Raadsinformatiebrief evaluatie Wet verplichte ggz 2020

Postadres Gemeente Nijmegen

Aan de gemeenteraad van Nijmegen

Postbus 9105 6500 HG Nijmegen Bezoekadres Korte Nieuwstraat 6 6511 PP Nijmegen T 14 024 nijmegen.nl

Datum Onderwerp

Contactpersoon Leonie Braks l.braks@nijmegen.nl T 024 – 329 24 80

12 oktober 2021 Evaluatie Wvggz 2020

Geachte leden van de raad,

Ons kenmerk E21.002476

Op 1 januari 2020 is de Wet verplichte ggz (Wvggz) in werking getreden ter vervanging van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (bopz). Voorafgaand aan de invoering van de Wvggz is door de colleges van 13 regiogemeenten1 besloten om de Wvggz gezamenlijk uit te voeren op het niveau van Gelderland-Zuid. Tevens is afgesproken om na één jaar een evaluatie uit te voeren om te bepalen of we de nieuwe Wvggz-taken goed hebben georganiseerd en belegd. Begin dit jaar is aan onderzoeksbureau Significant opdracht gegeven om het eerste jaar Wvggz in Gelderland-Zuid te evalueren. Significant heeft het onderzoek uitgevoerd door middel van deskresearch (bestuderen documenten), het uitvragen van cijfers/data en (groeps)interviews. Conform de toezegging in de voorbereidingsfase in 2019 informeren wij u in deze brief over de evaluatie.

Bijlage(n) Bijgevoegd: Ja

Wet verplichte ggz Verplichte zorg op basis van de Wvggz kan op twee manieren worden verleend: op basis van een crisismaatregel (voorheen inbewaringstelling/ibs) door de burgemeester in acute situaties of op basis van een zorgmachtiging (ZM) via de rechter. Waar bij de Wet bopz alleen gedwongen opname mogelijk was, kan verplichte zorg via de Wvggz ook in de thuissituatie plaats vinden. In de Wvggz staat daarnaast dat in zorgplannen die bij de rechter worden ingediend niet alleen aandacht moet zijn voor behandeling, maar ook voor maatschappelijke participatie, wonen en werk. Nieuw in de Wvggz is dat naasten kunnen verzoeken om te onderzoeken of verplichte zorg nodig is door een melding te doen. Tot slot zijn in de Wvggz extra waarborgen ingebouwd om de betrokkene te beschermen bij een crisismaatregel in de vorm van het horen van de betrokkene en het aanbieden van een patiëntvertrouwenspersoon.

Samenvatting evaluatie 1 Rijk van Nijmegen: Berg en Dal, Beuningen, Druten, Malden, Mook en Middelaar,

Nijmegen, Wijchen; Regio Rivierenland: Buren, Culemborg, Neder-Betuwe, Tiel, West Betuwe, West Maas en Waal.

Gemeente Nijmegen

Pagina 1 van 5

In haar evaluatierapport (bijgevoegd) concludeert Significant dat de uitvoering van de Wvggz in de regio Gelderland-Zuid over het algemeen goed verloopt. Er is een goede basis opgebouwd voor ketensamenwerking, zodat voorkomende knelpunten adequaat kunnen worden opgepakt. Op basis van de evaluatie zijn geen aanpassingen nodig in de wijze waarop de Wvggz-taken zijn belegd. Dit betekent dat aanbevelingen ten aanzien van de uitvoering, onderlinge samenwerking (werkafspraken), communicatie en overlegstructuur resteren. De specifieke punten zijn hieronder per onderdeel geclusterd benoemd. Met de partners hebben we afgesproken dat we deze aanbevelingen in gezamenlijkheid omzetten in aanpassingen van de samenwerkingsafspraken en werkprocessen, zie bijgevoegd vervolgvoorstel met planning en taakverdeling. Crisismaatregel De burgemeester kan een crisismaatregel nemen als sprake is van zodanig onmiddellijk dreigend ernstig nadeel, dat een zorgmachtiging via de rechter niet kan worden afgewacht. De burgemeester neemt een crisismaatregel na advies (medische verklaring) van een onafhankelijk psychiater. Nieuw is dat de burgemeester de betrokkene in de gelegenheid stelt om gehoord te worden voordat hij beslist over de crisismaatregel.

