Programma energie besparen 2023-2030 schermversie

Energie Besparen Woningen Programma 2023 - 2030

december 2022

nijmegen.nl

1 Inhoud 1. Urgentie voor energie besparen

Urgentie voor energie besparen 3

Aanleiding

3

Energie besparen is altijd goed

3

Wat is de scope van voorliggend programma

4

Looptijd

4

De relatie met energiearmoede

4

Leeswijzer

4

2. Terugblik 2020-2022

5

Activiteiten in Nijmegen

5

Aanpak energiearmoede met rijksmiddelen (SPUK)

6

Ervaringen en lessons learned

8

Aanleiding We willen een stad zijn waar zuinig met energie wordt omgesprongen en waar we energie alleen duurzaam opwekken. Het stadsbestuur heeft de ambitie om in 2045 energieneutraal en aardgasvrij te zijn. De aanpak voor het besparen van energie voor het wonen was altijd al een randvoorwaarde om aan deze ambities invulling te geven. Maar het afgelopen jaar is de urgentie om snel energie te besparen nog duidelijker geworden. Meer dan ooit tevoren zijn mensen bezorgd over de hoogte van hun energierekening. De energieprijzen zijn al bijna een jaar aanhoudend hoog. En er is onzekerheid over toekomstige prijsstijgingen. Samen met de noodzaak tot het afbouwen van de winning van Nederlands aardgas maakt dat het essentieel is om de vraag naar energie terug te dringen. warmte verminderd en de aansluiting op duurzame warmte

3. Doelstellingen voor 2023 en verder

9

mogelijk gemaakt. De belangrijkste maatregel voor het besparen van energie is het (na-) isoleren van woningen. Dit is

4. Uitgangspunten en actielijnen

11

ook een essentiële stap in het aardgasvrij maken van de stad

Uitgangspunten

11

omdat het daardoor mogelijk wordt de woning met een lagere

Wat is onze aanpak voor t/m 2030?

11

temperatuur te verwarmen.

Versnellen isolatieprogramma langs 4 actielijnen

11 Het belang van na-isoleren geldt in ieder geval voor alle

5. Duurzaam gedrag

14

gebouwen die voor 1990 gebouwd zijn. Dat is het overgrote

Begin makkelijk

15

deel van de stad. Voor nieuwbouwwoningen gelden de

Belevings- en inspiratie winkel

15

afgelopen jaren al isolatienormen die telkens strenger zijn

Inspirerende voorbeelden

15

geworden. Naast isoleren zijn ook ventilatie en de overstap

Herhaal en sluit aan bij het moment

15

naar elektrisch koken essentieel in het voorbereiden op een

Communiceer ook via anderen

16

alternatief voor aardgas. Het is dus belangrijk dat iedere

Klantreis

16

bewoner start met het nemen van een aantal basismaatregelen.

Communicatieplan

16

Om goedkoop en laagdrempelig te beginnen kunnen bewoners starten met energiezuinig gedrag, gevolgd door kleine maat-

6. Toegankelijke subsidies en leningen voor iedereen

17

regelen zoals tochtstrips. Om grotere besparingen te realiseren

Subsidies

17

en woningen transitiegereed (volgens de isolatiestandaard)

Leningen voor verduurzaming

18

te maken is ook het isoleren van grotere bouwdelen nodig.

7. Randvoorwaarden voor succesvolle uitvoering 8. Programmabegroting 9. Organisatie

19 21 23

Van de circa 40 miljard m³ aardgas die we per jaar in Nederland

Deze maatregelen zijn onafhankelijk van de toekomstige

verbruiken, wordt circa 30 procent gebruikt om woningen en

warmteoptie en zijn altijd goed om te nemen (zogeheten

gebouwen te verwarmen, te voorzien van warm water en om te

no-regret maatregelen). Ze verdienen zichzelf in de loop van de

koken. Goed isoleren van woningen kan dit gebruik terugdringen

jaren terug via een besparing op de energierekening en zorgen

en draagt zo bij aan de betaalbaarheid van de energierekening,

bovendien voor een verbetering van het comfort in de woning.

het halen van de klimaatdoelen en is een noodzakelijke voor-

Het verleden wijst uit dat het isoleren van de gebouwde

bereiding op de overstap naar een aardgasvrij alternatief.

omgeving een opgave van lange adem is. Het tempo lag de

Bijlage 1 Doelgroepen per actielijn

25

Bijlage 2 Aanpak actielijn 1

26

Energie besparen is altijd goed

Bijlage 3 Voorbeeld klantreis actielijn 1

27

Duurzame alternatieven voor het verwarmen van woningen

In dit plan gaan we in op de aanpak om het tempo te versnellen

Bijlage 4 Voorbeeld maatregelen en kosten

28

zijn schaars en lage temperatuurverwarming speelt hierbij een

en beschrijven we hoe we werken aan een energiebesparings-

belangrijke rol. Door energie te besparen wordt de vraag naar

programma ter voorbereiding op een aardgasvrij Nijmegen.

2

afgelopen jaren laag.

3

2 Wat is de scope van voorliggend programma

houdens met een laag inkomen en huishoudens met een woning

• Dit programma gaat wél over:

die niet goed geïsoleerd is, ervaren de gevolgen van hogere

- Alle inwoners van Nijmegen (stadsbreed met focus op

energielasten. Er zijn 3 sporen waarlangs we mensen met

startwijken en woningen met een E, F of G label).

energiearmoede kunnen ondersteunen:

- Alle type woningen in Nijmegen.

1. Het besparen van energie in de woning;

- De bestaande bouw.

2. Het geven van inkomensondersteuning; 3. Het voorkomen dat huishoudens worden afgesloten of

• Dit programma gaat niet over:

zorgen dat mensen zich op alternatieve locaties warm kunnen

- Energie besparen bij bedrijven of instellingen.

houden in een situatie waarin dat thuis niet meer lukt.

- Grotere maatregelen bij huurders (hiervoor zijn woningcorporaties verantwoordelijk en loopt de lijn met de

Voorliggend plan van aanpak is gericht op het besparen van

gemeente via de prestatieafspraken).

energie bij alle inwoners van Nijmegen. Inclusief het besparen

- Besparen door de gemeentelijke organisatie. Het is uiteraard

van energie bij de huishoudens die met energiearmoede te

wel van belang dat de gemeente zelf ook energie bespaart.

maken hebben.

Als gemeente hebben we juist een belangrijke voorbeeld-

Terugblik 2020-2022 Activiteiten in Nijmegen In 2020 zijn we gestart met een pakket van activiteiten waarmee we onze bewoners ondersteunen bij het besparen van energie. De activiteiten waren geheel gefinancierd uit rijkssubsidies vanuit de Regeling Reductie Energiegebruik (RRE), Regeling Reductie Energiegebruik Woningen (RREW) en uit de rijksbijdrage voor energiearmoede (SPUK). De gemeentelijke uren in totaal 1 fte zijn beschikbaar gesteld naar een herijking van het programma aardgasvrij eind 2019. Daarmee zijn de bespaar activiteiten met incidentele middelen gefinancierd geweest. De activiteiten richten zich op verschillende doelgroepen zoals

Naast de informatieavonden kunnen bewoners voor informatie

woningeigenaren, huurders, VvE’s en monumenteneigenaren.

altijd terecht bij ons Energieloket. Ze kunnen zelf online veel

functie voor onze bewoners. Deze opgave valt echter buiten

Leeswijzer

Om zo veel mogelijk inwoners uit alle doelgroepen te bereiken

informatie vinden maar kunnen ook nog steeds een afspraak maken bij het fysieke loket in bijvoorbeeld de Stadwinkel.

de scope van deze notitie.

Dit programma geeft beschrijft onze strategie voor energie

hebben een grote variatie aan activiteiten georganiseerd waarbij

- Mobiliteit zoals het elektrisch rijden (er is wel een relatie

besparen bij woningen. In hoofdstuk 1 wordt ingegaan op

we zo veel mogelijk aansluiting hebben gezocht op de behoefte

vanwege de beperkte capaciteit op het net).

waarom energie besparen nodig is en wat de scope van dit

van huishoudens. Binnen al deze woonvormen kan energie-

Deelname informatieavonden

- De brede (energie)-armoede aanpak.

programma is.

armoede voorkomen. Voor deze doelgroep zijn we in 2022 met

Informatieavond huurders

593

een specifieke gebiedsgerichte aanpak gestart.

Zonnepanelen informatieavond + col. inkoop

1804

Isolatie spouw/vloer/glas informatieavond

1455

- Nieuwbouw (heeft een wettelijke kader).

