Raadsvoorstel Nijmeegs Erfgoed Beschermd groep 2b

Raadsvoorstel

Openbaar

Onderwerp Nijmeegs Erfgoed Beschermd – groep 2b Opsteller Programma Portefeuillehouder

A.I. ten Have-Gareman Cultuur en Cultureel erfgoed T. van Elferen

Collegebesluit 4 februari 2025 Behandeldatum Raad 26 maart 2025 Status Openbaar

Samenvatting Op 29 oktober 2024 is de beschermingsprocedure gestart voor groep 2b van het beschermingsprogramma Nijmeegs Erfgoed Beschermd. Het belanghebbendenonderzoek heeft plaats gevonden. Twee zienswijzen geven aanleiding tot het wijzigen van de redengevende omschrijving. 4 objecten worden nu voorgedragen voor bescherming als gemeentelijk monument, 1 object als beeldbepalend pand en 19 objecten voor bescherming als bouwhistorie monument.

Voorstel 1. De volgende objecten aan te wijzen als beeldbepalend pand, bouwhistorie monument of gemeentelijk monument en op de gemeentelijke monumentenlijst te plaatsen: • Hertogstraat 5 (Bouwhistorie monument) • Hertogstraat 7-9 (Bouwhistorie monument) • Hertogstraat 11 (Gemeentelijk monument) • Hertogstraat 13-17 (Gemeentelijk monument) • Hertogstraat 19-21, St. Thomashof 7 (Bouwhistorie monument) • Hertogstraat 31, 33, 35 (Bouwhistorie monument) • Hessenberg 23-25 (Gemeentelijk monument) • Hessenberg 27 (Bouwhistorie monument) • Hessenberg 31A (Beeldbepalend pand) • Lange Hezelstraat 15 (Bouwhistorie monument) • Lange Hezelstraat 18 (Gemeentelijk monument) • Lange Hezelstraat 27-29, Hessenberg 35A (Bouwhistorie monument) • Lange Hezelstraat 31, Hessenberg 31 (Bouwhistorie monument) • Lange Hezelstraat 33-33A (Bouwhistorie monument) • Lange Hezelstraat 35 (Bouwhistorie monument) • Lange Hezelstraat 50 (Bouwhistorie monument) • Lange Hezelstraat 56 (Bouwhistorie monument) • Papengas 3, 3A, 5, 5A (Bouwhistorie monument) • Papengas 3C, 3E, 3F (Bouwhistorie monument) • Papengas 4 (Bouwhistorie monument) • Papengas 6 (Bouwhistorie monument) • Papengas 7 (Bouwhistorie monument) • Papengas 8-8A (Bouwhistorie monument) • Papengas 9 (Bouwhistorie monument)

B&W, Raad / sjab = Raadsvoorstel Opgesteld door Ilse ten Have-Gareman, 0650028569, i.ten.have@nijmegen.nl

Raadsvoorstel

Aanleiding In 2020 heeft de raad de Erfgoedstrategie vastgesteld. De Erfgoedstrategie bepaalt de koers voor het gemeentelijk erfgoedbeleid voor de komende jaren. Er is een drietal opgaven geformuleerd: • Betere instandhouding en bescherming • Krachtiger publieksbereik door professionalisering, regie en samenwerking • Inzet op profilering als oudste stad Op 13 april 2021 hebben wij de raad geïnformeerd over hoe wij uitvoering willen geven aan de uitvoering van de Erfgoedstrategie. In de notitie ‘Uitvoeringstrategie 2021 en verder’ hebben wij aangegeven dat wij de komende jaren aan de slag gaan met het beschermingsprogramma erfgoed om nieuwe monumenten aan te wijzen. We hebben hierbij aangegeven prioritering in het beschermingsprogramma aan te brengen op basis van objecten die het meest risico lopen op ongewenste verbouwingen of sloop. Wij hebben op 29 oktober 2024 besloten de beschermingsprocedure van groep 2b van ‘Nijmeegs Erfgoed Beschermd’ te starten. Het belanghebbendenonderzoek heeft plaats gevonden en er zijn 4 zienswijzen binnengekomen. De conclusie is dat we naar aanleiding van 2 zienswijzen de redengevende omschrijving van de betreffende panden hebben aangepast. Eén van de zienswijzen is een maand na afloop van de zienswijzetermijn ingediend. Deze zienswijze hebben wij daarom in dit raadsvoorstel niet inhoudelijk behandeld.

