Plan van Aanpak Market Garden De Muurschildering Leeft

DE MUURSCHILDERING LEEFT Plan van Aanpak

De totale programmering en de samenwerkingspartners

In de binnenstad van Nijmegen vind je in de week van de herdenking van Market Garden een bijzonder programma. Radboud Universiteit, Studio Hartebeest en Lindenberg Cultuurhuis slaan de handen ineen om de muurschildering tot leven te brengen. De week wordt het lanceringsmoment voor een educatief programma dat aansprekend is voor zowel bewoners en toeristen als leerlingen en studenten. Het is de stepping stone naar Free Future College, maar ook naar jaarrond toekomstig gebruik. We onderstrepen 80 jaar Vrijheid met lezingen, colleges, voorstellingen en activiteiten. En we bieden een aanvullend programma in de binnenstad van Nijmegen die aansprekend is voor specifieke doelgroepen. We brengen de muurschildering tot leven door de verhalen die erin zitten letterlijk uit te lichten, en toe te lichten online en offline. Via augmented reality kan je vanaf september zelf een aantal verhalen instappen, maar je kan ook het gesprek over vrijheid voeren tijdens de Pre-Free Future Colleges of je laten inspireren door de dichters van Words on War of het theaterstuk dat je terugvoert naar de kern van (on)vrijheidsbeleving.

Wat

Wie

Specificaties

Augmented Reality Educatief programma Tekst en uitleg gevel Boek mural Market Garden Ansichtkaarten mural Korte video’s Interactieve webpagina Lezingenreeks – 5 lezingen Theatervoorstelling Pre-Free Future Colleges Reprise Words on War Uitlichten mural

Radboud Universiteit Radboud Universiteit Radboud Universiteit Studio Hartebeest Studio Hartebeest Studio Hartebeest Studio Hartebeest Radboud Universiteit Lindenberg Cultuurhuis Lindenberg Cultuurhuis Lindenberg Cultuurhuis Lindenberg Cultuurhuis

2 verhalen uitgelicht (jaarrond) lancering, en daarna jaarrond Lancering, en daarna jaarrond 2.000 exemplaren 500 x 10 exemplaren t.b.v. AR en educatief programma Idem. In week rond 21-9 In week rond 21-9 In week rond 21-9 In week rond 21-9 Gehele week rond 21-9

EDUCATIEF PROGRAMMA EN AUGMENTED REALITY De mural over Market Garden is onderdeel van het project Waalpaintings. De mural inzake Market Garden is uiteraard onderdeel van het grotere geheel van alle Waalpaintings, maar kan ook “los” benaderd worden door geïnteresseerden en onderwijs. Onderstaand schetsen we het grotere geheel en hopelijk leest u dat inzoomen op de mural - los van de andere Waalpaintings – tot de mogelijkheden behoort. Inhoud project Aan de hand van de door historici van de Radboud Universiteit samengestelde Canon van Nijmegen (Verhoeven 2009) en op basis van criteria als chronologie, impact, diversiteit en gender, beschikbaarheid van bronnenmateriaal en aantrekkelijkheid van de verhalen zijn vijftien gebeurtenissen geselecteerd die door een selectie aan opkomende en gevestigde regionale street artists op Nijmeegse muren zijn/worden afgebeeld. Deze schilderingen zullen worden geïmplementeerd in het geschiedenisonderwijs voor VO-leerlingen.

Door de stadsgeschiedenis (= de geschiedenis van hun eigen leefomgeving) te koppelen aan (inter)nationale historische gebeurtenissen die opgenomen zijn in het bestaande onderwijscurriculum en leerlingen in aanraking te laten komen met de historische onderzoekspraktijk (methodes om tot nieuwe inzichten te komen, ontwikkelingen binnen de geschiedschrijving) krijgen ze een beter begrip van de wereld om zich heen en het belang van de geschiedwetenschap hiervoor. Daarnaast worden ze, door de verschillende perspectieven/verhaallijnen binnen de historische gebeurtenissen die in de schilderingen zichtbaar zijn uit te lichten en te koppelen aan het heden, uitgedaagd om na te denken over hun eigen normen en waarden alsmede zich in anderen in te leven. Hierdoor biedt het educatief programma niet alleen wetenschappelijke verdieping bij het geschiedenisonderwijs, maar ook bij het in opkomst zijnde burgerschapsonderwijs. In het eerste jaar zullen de methode en het lesmateriaal door de partners betrokken bij deze aanvraag gezamenlijk ontwikkeld worden. Vanaf september 2025 zal het ontwikkelde educatief programma door middel van een pilot worden uitgezet in 6 klassen voor het voortgezet onderwijs in Nijmegen (2 VMBO-klassen, 2 HAVO-klassen en 2 VWO-klassen) op scholen waarmee de HAN en Radboud Docenten Academie en Lindenberg Cultuurhuis intensief samenwerkt.