Hoofdstuk 2 blikt terug op de resultaten die de afgelopen 2 jaar zijn behaald en wat we daarvan hebben geleerd. Onze doel-

Looptijd

stellingen voor energie besparen worden concreet gemaakt in

De activiteiten richtten zich in hoofdlijnen op onderstaande

+ col. inkoop

De in dit programma aangegeven strategie met een aanpak langs

hoofdstuk 3.

punten of een mix daarvan:

Hybride warmtepomp + col. inkoop

4 actielijnen voor energie besparen gaat uit van een looptijd

In hoofdstuk 4 worden onze uitgangspunten voor onze aanpak

1. Vergroten bewustwording

tot en met 2030 aansluitend aan de looptijd van het Nationaal

aangegeven en gaan we in op de strategie voor energie besparen

2. Informeren en delen van kennis

Isolatieprogramma . De begroting van het programma loopt

die via 4 actielijnen verloopt. Waarbij met name actielijn 1 en 3 in

3. Energieadvies

tot en met 2025. Voor voortzetting van de uitvoering van dit

de periode tot en met 2030 inspanningen van de gemeente vragen.

4. Ontzorgen en faciliteren

programma na 2025 zal de raad nieuwe financiële middelen

Hoofdstuk 5 gaat in op het belang van gedragsbeïnvloeding die

5. Financiële prikkels

moeten toewijzen.

nodig is om mensen te bewegen tot het verduurzamen van de

1

“We spreken van energiearmoede wanneer een huishouden onvoldoende toegang heeft tot goede energievoorzieningen in huis”

eigen woning.

De afgelopen 2 jaar hebben ruim 28.000 inwoners op de één of

In hoofdstuk 6 worden de subsidies en leningen waar bewoners

andere wijze aan onze activiteiten deelgenomen.

1432

gebruik van kunnen maken beschreven. Om de uitvoering succesvol te laten verlopen hebben we in

Informatieavonden en collectieve inkoopacties

hoofdstuk 7 de randvoorwaarden geformuleerd. Ingegaan wordt

Bij bewoners is er veel belangstelling geweest voor onze

onder andere op de samenwerking met andere partijen en de

informatieavonden over energie besparen. We waren voornemens

krapte op de arbeidsmarkt.

deze avonden fysiek te organiseren. Maar door corona hebben

De relatie met energiearmoede

In hoofdstuk 8 wordt aan de hand van de programma begroting

we deze bijeenkomsten online georganiseerd. Daarbij is duidelijk

De kosten voor energie, met name aardgas, zijn het afgelopen

duidelijk welke middelen we hebben en waar deze aan worden

geworden dat we hiermee naast meer bewoners ook een diversere

jaar fors gestegen. Deze stijgende energieprijzen leiden tot

besteed. Tot slot is in hoofdstuk 9 is de projectorganisatie

doelgroep bereiken (ook jongere huishoudens). En dat met minder

energiearmoede. We spreken van energiearmoede wanneer

beschreven.

middelen. Bovendien hebben online informatieavonden het

een huishouden onvoldoende toegang heeft tot goede energie-

voordeel dat ze teruggekeken kunnen worden op een moment

voorzieningen in huis. Denk bijvoorbeeld aan huishoudens die

dat het de bewoner schikt.

de verwarming uit zetten om te bezuinigingen. Met name huis-

Vaak koppelen we een informatieavond aan de mogelijkheid om mee te doen aan een collectieve inkoopactie. Daarmee ontzorgen we bewoners door een aanbieder in de markt te selecteren met

1

Het doel van het Nationaal Isolatieprogramma is om 2,5 miljoen woningen te isoleren in de periode tot en met 2030. De nadruk ligt landelijk daarbij op de 1,5 miljoen slecht geïsoleerde woningen (label E, F en G). Hiervoor stelt het Rijk vier miljard euro beschikbaar.

4

een goede prijs/kwaliteitverhouding.

5

Energieadvies acties

Energiecoaches en energiefixers

Voordat eigenaren hun huis gaan verduurzamen is het verstandig

Met name bewoner met een laag inkomen en een slecht

om inzicht te hebben in welke maatregelen mogelijk zijn, hoeveel

geïsoleerd huis worden geraakt door energiearmoede.

deze besparen en wat de kosten zijn. Vaak is het ook belangrijk

Vrijwillige energiecoaches bezoeken deze huishoudens en

om te weten welke volgorde van uitvoering verstandig is.

geven dan tips om energie te besparen. In september 2022 zijn

We bieden bewoners gratis of met een geringe bijdrage een

we bij deze groep ook gestart met het buurtgericht inzetten van

advies passend op het huis en zo mogelijk ook wensen van de

energiefixers die eenvoudige energiebesparende maatregelen

bewoners aan.

installeren. Omdat er veel aanmeldingen zijn voor de energiefixers wordt de inzet op dit moment zo snel mogelijk opgeschaald.

Deelnemers Energie advies acties

Knelpunt is daarbij het vinden van voldoende energiefixers.

Energierapporten buurtactie en Neba

936

Energierapporten monumenten en informatieavond

232

Uitgevoerde bezoeken energiecoaches en energiefixers

Advies voor doehetzelvers

28

Huisbezoeken energiecoaches

170

Energiefixbezoeken (uitgevoerd)

400

Cadeaubon acties We zijn in 2020 gestart met het uitgeven van cadeaubonnen voor

Pilots

kleine energiebesparende producten zoals radiatorfolie en

Om nieuwe innovaties een kans te geven en/of te onderzoeken

ledlampen. Dit hebben we ingezet als eerste stap om bewoners

of er belangstelling is aan een bepaald soort ondersteuning zijn

ervan bewust te laten worden hoe ze zelf eenvoudig energie

er 3 pilots opgestart. Bij voldoende belangstelling of anderszins

kunnen besparen als eerste stap naar verdere verduurzaming.

succesvol resultaat wordt de actie breder ingezet zodat er meer

Na de sterke stijging van de energieprijzen hebben we cadeau-

inwoners gebruik van kunnen maken.

bonnen verder ingezet om snel en eenvoudig te kunnen besparen op de energierekening. Sinds november hebben we een cadeau-

Deelnemers pilot

bon voor het vervangen van oud witgoed door een energiezuinig

Pilot Doe-het-zelf aanpak

68

apparaat. De cadeaubonnen zijn doelgroepgericht ingezet.

PVT pilot informatieavond

80

Pilot zonnepanelen op monumenten

1

Deelname cadeaubon Cadeaubonnen

21.508

Aanpak energiearmoede met rijksmiddelen (SPUK) Onderzoek van TNO heeft laten zien dat bijna 10.000 huishoudens

VvE begeleiding

in Nijmegen te maken hebben met energie–armoede. Dit is

verantwoordelijk. Bij dit traject is de gemeente via de prestatie-

Tegelijk blijkt uit het onderzoek dat een deel van de woning-

Ruim 17.000 huishoudens in Nijmegen maken onderdeel uit van

ongeveer 10% van alle huishoudens die te maken hebben met

afspraken betrokken.

eigenaren onvoldoende spaargeld heeft en niet via een hypotheek

een VvE. Voor deze groep speelt de extra uitdaging om alle leden

een combinatie van een laag inkomen en hoge energierekening

van de VvE op een zelfde moment stappen in de verduurzaming

of woning met slechte energieprestatie. Ongeveer de helft van

van het gezamenlijk pand te laten zetten. Dit vereist extra kennis,

deze groep heeft te maken met de combinatie van een laag

organisatie en vaak een langere adem. Daarom is er speciale

inkomen, hoge energierekening én een slecht geïsoleerde woning.

ondersteuning voor deze doelgroep nodig. We zijn gestart met

Veel lage inkomens wonen in een huurwoning, daar bevindt zich

een traject voor een relatief makkelijke en economisch aan-

dan ook het overgrote deel van de huishoudens met energie-

trekkelijke maatregel te weten zonnepanelen.

armoede (70% landelijk) en concentreren zich in een aantal wijken

Van de 523 geïnteresseerde VvE leden hebben we voor 128 VvE’s

(de donkere kleuren op het kaartje van TNO). Naar verwachting

Woningeneigenaren ondersteunen we als gemeente ook bij het

de woningcorporaties een informatieavond over eenvoudige

een quickscan uitgevoerd en hebben we 28 VvE’s verder begeleid

is dit aantal het afgelopen jaar vanwege de stijgende energie-

nemen van grote verduurzamingsmaatregelen. Het overgrote

besparingsmaatregelen voor huurders georganiseerd.

in het traject naar een offerte.

prijzen en verhoogde inflatie toegenomen.

