PDF ontwerp-omgevingsvisie gemeente Nijmegen (preview)

4.3.9.2 Hoe gaan we dit doel bereiken? Bij inrichting van een openbaar gebied en bij inpassing of aanpassing van bebouwing hebben we aandacht voor sociale veiligheid, eenduidigheid, (on)toegankelijkheid en aantrekkelijkheid voor alle inwoners. Goede afvalvoorzieningen en de afvalophaaldienst moeten overlast van (zwerf)afval zoveel mogelijk voorkomen. We zorgen voor een inrichting van openbaar gebied gericht op snelheidsverlaging van gemotoriseerd verkeer. In Nijmegen zoeken we naar hoe we elkaar ruimte geven. Intimidatie en discriminatie passen niet in onze stad. In Nijmegen houden we rekening met fysieke en sociale ruimte voor verschillende en diverse groepen.

4.4 HOOFDLIJN: ECONOMISCH VEERKRACHTIGE STAD 4.4.1 Inleiding Nijmegen werkt aan het zijn van een economisch veerkrachtige stad. Een economisch veerkrachtige stad is een stad met een toekomstbestendige economie die duurzaam is en de brede welvaart van onze inwoners bevordert. Volgens Nijmegen betekent een economisch veerkrachtige stad dat we: • Een aantrekkelijke stad zijn voor werknemers en werkgevers, met passende banen voor onze inwoners en ruimte voor economische activiteiten. • Ons (inter)nationaal profiel versterken en uitdragen. • Zorgen voor een leefbare stad met goede voorzieningen.

4.4.2 We dragen bij aan het behouden en creëren van passende banen en we bieden voldoende ruimte voor economische activiteiten 4.4.2.1 Wat is de opgave? Nijmegen is een woon- én werkstad. De komende jaren groeit Nijmegen fors. Het is de opgave om in de groeiende stad en bij een veranderende beroepsbevolking te zorgen voor voldoende passende werkgelegenheid voor onze inwoners. Dat vraagt om een evenwichtige economische groei, met banen voor praktisch geschoolden en theoretisch opgeleiden, ruimte voor economische activiteiten en een economische visie. De bedrijven en instellingen op de Nijmeegse werklocaties (campussen en bedrijventerreinen) zorgen voor veel werkgelegenheid. Om bestaande bedrijven te laten groeien en nieuwe bedrijvigheid aan te trekken is het noodzakelijk dat we beschikken over voldoende en toekomstbestendige werklocaties die aansluiten bij ons economisch profiel. Dat is echter geen vanzelfsprekendheid. Nijmegen heeft, na ontwikkeling van de Grift, geen ruimte voor nieuwe werklocaties. Door herstructurering kunnen we ruimte creëren op bestaande werklocaties, maar dit is complex en kostbaar. Het is de verwachting dat de vraag naar werklocaties in de regio de komende jaren toeneemt, met krapte op de markt voor bedrijfshuisvesting tot gevolg.

25

Concept

(van 17-3-2025 17:43)

Concept

Marktonderzoek laat zien dat er behoefte is aan (nieuwe) kantoorruimte in Nijmegen. Daarnaast is er sprake van een kwalitatieve mismatch, de juiste kantoren staan niet altijd op de juiste plekken. De opgave voor onze stad is dat we zorgen voor voldoende aanbod van (nieuwe) kwalitatieve kantoormeters op aantrekkelijke en toekomstbestendige kantoorlocaties, waaronder het Stationsdistrict en de binnenstad.

26

In onze nabije stad willen we ruimte voor kleinschalige bedrijvigheid als onderdeel van gemengde woonwerkgebieden. Kleinschalige bedrijvigheid is in het algemeen goed te combineren met een woonfunctie en vergroot de levendigheid, het voorzieningenniveau en de werkgelegenheid in een wijk. Tegelijkertijd staat ruimte voor economische activiteiten onder druk door de ruimtevraag van andere opgaven, met name wonen.

