Raadsvoorstel Verstedelijkingsconcept Arnhem, Nijmegen, Foodvalley

Raadsvoorstel

Openbaar

Onderwerp Verstedelijkingsconcept Arnhem, Nijmegen, Foodvalley Opsteller Programma Portefeuillehouder

Mathieu Schouten Wonen en Stedelijke ontwikkeling N.P. Vergunst

Collegebesluit 16 november 2021 Behandeldatum Raad 22 december 2021 Status Openbaar

Samenvatting In het bestuurlijk overleg MIRT is met het Rijk afgesproken om voor de regio Arnhem Nijmegen - Foodvalley te komen tot deze integrale verstedelijkingsstrategie in samenwerking met de provincies, waterschappen en gemeenten. Op 26 juni heeft de consultatie in de raad plaatsgevonden op het verstedelijkingsconcept. Het verstedelijkingsconcept deel 1 wordt nu voorgelegd ter besluitvorming aan de raad. Dit verstedelijkingsconcept versterkt het Nijmeegse lokale beleid in de vorm van de Omgevingsvisie en vraagt dus niet om aanpassing van het lokale beleid.

Voorstel 1.

2.

3.

Het Verstedelijkingsconcept (deel 1) vast te stellen als basis voor de verdere samenwerking met de partners (rijk, regio’s en provincies). In het verstedelijkingsconcept worden ontwerpprincipes aangereikt op het gebied van verstedelijking, economie, bereikbaarheid, groen en leefbaarheid. De werkwijze en het principe van nadere gebiedsuitwerkingen (deel 2) vast te stellen. In de gebiedsuitwerkingen wordt vanuit de lokale kennis gekeken hoe de bouwstenen en de ontwerpprincipes uit deel 1 kunnen worden toegepast. Als aanvullende opmerkingen mee te geven: Op regionaal niveau gaan en blijven we met maatschappelijke partners in gesprek; Bij de ontwerpprincipes meer aandacht te geven aan de ruimtelijke uitwerking van de bouwsteen Economie.

Aanleiding Het verstedelijkingsconcept wordt u aangeboden door het Bestuurlijk Overleg Verstedelijkingstrategie. Wij werken aan de Verstedelijkingsstrategie Groene Metropool. De strategie draait om het faciliteren van de groei in de regio én het tegelijkertijd versterken van de leefkwaliteit. Voor de (middel)lange termijn beschrijft de strategie welke voorwaarden en principes er zijn om te komen tot groei van wonen en werken. Tegelijkertijd moet dit bijdragen aan het versterken van mobiliteit, leefbaarheid en landschap om de typische balans tussen stedelijke ontwikkeling en ontspannen leefkwaliteit in de Groene Metropoolregio te versterken. Vandaar ook de titel ‘Meer landschap, meer stad’. In het bestuurlijk overleg MIRT is eind 2019 met het Rijk afgesproken om voor de regio Arnhem - Nijmegen - Foodvalley te komen tot deze integrale verstedelijkingsstrategie in samenwerking met de provincies Utrecht en Gelderland, waterschappen en 26 gemeenten. In het najaar van 2020 hebben alle colleges in de regio’s de Contourennotitie vastgesteld en de raden daarover geïnformeerd. Deze notitie beschreef de aanleiding, uitgangspunten en een eerste aanzet voor het ontwerpend onderzoek. Via regionale (raads)bijeenkomsten,

B&W, Raad / sjab = Raadsvoorstel Opgesteld door Mathieu Schouten, , m.schouten@nijmegen.nl

verstedelijkingsconcept Arnhem, Nijmegen,

Raadsvoorstel

webinars en lokale sessies zijn gemeenten geïnformeerd over de inzet en de voortgang op dit traject. Deze consultatie van de Raad heeft op 26 juni 2021 in Nijmegen plaatsgevonden.