deel van woningeigenaren kan verduurzaming financieren, maar

Deelname VvE’s VvE’s informatieavond + col. inkoop zonnepanelen

6

523

kan lenen (17%). Vertaald naar de Nijmeegse situatie gaat om

“Woningeneigenaren ondersteunen we als gemeente ook bij het nemen van grote verduurzamingsmaatregelen”

ongeveer 6.300 woningeigenaren. Vanaf 2021 hebben we voor de ondersteuning van huishoudens met minder financiële draagkracht energiecoaches ingezet. Dit hebben we o.a. gedaan door de energiecoaches actief aan te bieden op de voedselbanklocaties. Ook hebben we samen met

een deel ook niet. Wanneer woningeigenaren en VvE’s klaar zijn

In 2022 is door de explosief gestegen energieprijzen de groep

De huishoudens die huren ondersteunen we als gemeente vooral

om de stap naar verduurzaming van hun woning te zetten, hebben

huishoudens met energiearmoede nadrukkelijker in beeld

met het nemen van eenvoudige maatregelen via o.a. de energie-

zij ook de middelen nodig om de verduurzaming te betalen.

gekomen en hebben wij voor de aanpak van energiearmoede

fixers en energiecoaches. Dit doen we in samenwerking met de

Onderzoek van onder meer DNB en NIBUD laat zien dat het

begin 2022 een specifieke uitkering (SPUK) van 2,6 miljoen euro

woningcorporaties. Voor de grote energiebesparende maat-

overgrote deel (83%) van hen verduurzaming kan betalen met

voor het nemen van energiebesparende maatregelen vóór 1 mei

regelen zijn de woningcorporaties en andere verhuurders

spaargeld of de hypotheek.

2023 ontvangen. Het rijk heeft deze uitkering inmiddels verdubbeld

7

3 - Er is veel behoefte aan onafhankelijk advies. Uitvoerende partijen zoals installateurs nemen geen tijd meer om mensen gedegen voor te lichten. En aangezien het vaak om nieuwe/ onbekende technieken en hoge investeringskosten gaat, is het nemen van een besluit hierover voor veel inwoners lastig; - We hebben veel bewoners weten te bereiken de afgelopen 2 jaar vooral ook door een meer digitale aanpak; - De vraag van bewoners naar ondersteuning is sterk toegenomen. De behoefte, en in veel gevallen zelfs noodzaak, om te besparen op de energierekening is door de stijgende energieprijzen groot; - De behoefte aan ondersteuning is zeer divers en ons brede aanbod aan activiteiten sluit daarom aan. - Onze online informatieavonden (met soms daaraan gekoppeld een collectieve inkoopactie) worden zeer goed bezocht en

Doelstellingen voor 2023 en verder Landelijke doelstelling vertaald naar Nijmegen In het Klimaatakkoord van 2019 is reeds afgesproken om in 2030 in de gebouwde omgeving 3,4 Mton minder CO2 uit te stoten dan in het referentiescenario. Hiervoor moeten ongeveer 1,5 miljoen bestaande woningen verduurzaamd worden en moet de CO2-uitstoot in de bestaande utiliteitsbouw in 2030 met 1 Mton extra worden teruggebracht. Het Klimaatakkoord richt zich onder meer op een wijkgerichte aanpak, waarin gemeenten per wijk het optimale verwarmingsalternatief selecteren en bepalen welke wijken wanneer van het aardgas af gaan. Het isoleren van woningen is veelal een belangrijke, voorwaardelijke stap om over te kunnen gaan op een alternatieve verwarmingsmethode. Er bestaan hiervoor vooralsnog geen landelijke subsidies specifiek gericht op de wijkaanpak.

gewaardeerd. We bereiken meer inwoners en ook een jongere groep dan bij fysieke bijeenkomsten;

Versnellen met Nationaal Isolatieprogramma (NIP)

Het doel van het Nationaal Isolatieprogramma is om 2,5 miljoen

- Het tekort aan uitvoerend technisch personeel is groot en loopt

Naast het spoor voor alternatieve warmte via de wijkaanpakken

woningen te isoleren in de periode tot en met 2030, met de nadruk

verder op. Inwoners kunnen zelf lastig uitvoerende partijen

is het doel opgenomen dat in 2050 alle woningen, tot de isolatie-

op de 1,5 miljoen slecht geïsoleerde woningen (label E, F en G)

voor een redelijke prijs vinden. Ook als gemeente hebben we

standaard , zijn geïsoleerd. De huidige snelheid van isolatie blijkt

waarbij één of meerdere stappen worden gezet richting de

en de termijn verlengd naar 31 december 2023. Deze uitkering

ook moeite om voldoende in- en externe capaciteit te vinden.

met 57.000 tot 72.000 isolatiemaatregelen per jaar ruimschoots

standaard voor woningisolatie. Vertaald naar de Nijmeegse

staat los van rijksgelden die we hebben ontvangen voor de

- Energiearmoede kan leiden tot ongezonde en soms gevaarlijke

onvoldoende om dit doel te realiseren. Een isolatiesnelheid van

situatie betekent dit dat er tot 2030 nog 30.0003 woningen tot label

uitkering van de tijdelijke energietoeslag die als inkomens-

situaties. Door over te gaan op (meer) houtstook verslechtert

landelijk 180.000 maatregelen per jaar is nodig om de doel-

A of B geïsoleerd moeten worden. Bij een labelsprong van EFG

ondersteuning (spoor 2) is bedoeld.

de luchtkwaliteit aanzienlijk. Zowel in de woning als in de wijk.

stelling in het Klimaatakkoord te halen.

naar A of B wordt gemiddeld 46%4 energie per woning bespaard.

2

Ook kan onvoldoende verwarmen en te weinig ventileren van Voor de wijken die het meest door energiearmoede getroffen zijn,

de woning leiden tot vochtproblemen.

hebben we een aanpak met energiefixers en een intensivering van de energiecoaches. We hebben de ambitie om tot 1 mei 2023 minimaal 3000 huishoudens te bezoeken. Op dit moment staat de uitvoeringsorganisatie hiervoor in de stijgers en zijn vanaf september de eerste 250 energiefix-bezoeken uitgevoerd. Het college heeft besloten om vanwege de energiecrisis de inzet van energiefixers en energiecoaches deze winter nog te versnellen door 300.000 euro extra beschikbaar te stellen.

Ervaringen en lessons learned In de eerste 2 jaar dat we gerichte activiteiten hebben georganiseerd voor het besparen van energie hebben we veel ervaring opgedaan waar we bij de invulling van het programma voor energie besparen voor de komende jaren gebruik van maken. De belangrijkste conclusies en ervaringen zijn: - Het beïnvloeden van gedrag is essentieel om bewoners te bewegen om de woning te verduurzamen. Het verduurzamen van de woning is niet alleen een kwestie van het nemen van technische maatregelen maar is een complex (vaak emotioneel) besluitvormingsproces. Gedragsverandering vraagt om een zo concreet mogelijk handelingsperspectief en veel herhaling.

8

De isolatiestandaard geeft aan wanneer een woning goed genoeg is geïsoleerd om aardgasvrij te worden. De standaard is ontstaan uit het Klimaatakkoord en is opgesteld door een speciale commissie. 3 Dit zijn alle koop- en huurwoningen exclusief de sociale huurwoningen. 4 Volgens Milieu Centraal. 2

9

4 Daarbij dient de aanpak ook als ondersteuning van mensen bij

2030

41% energieneutraal in de regio Arnhem-Nijmegen

Uitgangspunten en actielijnen

het nemen van energiebesparende (gedrags-) maatregelen en

- Geen EFG labels meer

het verlagen van de energierekening. Dit kan ook bijdragen aan

- Woningen D labels met 50% verminderd

het voorkomen van energiearmoede bij mensen met relatief

- Aantal huishoudens met kans op energiearmoede

lage inkomens.

verminderd met 50%

Uitgangspunten

Nijmegen aardgasvrij en energieneutraal

Voor de aanpak energie besparen gaan we uit van de volgende

Nijmegen wil in 2045 een energieneutrale en aardgasvrije stad zijn.