Met de indiener is nog wel telefonisch contact opgenomen om de procedure verder toe te lichten en te wijzen op de mogelijkheid tot inspraak in de raadsvergadering. 24 objecten worden nu voorgedragen voor bescherming. De Commissie Omgevingskwaliteit heeft over alle 24 objecten positief geadviseerd. Beoogde impact In de doelenboom staat dat het onze ambitie is om, als oudste stad van Nederland, ons unieke erfgoed te benutten om de aantrekkelijkheid van onze stad voor (nieuwe) bewoners, bedrijven en bezoekers te vergroten en hen nog sterker te verbinden aan de stad. Met ons erfgoed verbinden wij bewoners aan ‘hun’ straat, wijk en stad. Eén van de doelen is bescherming en instandhouding van ons erfgoed. Met het beschermingsprogramma wijzen we op basis van een planning en prioriteiten waardevol erfgoed aan als beschermd monument en dragen daarmee bij aan de opgave Betere instandhouding en bescherming van het erfgoed, zoals opgenomen in de Erfgoedstrategie 2020. De aanwijzing van deze groep objecten tot monument draagt hieraan bij. Argumenten 1. Uitvoering geven aan Erfgoedstrategie Wij willen uitvoering geven aan de opgave Betere instandhouding en bescherming van de erfgoedstrategie. Bescherming als monument is één van de instrumenten om erfgoed te kunnen behouden.

De afgelopen jaren is toch steeds gebleken dat bescherming nodig was om ongewenste sloop of wijziging van bijzondere en karakteristieke objecten te voorkomen. Wij zijn ons er terdege van bewust dat bescherming van particuliere eigendommen als monument beperkingen voor de eigenaar met zich meebrengt. Verbouwingen en (ingrijpende) wijzigingen kunnen niet zonder vergunning uitgevoerd worden en er wordt beoordeeld of het monument de gewenste ingrepen kan verdragen.

Raadsvoorstel

2. Het verhaal van de stad Nijmegen heeft een rijk verleden en waardevol erfgoed. Historische woonhuizen, scholen, kerken, parken, fabrieksgebouwen uit verschillende tijdlagen vertellen het verhaal van onze stad. Daar zijn we trots op en dit willen we behouden voor nu en voor de toekomst. De panden in groep 2b worden voordragen voor bescherming, omdat ze deel uitmaken van de stedenbouwkundige ontwikkeling van de stad Nijmegen. Meerdere panden uit deze groep staan aan (zijstraten van) de Lange Hezelstraat en Hertogstraat, in de Romeinse tijd al belangrijke uitvalswegen. Vanaf de twaalfde eeuw ontstond de kenmerkende structuur van straten en gassen. Diverse panden aan deze straten hebben nog hun middeleeuwse of vroegmoderne parcellering (kavel), muurwerk en/of balklagen behouden. Na de afbraak van de stadsmuren ontstonden vanaf 1880 de eerste grote uitbreidingswijken, met statige singels, pleinen, parken en villa’s. Het winkelhart van de stad groeide als gevolg van de toenemende welvaart. Veel ondernemers vernieuwden de gevels van hun winkels en hadden ruimte nodig voor de opslag van hun goederen. Deze ontwikkelingen worden weerspiegeld in de nu te beschermen panden. 3. Selectiecriteria voor monumenten De criteria waaraan een object moet voldoen om beschermd te kunnen worden zijn opgenomen in de Erfgoedverordening.

Bij gemeentelijke monumenten gaat het om een bescherming van zowel het exterieur als het interieur. Gebouwen en objecten die hiervoor in aanmerking komen zijn veelal grotendeels gaaf bewaard gebleven. De gebouwen en objecten vertegenwoordigen een tijdsperiode of onderwerp uit de Nijmeegse geschiedenis en hebben ook daarom cultuurhistorische waarde. Bij bouwhistorie monumenten is (een deel van) het interieur beschermd. Dit betekent dat er in het gebouw waardevolle elementen aanwezig zijn zoals historische kelders, muren, balken of trappen. De buitenkant van de panden wordt in dit geval niet beschermd, omdat de gevel vaak al te veel gewijzigd is. Bij beeldbepalende panden is de bescherming gericht op de verschijningsvorm in de openbare ruimte. Het gaat dan om de gevels grenzend aan openbare ruimte, het volume en/of de bouwmassa. Deze gebouwen en objecten zijn karakteristiek voor een buurt of wijk. De bescherming is gericht op de ruimtelijke context en het gevelbeeld. Het exterieur hoeft niet volledig gaaf bewaard te zijn gebleven. Er moeten voldoende beeldbepalende elementen in relatie tot de omgeving zijn om een bescherming te kunnen rechtvaardigen. Per pand zijn de argumenten voor bescherming vastgelegd in de redengevende omschrijving. 4. Zienswijzen De Commissie Omgevingskwaliteit heeft positief geadviseerd over de voorgenomen bescherming, zie adviesbrief d.d. 27-08-2024.

