Raadsbrief Jaarbrief Werk en Inkomen 2023

Postadres Gemeente Nijmegen

Aan de gemeenteraad van Nijmegen

Postbus 9105 6500 HG Nijmegen Bezoekadres Korte Nieuwstraat 6 6511 PP Nijmegen T 14 024 nijmegen.nl

Datum Onderwerp

4 juni 2024 Jaarbrief Werk en Inkomen 2023

Contactpersoon Marcella Laumen m.laumen@nijmegen.nl T 06 31 98 04 83

Geachte leden van de raad,

Ons kenmerk E24.002133

Hierbij ontvangt u de Jaarbrief Werk en Inkomen over 2023 (bijlage 1), waarin we u informeren over de ontwikkelingen in ons bijstandsbestand en overige ontwikkelingen rond het beleidsterrein Werk in het afgelopen jaar. In de Jaarbrief gaan we in op de in- en uitstroom in de bijstandsuitkeringen in Nijmegen en de ontwikkeling daarvan ten opzichte van vergelijkbare kennissteden. Verder kijken we naar de redenen van in- en uitstroom van deze bijstandsgerechtigden, duurzaamheid van de uitstroom uit een uitkering, etc. Om een versnipperde informatievoorziening over Werk en Inkomen te voorkomen, nemen we in onze Jaarbrief Werk en Inkomen ook regionale informatie op, zoals over de resultaten van WerkBedrijf over 2023, de Regionale Tafel Arbeidsmarkt (RTA), de regionale aanpak Jeugdwerkgelegenheid, project ‘Doe je mee’ en als bijlagen algemene arbeidsmarktinformatie van UWV. Verbeterslag informatievoorziening Werk en Inkomen Begin van dit jaar hebben er verschillende sessies met raadsleden plaatsgevonden om de informatiebehoefte in kaart te brengen. Uitkomst hiervan is dat er gefocust zal worden op lokale en regionale trends en cijfers. Ook geven we duiding aan belangrijke actuele cijfers en ontwikkelingen waar dat mogelijk is. Dit doen we vooral in deze begeleidende brief aan de raad, waarmee we de Jaarbrief zelf compacter proberen te houden.

In 2024 werken we bovendien toe naar een andere vormgeving van de Jaarbrief, die compacter, toegankelijker en prettiger leesbaar moet worden. Een eerste slag maken we in deze raadsbrief. Lokaal Algemeen De daling van het aantal uitkeringen in 2022 zien we in 2023 niet voortduren: in 2023 is er een lichte stijging van het aantal uitkeringen te zien van 6.699 (januari) naar 6.788 (december). Dit is een toename van 1,3%. Deze lichte toename sluit aan bij de landelijke ontwikkeling van het aantal bijstandsuitkeringen dat het CBS over 2023 schetst: een stijging van iets meer dan 1%. Het

Gemeente Nijmegen

Pagina 1 van 8

aantal mensen in Nederland dat eind december 2023 een bijstandsuitkering ontving is met circa 400.000 relatief laag en rond hetzelfde niveau als tien jaar geleden. Benchmark In 2013 is door de Auditcommissie een set van benchmarksteden vastgesteld die in de Stads- en Wijkmonitor worden gebruikt ter vergelijking met Nijmegen. Deze steden zijn geselecteerd op basis van vergelijkbaarheid: kennisstad, bevolkingsomvang en nabijheid. Hierbij sluiten wij aan op de vorige (half)jaarbrieven hierover. Ook in 2023 zien we in Nijmegen relatief een iets sterkere stijging dan in de andere kennissteden, van plm. 4%. We hebben hier geen sluitende verklaring voor, behalve dan dat in Njmegen vanuit de historie al tientallen jaren sprake is van een relatief hoog beroep op bijstandsuitkeringen in vegelijking met andere kennissteden. Ontwikkelingen uitkeringen en arbeidsmarkt Uitkeringen In 2022 en voorgaande jaren bleef de bijstandspopulatie in Nijmegen afnemen. In 2023 constateren we een lichte stijging, die we in 2024 verder voortgezet zien. Ook het aantal WW-uitkeringen steeg licht in 2023. Ondanks de stijging ligt dit aantal nog altijd op een zeer laag niveau in verhouding tot de beroepsbevolking. De arbeidsparticipatie in Nederland is nog steeds heel hoog. Dit ondanks het feit dat de krapte op de arbeidsmarkt in 2023 voortduurde; de werkloosheid nam nauwelijks toe.