- Alle woningen minimaallabel B (isolatiestandaard)

uitgangspunten:

Een eerste stap is het besparen door het isoleren van koop- en

- Aantal huishoudens met kans op energiearmoede

1. Iedereen doet mee aan energie besparen en we leveren extra

huurwoningen. In het Coalitieakkoord 2023-2026 van Nijmegen

max. 5% van totaal

Nijmeegse situatie

2045

maatwerk aan mensen met een kleine beurs;

zijn daarom voor energie besparen middelen gereserveerd. Van

2. Iedereen doet op eigen tempo de benodigde aanpassingen;

alle 86.000 woningen hebben ongeveer 30.000 woningen nog

op een natuurlijk verandermoment of een van buitenaf

een energielabel E of slechter . Het gaat om circa 15.000 koop5

woningen6 en circa 2.500 sociale huurwoningen. Van de koopwoningen heeft 28% (landelijk 20%) een energielabel E of slechter, van de sociale huurwoningen is dat 5% (landelijk 11%). Deze woningen zijn niet energiezuinig. Daarnaast hebben circa 4.000

“We gaan ervanuit dat we in lineaire stappen van 10% per 10 jaar tot een 30% besparing komen in 2045”

koopwoningen en 1.600 sociale huurwoningen een label D.

gecreëerd moment; 3. Iedereen past toekomstbestendige maatregelen toe; 4. Iedereen die dat wenst kan van het begin tot het eind informatie, advies en ondersteuning krijgen: ondersteunen van de ‘klantreis’; 5. Naast de gemeente, gaan we ook partijen als bedrijven en

Deze woningen moeten ook worden aangepakt maar de urgentie

Ambitieus maar noodzakelijk

instellingen op het juiste moment attenderen en helpen om

hiervoor is minder groot.

Met bovenstaande doelstellingen geven we invulling aan de

energie te besparen;

besparingsdoelstelling voor woningen van 30% in 2045.

6. Gedrag is een integraal onderdeel van energie besparen en

Als tussendoelstelling voor 2030 is 10% vermindering op het

daarmee van het programma energie besparen. In onze

energieverbruik in woningen ten opzichte van 2020 nodig.

communicatiestrategie is daarom energiegedrag een belang-

Actielijn 1: Koopwoningen lagere inkomens met regie gemeente

We gaan ervanuit dat we in lineaire stappen van 10% per 10 jaar

rijke component van de aanpak voor huiseigenaren en huurders.

De ambitie is om met deze actielijn ongeveer 1600 koopwoningen

tot een 30% besparing komen in 2045. We zien een inspannings-

via een gebiedsgerichte aanpak samen met uitvoerende markt-

verplichting om waar mogelijk sneller in tijd te besparen, ook

Wat is onze aanpak voor t/m 2030?

partijen voor 2030 te isoleren. Voor de financiering kunnen

omdat we op dit moment niet weten of een lineaire afname van

Versnellen isolatieprogramma langs 4 actielijnen

gemeenten een meerjarig plan indienen, dat aansluit bij de

het energieverbruik in de stad het maximaal haalbare is, als het

Het Nationaal Isolatieprogramma beoogt sneller, slimmer en

transitievisie warmte en bewonersinitiatieven en zich zoveel

gaat om energie te besparen.

socialer te isoleren. We sluiten in Nijmegen aan bij de 4 actie-

als mogelijk richt op het verbeteren van woningen met de

lijnen die hiervoor door het Rijk zijn geformuleerd. Hoewel de

slechtste labels. De wijkgerichte aanpak en deze inzet op het

Concrete meetbare doelstellingen tot 2030

Hoeveel dit programma bijdraagt is afhankelijk van diverse

actielijnen voor koop- en huur afzonderlijk worden beschreven,

isoleren van de woningen met label E, F en G via deze lokale

Als doelstelling voor het programma energie besparen gebouwde

factoren zoals de toekomstige energievraag van de stad en de

is het noodzakelijk de opgave in samenhang te bezien. Dat geldt

aanpak worden zo ingericht dat deze elkaar onderling zoveel

omgeving richten we ons op onderstaande ambities voor koop-

toekomstige CO2-emissiefactoren die door een steeds verdere

met name voor gemengde VvE’s en gespikkeld bezit. Over deze

als mogelijk versterken.

woningen:

vergroening van de landelijke energiemix zullen dalen. Als we

samenhang en de noodzakelijke samenwerking hierbij worden

• In 2030 alle 15.000 koopwoningen met label E, F, G volgens de

uitgaan van het huidige energieverbruik in de stad (peiljaar 2020)

afspraken gemaakt tussen gemeenten, woningcorporaties en

Rol van de gemeente:

landelijke isolatiestandaard zijn geïsoleerd;

en de huidige CO2-emissiefactoren voor gas, warmte levert de

andere verhuurders. Om het tempo van isolatie van woningen

De regierol van de gemeente is nodig omdat het om een groep

• In 2030 de helft van 4000 koopwoningen te weten 2000 koop-

besparingsdoelstelling van 30% in 2045 een besparing van ca.

te versnellen en om tegelijkertijd de schaarse capaciteit in de

woningeigenaren gaat die het niet alleen/ individueel kan.

woningen met label D volgens de isolatiestandaard is geïsoleerd.

53.000 ton CO2 op als we kijken naar warmte en gas. De verdere

uitvoering zo goed mogelijk te benutten is bundeling van vraag

Bewoners worden pro-actief benaderd en ondersteund om hun

vermindering van de CO2-uitstoot in de stad zal via de verduur-

en aanbod nodig.

woning te (laten) isoleren. Gemeenten kunnen subsidies krijgen

zaming van de (warmte)bronnen moeten komen.

Voor de strategie sluiten we in hoofdlijnen aan bij de 4 actielijnen

waarmee ze bewoners extra financieel ondersteunen bovenop

duurzaam midden- of lage temperatuur warmte alternatief

die in het Nationaal Isolatieprogramma zijn genoemd:

de landelijke subsidies (ISDE en SEEH) door bewoners een

kunnen maken. Na overstap op een duurzame aardgasvrije

1. Koopwoningen lagere inkomens gebiedsgericht;

percentage van deze landelijke te geven tot een maximum

warmtebron met eventuele duurzame opwekking van energie

2. Huurwoningen (grootschalige aanpak loopt via prestatie-

bedrag van € 4.000. De precieze rol die gemeenten hierin kunnen

Dit betekent dat deze woningen daarna de overstap op een

komt het energielabel ongeveer overeen met energielabel B. Maar een beperkt deel van de woningen heeft een vastgesteld of voorlopig energielabel. Daarom is voor het andere deel een inschatting gemaakt voor het label o.b.v. het bouwjaar van de woning. 6 Het aantal genoemde koopwoning is inclusief particulier verhuurde woningen. 5

10

afspraken);

spelen en welke bijdragen zij kunnen leveren aan deze ambitie,

3. Koopwoningen op eigen initiatief;

werkt het kabinet de komende tijd verder uit met de Vereniging

4. Snel besparen op de energierekening met eenvoudige

Nederlandse Gemeenten (VNG) in een regeling voor de lokale

maatregelen.

aanpak (actielijn 1).

11

Actielijn 2: Isoleren huurwoningen door verhuurders

Bij huur speelt nog het gedrag van de individuele huurder.

woning. Soms geïnitieerd door een actie van de gemeente,

(lijnen 2 en 3). Hoe verder die actielijnen zijn gevorderd, hoe

Het doel van deze actielijn is het isoleren van huurwoningen naar

Hoe gaat de huurder om met z’n energieverbruik:

maar ook op eigen initiatief op een voor de bewoner natuurlijk

minder inzet in deze actielijn nodig is.

de isolatiestandaard, zowel in het sociale als het particuliere

hoe wordt de woning verwarmd en hoe is het gebruik van

verandermoment. Belangrijk is dat de ondersteuning door de

segment. In het coalitieakkoord van het kabinet is afgesproken

elektrische apparaten? Om huurders daar bewuster

gemeente voor langere tijd voorspelbaar is zodat bewoners

Rol van de gemeente:

dat met normering en positieve prikkels wordt gestimuleerd

mee om te laten gaan en ook het verbruik wat naar beneden te

hier tijdig op kunnen anticiperen. De behoefte aan de mate van

De gemeente zet hierin haar integrale regierol verder door en

om slecht geïsoleerde huurwoningen te verduurzamen. Dit

brengen. Daar ligt een verband met actielijn 4.

ondersteuning en de doorlooptijd tot en met de uitvoering kan

werkt hierin nauw samen met de woningcorporaties en andere

zeer uiteenlopend zijn.

partijen in het maatschappelijk veld. Een geïntegreerde aanpak

Rol van de gemeente:

De klantreis bestaat meestal uit een aantal vergelijkbare fases

tussen het fysieke en het sociale domein binnen en buiten de gemeente is hierbij nodig.

moet ertoe leiden dat sociale huurwoningen en private huurwoningen naar het niveau van de standaard geïsoleerd worden.

