Document · PDF

Presentatie Externe Werksessie

Besluitronde (raadsvergadering) 24 april 2024, gemeente NijmegenBij agendapunt: D4 d.d. 27 februari 2024 over Onderzoek werklocaties2.736 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Onderzoek werklocaties gemeente Nijmegen Strategische Werksessie Bijlage C Buck Consultants International Nijmegen, 15 november 2023

Agenda Welkom Presentatie 1

Onderzoek

Feiten & cijfers

Strategische vraagstukken

Discussie subgroepen Plenaire terugkoppeling

Afronding en netwerkborrel

1 Onderzoek Evenwichtige ontwikkeling van de stad ⚫ ⚫ ⚫ ⚫

Nijmegen wil als groeiende stad een goede woon-werkbalans behouden Huidige én toekomstige bewoners moeten kunnen wonen én werken in de stad of regio Bedrijventerreinen en campussen belangrijk, omdat er veel banen zijn geconcentreerd Voldoende én de juiste ruimte bieden voor economie (onder grote ruimtedruk)

Inzicht in kwaliteit en ontwikkeling werklocaties ⚫ ⚫ ⚫

Kwaliteit en verbeterpotentie van de bestaande werklocaties Verdiepend beeld van de verwachte ruimtevraag vanuit bedrijven Relatie van de ruimtevraag met ontwikkelingen op de arbeidsmarkt

Bouwsteen voor werklocatiebeleid ⚫ ⚫ ⚫

Stand van zaken en aanknopingspunten voor verbetering Onderbouwing om specifieke bedrijven de ruimte te geven Oog voor (boven)regionale context én lokale dynamiek

Aangenomen Motie ‘Wie maakt het voor Nijmegen?’ ‘Bij de ontwikkeling van het nieuwe arbeidsmarktbeleid samen met ondernemers en onderwijs extra aandacht besteden aan het opleiden, aantrekken en behouden van praktische werkgelegenheid’

Ingetrokken Motie → Aanleiding onderzoek ‘Cluster wel pap van’ ‘Regie te nemen op en focus aan te brengen in de ontwikkeling van de praktische werkgelegenheid en in het kader van de economische ontwikkeling van onze stad.’

Waaruit bestaat een bouwsteen voor werklocaties? Economisch DNA Belang

Weergave van de economische structuur en het ruimtegebruik op de werklocaties

Ruimtebehoefte Verwachte ruimtevraag en het beschikbaar (te maken) aanbod van werklocaties

Opgave Context

Verhaal

Inventarisatie van de stadsbrede ambities en belangrijkste ontwikkelingen/projecten

Toekomstbeeld Kansrijke typen bedrijvigheid, eisen aan kwaliteit van ruimte en ruimte op de arbeidsmarkt

Perspectief Opgaven Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen

Waar staan we nu? ⚫ ⚫ ⚫ ⚫

DNA & Ruimte Nijmegen in beeld gebracht, schets context o.b.v. rapporten/visies Werklocaties bezocht, marktgesprekken, strategische interne werksessie en gesprek wethouder Vandaag: sessie met betrokkenen vanuit bedrijfsleven, onderwijs, arbeidsmarkt etc. Einde jaar conceptresultaten delen met de Raad

2 Feiten & cijfers Economische structuur van Nijmegen Gezondheids- en welzijnszorg Onderwijs Groot- en detailhandel; reparatie van auto’s Advisering, onderzoek, special. zakelijke dienstverlening

Industrie Logies-, maaltijd- en drankverstrekking Openbaar bestuur, overheidsdiensten, sociale verzekeringen Vervoer en opslag Informatie en communicatie Bouwnijverheid Verhuur van roerende goederen, overige zakel. dienstverl. Cultuur, sport en recreatie Overige dienstverlening Financiële instellingen Verhuur van en handel in onroerend goed

Sectoren <400 banen niet weergegeven in figuur (o.a. landbouw en nutsbedrijven). Wel in totalen. © Buck Consultants International, 2023