Arbeidsmarkt en economische groei De werkloosheid veranderde in 2023 amper. Er waren enkele grote landelijke faillissementen (zoals van BCC, Big Bazar en Perry Sport), maar echte klappen vielen er nauwelijks. De belangrijkste oorzaak hiervoor is de enorme opleving van de economie na corona. Met overheidssteun zijn veel bedrijven overeind gebleven, ook bedrijven die misschien niet levensvatbaar waren. Er gingen veel minder bedrijven failliet dan voor corona. Toen de pandemie voorbij was, ontstond daardoor een veel sterkere toename van economische activiteiten dan in de landen om ons heen. Langzaamaan zien we nu de naweeën van de pandemie. Bedrijven, in de detailhandel bijvoorbeeld, die het toch niet kunnen volhouden, gaan nu failliet; mede omdat prijzen zijn gestegen en de consument meer de hand op de knip houdt. De vergrijzing, die tot vacatures leidt ter vervanging van werknemers die met pensioen gaan, speelt ook een rol. Volgens arbeidsmarktonderzoekers van UWV is dat nog niet de hoofdoorzaak. De komende jaren zal vergrijzing wél dominanter worden als oorzaak van de arbeidsmarktkrapte, met waarschijnlijk 2027 als kanteljaar. Het beschikbare arbeidsaanbod zal dan steeds meer de economie gaan bepalen. Op de Nederlandse arbeidsmarkt is een minieme beweging zichtbaar van -nog steeds- zeer krap in 2023 naar krap in 2024.

Belangrijk is dat werkgevers zich niet alleen richten op werving van nieuw personeel, maar ook en vooral investeren in het behouden van werknemers en in het anders organiseren van werkzaamheden.

Gemeente Nijmegen

Pagina 2 van 8

Voor 2024 verwacht UWV dat het aantal nieuwe vacatures opnieuw zal dalen, maar minder dan in 2023: met 2% in plaats van 9%. Die vermindering wijt UWV aan de minder goed draaiende economie. Het Centraal Planbureau (CPB) berekende weliswaar een lichte economische groei van 0,7% in 2023, maar omdat er de eerste drie kwartalen een krimp te zien was, is het volgens UWV nog maar de vraag of dat percentage zal worden gehaald. Voor 2024 verwacht het CPB nu 1,5% groei – een veel lagere groei dan de afgelopen jaren. Volgens UWV zal de werkloosheid in 2024 weer stijgen. Ook het aantal WW-uitkeringen zal verder toenemen. Zie voor verdere cijfers ook bijlage 1a: UWV Arbeidsmarktinformatie. Impact arbeidsmarktontwikkelingen voor WerkBedrijf De krappe arbeidsmarkt heeft sinds enkele jaren invloed op het werk en de resultaten van WerkBedrijf. Een grote vraag en kleiner aanbod van werkzoekenden zorgen ervoor dat werkzoekenden die zelfstandig werk kunnen vinden, daar ook in slagen. Sinds begin van dit jaar zien we immers de bijstandsaantallen verder stijgen. Dit heeft niet zozeer te maken met een hogere instroom, maar met een verlaagde uitstroom uit de bijstand, met name naar werk. De bijstandsgerechtigden van nu zijn veelal kandidaten met een lagere opleiding of zonder startkwalificatie, een eenzijdige of verouderde werkervaring en ondervinden vaak mentale problemen.

De groep die instroomt in de bijstand heeft daardoor meer en langduriger ondersteuning nodig om aan het werk te komen. We zien ook een steeds grotere groep kandidaten die structureel begeleiding op een werkplek nodig blijft hebben om uitval te voorkomen. Dit zijn onder andere kandidaten met een arbeidsbeperking, die met een loonkostensubsidie en jobcoaching aan de slag zijn bij een werkgever. De tijd en middelen die in hen worden geïnvesteerd, kunnen niet worden ingezet om uitstroom op andere groepen te realiseren. WerkBedrijf maakt inzichtelijk dat de dienstverlening verdeeld is over drie groepen kandidaten, waarbij een trend zichtbaar is:

De groep kandidaten in de fase ‘ontwikkelen’ wordt intensief begeleid met allerlei interventies (assessment, praktijkdiagnose, workshops, training, opleiding, werkervaring etc.). Deze neemt in omvang toe. Dat kost meer inzet en dus budget voor personeel en interventies/re-integratieinstrumenten. De groep ‘bemiddelen’ neemt af. Er is dus een steeds kleiner wordende groep die bemiddelbaar is naar werk, nl. 28% van alle kandidaten, met wie de doelstellingen behaald moeten worden. Dat wordt steeds lastiger.