De rol van de gemeente is hierin beperkt. Deze loopt vooral via

waarin ondersteuning gegeven wordt. Waarbij er een fase van

Voor verhuurders is het aanbod gericht op geplande investerings-

de lijn van de prestatieafspraken. Via actielijn 4 pakt de gemeente

informatie, advies, eventuele deelname aan een actie en een

momenten. Voor huur geldt een andere mogelijkheden dan bij

samen met een bredere maatschappelijke coalitie, waaronder

financieringsfase worden doorlopen. In deze actielijn faciliteert

koop. Niet de bewoner maar de verhuurder gaat over de

de woningcorporaties, de communicatie over energiebesparend

de gemeente ook bewonersinitiatieven.

verduurzaming van woning. We onderscheiden hier sociale en

gedrag op. Dit loopt onder andere via de inzet van energiecoaches

Isolatieprogramma Nijmegen Isolatieprogramma Nijmegen

particuliere huur.

en informatiebijeenkomsten. Wat de rol van de gemeente is in

Door de hoge energieprijzen hoeft bij de doelgroep voor deze

Actielijnen Isolatieprogramma Nijmegen

de aanpak voor kleine particuliere verhuurders moet nader

actielijn beperkt op bewustwording te worden ingezet. De

worden onderzocht.

behoefte ligt vooral op het vlak van deskundige onafhankelijke

Sociale huur: Corporaties zijn zich terdege bewust van de verduurzamingsopgave die er ligt. Zij hanteren een meerjaren-

informatie en advies. En inspiratie door o.a. goede voorbeelden.

planning waarmee ze complex voor complex verduurzamen.

Actielijn 3: Koopwoningen op eigen initiatief

Deze eigenaren voeren vervolgens de maatregelen zelf uit.

Hun bezit is gemiddeld energielabel C.

Het streven van deze actielijn is het stadsbreed versnellen van

Daaronder vallen ook VvE’s, waarbij we in ons aanbod extra

Actielijnen Isolatieprogramma Nijmegen

MEERJARIGE DOELGROEPGERICHTE AANPAK OVER MEERJARIGE DOELGROEPGERICHTE AANPAK OVER44ACTIELIJNEN: ACTIELIJNEN:

1 Koopwoningen lageinkomens inkomens (energiearmoede) (energiearmoede) 1 Koopwoningen lage aanpak per wijk/buurt/woningtype aanpak per wijk/buurt/woningtype Regie gemeente met vergaande ontzorging

Regie gemeente met vergaande ontzorging

de isolatie van koopwoningen door eigenaren op eigen initiatief

aandacht geven aan de soms ingewikkelde besluitvormings-

We monitoren via de afdeling wonen de voortgang van de

en ondersteund door de gemeente via het Energieloket, infor-

structuur, juridische context en financiële huishouding.

corporatiewoningen via de prestatieafspraken en zijn de samen-

matiebijeenkomsten en acties zoals, collectieve inkoopacties

werkingsagenda aan het openbreken. Er zijn nationale afspraken

en adviesacties. Het gaat hier om het grootste deel van de

Actielijn 4: Samen energie besparen met laagdrempelige

gemaakt met Aedes over het goed isoleren van sociale huur-

woningen in Nijmegen die nog een slecht zijn geïsoleerd. Het

maatregelen

woningen met een slechte energieprestatie. Deze afspraken

meedoen aan gemeentelijke acties wordt vooral gestimuleerd

Deze actielijn richt zich op het energie besparen en daarmee het

zijn erop gericht dat energielabels E, F en G voor woningen van

door landelijke subsidies en breed toegankelijke financiering.

verminderen van energiearmoede bij mensen met een hoge

woningcorporaties eind 2028 nagenoeg niet meer voorkomen.

De subsidie ISDE subsidie is per 1 januari 2022 verhoogd naar

energierekening en/of mensen die een woning met een slechte

De ambitie om huurwoningen volledig naar de isolatiestandaard

30 procent bij het nemen van twee of meer isolatiemaatregelen.

energieprestatie hebben. Kwetsbare mensen worden op deze

brengen, ligt dus fors hoger. Deze lijn loopt via het traject voor de

En is het nemen van 1 maatregel nu ook subsidiabel. Met een

manier ook weerbaarder tegen hoge energieprijzen. Voor deze

prestatieafspraken die de gemeente met de woningcorporaties

stadsbrede communicatiecampagne informeren, inspireren en

groepen continueren we de gemeentelijke aanpak gericht op

heeft.

activeren we bewoners om de woning te verduurzamen. Hierbij

het voorkomen van energiearmoede en ondersteuning van

speelt het online platform van het Energieloket een belangrijke

kwetsbare mensen in koop- en huurwoningen. Dat doen we in

Invulling isolatieprogramma langs actielijnen

Kleine particuliere verhuurders: Daar ligt geen wettelijk verplicht

rol. Daarnaast zou een fysiek informatie en inspiratiecentrum een

samenspraak met o.a. woningcorporaties. Het kan daarbij

Om invulling te geven aan het programma voor energie besparen

instrument als de prestatieafspraken. En behalve een paar

belangrijke rol kunnen gaan spelen in met name deze actielijn.

bijvoorbeeld gaan om laagdrempelige energiebesparende

is voor iedere actielijn de doelgroep verder gedifferentieerd.

maatregelen, zoals tochtstrips en een energiedisplay, als ook

nijmegen.nl/energieloket Deze is al globaal in de actielijnen zelf geformuleerd, maar om

door de inzet van energiecoaches. Zo wordt de energierekening

de ondersteuning effectief in te richten is deze verder uitgewerkt

verlaagd ook voordat de woning goed wordt geïsoleerd.

in bijlage 1.

Een bredere maatschappelijke coalitie richt zich op het via

Vervolgens worden per actielijn en doelgroep concrete acti-

communicatie en voorlichting stimuleren van energie–besparing

viteiten geformuleerd waarmee we bewoners ondersteunen.

en isolatie. Met de middelen die (in actielijn 1) beschikbaar

Dit is gedaan op basis van de richtlijnen en voorwaarden van

worden gesteld voor de lokale aanpak kan de gemeente het

het Rijk, ervaringen van andere gemeenten, onderzoek van onder

grotere institutionele beleggers, die vaak ook al heel ver zijn met verduurzaming (ligt op het niveau van corporaties), betreft het veel verhuurders die we niet kennen. Nu het Rijk per 1 april 2022 een SVOH-regeling (Subsidieregeling Verduurzaming en Onderhoud Huurwoningen) ligt er ook een basis om daar een aanpak op te organiseren. Kleine particuliere verhuurders met gereguleerde huurwoningen worden gestimuleerd te verduur-

“Met een stadsbrede communicatiecampagne informeren, inspireren en activeren we bewoners om de woning te verduurzamen”

zamen via de Subsidieregeling Verduurzaming en Onderhoud

2 Huurwoningen isoleren

Regie verhuurders, woningcorporaties 2 Huurwoningen isoleren

Regie verhuurders, woningcorporaties

3 Koopwoningen individueel Individuele aanpak door eigenaren

met ondersteuning gemeente 3 Koopwoningen individueel

Individuele aanpak door eigenaren met ondersteuning gemeente

4 Energiearmoede met laagdrempelige maatregelen

Maatschappelijke coalitie (tijdelijke crisisaanpak tot actielijn 1 en 2 afgerond zijn)

4 Energiearmoede met laagdrempelige maatregelen

Maatschappelijke coalitie (tijdelijke crisisaanpak tot actielijn 1 en 2 afgerond zijn)

nijmegen.nl/energieloket

Huurwoningen (SVOH). Via landelijke normering zal worden

Rol van de gemeente:

isoleren van de woning stimuleren, bijvoorbeeld door extra

andere TNO en VNG, expertise en ervaring van organisaties

geborgd dat alle slecht geïsoleerde woningen, zowel in het

De gemeente heeft hier vooral een faciliterende rol. De klantreis

subsidie te geven bovenop de landelijke subsidie. Hiermee kan

waarmee we samenwerken en de eigen ervaringen van de

sociale als het particuliere segment, in 2030 zijn verbeterd.

van een bewoner in deze actielijn is erg individueel. De bewoner

de gemeente mensen in de kwetsbare wijken en straten extra

afgelopen 2 jaar.