Concept

(van 17-3-2025 17:43)

Concept

Werklocaties

illustratieve weergave van werklocaties Studio D / gemeente Nijmegen

27

Concept

(van 17-3-2025 17:43)

4.4.2.2 Hoe gaan we dit doel bereiken?

Concept

Een sterk economisch ecosysteem We stimuleren de start en de groei van bedrijven in een sterk economisch ecosysteem. Daarbij richten we ons vooral op de kansrijke Nijmeegse sectoren, waaronder Health & High tech. Onze economische visie beschrijft de kansrijke sectoren en speerpunten van het Nijmeegse economisch beleid. Vanuit de economische visie voeren we projecten uit om de economie te stimuleren. Via accountmanagers en het ondernemerspunt staan we in nauwe verbinding met het Nijmeegse bedrijfsleven en signaleren we nieuwe ontwikkelingen, kansen en zorgen. Zo kunnen we tijdig (bij)sturen op de ruimtelijke randvoorwaarden die belangrijk zijn voor onze economie. Toekomstbestendige werklocaties Nijmegen heeft een goede basis aan werklocaties met veel variëteit. Door een combinatie van nieuwe locaties (De Grift) en het beter en duurzamer benutten (juist bedrijf op de juiste plek, herstructureren en intensiveren) van bestaande locaties blijven we zorgen voor voldoende, goed functionerende en duurzame werklocaties in de stad. Zo komt er nieuwe bedrijfsruimte door herstructurering van Industriepark Waal Energie (voormalige Engieterrein) en in Winkelsteeg. Ook een betere indeling van TPN-West kan nieuwe ruimte opleveren. We letten op een gevarieerd aanbod in de stad en werklocaties die elkaar aanvullen.

We werken samen met de regio om ook in de toekomst te voorzien in voldoende passende bedrijfsruimte in de regio. In het Regionaal Programma Werklocaties maken we afspraken over herstructurering en intensivering en de ruimte voor nieuwe terreinen. TPN-West blijft een bedrijventerrein. Door de milieuruimte en de haven heeft TPN-West potentie om een grotere bijdrage te leveren aan de circulaire economie en energietransitie. We willen de economische kracht van TPN-West benutten maar streven tegelijkertijd naar een vermindering van de milieudruk op de leefomgeving. Daarom gaan we onderzoek doen naar een logische opbouw en toedeling van functies in het gebied, om te zorgen voor het juiste bedrijf op de juiste plek. Aantrekkelijke kantoorlocaties We streven naar het behoud van voldoende kwalitatieve kantoormeters op aantrekkelijke, toekomstbestendige kantoorlocaties. Dat zijn vooral de levendige en gemengde gebieden. De toekomstbestendige kantoorlocaties in Nijmegen zijn het Stationsdistrict, de binnenstad, de beide campussen en Brabantse Poort/Kerkenbos. Deze locaties sluiten aan bij de wensen vanuit de markt, bij de strategische keuzes in deze omgevingsvisie en passen binnen regionale afspraken. Voor minder courante kantoren buiten deze locaties is transformatie naar andere functies een mogelijkheid.

Sterke campussen We blijven inzetten op de twee innovatieve werklocaties (campussen) die onze stad kent: Campus Heijendaal en de Noviotech Campus. Beide campussen zijn een magneet voor talent, ondernemerschap en investeerders. Ook staat innovatie en kennisontwikkeling op de campussen aan de basis van de doorontwikkeling van onze topsectoren health en high tech. De innovatieve bedrijvigheid op Campus Heijendaal is sterk verbonden met het onderwijs, het onderzoek en de patiëntenzorg dat bij de kennisinstellingen plaatsvindt. Daarmee heeft Campus Heijendaal een ander profiel dan Noviotech Campus. Op de Noviotech Campus ligt de nadruk op innovatieve bedrijven in met name de high tech sector en health. Voor Campus Heijendaal is een gebiedsvisie gemaakt die de gewenste ontwikkelingsrichting van de campus in relatie tot haar omgeving beschrijft. Nijmegen werkt aan een ontwikkelstrategie voor de Noviotech Campus om de accenten voor de komende jaren te bepalen. De ruimtelijke doorontwikkeling van de Noviotech Campus maakt onderdeel uit van de ontwikkeling van het naastgelegen Winkelsteeg. Wijkeconomie In de gemengde gebieden van de stad combineren we verschillende functies, waaronder economische. Functiemenging biedt vooral kansen voor kleinschalige bedrijvigheid, vanwege een groeiende vraag vanuit bedrijven en werknemers naar multifunctionele omgevingen.

Bij gebiedsontwikkelingen hebben we aandacht voor bedrijfsruimte in de plannen.