Na evaluatie van deze pilot zal in september 2026 een brede uitrol van het programma op VO-scholen in de regio Nijmegen plaatsvinden door middel van een conferentie over lokale geschiedenis in de klas waarvoor alle geschiedenisdocenten van het vo uit de regio worden uitgenodigd. Het lesprogramma wordt gekoppeld aan bestaande thema’s binnen de geschiedenismethodes van VMBO, HAVO en VWO. Ofschoon de inhoud van het lesmateriaal aangepast zal worden op de verschillende onderwijsleerlijnen bestaat het voor alle drie de leerlijnen uit dezelfde componenten: 1) een les die bestaat uit een rondleiding langs de betreffende Waalpaintings en een bezoek aan het Valkhof museum of Infocentrum WOII; 2) drie lessen op school en 3) een creatieve workshop verzorgd door Lindenberg Cultuurhuis.

Rondleiding langs de Waalpaintings en bezoek aan het Valkhof Museum of Infocentrum WOII Alvorens inhoudelijk aan de slag te gaan op school zal er een rondleiding gegeven worden langs de Waalpaintings in de stad door een historicus van de Radboud Universiteit. Daarna zal er een bezoek aan het Valkhof Museum1 of Infocentrum WOII worden gebracht om objecten uit de collectie te bekijken die aan de historische verhalen gekoppeld kunnen worden.

1 Het Valkhof Museum is op dit moment in verbouwing en zal in 2025 weer opengaan voor publiek.

In de klas De drie lessen worden gegeven door geschiedenisdocenten op de geselecteerde scholen en zijn onder andere opgebouwd en gebaseerd op de didactiek die in het artikel van Hartel en Henskens over identiteitsvorming in geschiedenislessen is geformuleerd (Hartel en Henskens 2021, 61-63). Deze didactiek koppelt de geschiedenis aan het heden en de leefwereld van de leerlingen, waardoor de inhoud meer betekenis krijgt voor de leerlingen en ook ingezet kan worden om te helpen bij hun morele vorming. Dit laatste is een belangrijk en wezenlijk onderdeel van burgerschapsvorming dat centraal staat in de actualisatie van de kerndoelen en examenprogramma van het voortgezet onderwijs (Biesta 2020). Het lesprogramma zal worden opgebouwd aan de hand van de volgende stappen: 1) Centraal stellen van een specifieke historische gebeurtenis binnen de context van de geschiedenis van de stad en het wetenschappelijk onderzoek dat naar deze gebeurtenis is gedaan; verschillende perspectieven/verhaallijnen binnen deze historische gebeurtenis identificeren. 2) Identificeren van kenmerken die met deze historische gebeurtenis en de verschillende verhaallijnen/perspectieven verbonden zijn en tijdsoverstijgend zijn. 3) Identificeren van de kenmerken die uit stap 2 naar voren zijn gekomen in de huidige maatschappij en in het eigen leven van de leerling.

