Raadsvoorstel Beleidskader Asiel & Integratie en Uitvoeringsprogramma Asiel & Integratie 2025-2028

Raadsvoorstel

Openbaar

Onderwerp Beleidskader Asiel & Integratie en Uitvoeringsprogramma Asiel & Integratie 2025-2028 Opsteller Programma Portefeuillehouder

Golshid Al Eshaq, Jasper Varwijk Collegebesluit 29 oktober 2024 Welzijn, Wijkontwikkeling en Zorg Behandeldatum Raad 29 januari 2025 H.M.F. Bruls, C.M.H. Daemen en G. Visser Status Openbaar

Samenvatting Nijmegen is een gastvrije stad. We willen onze verantwoordelijkheid nemen in het bieden van bescherming en perspectief aan vluchtelingen die tijdelijk of nieuw in Nijmegen zijn. Dat vraagt om een duidelijke visie met een integrale blik: van asiel tot en met integratie. Hoe verwelkomen wij verschillende groepen vluchtelingen in onze stad? Hoe willen wij dat in de toekomst (blijven) doen. Hoe zorgen we daarbij voor samenhang in de keuzes die we maken ten aanzien van opvang, huisvesting en integratie, wetende dat niet alles (tegelijk) kan. In dialoog met de doelgroep en in samenwerking met vele partnerorganisaties die actief zijn in onze stad hebben we een integraal beleidskader opgesteld dat richting geeft aan onze gezamenlijke inzet op Asiel & Integratie voor de lange termijn. Voor de periode 2025-2028 hebben we de uitgangspunten en visie van het beleidskader vertaald naar een uitvoeringsprogramma, waarin concrete doelstellingen en acties zijn opgenomen om onze inzet op Asiel & Integratie beter te verbinden en verder te versterken. Voorstel 1. Het ‘Beleidskader Asiel & Integratie’ vast te stellen. • Met de volgende kaderstellende uitgangspunten: i. Solidariteit, menswaardigheid, gelijkwaardigheid en inclusiviteit staan centraal in de ondersteuning van al onze inwoners, ook mensen die nieuw of tijdelijk in onze stad zijn. ii.

We zorgen duurzaam dat we aan vluchtelingen die dat nodig hebben een veilige plek en start van een nieuwe toekomst kunnen bieden. iii. We denken in kansen en doen het samen. iv. We bundelen krachten en kennis. • Met de volgende kaderstellende doelen: v. Opvang: vluchtelingen verblijven op een veilige en gezonde manier in een opvanglocatie. vi. Huisvesting: statushouders hebben zo snel als mogelijk een passende woonruimte. vii. Inburgering & Integratie: statushouders, gezinsmigranten en ontheemden (uit Oekraïne) doen zo snel en goed als mogelijk mee in de samenleving. viii. Mensen zonder documenten: niemand slaapt op straat. We bieden sobere opvang aan en werken aan toekomstperspectief, gericht op terugkeer naar het land van herkomst, migratie naar een ander land of legalisering van het verblijf. 2. De extra benodigde budgettaire ruimte voor structurele inzet te behandelen met een claim bij de begrotingsbehandeling voor 2026. Voorziene investeringen en uitgaven tot 1 januari 2026 kunnen kortlopend worden gefinancierd vanuit beschikbaar budget.

Overlegggen / sjab = Raadsvoorstel Opgesteld door Golshid Al Eshaq/Jasper Varwijk, 0646678484, g.al.eshaq@nijmegen.nl

Beleidskader asiel & integratie

Raadsvoorstel

Aanleiding Gemeenten hebben een steeds grotere rol gekregen als het gaat om het thema asiel & integratie. Met de Spreidingswet voor asielopvangvoorzieningen, de Tijdelijke Wet Opvang voor ontheemde Oekraïners, de Huisvestingstaakstelling voor statushouders, de Wet Inburgering en de Wet Maatschappelijke Ondersteuning zijn wettelijke taken op dit vlak bij de gemeenten belegd. Ook waar de verantwoordelijkheid elders ligt, bij de landelijke overheid en uitvoerende organisaties, komen de diverse opgaven op dit thema in de praktijk bij elkaar, zo ook in onze gemeente en regio. Op dit brede thema moeten we als gemeente voortdurend keuzes maken. Dat vraagt om een duidelijke visie en kaders, met een integrale blik. Op 6 december 2023 is de startnotitie Asiel & Integratie met de gemeenteraad besproken, om vanuit de raad richting op te halen ten aanzien van de vier belangrijkste opgaven binnen dit thema: 1. Opvang van asielzoekers en Ontheemden uit de Oekraïne, 2. Huisvesting van statushouders, 3. Inburgering en Integratie en 4. Ondersteuning van mensen zonder documenten. In de eerste helft van 2024 hebben we de dialoog verbreed en inzichten opgehaald in evaluaties en gesprekken met de doelgroep, samenwerkingspartners en adviescommissies.