Met het voorliggende Verstedelijkingstrategie worden de principes voor een Groene Metropoolregio nu voorgelegd. De strategie bestaat uit twee delen: • Deel 1: Het Verstedelijkingsconcept, waarin voor alle bouwstenen ontwerpprincipes zijn neergelegd. • Deel 2: Gebiedsuitwerkingen waarbij in acht gebieden (waarvan drie sleutelgebieden) de ontwerpprincipes toegepast en vertaald worden. Dit onderdeel geeft op zowel de gebieds-uitwerkingen als de werkwijze al een aanzet. Dit onderdeel wordt nader uitgewerkt. De samenwerking zal bekrachtigd worden met een zogenoemd Verstedelijkingsakkoord. In dat akkoord staan de afspraken voor de verdere samenwerking volgens de principes van het verstedelijkingsconcept, de fasering en de vereiste (onderzoeks)investeringen. De colleges zullen besluiten over dit Verstedelijkingsakkoord.

De Verstedelijkingsstrategie staat niet op zichzelf. Deze maakt onderdeel uit van één van de vijf opgaven van de nieuwe Groene metropoolregio Arnhem Nijmegen (de Groene Groei opgave). Daarnaast werken we in de regio Arnhem-Nijmegen aan de Woondeal, die een versnelling van de woningbouw beoogt op de meer korte termijn. Ook de Woondeal maakt onderdeel uit van de Groene Groei opgave. De resultaten van de RES 1.0 en het Regionaal Programma Werklocaties zijn meegenomen in het Verstedelijkingsconcept. Deze uitgangspunten versterken elkaar. Beoogde impact Doel van de Verstedelijkingsstrategie is om de groei voor wonen en werken op een goede manier mogelijk maken en tegelijkertijd de landschappelijke waarden en samenhang van onze Groene Metropool te versterken. Het deelnemen aan dit strategisch ruimtelijke traject maakt het mogelijk grote ruimtelijke opgaven (woningbouw, landschapsontwikkeling en recreatie, infrastructurele en mobiliteits-oplossingen en economische ontwikkeling) integraal en in nauwere samenwerking en met andere partijen te realiseren. In de doelenboom bij de begroting 2022 -20025 staan verschillende ambities die betrekking hebben op het regionale verstedelijkingsconcept: “Wij zijn een aantrekkelijke stad om te wonen, met goede werklocaties, openbare ruimtes en voorzieningen.

We behouden en versterken de ruimtelijke kwaliteit van onze stad, door zorg te dragen voor een goede ruimtelijke ordening. We verbeteren de ruimtelijke kwaliteit van onze stad door nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen te ondersteunen dan wel zelf te initiëren en te (laten) realiseren om zo de ambities uit de Omgevingsvisie te kunnen realiseren. We zijn een stad met een gevarieerd woningaanbod dat aansluit bij de vraag van alle nieuwe en bestaande bewoners. We realiseren onze woningbouwopgave uit de Omgevingsvisie en uitvoeringsagenda wonen. We hebben een groene, gezonde en vitale omgeving om in te wonen, te werken en te recreëren. We zijn een klimaatbestendige stad waar de overlast van hitte, droogte en

verstedelijkingsconcept Arnhem, Nijmegen, Foodvalley

Raadsvoorstel

water tot een minimum wordt. We dragen bij aan het creëren van 10.000 extra banen in 10 jaar tijd en zijn als stad aantrekkelijk voor werkgevers en werknemers. We dragen de stad met trots uit en hebben een krachtig (inter)nationaal profiel. We zijn en blijven een stad die veilig bereikbaar is voor bewoners, bedrijven en bezoekers. We hebben een optimale bereikbare stad door een goede balans tussen de vervoersmodaliteiten (vracht)-auto, OV, fiets, vaartuig en voetganger. We stimuleren duurzame vervoerswijzen (lopen, fietsen en openbaar vervoer). We hebben goed bereikbare (economische) kerngebieden, zowel op lokaal, regionaal als landelijk niveau.” Bovenstaande ambities kunnen we als stad niet alleen waarmaken maar deze vragen om een intensieve regionale samenwerking met buurgemeenten, de provincie en het rijk Uit het onderzoek blijkt dat een schaalsprong nodig is ten opzichte van de huidige opgave en vraagt samenwerking, gezamenlijk gewogen keuzes en afgestemde, gebundelde investeringen. De impact van de verwachte groeiopgave in de regio’s Arnhem-Nijmegen en Foodvalley geeft ook aanleiding tot het zoeken van partnerschap met rijk en provincies. Ook de waterschappen zijn hier bij aangehaakt. In de bijlage vindt u een ondersteuningsbrief van de Waterschappen.