5.000

10.000

15.000

20.000

25.000

30.000

35.000

Bron: PWE-Gelderland, 2022 4

Ontwikkelingen banen en vestigingen ⚫ ⚫

2013-2022 toename van 12.000 banen (1.200 gemiddeld per jaar) Ook aantal vestigingen toegenomen (m.n. door zelfstandigen)

Ontwikkeling banen Nijmegen (2013-2022)

Ontwikkeling vestigingen Nijmegen (2013-2022)

115.000

20.000 19.000

110.000

18.000 17.000

105.000

16.000 100.000

15.000 14.000

95.000 13.000 12.000

90.000

11.000 85.000

10.000

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Bron: Statistisch Zakboek Gelderland © Buck Consultants International, 2023

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Bron: Statistisch Zakboek Gelderland 5

Ontwikkelingen banen per sector Groeiers ⚫ Zorg en onderwijs grotendeels verantwoordelijk voor groei banen Nijmegen ⚫ Ook zakelijke diensten en groot- en detailhandel gegroeid Ontwikkeling banen Nijmegen naar sector (2012-2022) – grootste stijgers Sector

2022

Ontwikkeling 2012-2017

Ontwikkeling 2017-2022

Gezondheids- en welzijnszorg Onderwijs Advisering, onderzoek, specialistische zakelijke dienstverlening Groot- en detailhandel

33.580 16.330 9.450 14.540

+730 +1.280 +650 +530

+3.830* +2.790 +1.410 +1.190

Krimpers ⚫ Banen in industrie afgenomen tussen 2012 en 2017* ⚫ In periode vanaf 2017 een groei van ruim 700 banen Ontwikkeling banen Nijmegen naar sector (2012-2022) – grootste dalers Sector

2022

Industrie Openbaar bestuur, overheidsdiensten, sociale verzekeringen Productie, distributie, handel in elektriciteit en aardgas

6.670 3.900 120

* daling o.a. door administratieve wijziging in 2016 van sociale werkvoorziening (Breed) binnen sector industrie naar Werkbedrijf als re-integratiebedrijf in de zorgsector. © Buck Consultants International, 2023

Ontwikkeling 2012-2017

Ontwikkeling 2017-2022

-3.390* -1.220 -310

+710 +310 0

Bron: PWE-Gelderland, 2022 6

Voorkeur van bedrijven voor bedrijventerreinen Excl. Campus Heijendaal (‘niet op bedrijventerrein’) Transport Bedrijf Cornelissen

Op bedrijventerrein

NXP Semiconductors

Industrie

Niet op bedrijventerrein

Royal SMIT Transformers

Hyster-Yale

76%

Vervoer en opslag

68%

Bouwnijverheid

Rabobank Rijk van Nijmegen

59%

Financiële instellingen

54%

Informatie en communicatie

40%

Groot- en detailhandel; reparatie van auto’s

37%

Advisering, onderzoek, special. zakelijke dienstverlening

34%

Verhuur van roerende goederen, overige zakel. dienstverl.

34%

Verhuur van en handel in onroerend goed

30% Radboudmc

Openbaar bestuur, overheidsdiensten, sociale verzekeringen

27%

Gezondheids- en welzijnszorg

12%

Cultuur, sport en recreatie Overige dienstverlening Logies-, maaltijd- en drankverstrekking Bron: PWE-Gelderland, 2022 Sectoren <400 banen niet weergegeven in figuur (o.a. landbouw en nutsbedrijven). Wel in totalen. © Buck Consultants International, 2023

Onderwijs 0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

90%

100% 7

Industriebanen Nijmegen in perspectief Gemeente

Industriebanen

Aandeel

Apeldoorn

9.490

Nijmegen

6.670

Doetinchem

6.340

17%

Ede

6.100

10%

Deventer (OV)

6.050

11%

Barneveld

5.170

14%

Arnhem

4.950

Oost Gelre

4.700

26%

Veenendaal (UT)