Voor 21 objecten zijn geen reacties binnengekomen. Wij gaan er daarom vanuit dat de kadastraal belanghebbenden geen bezwaren hebben tegen het beschermingsvoornemen

Raadsvoorstel

en stellen voor de redengevende omschrijvingen voor deze panden zoals in procedure gebracht ongewijzigd vast te stellen. Er zijn 3 reacties per webformulier en mail binnengekomen binnen de zienswijzetermijn. Hieronder volgen de reacties en zo nodig de overwegingen en conclusie: 4.1 Hertogstraat 33b Uit de zienswijze blijkt dat het de eigenaar niet duidelijk uit de brief en de redengevende omschrijving kan opmaken welke onderdelen van het pand beschermd worden. De eigenaar vraagt om verduidelijking en geeft aan dat er alleen ingestemd kan worden met de bescherming van de vermoedelijk laat-middeleeuwse bouwmuren op de erfgrens. Elke andere bescherming zou grote financiële impact kunnen hebben bij toekomstige aanpassingen aan het pand. Reactie college Als reactie op de ingediende zienswijze is een mail verstuurd aan de eigenaar, waarin verduidelijkt wordt dat alleen de laat-middeleeuwse bouwmuren onder de bescherming vallen. Tevens is de redengevende omschrijving aangepast zodat het duidelijker is dat de bescherming enkel de bouwmuren betreft. 4.2 Lange Hezelstraat 56 De eigenaar zegt in de ingezonden mail dat de situatie in de kelder zoals beschreven in de redengevende omschrijving in 2021 gewijzigd is. Er is een oude trap verwijderd om ruimte te maken voor een nieuwe trap. Bij de mail zijn foto’s toegevoegd die de oude en nieuwe situatie weergeven.

De eigenaar uit ook zorgen over de potentiële vergunningsmoeilijkheden bij toekomstige verbouwingen aan het bovengelegen onbeschermde deel en vraagt zich af of er van tevoren afspraken over gemaakt kunnen worden. Reactie college Er is een bezoek gebracht aan het pand om de nieuwe situatie in de kelder te bekijken. Hier is uit gebleken dat de kelder nog steeds beschermingswaardig is. De redengevende omschrijving is aangepast om de nieuwe situatie weer te geven. Tijdens het bezoek is ook uitgelegd aan de eigenaar dat voor verbouwingen aan niet-beschermde delen geen speciale monumentenvergunningen nodig zijn, naast de gewone benodigde vergunningen. Daarmee ging de eigenaar akkoord. 4.3 Lange Hezelstraat 50, 52, Papengas 3, 3a, 7 De eigenaar geeft in de mail aan blij te zijn met de bescherming en stuurt ter kennisgeving oude documenten en tekeningen mee die de geschiedenis van de panden illustreren. Kanttekeningen Fatale termijn De voorbescherming op de panden vervalt op 29 april 2025. Vóór deze datum moet een beslissing genomen zijn over de definitieve bescherming als monument.

Raadsvoorstel

Financiën Er is geen begrotingswijziging aan de orde. De aanwijzing heeft geen financiële gevolgen of risico’s. Vervolg Het besluit is openbaar nadat belanghebbenden per brief zijn geïnformeerd (artikel 3 lid 4, Wet open overheid) De kadastraal belanghebbenden (eigenaren) zullen per brief geïnformeerd worden over het raadsbesluit en het besluit zal gepubliceerd worden op overheid.nl. De beschermingen zullen ingeschreven worden in het register Wet Kenbaarheid Publiekrechtelijke Beperkingen. Ook zullen de nieuwe monumenten opgenomen worden in het gemeentelijke monumentenregister en op de website worden geplaatst. Bijlagen 1. Raadsbesluit 2. Redengevende omschrijvingen 3. Voorbeeld verstuurde brief 4. Adviesbrief Commissie Omgevingskwaliteit d.d. 05-09-2024 5. Zienswijze Lange Hezelstraat 56 d.d. 13-11-2024 6. Gespreksverslag 03-12-2024 7. Zienswijze Hertogstraat 33b d.d. 14-11-2024 8. Zienswijze Lange Hezelstraat 50/Papengas 3, 4 en 7 d.d. 09-12-2024 9. Zienswijze Hertogstraat 31-33-35 d.d. 16-01-2025 10. Collegevoorstel start procedure d.d. 29-10-2024