Het beoogd effect is om met de strategie de groei te accommoderen en tegelijkertijd de groene leefkwaliteit versterken zodat het winst oplevert voor alle inwoners en bedrijven. Argumenten De vier bouwstenen verwoorden de integraliteit Met het vaststellen van het Verstedelijkingsconcept (deel 1) worden de ontwerpprincipes uit de vier bouwstenen inspiratie en vertrekpunt voor keuzes. Daarbij vormen de ontwerpprincipes de leidraad voor het beargumenteren van de gemaakte keuzes. De integrale opgave kan alleen samen worden uitgevoerd We willen een aantrekkelijke leefomgeving creëren door de randvoorwaarden te stellen voor het faciliteren van de groei voor wonen en werken. Daarbij hoort het maken van integrale keuzes. Een aantal opgaven overstijgt gemeentegrenzen. Andere opgaven krijgen alleen het juist gewicht door agenda’s te bundelen. Samenwerking met partners is daarom noodzakelijk voor een aantal opgaven, zowel ruimtelijk als financieel. Hiermee wordt de impact van deze ingrepen en investeringen vergroot. In de gebiedsuitwerkingen wordt de opgave concreet gemaakt Op de schaal van deze gebieden zijn afspraken te maken op uitvoeringsniveau, kan gekozen worden voor het betrekken van de meest relevante partners afhankelijk van de opgave en is afweging van strijdige ontwerpprincipes het beste mogelijk.

De werkwijze bekrachtigt de meerjarige strategische samenwerking Met het ondertekenen van een Verstedelijkingsakkoord weten wij ons verzekerd van steun en partnerschap in grote ruimtelijk keuzes, ingrepen en investeringen. Vanzelfsprekend blijft uw raad hierover nadrukkelijk geïnformeerd. Het lokale omgevingsbeleid is leidend voor uiteindelijke locatieontwikkeling De ontwerpprincipes in de het Verstedelijkingsconcept komen overeen met de Omgevingsvisie die reeds is vastgesteld. In het doorwerken van bestemmingsplannen/het omgevingsplan worden de uitgangspunten in de lokale instrumenten verankerd. De recente consultatieronde bij gemeenteraden heeft input opgeleverd ter verbetering van keuzes of worden meegenomen naar de gebiedsuitwerkingen en/of het verstedelijkingsakkoord.

verstedelijkingsconcept Arnhem, Nijmegen, Foodvalley

Raadsvoorstel

Op 16 juni heeft de consultatie in de raad plaatsgevonden op het verstedelijkingsconcept. De raad concludeerde dat de bouwstenen in het verstedelijkingsconcept goed aansluiten op de Omgevingsvisie. Bij het opstellen van het verstedelijkingsconcept is de motie van de Raad meegenomen die gaat over biodiversiteit en groene structuren. Tijdens de consultatie gaf de raad aan dat er nog meer ingezet zou moeten worden op gebruik van groen door mensen. Groen moet overgaan van ene naar andere gemeente. In het verstedelijkingsconcept wordt ingezet op een forse uitbreiding van het parkachtige groen van 5000 hectare voor de gehele verstedelijkingsopgave in de regio. De raad was verheugd met de aandacht voor duurzame mobiliteit met onder anderen hubs Oog voor mobiliteit, meer OV, en meer ruimte voor de fiets. De raad gaf aan dat het goed is om in regionaal verband na te denken waar je winkels wilt hebben en met het idee om deze bij woningbouwontwikkelingen vooraf mee te nemen. Verder gaf de raad het aandachtpunt mee voor de werkgelegenheid. Voor elke woning zou je ook een baan willen creëren, maar welke keuzen maak je in diversiteit in arbeidsplaatsen en zorg ook voor genoeg banen voor laagopgeleiden. De raad gaf aan liever geen zware industrie als prioriteit te nemen voor deze regio. We hebben een profiel in deze regio met goede verbindingen, sterk in health en hightech, energy en food.