Op basis van alle input is het lange termijn ‘Beleidskader Asiel & Integratie’ opgesteld, met een bijbehorend ‘Uitvoeringsprogramma Asiel & Integratie 2025-2028’ met concrete doelstellingen en activiteiten voor de komende vier jaar. Beoogde impact Met het vaststellen van het beleidskader Asiel & Integratie en het uitvoeringsprogramma neemt de gemeente haar verantwoordelijkheid voor een duurzame, menswaardige en toekomstgerichte aanpak en uitvoering van de opvang, huisvesting en integratie van vluchtelingen. Met de inzet in deze documenten dragen we bij aan de volgende gemeentelijke ambitie en het onderliggende doel uit de doelenboom: Ambitie: Inwoners voeren eigen regie over hun leven, gezin en gezondheid en nemen actief deel aan de maatschappij. Men heeft respect voor elkaar en ondersteunt elkaar. Doel: Vluchtelingen kunnen op een veilige en gezonde manier verblijven in onze regio en zo goed als mogelijk meedoen in de samenleving. Argumenten 1.1 Het beleidskader Asiel & Integratie geeft de komende jaren focus en richting We baseren ons in onze aanpak van asiel & integratie op de volgende uitgangspunten: Solidariteit, menswaardigheid, gelijkwaardigheid en inclusiviteit staan centraal in de ondersteuning van al onze inwoners, ook mensen die nieuw of tijdelijk in onze stad zijn.

We zorgen duurzaam dat we aan vluchtelingen die dat nodig hebben een veilige plek en start van een nieuwe toekomst kunnen bieden. We denken in kansen en doen het samen. We bundelen krachten en kennis. Met deze uitgangspunten geven we invulling aan de vier opgaven binnen asiel & integratie, met de volgende doelen: 1. Opvang: vluchtelingen verblijven op een veilige en gezonde manier in een opvanglocatie.

Beleidskader asiel & integratie Integratie

Raadsvoorstel

2. Huisvesting: statushouders hebben zo snel mogelijk een passende woonruimte 3. Inburgering & Integratie: statushouders, gezinsmigranten en ontheemden (uit Oekraïne) doen zo snel en goed als mogelijk mee in de samenleving. 4. Mensen zonder documenten: niemand slaapt op straat. We bieden sobere opvang aan en werken aan toekomstperspectief, gericht op terugkeer naar het land van herkomst, migratie naar een ander land of legalisering van het verblijf 1.2 Het Uitvoeringsprogramma Asiel & Integratie 2025-2028 beschrijft onze concrete inzet voor de komende vier jaar Per opgave zijn in het Uitvoeringsprogramma voor de komende jaren doelstellingen opgenomen met concrete activiteiten die we hiertoe inzetten. 1.3 Participatie en draagvlak Om tot een weloverwogen en gedragen beleidskader en uitvoeringsprogramma te komen, hebben we een uitvoerig participatietraject doorlopen. Zo is er met vragenlijsten en in (groeps)gesprekken veel input opgehaald bij de doelgroep, uitvoering, partnerorganisaties en beleidsmedewerkers. Daarnaast is er een groot netwerkbijeenkomst Asiel & Integratie georganiseerd waar ruim 100 Nijmeegse samenwerkingspartners samen in gesprek zijn gegaan over wat er nodig is. Tevens hebben we een uitgebreid evaluatieonderzoek uitgevoerd over onze gemeentelijke dienstverlening op Inburgering.

De bevindingen en aanbevelingen uit dit onderzoek zijn opgenomen in het beleidskader en het uitvoeringsprogramma. Tot slot zijn de conceptversies van beide stukken, behalve naar de adviescommies en cliëntenraden, ook naar een aantal belangrijke stakeholders verstuurd met de vraag kritisch mee te lezen. Daarin werd duidelijk dat er veel draagvlak is. 2. Dit beslispunt is onder het kopje ‘Financiën’ toegelicht. Kanttekeningen Uitvoering ambities en activiteiten uit het uitvoeringsprogramma zijn afhankelijk van externe factoren, waaronder landelijke wet- en regelgeving en financiering Het huidige kabinet-Schoof zet in op een strenger asielbeleid en heeft een breed pakket aan maatregelen aangekondigd. Deze maatregelen zullen invloed hebben op onze gemeentelijke verantwoordelijkheden en de budgetten die de komende jaren vanuit het Rijk beschikbaar worden gesteld voor de uitvoering van deze verantwoordelijkheden. Zo wordt er gesproken over een beperking van de (financiering van) gemeentelijke opvang en bezuiniging op het budget voor inburgering. Duidelijk is al dat vanaf 1 januari 2025 de bedbad en brood-opvang niet meer zal worden gefinancierd.