Vanwege ‘gespikkeld bezit’ is er een verband met actielijn 1

kan op verschillende momenten en op verschillende manieren

financiële steun in de rug geven. Deze actielijn is aanvullend op de

voor koopwoningen.

worden aangezet om te starten met het verduurzamen van de

actielijnen programmatische isolatie van huur- en koopwoningen

12

13

5 Duurzaam gedrag Het verduurzamen van de woning is zeker niet alleen een kwestie van techniek en organisatie. Cruciaal is het doen en laten van bewoners. Het zijn immers bewoners die de thermosstaat instellen, die de keuze maken welke nieuwe koelkast ze kopen, en een besluit nemen over het verbeteren van hun woning. Om onze doelen voor het besparen van energie te behalen zullen we er succesvol in moeten zijn om bewoners te bewegen tot duurzaam gedrag. Gedragsverandering is complex en vraagt om een lange adem. Gedrag verander je niet in één keer en bereik je niet alleen via rationele argumenten. Maar hoe dan wel? Veranderen naar duurzaam gedrag

‘No go’ voor onze communicatie:

Er zijn verschillende essentiële aspecten om duurzaam gedrag,

• ‘Naming and shaming’: waarom heeft u nog geen stappen om

zoals isoleren van je huis, eigen gedrag of het overstappen op

te verduurzamen gezet?

een duurzame warmtebron, te stimuleren:

• Enkel oog voor de koplopers

• Handelingsperspectief voor iedereen staat centraal

We verwachten dat daarmee het nemen van maatregelen op

Begin makkelijk

passend gemaakt kan worden op de individuele situatie kan

Leg de nadruk op kansen en focus op de besparing en het goede

(natuurlijke) verandermomenten vanzelfsprekend wordt, langs de

Een woning kan perfect geïsoleerd zijn, maar als de verwarming

onzekerheid wegnemen. Verduurzaming gaat dan ineens meer

gevoel. En geef altijd een handelingsperspectief. Hoe klein ook.

lijnen van verhuizing, comfortwensen, verbouwing en onderhoud.

onnodig aanstaat, of de thermostaat onnodig hoog, dan zal er

‘leven’. Dat wordt nog versterkt als er ter plekke onafhankelijk

We zien momenteel dat de urgentie om aan de slag te gaan met

toch sprake zijn van hoog verbruik. Ook apparaten zoals een

advies wordt gegeven en er een koppeling gemaakt kan worden

• Communiceer vanuit gedrag in de sociale omgeving

energie besparen toeneemt, mede vanwege de stijgende energie-

airco, computer, warmwaterboiler, koelkast of een wasdroger

met een potentiele uitvoerder. Bovendien liggen hier kansen voor

Laat zien wat je wijkbewoners doen. Neem mensen mee in een

prijzen en de trend om meer vanuit thuis te werken. Duidelijk is

kunnen ware energieslurpers zijn. Bewust omgaan met deze

een verbinding met bedrijven en onderwijs. We onderzoeken

echt verhaal (storytelling). Maak gebruik van sociale bewijs-

ook geworden dat we opereren in een continu veranderend

apparaten en bijvoorbeeld deuren en gordijnen sluiten kan veel

het komende jaar of we een dergelijke duurzame belevings- en

kracht met succesvolle inspirerende voorbeelden.

speelveld, waarop we ons moeten kunnen aanpassen.

besparing opleveren. Een onderdeel van de campagne zal op

inspiratie winkel in Nijmegen kunnen faciliteren.

• Communiceer open en eerlijk

Bovenstaande aspecten nemen we mee als uitgangspunten

beginnen leg je een basis voor het nemen van meer duurzame

Inspirerende voorbeelden

Erken bezwaren en geef aan als iets nog onbekend is.

voor onze aanpak. Op een aantal punten geven we hieronder

(grotere) maatregelen.

Ondanks de drempels die veel huishoudens ondervinden zijn er

Wees betrouwbaar en onafhankelijk.

al een nadere invulling van onze communicatiestrategie. Deze

dit onnodig energieverbruik gericht zijn. Door makkelijk te

toch ook al heel wat huishoudens die kleine maatregelen hebben

strategie zal zich richten op gedragsbeïnvloeding en zal verder

Belevings- en inspiratiewinkel

genomen of hun woning vergaand verduurzaamd hebben.

worden uitgewerkt in een communicatieplan.

Vaak zoeken mensen als eerste online naar informatie. Vaak

Huishoudens die het leuk vinden om te verduurzamen en trots

Dat hoeft niet altijd de gemeente te zijn. Van bewoner naar

worden definitieve keuzes echter pas in de winkel gemaakt. Het

zijn op het resultaat. In onze communicatiecampagne gaan we

bewoner overtuigt makkelijker. Of via een expert op een

nemen van grote verduurzamingsmaatregelen is een serieuze

ons vooral richten op deze inspirerende voorbeelden. Daarmee

natuurlijk moment zoals een verbouwing.

zaak voor huishoudens. Iets waar ze jaren over kunnen twijfelen

communiceer je heel direct met een handelingsperspectief. We

wat de beste oplossing in hun specifieke woonsituatie is. Vaak zijn

laten zien wat er allemaal in Nijmegen gebeurt en mogelijk is.

• Ben fysiek dichtbij en herkenbaar

er verschillende type maatregelen nodig die door verschillende

Zelfs bij oude huizen of een VvE. En dan bij voorkeur vlakbij in

Ben laagdrempelig bereikbaar en begrijpbaar voor iedereen.

bedrijven worden aangeboden maar wel een samenhang hebben.

je eigen stad of buurt. We bieden een platform aan al die mooie

Communiceer vanuit de klantreis gedachte.

Het nemen van grote maatregelen, zoals isoleren en duurzame

voorbeelden en gebruiken ze in onze communicatiecampagne.

installaties, hebben een grote impact op het huishouden.

We creëren een positieve vibe rondom verduurzaming van je huis:

• Let op de afzender van de boodschap en het natuurlijke moment

• Energieloket centraal

‘Iedereen die meedoet is een held!’.

De communicatie leidt altijd naar de website van het Energieloket

Het vraagt veel investering in zowel tijd als geld en levert veel

Nijmegen. Dat is dé centrale plek waar alle informatie te vinden is.

‘gedoe’ op. Het nemen van dit soort maatregelen is iets wat

Herhaal en sluit aan bij het moment

Van daaruit kan de bewoner altijd een volgende stap in de

bewoners hooguit een paar keer in hun leven doen. Het is

Communiceer op het juiste moment. Dit hoeft niet altijd op een

klantreis zetten.

incidenteel gedrag, waar ze geen tot weinig ervaring mee hebben

voor de hand liggend moment, maar kan ook een kruisbestuiving

én het vraagt bovendien om relatief grote investeringen. Die

zijn met een communicatiemoment op een ander thema.

• Herhaal de boodschap

combinatie kan zorgen voor enige onzekerheid. Een ‘ouderwetse’

Bijvoorbeeld als iemand een nieuw huis koopt of als iemand

Een zelfde boodschap uit van verschillende kanalen afkomstig

winkel met showroom waarin het aanbod van maatregelen wordt

een bouwmarkt bezoekt. Of wanneer iemand een brief van de

is het effectiefst.

gebundeld en uitgebreid kan worden bekeken, vastgepakt en

gemeente krijgt over een ander onderwerp.

14

15

6 Toegankelijke subsidies en leningen voor iedereen Om verduurzamen van de woning aantrekkelijk en mogelijk te

kunnen anderen enthousiasmeren waardoor het draagvlak voor

maken voor iedereen kunnen woningeigenaren gebruik maken

verduurzaming toeneemt. Met een subsidie kan een groep

van een aantal subsidies en regelingen voor financiering.

bewoners plannen maken en deze een stap verder brengen.

Subsidies

Dit kan inkoopvoordelen opleveren en er ontstaan makkelijker kansen voor een (toekomstige) warmteoplossing. Voorwaarde

Landelijke subsidies

is dat minimaal 15 bewoners deelnemen. Per jaar is € 60.000,-

De Investeringssubsidie Duurzame Energie en Energiebesparing

beschikbaar, met een maximum van € 5.000,- per goedgekeurde

(ISDE) voor onder andere eigenaar/bewoners en de Subsidie

aanvraag.