4.600

14%

Nijkerk

4.070

16%

Oude IJsselstreek

4.040

21%

West Betuwe

3.740

13%

Zevenaar

3.210

17%

Berkelland

2.750

15%

Epe

2.720

19%

Harderwijk

2.710

10%

Wijchen

2.620

14%

Neder-Betuwe

2.510

20%

Montferland

2.480

15%

⚫

Hoewel klein aandeel industrie (6%), toch een substantiële absolute omvang met 6.670 banen

⚫

Na Apeldoorn de grootste in Gelderland gemeten in aantal banen

⚫

60% industriebanen bij enkele grote bedrijven (met ook R&D-banen): NXP Semiconductors, Royal SMIT Transformers, Hyster-Yale, Lamers HTS, Plaza Foods, Nexperia, Byondis, Ampleon.

Bedrijventerreinen en campussen ⚫

Werklocaties (incl. Campus Heijendaal) 47.000 banen (50% van banen in Nijmegen)

⚫

Zonder Campus Heijendaal (19.800 banen) is het aandeel van de locaties 32%.

⚫

Landelijk gemiddelde bedraagt ook ca. 30% van banen op bedrijventerreinen Werklocatie

Banen

1. Trade Port Nijmegen West

10.000

2. Bijsterhuizen (Nijmegen)

1.200

3. De Grift

800

4. Brabantse Poort

6.400

5. Winkelsteeg

1.800

6. Noviotech Campus

7.000

7. Campus Heijendaal

19.900

Totaal

47.000

4 5

Ruimte voor bedrijvigheid in Nijmegen en regio Ruimte op bedrijventerreinen ⚫ In Nijmegen nu 550 hectare bedrijventerrein uitgegeven ⚫ Hoge bezettingsgraad bedrijfsmatig vastgoed (aanbod gedaald) ⚫ Nog uitgeefbare gronden beperkt (4,5 hectare versnipperd) ⚫ Nieuwe locatie op komst van 30 hectare bij de Grift (nog ‘zachte’ planstatus) Verwachte uitbreidingsvraag ⚫ Hoge verwachte uitbreidingsvraag bedrijventerreinen (GMR Arnhem-Nijmegen) • 2023 t/m 2030: +151 tot 279 hectare • 2031 t/m 2040: +54 tot 360 hectare

⚫

Verwachte uitbreidingsvraag per werkmilieu GMR (2023-2030) • XXL-logistiek : 54 tot 99 hectare • Regulier : 53 tot 98 hectare • Grootschalig HMC : 29 tot 52 hectare • Gemengd/interactie : 15 tot 30 hectare

Beeld ⚫ Verwachte vraag in regio én in Nijmegen groter dan beschikbaar aanbod ⚫ Vraagt om maken van keuzes: welke bedrijven geven we de ruimte? ⚫ Daarbij óók kijken naar het beter benutten van bestaande ruimte © Buck Consultants International, 2023

Bron: Gelderlander, 10 november 2023 10

Verhouding tussen aantal banen en de beroepsbevolking

Gemeente

Banen gedeeld door beroepsbevolking

Zwolle

1,41

Utrecht

1,30

Arnhem

1,19

Apeldoorn

1,18

Doetinchem

1,11

Enschede

1,05

Amersfoort

1,03

Nijmegen

1,01

Deventer

0,97

Ede

0,91

Zutphen

0,85

6 4

9 3 5

Bron: LISA en CBS, 2021

⚫ ⚫

Gemiddelde gemeenten in Nederland: 0,83 Nijmegen: één baan voor elke persoon in de beroepsbevolking (15 tot 75 jaar en beschikbaar)

Pendelgegevens Rijk van Nijmegen

Waar werken inwoners?

Waar wonen de werknemers (168.500)?

⚫

65,6% inwoners Rijk van Nijmegen woont én werkt in de regio Rijk van Nijmegen

Bron: CBS, 2023; Moventem

Van de werknemers die werken in Rijk van Nijmegen woont 67,5% in de eigen werkregio

Bron: CBS, 2023; Moventem

Arbeidsmarkt en beroepsbevolking in perspectief Nijmegen werkstad?