4) Aan de hand van de eigen morele waarden waarvan de leerling zich bewust geworden is in stap 3 opnieuw inzoomen op het historische verhaal en de verschillende perspectieven. Bij stap 1 en 2 dienen de muurschilderingen als uitgangspunt; aan de hand van de Waalpaintings worden bredere historische thema’s/gebeurtenissen aan de Nijmeegse stadsgeschiedenis gekoppeld en de geschiedwetenschappelijke context (welk onderzoek is er naar dit thema gedaan, op welke manier is dit gebeurd en hoe is het eerder gedane onderzoek terug te zien in de schildering?) besproken. Daarnaast wordt de aandacht gevestigd op verschillende perspectieven/verhaallijnen die binnen deze Nijmeegse historische gebeurtenissen geïdentificeerd kunnen worden. Voor de discussie over de verschillende perspectieven/verhaallijnen (multiperspectivisme) zal een interactieve component bij elke schildering ontwikkeld en op de website www.waalpaintings.nl geplaatst worden aan de hand waarvan de leerlingen in de huid van enkele historische personages, te zien op de schilderingen, kunnen kruipen waardoor hun empathisch vermogen wordt gestimuleerd (Davis et al. 2001). Stap 3 daagt de leerlingen uit om het verleden te koppelen aan het heden.

Bij stap 4 zullen ze opnieuw naar de verschillende verhaallijnen/perspectieven kijken (zie stap 1) en voor één specifieke verhaallijn/perspectief een variatie op de al bestaande muurschildering ontwerpen aan de hand van de tijdsoverstijgende kenmerken en eigen morele waarden. Deze door de leerlingen ontworpen schilderingen zullen opgenomen worden in een galerij op de Waalpaintings-website. Graffiti-workshop bij de Lindenberg In de lessen staat de verbinding tussen kunst en wetenschap centraal, waarbij kunst wordt gezien als een middel om bij de leerlingen interesse in geschiedenis op te wekken en het abstracte concreet te maken. Door middel van een graffiti-workshop, aangeboden door Lindenberg Cultuurhuis, krijgen de leerlingen inzicht in het creatieve proces van een kunstenaar en de manier waarop kunst ingezet kan worden ten behoeve van communicatie. Daarna gaan de leerlingen aan de slag met het ontwerp van hun eigen muurschildering. Na de looptijd van het project zal het lesmateriaal gratis te downloaden zijn via onze website www.waalpaintings.nl. Hier zijn ook de kunstwerken van de leerlingen te zien; zij vormen een aanvulling op de uitleg van multiperspectiviteit, het concept dat centraal staat in het lesprogramma.

Door het educatief programma krijgen middelbare scholieren op manieren die bij hun belevingswereld passen a) inzicht in wat er gebeurt op een universiteit, b) wat historisch onderzoek inhoudt en c) wat de waarde ervan is voor de huidige samenleving en hun eigen leven. Door het onderwijs op deze manier toe te spitsen op de doelgroep worden ontwikkelingen binnen de geschiedwetenschap steviger verankerd in het voortgezet onderwijs. Andersom zullen inzichten die voortkomen uit de resultaten van dit educatief programma geïmplementeerd worden in het onderwijs en onderzoek dat binnen de lerarenopleidingen van de HAN en RU uitgevoerd wordt. Daarnaast versterkt dit project de binding tussen het voortgezet en universitair onderwijs. Innovatieve karakter project Waalpaintings onderscheidt zich van vergelijkbare projecten door een educatief programma voor scholen aan de schilderingen te koppelen. Waalpaintings is namelijk niet het eerste project dat historische gebeurtenissen en wetenschappelijke kennis toegankelijk maakt door middel van muurschilderingen in steden. Natuurkundigen verbonden aan de Universiteit Leiden en de Universiteit Utrecht initieerden projecten waarbij historische ‘muurformules ’op woonhuizen worden gerealiseerd.

Deze schilderingen tonen wetenschappelijke formules die belangrijke natuurkundige ontdekkingen uit het verleden representeren (Leiden: https://muurformules.nl/index.php; Utrecht: https://muurformules.sites.uu.nl/). Waalpaintings koppelt ook een herkenbare locatie voor de leerlingen aan (internationale) historische kennis, zodat jongeren zich beter in de historische in kunnen leven. Daarnaast is de verbinding die tussen geschiedenisonderwijs en kunst(onderwijs) wordt gelegd vernieuwend. In het voortgezet onderwijs wordt kunstonderwijs soms verbonden met bètavakken of geschiedenis met Nederlands maar het inzetten van kunst, en dan specifiek street art dat onderdeel uitmaakt van populaire cultuur en jongeren aanspreekt als medium voor geschiedeniseducatie is uniek. Verder sluit het project aan bij de meest recente ontwikkelingen in geschiedeniseducatie in het voortgezet onderwijs, te weten actief historisch denken (De Vries et al. 2004; Havekes et al. 2005; Aardema et al. 2011), de koppeling die wordt gemaakt tussen geschiedenisonderwijs en identiteitsvorming (Hartel en Henskens 2021) en omgevingsonderwijs (Bekener en Van Boxtel 2020; Wilschut e.a. 2023; Henskens e.a. 2024, te verschijnen).