Energiebesparing Eigen Huis (SEEH) gericht op VvE’s zullen het komende jaar worden aangepast, zodat deze regelingen toegankelijker en aantrekkelijker worden gemaakt. ISDE: Investeringssubsidie Duurzame Energie en Energiebesparing • Per 1 januari 2022 zijn de subsidiebedragen voor de verschillende isolatiemaatregelen verhoogd (evenals de subsidies voor warmtepompen en zonneboilers), waardoor het gemiddelde

“De gemeente wil bewoners stimuleren om de verduurzaming van woningen gezamenlijk in hun buurt of straat op te pakken”

subsidiepercentage is opgehoogd van 20% naar 30%;

Communiceer ook via anderen

Vertaald naar de actielijnen betekent dit dat er voor actielijn 1

• In de ISDE zal de twee-maatregeleneis worden losgelaten,

Cadeaubonnen

De bewoner put uit meerdere communicatiebronnen. Bijvoor-

(koopwoningen lage inkomens) een duidelijk vooraf gedetailleerd

conform het ‘Manifest nationaal isolatieprogramma’, waarbij

Het besparen van energie met grotere maatregelen lukt vaak

beeld de eigen installateur, architect, keukenleverancier, hulp-

uitgestippelde klantreis wordt ingezet die bewoners vergaand

het vanaf 2023 ook mogelijk is om 15% subsidie te krijgen

niet, omdat er bijvoorbeeld geen spaargeld is, geen of moeilijk

verlener, makelaar, bank, scholen, verenigingen, werkgevers etc.

ontzorgt. Daarbij worden de bewoners actief begeleid naar de

voor één maatregel;

toegang tot financiering, de risico’s van een lening te groot

We informeren deze partijen over de aanpak van de gemeente

volgende fase zodat de klantreis niet ongewenst stilvalt. Veel

• Per 1 januari 2023 zal vanuit de ISDE ook subsidie worden

worden geacht of het te veel bureaucratisch gedoe is.

en de ondersteuningsmogelijkheden die er zijn. Daar waar

bewoners in actielijn 1 zullen precies dezelfde klantreis volgen.

verstrekt aan woningeigenaren voor het afsluiten van aardgas

Met de cadeaubonnen acties van de afgelopen jaren bieden we

relevant betrekken we deze partijen actief in de communicatie

In bijlage 3 is de klantreis van actielijn 1 verder uitgewerkt.

van woningen die zijn aangesloten op een warmtenet maar

een laagdrempelige financiële regeling en praktische onder-

over verduurzaming.

De klantreis van actielijn 3 (koopwoningen eigen initiatief) is

nog koken op gas.

steuning. Om de drempel te verlagen willen we cadeaubonnen

daarentegen erg individueel en kan op verschillende moment

in de toekomst ook inzetten voor grotere maatregelen met

Klantreis

en op diverse manieren worden ingezet in vervolgd.

SEEH: Energiebesparing Eigen Huis

hogere bedragen voor bijvoorbeeld spouwmuurisolatie of

Afhankelijk van de doelgroep en actielijn volgt de inwoner een

Soms geïnitieerd door een actie van de gemeente, maar ook op

• VvE’s kunnen per 1 januari 2023 uit de SEEH subsidie krijgen

doe-het-zelf materialen.

klantreis. Met klantreis bedoelen we het min of meer bewuste

eigen initiatief op een voor de bewoner natuurlijk moment.

voor isolatie en duurzame installaties. Hierdoor wordt de SEEH

proces naar een bepaalde aankoop. De klantreis kan omschreven

De behoefte aan de mate van ondersteuning en de doorlooptijd

de centrale regeling voor VvE’s.

worden als het traject van eerste gedachte tot daadwerkelijke

tot en met de uitvoering, en dus de klantreis, kan zeer uiteen-

uitvoer van een maatregel. Het is een model dat helpt om vanuit

lopend zijn. In bijlage 3 staan voorbeelden van hoe de klantreis

SVOH: Subsidieregeling Verduurzaming en Onderhoud Huur-

Zo krijgen mensen met een kleine portemonnee ook de mogelijk-

een klantenperspectief een aankoopproces in kaart te brengen.

in actielijn 3 kan starten.

woningen

heid hun woning te isoleren. We accepteren daarbij dat er positieve

In elke fase van de klantreis ervaren bewoners specifieke stimu-

• Deze subsidie is voor particuliere verhuurders en institutioneel

bijvangst is met een groep huishoudens die ook in de wijk wonen

lerende en belemmerende factoren. Door ervaren weerstanden

beleggers.

maar een hoger inkomen hebben dan gemiddeld in de wijk.

We willen de cadeaubonnen stadsbreed in te zetten of gebiedsgericht in buurten waar energiearmoede voor komt (actielijn 1).

te verlagen, wordt het energiebesparende gedrag makkelijker

De cadeaubonnen kunnen gebruikt worden in combinatie met

uitvoerbaar en aantrekkelijker. Hoe de klantreis precies verloopt,

Subsidie bewonersinitiatieven

de landelijke subsidies en leningen. Omdat er voor doe-het-

verschilt per doelgroep. Wel zijn keuzevrijheid, keuzestress en

De gemeente wil bewoners stimuleren om de verduurzaming

zelvers (nog) geen landelijke subsidieregeling geldt is de

zekerheid belangrijke thema’s die afhankelijke van de doel-

van woningen gezamenlijk in hun buurt of straat op te pakken.

cadeaubon juist voor deze groep een geschikte actie. Belang-

groep in meer of mindere mate terugkomen. In de klantreizen

Hierdoor wordt gebruik gemaakt van de krachten die al in een

rijk aandachtspunt in de uitvoering is de fraudegevoeligheid

herkennen we alle bovengenoemde communicatie aspecten.

buurt aanwezig zijn. Voorlopers worden ambassadeurs en

van cadeaubonnenacties.

16

17

7 Toekomstbestendig wonen lening De gemeentelijke financiering ‘Toekomstbestendig wonen lening’ die via het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting loopt (SVn) loopt heeft sinds kort ook een renteloze lening. Met deze zogenaamde maatwerklening kan je tot € 50.000 lenen met een

Randvoorwaarden voor succesvolle uitvoering

looptijd tot 30 jaar. De aflossing is naar draagkracht. De aangeboden leningen waarvoor rente moet worden betaald hebben

Om voorgenoemde actielijnen succesvol uitvoeren zullen de

Tot die tijd is isoleren een goede manier om te verduurzamen.

doorgaans een lager tarief dan de tarieven van vergelijkbare

volgende dwarsverbanden, randvoorwaarden en acties moeten

Een hybride warmtepomp is een goede tussenoplossing op

leningen bij het Warmtefonds. De Toekomstbestendig wonen

worden ondernomen om onze aanpak samen met de stad goed

plekken waar voorlopig geen collectieve voorziening komt. We

lening heeft ook leningsvormen die aflossingsvrij zijn en daar-

uit te kunnen voeren.

willen op die plekken het gebruik van hybride warmtepompen

mee zeer geschikt zijn voor oudere woningeigenaren.

stimuleren. Daarmee wordt de hybride warmtepomp op den Koppeling energiebesparing met toekomstige warmteoptie

duur vanzelf de norm en verbruiken we al op korte termijn

Duurzame Monumenten-lening

In de communicatie naar bewoners over het belang van isolatie-

minder aardgas.

Voor de verduurzaming van monumenten kunnen eigenaren die

maatregelen zal steeds ook over de samenhang met de

in een monument wonen de Duurzame Monumenten-Lening van

toekomstige warmtevoorziening worden gesproken. Zeker als

Samenwerking (markt)partijen voor ontzorging woningeigenaren

het Restauratiefonds aanvragen. Dit is een laagrente lening

er sprake is van toekomstige aansluiting op een warmtenet en

Veel mensen willen isoleren, maar weten niet waar ze moeten

bedoelt voor de verduurzaming van rijksmonumenten.

als het gaat om acties waarbij de (hybride)warmtepomp een rol

beginnen. Om vaart te maken met het isoleren van de slechtste

speelt. Voor het maken van een keuze is het van belang voor de

labels is vergaande ontzorging cruciaal. Om mensen wegwijs te

bewoner om te weten of de gemeente al een plan (een transitie-

maken en ervoor te zorgen dat zij snel een aantrekkelijk aanbod

visie warmte of een uitvoeringsplan) heeft voor de wijk én of er

kunnen vinden dat past bij hun situatie zoeken we als gemeente

bijvoorbeeld een plan is voor de aansluiting van de wijk op een

de samenwerking met de ketenpartijen zoals bouw-, isolatie- en

warmtenet. De huidige warmtevisie uit 2018 geeft daar op dit

installatiebedrijven of intermediairs die mensen van A tot Z

Nationaal Warmtefonds

moment te weinig houvast. Er zal een actualisatie worden

ontzorgen bij het verduurzamen van hun woning, ineens of in

Het Nationaal Warmtefonds heeft financiering met lange loop-

gemaakt van de strategie, waardoor inzicht krijgen in de keuze

stappen. In actielijn 1 is die samenwerking het meest intensief.

tijden en een lage rente beschikbaar voor woningeigenaren en

voor duurzame warmte en energie opties (en of er sprake is van

Er zijn al meerdere innovatieve bedrijven actief die niet alleen

VvE’s die hun woning willen verduurzamen. Met name voor de

een lage of hoge temperatuur oplossing). Dit wordt heel concreet

woningeigenaren ontzorgen, maar óók gemeenten helpen om

groepen met onvoldoende spaargeld en die op de markt niet

op het moment dat in 2026 hybride warmtepompen wettelijk

het lokale marktaanbod te ontsluiten en de resultaten van

terecht kunnen voor financiering tegen aantrekkelijke voor-

verplicht worden bij vervangen van een gasketel.

collectieve acties te monitoren.