Gemeente Nijmegen

Pagina 3 van 8

De groep die valt onder ‘begeleiden’ is aan het werk en krijgt op de werkplek de nodige, soms langdurige, ondersteuning. Instroom in de bijstand In 2023 is de instroom in de bijstand t.o.v. 2022 gestegen met 12%: van 1.160 naar 1.304 nieuwe bijstandsgerechtigden. Deze was het hoogst in de maand mei (126) en het laagst in juli (89). De gemiddelde instroom was 118 bijstandsgerechtigden per maand. In 2021 was de gemiddelde maandelijkse instroom 113 cliënten; in 2022 was deze gemiddeld 99 cliënten per maand. De instroom over de verschillende leeftijdscategorieën vertoont geen grote fluctuaties. Wel zien we in Nijmegen het aandeel jongeren dat nieuw in de bijstand komt van 17% naar 19% stijgen. We zien vrijwel eenzelfde daling bij de groep van 40 tot 55 jaar. Landelijk gezien nam onder jongeren tot 27 jaar het aantal bijstandsuitkeringen relatief het sterkst toe, met ruim 9 procent (3.000 personen). Deze groep is in absolute zin met 38.000 personen landelijk wel het kleinst. Medio vorig jaar was er ook sprake van een stijging van het aantal jongeren in de bijstand. Dit blijkt uit gegevens van het CBS. De voornaamste redenen voor instroom in de bijstand in Nijmegen is einde WW-uitkering, beëindiging studie, taakstelling COA (huisvesting statushouders) en overige verhuizingen naar Nijmegen.

Uitstroom uit de bijstand In 2023 stroomden 1.228 mensen uit een uitkering; dit is een lagere uitstroom dan in 2022 (1.410). De uitstroom in 2023 daalt ten opzichte van 2022 met 13%. Uit de cijfers wordt duidelijk dat de afgelopen jaren uitzonderlijk waren qua uitstroom vanwege de opleving van de economie na corona, en we 2023 hiermee dus niet goed kunnen vergelijken. In 2021 was de gemiddelde maandelijkse uitstroom 152. In 2022 liep de gemiddelde maandelijkse uitstroom terug naar 119. In 2023 zien we een gemiddelde uitstroom per maand van 102. De uitstroom naar werk of een eigen bedrijf maakt 44% uit van de totale uitstroom uit een uitkering. Dit blijft de primaire uitstroomreden. De overige uitstroomredenen blijven nagenoeg op hetzelfde niveau als in 2022. De verdeling van de uitstroom over de groepen blijft ongeveer hetzelfde. Ook landelijk is de dalende uitstroom waar te nemen. Sinds 2013 is het uitstroompercentage uit de bijstand niet zo laag geweest als in 2023. In 2022 lag het uitstroompercentage op 26%, in 2023 op 23,4%. Het voortdurende, lage uitstroompercentage wijst erop dat veel mensen die nu in de bijstand zitten, de stap naar werk moeilijk (kunnen) zetten. Zij ervaren een grote afstand tot de arbeidsmarkt, of beter gezegd: de arbeidsmarkt ervaart een grote afstand tot deze groep mensen1. 1

Divosa Benchmark Werk & Inkomen • Jaarrapportage 2023 | Divosa

Gemeente Nijmegen

Pagina 4 van 8

Project ‘Doe Je Mee’ In november 2021 is de gemeente Nijmegen in samenwerking met WerkBedrijf gestart met project ‘Doe je mee’. De kern ervan is dat we met een grote groep bijstandsgerechtigden persoonlijk in contact komen en hun ondersteuningsbehoefte op de leefgebieden werk, participatie, activering, financiële situatie en gezondheid in beeld brengen en we hieraan vervolg gegeven. Het lijkt erop dat we eind 2024 (wanneer het project afloopt) in totaal circa 3.000 mensen gesproken hebben en een goed beeld van hen hebben. We geven de dienstverlening aan bijstandsgerechtigden via ‘Doe je mee’ een impuls. Resultaten/bevindingen Per 31 december 2023 zijn 2.700 mensen aangemeld bij ‘Doe je mee’. Met ruim 2.000 van hen zijn de gesprekken afgerond en is een eindadvies opgesteld. Hieruit blijkt dat een kleine groep (7%) naar WerkBedrijf doorgeleid kan worden voor werk. Ook is er een groep die kan participeren met ondersteuning van de gemeente (door bijvoorbeeld vrijwilligerswerk te doen): 14%. Al met al blijkt dus dat één vijfde van deze bijstandsgerechtigden potentie heeft op het vlak van werk of participatie anderszins. 39% van de mensen kan nog geen stappen richting participatie of werk zetten vanwege een lopend zorgtraject of vanwege het feit dat eerst nog zorg georganiseerd moet worden.