Beroepsbevolking Nijmegen: 105.900

⚫

Jonger dan gemiddeld in Nederland en relatief veel mensen met een hoog opleidingsniveau (60%)

⚫

Groei van beroepsbevolking in afgelopen 10 jaar volledig toe te schrijven aan toename van hoogopgeleiden

⚫

Praktisch opgeleiden hebben het moeilijk op de arbeidsmarkt (Moventem) en daling in 10 jaar van aantal praktisch opgeleiden

⚫

Nijmegen heeft meer banen (110.500) dan de eigen beroepsbevolking (104.900) en is daarmee de werkstad voor de ruimere regio Nijmegen géén sterke werkstad voor de eigen inwoners, omdat relatief veel Nijmegenaren pendelen naar banen buiten Nijmegen (53%)

Aantal werkenden naar opleidingsniveau (%) Rijk van Nijmegen

MiddenGelderland

Foodvalley

NoordoostBrabant

MBO2

3,6%

4,3%

5,6%

5,3%

MBO3

5,6%

7,6%

9,6%

8,5%

MBO4

15,7%

18,1%

16,1%

19,6%

Bachelor

27%

27,5%

21,5%

23,7%

Master, Doctor

19,9%

13,7%

14,1%

11,9%

Overig

28,2%

28,8%

33,1%

31%

Totaal

100%

Beroepsbevolking: positiever beeld dan landelijk gezien, toch knelpunt Landelijke paradigmashift beroepsbevolking ⚫ In bijna heel Nederland (31 van de 40 regio’s) krimpt beroepsbevolking komende 30 jaar (nieuw fenomeen) ⚫

Gaat ingrijpende gevolgen hebben: • Ondernemers kunnen moeilijker (door)groeien • Woningen die onvoldoende snel gebouwd worden • Beperkt leveren van publieke diensten

Ondanks stabiel beeld, reden tot actie ⚫ Arbeidsproductiviteitontwikkeling naar hoger niveau is nodig om krimp beroepsbevolking in de regio en stagnerende ontwikkeling in Nijmegen géén bottleneck te laten worden ⚫

Dit vraagt o.a. investeringen, innovatie, goede educatie en benutten bestaande (internationale) kennis

In Nijmegen blijft de beroepsbevolking stabiel ⚫ In Nijmegen blijft de potentiële beroepsbevolking stabiel komende 30 jaar ⚫

Hoe komt dat? • Verwachte bevolkingsgroei niet verklaard door buitenlandse migratie (zoals in grote delen van NL) • Maar vooral doordat meer mensen uit andere gemeenten verhuizen naar Nijmegen • Door de instroom en groei van de stad wordt de stad steeds diverser Uitgevoerd door: Platform31

Wat wordt de ontwikkeling van Nijmegen in de komende jaren?

Nijmegen

2000

2013

2023

2030

2040

Inwoners

152.200

166.400

182.500

203.200 +20.700

212.000 +29.500

Beroepsbevolking

76.000

94.700

104.900

105.300 +400

105.700 +800

Woningvoorraad

65.200

76.500

84.600

97.300 +12.700

101.100 +16.500

Banen

90.400

98.300

110.500

Inwoners: o.b.v. PBL/CBS Beroepsbevolking: verwachte toename tot 2050 van 800 personen in Trendstudie Nijmegen 2022 (door Platform31) Woningvoorraad: tot 2030 op basis van de Woondeal 2.0 en tot 2040 op basis van het woonbehoefteonderzoek voor de GMR 2022 © Buck Consultants International, 2023

3 Strategische vraagstukken Werklocaties Ambities ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Variëteit in banen en bedrijven, passend bij de beroepsbevolking Voldoende banen voor praktisch opgeleiden dicht bij de stad Een sterke verankering van bedrijven in gemeente en de regio Versterken van de economische speerpunten Bedrijven leveren een bijdrage aan de maatschappelijke transities Hoge arbeidsproductiviteit in relatie tot het ruimtegebruik …