28

Concept

(van 17-3-2025 17:43)

Door meer functiemenging kan er ruimte vrijkomen op bestaande bedrijventerreinen, waar een deel van de kleinschalige bedrijvigheid nu is gevestigd. Dat is voordelig voor bedrijven die afhankelijk zijn van de beschikbare fysieke- en milieu ruimte op bedrijventerreinen.

4.4.3 We hebben een krachtig (inter)nationaal profiel als Old City, Young Vibe

Concept

4.4.3.1 Wat is de opgave? Nijmegen profileert zich als Old City, Young Vibe. Het vormt de basis van onze city marketing en sluit aan bij de Nijmeegse kernkwaliteiten en onze economische structuur. Binnen de citymarketing zijn ‘Health & High tech’ en ‘Oudste en bruisende stad’ onze twee speerpunten. Het is de opgave om dit profiel en de speerpunten verder te versterken en uit te dragen. Hierbij is er een sterke samenhang met de ambitie en doelen die staan beschreven voor de ‘Aantrekkelijke stad’.

4.4.3.2 Hoe gaan we dit doel bereiken? Profileren van de kracht van health & high tech Health & high tech is de kern van ons economisch profiel. Deze sectoren vormen belangrijke pijlers van onze (boven)lokale economie. We werken aan een vestigingsklimaat waarin bedrijven en instellingen in deze sectoren kunnen groeien en er kansen ontstaan voor nieuwe initiatieven. Dit doen we o.a. door, in samenwerking met bedrijfsleven en kennisinstellingen, de campussen verder te ontwikkelen en zichtbaarheid van health & high tech te vergroten. Ook zetten we ons in voor voldoende bedrijfsruimte in en om Nijmegen waar health & high tech bedrijven kunnen doorgroeien. Zo versterken we het innovatie ecosysteem en proberen we bedrijven langdurig aan onze stad verbinden. Daarbij is ook de regionale samenwerking van belang, in regionaal verband werken we in de Groene Metropoolregio en als lid van The Economic Board aan het versterken van health en high tech en de koppeling met regionale ambities. Profileren van Nijmegen als oudste stad van Nederland met een jong en bruisend karakter De vrijetijdseconomie is een grote werkgever in Nijmegen. Om bezoekers te trekken promoten we Nijmegen als oudste stad met een jong en bruisend karakter. Met dit profiel spelen we in op onze kernkwaliteiten als historische, aantrekkelijke en jonge stad.

Ondersteund door een goed aanbod van evenementen, horeca, cultuur en winkels. De binnenstad is samen met de groene omgeving een belangrijk visitekaartje van Nijmegen en daarom investeren we in een aantrekkelijke en gastvrije binnenstad. Ook bieden we ruimte aan creatieve broedplaatsen in de stad, plekken zoals Nyma, Vasim, Houtwerf en de Splendorfabriek. We bouwen aan de bekendheid en zichtbaarheid van Nijmegen als oudste stad met een jong en bruisende karakter door evenementen te ondersteunen die hieraan bijdragen. We zorgen ervoor dat er voldoende evenementenlocaties zijn in de stad. Iedere locatie heeft een eigen profiel en voorwaarden die rekening houden met o.a. de bereikbaarheid, omwonenden, natuur en veiligheid. Daarnaast werken we in de Groene Metropoolregio en het Rijk van Nijmegen samen aan toeristische promotie en projecten om de regionale vrijetijdseconomie te versterken.

4.4.4 We zijn een leefbare stad met goede voorzieningen op het niveau van de stad, wijk en buurt. Dit voorzieningenniveau willen we behouden en versterken. 4.4.4.1 Wat is de opgave? Het voorzieningenniveau in de stad, wijk en buurt moet aansluiten bij de groei van Nijmegen. In een nabije stad zijn voorzieningen dichtbij om de leefbaarheid en lokale werkgelegenheid te bevorderen. De binnenstad en de aanwezige vrijetijdseconomie is een belangrijke economische motor voor de stad. Nijmegen functioneert als regiostad en heeft een groot verzorgingsgebied. In onze binnenstad bevindt zich het grootste aanbod aan winkels, horeca, cultuur en evenementen van de stad. De samenstelling en functie van de binnenstad verandert. Het belang van horeca- en cultuurfuncties en ontmoeting neemt toe ten opzichte van de winkelfunctie. Het is de opgave om bij deze veranderingen de binnenstad aantrekkelijk te houden door in te (kunnen) spelen op nieuwe initiatieven, wensen van bewoners en bezoekers en maatschappelijke opgaven. Tegelijkertijd is het de opgave om in dit intensief gebruikte gebied de ruimte samen te delen.