De overige mensen zijn terug gemeld naar de gemeente omdat zij afzien van deelname aan ‘Doe je mee’, geen uitkering meer hebben, participatie niet haalbaar is of er kortdurende problematiek speelt waardoor het nu niet mogelijk is om stappen te zetten. De samenwerking tussen gemeente en WerkBedrijf is door ‘Doe je mee’ geïntensiveerd en heeft een meerwaarde voor bijstandsgerechtigden. De gesprekken worden met een hoog rapportcijfer gewaardeerd, zo blijkt uit een klanttevredenheidsonderzoek in ’22/’23. We krijgen een goed beeld van de ondersteuningsbehoeften van de bijstandsgerechtigde, werken in samenhang met elkaar aan het realiseren van die ondersteuning en stemmen activiteiten met elkaar af. De aanpak past goed bij de voorgestelde aanpak in de nieuwe ‘Participatiewet in balans’, die waarschijnlijk vanaf 2025 zal worden ingevoerd. We beraden ons samen met diverse teams van Inkomen op de inbedding van ‘Doe je mee’ in onze reguliere werkwijze vanaf 2025. Regionaal WerkBedrijf Rijk van Nijmegen Het aantal kandidaten dat WerkBedrijf begeleidt, is het afgelopen jaar vrijwel gelijk gebleven. De kandidaten die gebruik maken van de dienstverlening van WerkBedrijf lukt het niet om in deze krappe arbeidsmarkt zelfstandig werk te vinden of te behouden en hebben dus intensieve begeleiding nodig. Dit zien we ook terug in de samenstelling van het kandidatenbestand van WerkBedrijf.

Er is een steeds grotere groep kandidaten die langdurig begeleid wordt op een werkplek om uitval te voorkomen. De overige kandidaten zijn actief op een arbeidsmatige dagbestedingsplek (Op Weg Naar Werk) of volgen een voortraject. Met hen wordt gewerkt aan een goede diagnosestelling, werknemersvaardigheden, scholing, training etc. Deze voorbereiding op werk duurt vaak langer, omdat de huidige kandidaten veelal met problematiek op meerdere leefgebieden

Gemeente Nijmegen

Pagina 5 van 8

(zoals schulden, mentale of fysieke gezondheid) te maken hebben. Dit werkt belemmerend in het nemen van stappen richting werk. Over 2023 geldt dat de resultaten van WerkBedrijf op allerlei gebieden achtergebleven zijn. Zoals gezegd, de groep waarmee WerkBedrijf uitstroomresultaten kan behalen, wordt steeds kleiner. Ook aan de vraagkant schetst men oorzaken: ondernemers kampen met arbeidskrapte, waardoor het begeleiden van kandidaten in de knel kan komen. Daarnaast speelt de stijging van het minimumloon een rol. Hierdoor overwegen ondernemers het werk anders te organiseren en verdwijnen mogelijk kansen voor kandidaten. Overigens stijgen loonkostensubsidies evenredig mee met het minimumloon. Tot slot heeft ook Werkbedrijf zelf te maken met personeelskrapte. In het regionaal Beleidskader Arbeidsmarkt- en re-integratie 2024-2027 ‘Klaar voor nieuwe kansen!’, dat u begin 2024 heeft vastgesteld, is een belangrijk uitgangspunt dat de dienstverlening aan kandidaten geïntensiveerd wordt en dat meer ingezet moet worden op interventies als werkervaring, scholing en training. Ook is de duur van de dienstverlening door WerkBedrijf niet langer beperkt tot twee jaar. Sociale Werkvoorziening (SW) Het aantal SW-medewerkers neemt sinds 2015 steeds verder af. Medio 2023 bedraagt het aantal medewerkers in de regio 1.234 personen, waarvan 726 medewerkers afkomstig zijn uit Nijmegen.