Kaderstellend ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Beperkte beschikbaarheid van arbeidskrachten op het juiste niveau Knelpunten op het elektriciteitsnet en lange investeringshorizon Beperkte mogelijkheden voor het traditionele actieve grondbeleid Concurrerende ruimteclaims ruimte voor werkfuncties (m.n. wonen) Regionale tekorten aan ruimte in relatie tot verwachte ruimtevraag Maatschappelijke druk op ruimte voor hogere milieucategorieën …

Strategische vraagstukken voor de werklocaties Railterminal Gelderland

Werklocaties Nijmegen

Ruimte voor toekomstbestendig midden- en kleinbedrijf

Herontwikkeling (delen van) bestaande bedrijventerreinen

Trade Port Nijmegen West

Bijsterhuizen (incl. Wijchense deel)

De Grift en Rietgraaf

Brabantse Poort

Winkelsteeg

Novio Tech Campus

Campus Heijendaal

Bemmel

Park 15

Oosterhout

Lent BCTN

Beuningen Weurt

Versterken van kwaliteit logistieke knooppuntfunctie

ENGIE

Bedrijvigheid in gemengde woon-werkgebieden

Doorontwikkeling van innovatieomgevingen

Binnenstad

4 5

Wijchen

Ruimte voor toekomstbestendig midden-en kleinbedrijf

Wat zien we? ▪ Verwachte ruimtevraag is groter dan het beschikbare aanbod ▪ Signalen bedrijfsleven over urgente knelpunten (ruimte, energie, arbeid) ▪ Nieuwe plannen kennen ook beperkingen (bijv. energie op Grift)

Relevante werklocaties o De Grift (Zuid, West) o Winkelsteeg o Trade Port Nijmegen West o Campus Heijendaal

Wat kunnen we doen? ▪ Koesteren en beter benutten van de bestaande bedrijventerreinen ▪ Voorkomen dat niet-bedrijventerrein functies zich er kunnen vestigen ▪ Ruimte reserveren voor lokaal geworteld MKB in nieuwe plannen Discussiepunten ▪ Moet Nijmegen naar een selectiever vestigingsbeleid? (niet alles kan) ▪ Hoe zorgen we dat het MKB voldoende ruimte krijgt in Nijmegen? ▪ Welke eisen mogen/moeten gesteld worden aan duurzaamheid?

Herontwikkeling (delen van) bestaande bedrijventerreinen

Wat zien we? ▪ Verouderde deelzones op de bestaande bedrijventerreinen ▪ Kansen voor intensiever en multifunctioneler ruimtegebruik ▪ Watergebonden kavels met niet-watergebonden bedrijven

Relevante werklocaties o Trade Port Nijmegen West o De Grift (bestaande deel)

Wat kunnen we doen? ▪ Basis op orde met schoon, heel en veilig ▪ Herontwikkeling combineren met verduurzaming/toekomstbestendig ▪ Actiever aan de slag met stimuleren herontwikkeling ▪ Regionale organisatie met (markt)expertise en financiële slagkracht Discussiepunten ▪ Strenger handhaven van juiste bedrijf op de juiste plek? ▪ Nadrukkelijker inzetten op watergebonden bedrijvigheid? ▪ Van belang om regionaal samen te werken? (Investeringsfonds) ▪ Welke rol kan gemeente spelen bij herontwikkelen/herinvesteren?

Versterken van kwaliteit logistieke knooppuntfunctie

Wat zien we? ▪ Nijmegen bovengemiddeld knooppunt op goederenvervoercorridor ▪ TPN-West, Bijsterhuizen, Park15 als belangrijk brandpunten ▪ Aanhoudende vraag naar ruimte vanuit de logistieke sector ▪ Een grote opgave voor verdere verduurzaming van het knooppunt

Relevante werklocaties o Trade Port Nijmegen West o Bijsterhuizen o De Grift Noord Regionaal: Bijsterhuizen (Wijchens deel), Park 15 en Railterminal

Wat kunnen we doen? ▪ Ruimte gereserveerd op De Grift voor grotere logistiek ▪ Infrastructuur op orde (containerterminal, railterminal, Sluis Weurt, A15 doortrekken) Discussiepunten ▪ Meer focus op kwaliteit en duurzaamheid/circulariteit i.p.v. volumes? ▪ Wat verstaan we onder ‘versterking’ in dit geval en kan dat binnen de bestaande ruimte of is er meer nodig? ▪ Welke rol moet gemeente Nijmegen aannemen en hoe kan in regionaal verband worden opgetrokken?