Leningen voor verduurzaming

waarden, is het Nationaal Warmtefonds een belangrijke

De afgelopen jaren hebben we al met diverse marktpartijen,

oplossing. De subsidiemogelijkheden die elders in dit plan zijn

Gezond en milieuvriendelijk isoleren en ventileren

maar ook met meer maatschappelijk georiënteerde partijen

genoemd, kunnen hiermee worden gecombineerd. Zo kunnen

Een deel van de woningen kampt met vocht- en schimmel-

samengewerkt. Voor een succesvolle uitvoering is het nodig

mensen investeren in verduurzaming, waarbij veel kleine en

problematiek. Dat is schadelijk voor de gezondheid. We moeten

een meerjarige samenwerking met deze partijen aan te gaan.

grote investeringen rendabel zijn.

voorkomen dat slecht uitgevoerde isolatiemaatregelen resul-

Dit doen we doorgaans in de vorm van een subsidie–verstrekking,

Vanaf 1 november 2022 biedt het Warmtefonds zelfs een 0%

teren in ongezonde en slecht geventileerde woningen. Daarom

via een aanbestedingsprocedure of een ‘open house’ systeem

lening (maximale lening €5.000) aan huishoudens met een

krijgen bewoners en eigenaren advies en ondersteuning bij

waarin alle bedrijven die aan bepaalde voorwaarden voldoen

verzamelinkomen tot €45.014. Er gelden geen bijkomende kosten

isolatie en goede ventilatie. Het isoleren van woningen moet

kunnen participeren.

zoals taxatie en afsluitkosten. De lening heeft vooralsnog een

kwalitatief hoogwaardig worden uitgevoerd, met behulp van

looptijd/proefperiode van 2 jaar.

zoveel mogelijk duurzame, circulaire materialen. Bovendien

Verduurzamen Monumenten

De financiering van het Nationaal Warmtefonds wordt aan-

moet er vooral bij grootschalige isolatie aandacht zijn voor

In Nijmegen hebben ruim 1000 panden (niet allemaal woningen)

geboden met een mix van rijksgeld en budget van private

natuurinclusief isoleren. We borgen dit door kwaliteitseisen te

een monumentenstatus. Dit aantal zal de komende jaren groeien

kredietverstrekkers (Rabobank, ASN Bank, ING, CEB en EIB).

stellen aan de bedrijven die verbonden zijn aan onze acties en

doordat er meer panden een monumentenstatus zullen krijgen.

Inmiddels heeft het Nationaal Warmtefonds al ruim 680 miljoen

bewoners hierover te informeren.

Voor monumenten en panden in beschermd stadsgezicht

euro aan financiering verstrekt aan woningeigenaren en VvE’s.

betekent verduurzaming vaak maatwerk. Er is een balans nodig

De landelijke subsidies (ISDE en SEEH), het Nationaal Warmte-

Duurzame tussenoplossing

tussen energie besparende maatregelen en monumentale

fonds met de energiebespaarlening en de energiebespaar-

We werken toe naar een verwarming van huizen met duurzame

waarden. Daar zijn veel mogelijkheden voor, maar die zijn nog

hypotheek zijn ondersteunend aan de actielijnen gericht op

warmtebronnen. Een aardgasloze oplossing ligt de komende

niet altijd bij eigenaren bekend. Ook is de vergunningprocedure

koopwoningen en VvE’s.

4 jaar echter (nog) voor lang niet iedereen in het verschiet.

veelal een belemmering om tot uitvoering over te gaan. We gaan

18

19

8 Programmabegroting

daarom de komende jaren inzetten op goede communicatie

hét centrum worden voor duurzaamheid, innovatie en vakman-

over de mogelijkheden voor energie besparing bij monumenten,

schap in de bouw-, installatie en elektrotechniek. Het initiatief

het vereenvoudigen van regelgeving en het financieel onder-

voor VIA-T bouwt voort op een bestaande samenwerking in de

steunen van monumenteigenaren door middel van subsidie.

Hubertushal. Hier werken onderwijs, bedrijfsleven, leer- werk-

Er is voor komende jaren 1 fte beschikbaar voor een adviseur

bedrijven en kennispartners al samen aan kennisontwikkeling

Voor de uitvoering van het programma voor energie besparen

Betreffende middelen worden besteed aan het uitvoering geven

duurzame monumentenzorg. Deze persoon zal het aanspreek-

en de opleiding en inzet van mensen in de gebouwde omgeving.

wordt er gebruik gemaakt van toegekende middelen uit de eigen

van activiteiten die de gemeente organiseert voor ondersteuning

begroting en middelen van het rijk.

van bewoners. Middelen komen soms heel direct bij inwoners

punt zijn voor vragen van monumenteigenaren over het verduurzamen van monumenten en kan vergunningprocedures

Omdat de locatie Hubertushal wordt herontwikkeld en de

begeleiden.

ambitie van de initiatief nemende partijen groter is dan de

• In de eigen begroting hebben we voor de jaren 2023, 2024 en

beeld het aanbieden van een gratis energieadvies of een

samenwerking die er op dit moment is, is het plan ontstaan

2025 € 1.350.000 begroot voor het ondersteunen van bewoners

begeleidingstraject voor bijvoorbeeld VvE’s of monumenten-

Beschikbaarheid vakmensen

voor VIA-T. Het VIA-T dat eind 2024/begin 2025 haar deuren

bij energie besparen.

eigenaren. Deze ondersteuning richt zich in hoofdlijnen op

De professionele isolatiemarkt kenmerkt zich momenteel door

opent op het NYMA terrein, moet een centrum worden met een

• Van het rijk hebben we voor tot 2024 een bijdrage voor de

onderstaande aspecten of een mix daarvan:

lange wachttijden en stijgende kosten door de beperkte uit-

(boven) regionale uitstraling dat bijdraagt aan de uitdagingen

aanpak van energiearmoede van € 2.600.000 en vanuit het

voeringscapaciteit: er is sprake van een krappe markt.

die we zien door o.a. jonge mensen enthousiast te maken voor

Nationaal Isolatieprogramma € 700.000.

De beschikbaarheid van vakmensen in de verduurzaming van

techniekonderwijs, vakmensen bij te scholen, met leer- werk-

• In de eerst helft van 2023 daarna kunnen gemeenten een aan-

gedragstips en cadeaubonnen voor kleine energiebesparende

woningen vormt een reëel risico voor de uitvoering.

plekken zijinstroom te vergroten, kennis over circulair bouw te

vraag doen voor middelen ten behoeve van actielijn 1 voor de

producten, bij voedselbanken, op evenementen, studenten-

delen, innovaties te stimuleren en gerichte opleidingen te

periode tot 2027.

campus, inspirerende voorbeelden delen, social media en

terecht via bijvoorbeeld een cadeaubon. Of indirect via bijvoor-

1. Vergroten bewustwording en betrokkenheid door het geven van

lokale media;

ontwikkelen voor circulair en biobased bouwen.

“De beschikbaarheid van vakmensen in de verduurzaming van woningen vormt een reëel risico voor de uitvoering”

We zien dan ook een verbinding tussen dit initiatief en voorliggend

Dit levert het onderstaande financieringshuis op voor het plan

programma voor energie besparen. Ook voor het verbinden

van aanpak besparen in de jaren 2023-2025.

inwoners waarvoor nu een verkenning loopt.

Het stimuleren van doe-het-zelf-maatregelen kan voor verlichting van de professionele markt zorgen. Daarom zijn we mede gelet om ook doe-het-zelvers te ondersteunen bij het isoleren van

besparende maatregelen, techniek en financiering en

van dit initiatief met een belevings- en inspiratiewinkel voor

2023-2025 op de beperkte uitvoeringscapaciteit in de markt voornemens

2. Informeren en delen van kennis over kleine en grote energie-

Gemeentelijke coördinatie en communicatie op besparen 1 fte – tijdelijke middelen vanuit aardgasvrij

Energieloket voor de regio (197.000 per jaar bijdrage van de provincie gefinancierd t/m 2024)

nische vakmensen nodig. Goed isolatie-beleid zet niet alleen in

Versnellen deze winter Energiecrisis team vanuit de gemeente (looptijd nu t/m maart 2023) Tijdelijk meer capaciteit bij het energieloket Tijdelijk meer inzet om de energiefixers te versnellen deze winter Tijdelijk meer informatie avonden Tijdelijk meer stadsbrede communicatie over hoe kom ik veilig de winter door Tijdelijk fysieke maatregelen om mensen warm te houden (dekens,…) Totale kosten 300.000,- extra voor bespaaractiviteiten