HET BOEK EN DE ANSICHTKAARTEN Het boek Doel: een boek te maken waarin het verhaal van Operatie Market Garden op een zeer toegankelijke manier wordt verteld in woord en beeld. De nadruk zal daarbij liggen op beeld: fragmenten uit de muurschildering die nu op Lindenberg Cultuurhuis staat worden gecombineerd met historische foto’s die zijn gebaseerd op dagboekfragmenten in tekst. Deze tekstfragmenten worden naast het detail uit de muurschildering afgedrukt. De dagboekfragmenten maken op een sterk invoelbare manier duidelijk hoe het was om in Nijmegen te zijn tijdens deze vijf onvoorstelbare dagen. Het boek neemt de kijker/lezer chronologisch mee door de dagen. Verder zal er een korte inleidende tekst komen die context geeft aan de gebeurtenissen. Op deze manier maken we een boek voor een zeer breed publiek, dat zowel kan fungeren als een eerste kennismaking met het onderwerp, maar door het gebruik van de oorspronkelijke teksten uit de historische dagboeken, de artistieke verbeelding daarvan en het historisch beeldmateriaal, ook interessant is voor de meer ingewijden én kan dienen als bronnenboek voor educatieve doeleinden. Doelgroep: een zo breed mogelijk publiek. Meerwaarde: voor de muurschildering is uitgebreide research gepleegd die in dit boek een bestendige vorm krijgt.

De verzamelde teksten en beelden kunnen vervolgens ingezet worden voor diverse andere doeleinden binnen het programma, zoals: − toepassing binnen een interactieve online pagina (waarin de fragmenten gekoppeld worden aan hun locatie op de muurschildering) − de dagboekfragmenten laten voorlezen (mogelijk in combinatie met het programma Words on War en de theatervoorstelling) − deze audio/videofragmenten kunnen vervolgens ook weer gebruikt worden op de interactieve webpagina, de augmented reality en binnen het educatieve programma.

Tekst: historicus Joost Rosendaal (verbonden aan de Radboud Universiteit) is een autoriteit op dit gebied en een verzamelaar van de dagboekfragmenten. Hij heeft toegezegd mee te willen werken met het verstrekken van fragmenten en bronnen, toezicht op historische correctheid en hij zal het boek van context voorzien, van een inleiding en eventueel aanvullende korte teksten. Beeld: Studio Hartebeest zal zorg dragen voor de vormgeving van het boek. Beeldmateriaal van de muurschildering is reeds in bezit. Tijdens de research voor de muurschildering is al veel historisch tekst- en beeldmateriaal verzameld waaruit geput kan worden en zo nodig worden aangevuld. Historisch beeldmateriaal op hoge resolutie zal moeten worden verkregen, voornamelijk uit het Regionaal Archief Nijmegen. Optioneel: de teksten vertalen in Duits en Engels. Omdat het boek relatief weinig tekst bevat zal dit waarschijnlijk kunnen binnen het begrootte volume van het boek. Wel zal er even moeten worden gekeken naar de kosten voor vertaling. Wellicht kan de universiteit hier iets in betekenen. De ansichtkaarten (A5 uitklapkaart) Vorm: voorzijde bestaat uit een fragment uit de muurschildering, op de achterzijde een corresponderend dagboekfragment uit 1944.

In de ansichtkaarten wordt het concept van het boek tot de essentie teruggebracht, waarbij de (zeer tot de verbeelding sprekende) dagboekfragmenten gekoppeld worden aan een aantrekkelijke en artistieke verbeelding uit de muurschildering. De ansichtkaarten zijn een laagdrempelige en relatief goedkope manier om het verhaal te verspreiden. Optioneel: de teksten vertalen in Duits en Engels. Als de fragmenten voor het boek vertaald worden, dan is het relatief eenvoudig dit ook te verwerken in de kaarten.