Bedrijvigheid in gemengde woon-werkgebieden

Wat zien we? ▪ Er is vraag naar gemengde ‘levendige’ woon- en werkmilieus ▪ Niet alle bedrijven zijn te combineren met woningbouw ▪ Nog weinig goede voorbeelden van wonen i.c.m. bedrijfsruimte

Relevante werklocaties o Winkelsteeg

Wat kunnen we doen? ▪ Economische invulling Winkelsteeg nog niet in beton gegoten ▪ Bepaalde typen bedrijvigheid niet meer op de bedrijventerreinen ▪ Goed vastleggen/borgen van programmering voor werken Discussiepunten ▪ Welke typen bedrijven zouden in een gemengde woon-werkomgeving (bijv. Winkelsteeg) kunnen passen en welke niet? ▪ Hoe kunnen we de bedrijfshuisvesting betaalbaar houden? ▪ Wat kan een gemengde woon-werkomgeving betekenen voor de aantrekkelijkheid van de Noviotech Campus?

Doorontwikkeling van innovatieomgevingen

Wat zien we? ▪ Innovatieomgevingen zijn belangrijk voor clusters health en hightech ▪ Hogere productiviteit bedrijfsleven en meer innovatie ▪ Innovatieomgevingen van (boven)regionale betekenis ▪ Actieagenda Campus Nijmegen en gebiedsvisie in ontwikkeling

Relevante werklocaties o Noviotech Campus o Campus Heijendaal o Winkelsteeg?

Wat kunnen we doen? ▪ Ruimte voor grotere (productie)bedrijven die die doorgroeien vanaf de campussen (waar?) ▪ Voor een florerend ecosysteem is meer nodig dan alleen ruimte (community building, programma’s, voorzieningen etc.)

Discussievragen ▪ Hoe behouden we talent en werkgelegenheid in de regio? ▪ Zijn er economische relaties met andere werklocaties in Nijmegen?

Eerste reactieronde Railterminal Gelderland

Werklocaties Nijmegen

Ruimte voor toekomstbestendig midden- en kleinbedrijf

Herontwikkeling (delen van) bestaande bedrijventerreinen

Trade Port Nijmegen West

Bijsterhuizen (incl. Wijchense deel)

De Grift en Rietgraaf

Brabantse Poort

Winkelsteeg

Novio Tech Campus

Campus Heijendaal

Bemmel

Park 15

Oosterhout

Lent BCTN

Beuningen Weurt

Versterken van kwaliteit logistieke knooppuntfunctie

ENGIE

Bedrijvigheid in gemengde woon-werkgebieden

Doorontwikkeling van innovatieomgevingen

Binnenstad

4 5

Wijchen

Discussie over de werklocaties in subgroepen Werkwijze ▪ Uiteen in 5 kleinere groepen/tafels ▪ Focus op één van de 5 strategische vraagstukken (infosheets) ▪ Plenaire terugkoppeling over 45 minuten

Overkoepelende vragen voor álle strategische vraagstukken: ▪ Welke relaties en kansen zijn er met de lokale en regionale arbeidsmarkt? ▪ Hoe zou de gemeente kunnen (bij)sturen met het beschikbare instrumentarium? ▪ Wat zou het (georganiseerde) bedrijfsleven kunnen doen om de economie te versterken?

Agenda Welkom

Presentatie 1

Onderzoek

Feiten & cijfers

Strategische vraagstukken

Discussie subgroepen Plenaire terugkoppeling

Afronding en netwerkborrel

Onderzoek werklocaties gemeente Nijmegen Strategische Werksessie Buck Consultants International Nijmegen, 15 november 2023

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Nijmegen&id=0c89ddc5-725a-403a-9af2-4dd520893345