Eind 2022 waren er 1.340 medewerkers, van wie 783 Nijmegenaren. De toegevoegde waarde/omzet die gerealiseerd is per fte (fulltime-eenheid) over 2023 is becijferd op € 8.371. Dit is iets lager dan begroot. Vanwege drie nieuwe aanbieders van activiteiten op de Boekweitweg, moest er een omschakeling in de productiefaciliteit plaatsvinden en is tijdelijk sprake geweest van productieverlies (en dus een omzetdaling). Het gemiddelde ziekteverzuim van SW-medewerkers bedroeg in 2023 21,1% en is iets hoger dan in 2022 (20,8%). Het ziekteverzuim onder SW-medewerkers is helaas veelal langdurig en structureel. Te eenzijdig sturen op ziekteverzuimreductie heeft de afgelopen jaren niet gewerkt. WerkBedrijf probeert het ziekteverzuim positief te beïnvloeden door beter in te spelen op de behoefte van medewerkers op het werk in begeleiding, werkaanbod en variatie. Partijen als MEE en Bindkracht10 zijn beschikbaar voor SWmedewerkers om hen te ondersteunen bij financiële vraagstukken, begeleiding etc. Regionale Tafel Arbeidsmarkt (RTA) In 2023 hebben we met de partijen in de RTA een Meerjarenperspectief opgesteld. Het meerjarenperspectief vormt een richtinggevend kader voor gezamenlijke en aanvullende initiatieven, die bijdragen aan het (beter) functioneren van de arbeidsmarkt én dienstverlening die partners individueel niet kunnen leveren.

De partners in de RTA hebben de ambitie om een beter werkende arbeidsmarkt te stimuleren. De kernwoorden om de ambitie te omschrijven, zijn beschikbaarheid, weerbaarheid en toegankelijkheid. Regionaal Mobiliteitsteam (RMT) Afgelopen jaar hebben we het RMT voortgezet. Iedereen met vragen over werk en loopbaan kan op dit moment nog bij het RMT terecht. Inwoners kijken samen met een van

Gemeente Nijmegen

Pagina 6 van 8

de adviseurs naar de vraag, de wensen en de mogelijkheden rondom werk. Met de dienstverlening van het RMT hebben we vanaf de start in september 2021 tot en met december 2023 400 inwoners uit de regio ondersteund. Het ging daarbij vooral om werknemers die met ontslag worden bedreigd (212) en om mensen met een WW-uitkering (153), die aanvullende ondersteuning nodig hadden om duurzaam aan het werk te komen. Het RMT is tot eind 2024 operationeel en gaat daarna op in het regionaal Werkcentrum (zie hieronder). Werkcentrum Rijk van Nijmegen Afgelopen jaar en komend jaar bereiden we ons voor op de totstandkoming van een regionaal Werkcentrum. Dit naar aanleiding van het voornemen van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid om de komende jaren toe te werken naar samenwerkingsverbanden per arbeidsmarktregio. Dit heeft als doel om werkenden, werkzoekenden en werkgevers via dat Werkcentrum laagdrempelig toegang te bieden tot de dienstverleners en hun dienstverlening. De dienstverlening is beschikbaar bij of via het Werkcentrum. In april van dit jaar hebben we een nieuwe Kamerbrief ontvangen, waarin verdere uitwerking, kaders en richtlijnen waarlangs deze regionale samenwerking moet worden georganiseerd. Aan de hand daarvan stellen we een plan van aanpak op, zodat we met de partners aan de slag kunnen om invulling te geven aan een Werkcentrum in onze regio.

Aanpak Jeugdwerkgelegenheid Concrete resultaten die we dit jaar hebben dit jaar hebben gerealiseerd binnen dit programma zijn: We hebben het loopbaanteam voor Pro/Vso (Praktijk- en Voortgezet speciaal onderwijs) en het loopbaanteam MBO verder doorontwikkeld en uitgebreid; We versterken het professionele netwerk rondom kwetsbare jongeren door middel van events en verschillende nieuwsbrieven; Inzet van de Stagemakelaar om studenten extra te begeleiden tijdens hun stage, zodat ze hun opleiding positief konden vervolgen of afronden. Werkgevers zijn ook extra ondersteund, bij o.a. het tegengaan van stagediscriminatie (bijv. pilots met blind matchen van studenten en stagebedrijven), hulp bij begeleiding van studenten, vergroten van de succeservaringen van studenten en het stimuleren van de betrokkenheid van bedrijven.

Gemeente Nijmegen

Pagina 7 van 8

In 2025 wordt de Wet van School naar Duurzaam Werk ingevoerd. Hierop bereiden we ons voor met de betrokken partners. Het doel van de nieuwe wet is tweeledig: 1) het tegengaan van voortijdig schoolverlaten, 2) zoveel mogelijk jongeren volgen onderwijs en/of hebben een baan. We vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

Hoogachtend, het college van burgemeester en wethouders van Nijmegen,

A.P.W. van de Klift gemeentesecretaris

H.M.F. Bruls burgemeester

Bijlagen 1. Jaarbrief Werk en Inkomen 2023; 2. Regionale maandcijfers arbeidsmarktregio Rijk van Nijmegen, maart 2024 (UWV); 3. Regio in beeld 2023, Rijk van Nijmegen (UWV).

Gemeente Nijmegen

Pagina 8 van 8