Stadsprogramma 80 jaar Vrijheid – De Muurschildering Leeft Uitlichten van de Waalpainting Uiteraard lichten we de Waalpainting over Market Garden prachtig uit. Langzaam verglijden de kleuren over het kunstwerk. Zowel overdag als ’s avonds wordt je oog getrokken naar de betekenisvolle schilderingen. Je bent benieuwd naar de verhalen er achter.

Words on War Een uitverkochte zaal en een wachtlijst in februari – tijdens de herdenking van het bombardement van Nijmegen – doet smaken naar meer. Dichters, woordkunstenaars, rappers en spoken word artiesten nemen je mee in hun verhalen over wat vrijheid en onvrijheid betekenen. Hoe was het 80 jaar geleden en hoe is het nu als we naar de brandhaarden in de wereld kijken?

Theatervoorstelling Hier geldt hetzelfde voor als bij de bovenstaande activiteit: twee keer uitverkocht en een wachtlijst in februari. ROC- studenten die het als MDT in wilden vullen en verzochten om een nagesprek met de artiesten. Een muisstille zaal met bijzonder gemengd publiek. Een familievoorstelling die oud en jong aanspreekt. We gaan voor een nieuwe voorstelling die aansluit op het thema van Market Garden in Nijmegen.

Pre-Free Future College Naast de ontwikkeling van het educatief programma rond de muurschildering, programmeren we ook een tweetal collegeavonden. Aansprekende sprekers nemen ons mee in hun verhaal over urgente en maatschappelijk relevante thema’s die aansluiten bij de thematiek van Market Garden. We verheugen ons nu al weer op deze indrukwekkende colleges.

Lezingenreeks Radboud Universiteit is vrijwel onverslaanbaar als het gaat om relevante lezingen die een groot publiek trekken. We smaken het genoegen om een vijftal lezingen te mogen aanbieden die de thematiek vanuit diverse invalshoeken belichten. Iedere invalshoek kent zijn eigen publiek. Een waardevolle tijdsinvulling voor menigeen.

De begroting We vragen vanuit het programma Verleden Beleefd een bijdrage aan van €28.384,= Dit is circa 30% van de totale begroting. De provincie draagt ook bij via het preprogramma van Free Future College – naast de bijdrage van de gemeente Nijmegen. Lindenberg en Radboud Universiteit doen ook een bijdrage en de bezoekers betalen een kleine bijdrage waarvoor ze vervolgens een drankje en hapje krijgen (dit voorkomt no-show). Voor bezoekers met een kleine portemonnee worden tickets gratis ter beschikking gesteld.

BEGROTING 80 jaar Vrijheid ihkv Market Garden Stadsprogramma rond de Waalpainting op de Lindenberg Activiteiten Boek Market Garden Ansichtkaarten Korte video's Interactieve webpagina Augmented Reality Educatief programma Tekst en uitleg gevel Lezingenreeks - 5 lezingen Theater voorstelling Pre-Free Future College Reprise Words on War Uitlichten mural op pand Marketing Representatie Div. kosten

Kostendekking

incl. BTW € 10.220 € 3.500 € 3.630 € 3.025 € 10.000 € 1.500 € 2.500 € 5.000 € 7.500 € 7.500 € 13.000 € 4.000 € 2.500 € 3.000 € 1.509 €

78.384

€ € € € € €

13.000 2.500 2.500 2.000 30.000 28.384

€

78.384

kostendekking vanuit programma voor zover bekend

Pre-programma Free Future College (gedeeltelijk) Pre-programma Free Future College (gedeeltelijk) Pre-programma Free Future College

Pre-programma Free Future College Pre-programma Free Future College Jongerenprogramma Impulsregeling

Bijdrage Impuls Jongerencultuur Bijdrage Lindenberg Bijdrage RU Bijdrage ticketing Bijdrage vanuit pre-programma Free Future College Bijdrage vanuit Verleden Beleefd

Samenwerkingspartners Studio Hartebeest Studio Hartebeest Studio Hartebeest Studio Hartebeest RU RU RU RU Lindenberg Lindenberg Lindenberg Lindenberg PM PM PM