Tegelijkertijd is er ook nog veel onduidelijk: welke maatregelen worden daadwerkelijk doorgevoerd en wat voor impact zal dat hebben op onze gemeentelijke taken en op de samenleving? Het aantal vluchtelingen en asielaanvragen is in het algemeen sterk veranderlijk en het is nog onduidelijk wat het effect van landelijke keuzes zal zijn. Juist tegen de onzekere achtergrond ervaren we als gemeente de noodzaak om gericht en integraal invulling te geven aan de verantwoordelijkheden die we als gemeente hebben op het vlak van Asiel & Integratie. Daarbij houden we rekening met het wettelijke, financiële en maatschappelijke kader van waaruit we opereren en zorgen we dat we flexibel zijn waar er ontwikkelingen zijn. Het uitvoeringsprogramma heeft flinke ambities: (succesvolle) uitvoering afhankelijk van uitdagingen en voorwaarden

Beleidskader asiel & integratie Integratie

Raadsvoorstel

Het Beleidskader en het Uitvoeringsprogramma Asiel & Integratie bevat flinke ambities. Investeren in mensen loont, zowel voor de betrokken personen als de maatschappij en onze stad. Maar het realiseren van deze ambities kent uitdagingen en voorwaarden. Denk aan langdurige bestuurlijke commitment, financiële beperkingen, personele inzet en samenwerking tussen partijen. Fatale termijn Er is geen sprake van een fatale termijn; bij voorkeur behandeling en vaststelling van onderliggend voorstel voor 1 januari 2025 door de raad. Financiën Tot op heden was het totaal aan structurele en tijdelijke Rijksfinanciering voor de opgaven rond asiel & integratie voldoende om de kosten die we voor de uitvoering van deze taken maken te dekken. Daarbij hanteren we ook ten aanzien van de financiën een integrale blik. Het kabinet heeft voor de komende jaren op onderdelen bezuinigingen aangekondigd: duidelijk is dat de Rijksbijdrage voor bed-, bad- en broodopvang per 1 januari 2025 wordt stopgezet. Maar er wordt ook gesproken over (financiële) versobering van gemeentelijke opvang en er is naar verwachting sprake van een korting op de uitkeringen voor inburgering. Veel is nog onduidelijk. Dat maakt (financiële) planning voor langere termijn lastig.

De investeringen en uitgaven die we voor de maatregelen in dit uitvoeringsprogramma voorzien kunnen we ook in 2025 incidenteel bekostigen uit een voorzien surplus op de exploitatie van opvanglocaties. Voor 2026 en verder is de Rijksfinanciering zoals nu te voorzien op onderdelen onvoldoende om de taken en verantwoordelijkheden binnen asiel & integratie naar behoren en passend bij onze ambities voort te zetten. In de financiële paragraaf van het uitvoeringsprogramma is weergegeven welke extra benodigde budgettaire ruimte we voorzien voor de maatregelen in het uitvoeringsprogramma. In totaal gaat het om €2 mln. in 2026, 2027 en 2028. Of deze nieuwe claims ook daadwerkelijk in deze omvang nodig zijn, zal afhangen van de keuzes die het kabinet in de komende tijd maakt en de wijzigingen die dit met zich meebrengt in bekostiging en op welke termijnen. In de begrotingscyclus voor 2026 en verder informeren we de gemeenteraad over deze ontwikkelingen. Waar er inderdaad extra budgettaire ruimte nodig is, leggen we dit voor bij de behandeling van de Stadsbegroting 2026. Als voor de benodigde acties geen budget beschikbaar is, dan gaan wij tot her-prioritering of aanpassing van ambities over.

Vervolg Om tussentijds te controleren of we de goede dingen doen en de dingen goed doen, evalueren we periodiek de voortgang van de activiteiten in het uitvoeringsprogramma en het bereik van onze ambities. We informeren de gemeenteraad bij de begrotingscyclus over de voortgang van activiteiten en het bereik van doelstellingen. Bijlagen 1. Beleidskader Asiel & Integratie 2. Uitvoeringsprogramma Asiel & Integratie 2025 – 2028

Beleidskader asiel & integratie Integratie

Raadsvoorstel

3. 4.

Gevraagd advies diverse adviescommissies op beleidskader en uitvoeringsprogramma Asiel & Integratie Beantwoordingsbrieven adviescommissies

Beleidskader asiel & integratie Integratie