Heel bijzondere sectoren en interessant voor bedrijven om zich te vestigen. Winkelsteeg en stationsgebied zijn in feite schoolvoorbeelden van de verstedelijkingsstrategie. Waarbij uitgangsuitgangspunt als efficiënt ruimtegebruik, dus functiemenging worden uitgewerkt en toegepast. Kanttekeningen Het verstedelijkingsconcept bindt de samenwerking tussen overheden Meedoen met de strategie betekent dat een gemeente de taak op zich neemt om zich naar haar partners te verantwoorden op haar ruimtelijke beleid binnen de verstedelijkingsopgave. Bijvoorbeeld locatiekeuzes of locatie-uitwerking op basis van de ontwerpprincipes. Hierbij komt dan wel de meerwaarde van een krachtig verband en gezamenlijke (investerings)agenda voor onze plek in de Groene Metropool. Zo werken we effectief aan realisatie van de gestelde ambities. De gebiedsuitwerkingen krijgen vorm door samenwerking Onze gezamenlijke regio heeft een bijzonder karakter. Kenmerkend is het groene karakter waarbij stedelijkheid verspreid is (polycentrisch) en bovendien per deelgebied van elkaar verschilt. Mede omdat de gezamenlijke regionale agenda (concept april 2021) nog groeiende is, ontbreekt soms nog relevante informatie en is het moeilijker passende oplossingen voor te stellen. Met inzoomen in gebieden wordt deze lacune verholpen.

Daarvoor wordt nu een eerste aanzet gegeven die ruimte geeft voor verdere inhoudelijke verdieping en maatwerk. Door deze richting te kiezen ontstaat een hechtere en nauwere samenwerking tussen de betrokken partners in het deelgebieden. Daarnaast worden zo mogelijk andere trajecten in de samenwerking geïntegreerd. Inclusief het waar mogelijk koppelen aan relevante (rijks-) onderzoeken. Formatieproces kan leiden tot verstedelijkingsakkoord later in 2022 Het lange formatieproces heeft ertoe geleidt dat het sluiten van een akkoord opgeschoven is naar 2022. Omdat het akkoord dient als basis voor een langjarige samenwerking, leidt dit niet tot onoverkomelijke problemen. Wellicht biedt het juist extra kansen doordat opgaven in de gebiedsuitwerkingen door de extra tijd nog scherper geagendeerd kunnen worden.

verstedelijkingsconcept Arnhem, Nijmegen, Foodvalley

Raadsvoorstel

De strategie vereist voor Nijmegen geen actualisatie van reeds vastgestelde kaders Samenwerking in de regio is vrijwillig, ook in het geval van de Verstedelijkingsstrategie. De strategie biedt de mogelijkheid door ontwerpprincipes in de eigen omgevingsvisie op te nemen of in het geval van Nijmegen te ondersteunen en vervolgens doorwerking te geven in het omgevingsplan. Doordat de meeste andere gemeenten dan Nijmegen actief zijn met hun nieuwe omgevingsbeleid (of actualisatie in de komende periode) is het echter goed mogelijk deze ontwerpprincipes nu te incorporeren.

Alternatieve beleidskeuzes De Verstedelijkingsstrategie is inmiddels een vaste vorm voor integrale rijk-regio samenwerking. Deze samenwerking met alle partners maakt het mogelijk om op regionale schaal integraal samen te werken aan ruimtelijke opgaven en wensen die ten goede komen aan alle inwoners en bedrijven. Juist op deze manier wordt het mogelijk een samenhangende en kansrijk ruimtelijke agenda in te vullen met alle overheidspartners. Het alternatief bestaat uit veel verschillende losse afspraken en trajecten. Hierbij bestaat het risico dat er weinig samenhang bestaat tussen sectorale onderwerpen of tussen gelijkwaardige gebieden, mogelijk ontstaan er zelfs concurrerende belangen. Tegelijkertijd zijn individuele belangen en vraagstukken in hun aanvragen kwetsbaarder door het ontbreken van massa en uniformiteit. Deze benadering biedt ook geen kansen kwesties rondom verstedelijking met impact die gemeentegrenzen overschrijdt Participatie Het Verstedelijkingconcept waarin de ontwerpprincipes centraal staan is bovenal een belangrijke basis voor de samenwerking tussen de partners (rijk, provincie en beide regio’s). Het afwegingskader komt op lokaal niveau in beeld bij locatiekeuzes en nadere uitwerking. Bij deze besluitvorming is inwonersparticipatie van toepassing. Bij het opstellen van de Verstedelijkingsstrategie zijn daarom inwoners niet direct betrokken.

