van de praktische- en financiële haalbaarheid en organisatievorm voor aanjagen herontwikkeling Het is belangrijk om de kwaliteit van de bestaande terreinen in Nijmegen op peil te houden, met name voor bedrijven in de sectoren industrie, logistiek, handel en bouw. Door een versnelling te realiseren in herontwikkeling kan het tekort aan ruimte niet worden opgelost, maar het kan wel resulteren in maatschappelijke meerwaarde.

26

Het is niet zinvol om grote masterplannen voor herontwikkeling te maken, maar juist wel om concreet aan de slag te gaan op kansrijke kavels. Hiervoor is een organisatie wenselijk die kan optreden als verbinder tussen overheidsbeleid en marktinitiatieven (‘oliemannetje’). Verkend zou kunnen worden om dit in regionaal verband op te pakken met een regionale herontwikkeligsmaatschappij (ROM). Een ROM beschikt over financiële middelen om initiatieven voor herontwikkeling in een versnelling te brengen en hoeft niet volledig revolverend te zijn als er sprake is van maatschappelijke baten. Een ROM kan ook ontzorgen bij steeds complexere regelgeving (bodem, energie, ecologie etc.) rondom herontwikkeling.

E. Aanscherping economische relaties bedrijvigheid campussen Eén van de actielijnen in de Actieagenda Campus Nijmegen is ‘het juiste bedrijf op de juiste plaats’. In een afwegingskader worden de hoofdlijnen van het vestigingsbeleid voor bedrijvigheid op het gebied van Health & High Tech gegeven in alle fasen van de ontwikkeling van een bedrijf. Ten behoeve van de doorontwikkeling van beide campussen is een verdere aanscherping van het inhoudelijke profiel voor typen bedrijvigheid op de campussen wenselijk. De gewenste economische relaties tussen de Noviotech Campus, Campus Heijendaal en de andere werklocaties in Nijmegen kan nog concreter gemaakt worden. De inhoudelijke aanscherping zou vorm kunnen krijgen in een gezamenlijk afwegingskader. De samenwerking binnen Briskr kan daarna benut worden om het operationeel te maken.

27