De gezamenlijke regiogemeenten hebben er in 2019 voor gekozen de hoorfunctie te beleggen bij Meldpunt Bijzondere Zorg (MBZ) van GGD Gelderland-Zuid, omdat hier professionals werken met competenties om de doelgroep op een passende manier te bejegenen, vanwege het schaalniveau waarop MBZ werkt en omdat dit het goedkoopst bleek. Behalve het horen is er bij de crisismaatregel niet veel veranderd ten opzichte van de Bopz. Conclusie uit de evaluatie is dat het horen in crisissituaties geen meerwaarde heeft. Significant doet de aanbeveling om dit landelijk aan te kaarten, zodat dit punt meegenomen kan worden in de landelijke wetsevaluatie die eind 2021 gereed zou moeten zijn. Significant gaf ook de overweging mee om te verkennen of de landelijke hoorservice van Khonraad een alternatief kan zijn voor het horen door MBZ, maar met de regiogemeenten is afgesproken dat we geen wijzigingen aanbrengen in het horen in afwachting van de landelijke wetsevaluatie. Cijfers Er zijn in Gelderland-Zuid in 2020 214 crisismaatregelen afgegeven, waarvan 140 in Nijmegen. Dit is vergelijkbaar met het aantal inbewaringstellingen (ibs) op basis van de Wet Bopz voor 2020. In Nijmegen is bij 32% (38% regionaal) van de crisismaatregelen een poging gedaan tot horen.

In Nijmegen is het bij 26% (32% regionaal) van de betrokkenen ook gelukt om te horen; het komt voor dat de betrokkene in tweede instantie alsnog weigert om gehoord te worden. Melding en verkennend onderzoek Een ander nieuw onderdeel is dat inwoners en professionals een melding kunnen doen in het kader van de Wvggz. Hiermee beoogde de wetgever met name aan familieleden en andere naasten die zich zorgen maken, een stem te geven. Gemeenten hebben de taak gekregen om de meldfunctie voor inwoners in te richten en op basis van de melding verkennend onderzoek te doen naar de noodzaak tot verplichte geestelijke

Gemeente Nijmegen

Pagina 2 van 5

gezondheidszorg. Net als het horen, zijn de meldfunctie en de uitvoering van het verkennend onderzoek belegd bij MBZ van de GGD. Het verkennend onderzoek wordt uitgevoerd aan de hand van 3 criteria: is sprake van een psychiatrische stoornis, is vrijwillige zorg niet (meer) mogelijk en is sprake van ernstig nadeel. Een verkennend onderzoek dient binnen 14 dagen na melding te zijn afgerond. Voorafgaand aan het verkennend onderzoek vindt triage plaats om te bepalen of er daadwerkelijk sprake is van een melding in het kader van de Wvggz. Ten aanzien van de Wvggz-meldingen is de aanbeveling om meer bekendheid te geven aan deze mogelijkheid bij inwoners en partners. De GGD pakt deze aanbeveling in 2021 op. Aanvraag zorgmachtiging bij OvJ door gemeente MBZ levert het verkennend onderzoek met een advies aan bij de betreffende gemeente. De gemeente toetst dit advies en bepaalt aan de hand van dezelfde 3 criteria of zij een aanvraag indient bij de Officier van Justitie (OvJ) van het Openbaar Ministerie (OM). Deze toetsing wordt in Nijmegen ambtelijk uitgevoerd door een poule van 3 medewerkers van de afdelingen Veiligheid en Maatschappelijke Ontwikkeling. Significant adviseert om deze taak bij de gemeente te houden en niet (ook) te delegeren naar MBZ.

Het OM beoordeelt vervolgens of er voldoende grond is om de aanvraag in behandeling te nemen en wijst in dat geval een geneesheer directeur aan van een GGZ-instelling (meestal Pro Persona in onze regio) om een medische verklaring en zorgplan voor te bereiden. In deze fase kan de betrokkene er voor kiezen om een eigen plan van aanpak op te stellen, wat kan leiden tot (alsnog) acceptatie van vrijwilliger zorg. Op basis van de medische verklaring besluit het OM of zij een verzoekschrift indient bij de rechtbank. Als de GGZinstelling het zorgplan opstelt, stelt de Wvggz dat in dat plan aandacht moet zijn voor maatschappelijke deelname. Uit de evaluatie blijkt dat voor dit nieuwe element in de wet tot nu toe te weinig aandacht is. Hierover gaan we nadere afspraken maken met ketenpartners. Het proces van melding tot rechter bevat veel stappen. Daarom is het van belang dat er goede afstemming is tussen partners en met de hulpverlener die contact houdt met de betrokkenen die zich in een moeilijke en mogelijk veranderende situatie bevindt. Hierover zijn in 2019 en 2020 werkafspraken gemaakt, maar het is van belang om deze afspraken steeds te bevestigen vanwege het grote aantal betrokken professionals waarin wisselingen kunnen plaats vinden.

Cijfers In Gelderland-Zuid zijn in 2020 99 Wvggz-meldingen gedaan, die vanwege gedegen triage hebben geleid tot 41 verkennend onderzoeken (VO’s) en vervolgens 31 aanvragen (verzoekschriften) voor een zorgmachtiging (ZM) door gemeenten bij het OM. Het betroffen 45 Nijmeegse meldingen, 27 Nijmeegse VO’s en 21 gemeentelijke aanvragen voor een ZM.