Wel zijn regionale stakeholders zoals private partijen en maatschappelijke organisaties) geïnformeerd over de strategie. De provincie Gelderland heeft in het gehele gebied op inhoudelijke vraagstukken een inwonerpeiling uitgevoerd. Dit geeft op hoofdlijnen inzicht hoe inwoners denken over de uitdagingen bij verstedelijking en hoe zij die prioriteren. Dergelijke uitkomsten kunnen bouwsteen zijn voor (het gesprek over) verdere gebiedsuitwerkingen en lokale toepassing. Gemeente Nijmegen stelt voor dat we op regionaal niveau met maatschappelijke partners in gesprek gaan en blijven. Communicatie Vanaf de contourennotitie is met regelmaat informatie gedeeld over de te doorlopen stappen en het belang van deze samenwerking. Via regionale (raads)bijeenkomsten, webinars en lokale sessies zijn gemeenten geïnformeerd over de inzet en de voortgang op dit traject. In het vervolgtraject is met name rondom belangrijke mijlpalen (behandeling BO Leefomgeving en BO MIRT, ondertekening Verstedelijkingsakkoord) externe communicatie voorzien. Financiën De kosten van het traject worden gedragen door alle deelnemende partners (bijdragen van de regio’s, provincies en het Rijk). De gemeentelijke bijdrage aan de Verstedelijkingsstrategie is verwerkt in de gevraagde bijdrage voor de opgave Groene Groei van de Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen.

verstedelijkingsconcept Arnhem, Nijmegen, Foodvalley

Raadsvoorstel

De samenwerking na het akkoord zal leiden tot gerichte en gezamenlijk afgewogen onderzoeken, investeringen en ontwikkelingen bijvoorbeeld in mobiliteitsoplossingen en ontwikkellocaties. In veel gevallen is daarbij het budgetrecht van de raad van toepassing. Indien van toepassing komen wij voor kaderstelling bij uw raad terug. Vervolg Binnen de gestelde kaders kunnen de colleges (in regionaal verband) werken aan afspraken met het Rijk over de beoogde verstedelijking en de daarbij horende condities (zoals volgordelijkheid, financiering en rolneming) op het gebied van leefomgeving, bereikbaarheid en economie. Wanneer de concept-afspraken gereed zijn stellen alle colleges en het BO-MIRT deze vast (verwachting begin ‘22), waarna ze worden bekrachtigd in een verstedelijkingsakkoord in het BO-MIRT (verwachting najaar ’22). Na het sluiten van het Verstedelijkingsakkoord worden de colleges, raden en staten verder geïnformeerd over de strategie, het akkoord de uitkomsten van het overleg en de vervolgstappen. Indien in het akkoord zaken worden afgesproken die raken aan budgetrecht of leiden tot beleidsrijke wijzigingen, wordt de raad hierbij betrokken voordat besluitvorming plaats heeft. Op basis van het akkoord wordt verder samengewerkt in gebiedsgerichte uitwerkingen (in de acht deelgebieden), waar we daadwerkelijk tot ruimtelijke ontwerpen komen waar belangen worden afgewogen.

De samenhang van deze gebiedsuitwerkingen met andere lopende ruimtelijke trajecten is nog een punt van aandacht. Bij de ontwerpprincipes kan meer aandacht worden gegeven aan de ruimtelijke uitwerking van de bouwsteen Economie. Waar mogelijk worden doelen gecombineerd, om daarmee losse trajecten en bestuurlijke drukte te voorkomen.

Bijlagen A Verstedelijkingsstrategie Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen Foodvalley 2040 bestaande uit: • Verstedelijkingsconcept (deel 1) • Werkwijze en aanzet gebiedsuitwerkingen (deel 2) B Brief waterschap aan raden en staten over de Verstedelijkingsstrategie

verstedelijkingsconcept Arnhem, Nijmegen, Foodvalley