Gemeente Nijmegen

Pagina 3 van 5

Het aantal meldingen en VO’s ligt fors lager dan begroot: ruim 70% minder meldingen en 90% minder VO’s. Beiden waren bij gebrek aan historische gegevens begroot op basis van de landelijke inschatting: 369 meldingen en VO’s, ongeveer 1 per dag. Hierbij is het goed om te beseffen dat het overgrote deel van de zorgmachtigingen in het kader van de Wvggz niet wordt gedaan op basis van een melding bij MBZ, maar rechtstreeks bij de OvJ wordt aangevraagd door de GGZ-instellingen, met name Pro Persona: 82% van de aanvragen bij de OvJ kwamen in Oost-Nederland in 2020 van een GGZ-instelling (geneesheer directeur) en 13% van de gemeente op basis van een melding bij en verkennend onderzoek van MBZ. De meeste zorgmachtigingen zijn afgegeven voor inwoners van gemeente Nijmegen (61%), Berg en Dal (8%) en Tiel (7%). Voor de overige gemeenten ligt dit percentage tussen 1 en 5%. Afstemming Wvggz, Wzd en Wfz De Wvggz is bedoeld voor mensen met psychische problemen, de Wet zorg en dwang (Wzd) voor onvrijwillige zorg aan mensen met een psychogeriatrische aandoening (zoals dementie) of een verstandelijke beperking.

Voor mensen met dubbele problematiek (bijvoorbeeld verstandelijke beperking en verslaving) is afstemming nodig tussen organisaties die verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van beide wetten, bijvoorbeeld tussen de GGD en het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ) dat een aanvraag voor een rechterlijke machtiging in het kader van de Wzd kan indienen bij de rechter. Wij hebben het CIZ betrokken in de voorbereidingsfase, maar gaan hernieuwde afspraken maken met het CIZ. Een ander actiepunt dat voortvloeit uit de evaluatie is het maken van (nadere) samenwerkingsafspraken op het snijvlak van de Wvggz, Wzd en Wet forensische zorg (Wfz). Ketensamenwerking en overlegstructuur Zoals de Wvggz heeft bepaald, vindt in Gelderland-Zuid één keer per kwartaal het zogenaamde regionaal periodiek (keten)overleg plaats, onder voorzitterschap van de burgemeester van Culemborg, Gerdo van Grootheest. Doel van dit overleg is de uitvoering van de Wvggz te monitoren en knel- en verbeterpunten in het aanbod van verplichte zorg te bespreken. Deelnemers zijn (een delegatie van) burgemeesters en wethouders van gemeenten, het OM, geneesheer-directeuren van GGZ-instellingen en politie. Nu de implementatiefase voorbij is, gaan we de uitvoerende/ambtelijke overlegstructuur vereenvoudigen.

Zo komen tot nu toe, ter voorbereiding op het regionaal periodiek overleg, 4x per jaar een intergemeentelijke en ketenwerkgroep bijeen. Er komt een voorstel om dit type overleggen te verminderen. In plaats daarvan gaan we minimaal 1x per jaar kennissessies organiseren om de kennis van alle gemeenten over de Wvggz op peil te houden. Financiën In 2020 is bovenop de rijksmiddelen die gemeente hebben ontvangen voor de uitvoering van de Wvggz extra budget gereserveerd vanuit de centrumgemeentemiddelen voor Beschermd wonen. Omdat het aantal meldingen in 2020 ruim 70% lager en het aantal

Gemeente Nijmegen

Pagina 4 van 5

verkennend onderzoeken bijna 90% lager lag dan vooraf ingeschat, kunnen we vanaf 2021 de kosten voor de Wvggz financieren binnen de rijksmiddelen zonder extra inzet. Tot slot In deze evaluatie lag het accent op de (nieuwe) gemeentelijke taken en (regie op) de ketensamenwerking. Vanuit gemeentelijk perspectief kunnen we tevreden zijn over de wijze waarop de Wvggz in onze regio is uitgevoerd, ook al is er een aantal verbeterpunten, waar we mee aan de slag gaan. Er is in de evaluatie beperkt aandacht besteed aan knelpunten die specifiek zijn voor met name GGZ-organisaties en het OM, zoals de hoge administratieve last die de Wvggz met zich mee heeft gebracht. Samen met het punt over het horen (zie pag. 2 van deze brief) gaan we in afstemming met de ketenpartners (opnieuw) aandacht vragen voor deze knelpunten bij de landelijke overheid. Hoogachtend, Het college van burgemeester en wethouders van Nijmegen

mr. drs. A.H. van Hout gemeentesecretaris

drs. H.M.F. Bruls Burgemeester

Gemeente Nijmegen

Pagina 5 van 5