29

Concept

(van 17-3-2025 17:43)

Concept

Voorzieningen

Illustratieve weergave van voorzieningen Studio D / gemeente Nijmegen

30

Concept

(van 17-3-2025 17:43)

4.4.4.2 Hoe gaan we dit doel bereiken?

Concept

Wijk- en buurtwinkelcentra voor een leefbare stad We bouwen aan een nabije en compacte stad waarbij we groeien binnen de grenzen van de bestaande stad. De groei van de stad is een kans om het bestaande voorzieningenniveau te behouden en versterken, omdat het draagvlak voor voorzieningen wordt vergroot. Zo ondersteunen we de aanwezigheid van vitale (bestaande) wijk- en buurtwinkelcentra voor onze inwoners op loop- en fietsafstand. Vooral in hoogstedelijke en gemengde gebieden komt wonen, werken, voorzieningen en ontmoeten bij elkaar. Tegelijkertijd willen we ook in andere gebieden ruimte bieden aan kleinschalige nieuwe initiatieven rond horeca, cultuur en retail in de directe nabijheid van bewoners, als deze initiatieven bijdragen aan een meer leefbare en levendige wijk. Dit nemen we o.a. mee in bij het opstellen van nieuw horecabeleid. Koers voor de binnenstad We investeren in een aantrekkelijke en gastvrije binnenstad. Het is dé plek waar ontmoeten, werken, wonen, winkelen, ontspanning en cultuur samenkomen. Onze binnenstad is continu in ontwikkeling. De gebiedsvisie ‘Koers voor de binnenstad’ beschrijft onze keuzes voor de binnenstad tot 2035. Hierin staat dat we de binnenstad aantrekkelijk houden door o.a. meer ruimte te geven aan fietsers en voetganger, goede verbindingen, meer ruimte voor groen, werken, ondernemerschap en aandacht voor duurzaamheid.

Bij nieuwe ontwikkelingen hanteren we vijf ontwikkelprincipes (groen, bruisend, ondernemend, inclusief en verbonden) en is de bestaande identiteit, kwaliteit en cultuurhistorische gelaagdheid het vertrekpunt. Daarnaast werken we aan de verbreding van het centrum naar de gebieden rondom de Waal. Onder de noemer ‘Hart voor de Binnenstad’ voeren we een actieplan uit dat is opgesteld met bewoners, bezoekers en ondernemers. Verder starten we met een aanpak om het aantal leegstaande panden terug te brengen.

4.5 HOOFDLIJN: AANTREKKELIJKE STAD 4.5.1 Inleiding Nijmegen werkt aan het zijn van een aantrekkelijke stad. In een aantrekkelijke stad is het fijn wonen, werken en verblijven. Een aantrekkelijke stad heeft voldoende passende woonruimten. Daarom heeft Nijmegen het hoofddoel om meer woonruimten toe te voegen. Volgens Nijmegen heeft een aantrekkelijke stad: • Voldoende, betaalbare en kwalitatief goede woonruimten. • Een goede omgevingskwaliteit die niet alleen functioneel is, maar ook ruimtelijke aantrekkelijk en inclusief is met leefbare wijken. • Waardevol erfgoed dat zichtbaar is, beleefbaar is en wordt versterkt, door erfgoed in te zetten als vertrekpunt bij ruimtelijke ontwikkelingen. • Ruimte voor fietsen en wandelen, ruimte voor elektrische voertuigen en openbaar vervoer en wordt slim omgegaan met onze ruimte om dit waar te maken. • Goede landschappelijke kwaliteiten rondom de stad.

4.5.2 We waarborgen een voldoende, betaalbaar en kwalitatief goed aanbod van woonruimten 4.5.2.1 Wat is de opgave? Veel mensen wonen al prettig in Nijmegen. Dat willen we behouden. Tegelijkertijd is er krapte op de woningmarkt waardoor veel mensen geen (geschikte) woonruimte kunnen vinden. Er is behoefte aan betaalbare koop- en huurwoningen en studentenhuisvesting. Tegelijkertijd is het maken van deze woonruimten financieel gezien moeilijk. Door de vergrijzing neemt de vraag naar (zelfstandige) woonzorgconcepten en verpleeghuiszorg toe. De landelijke lijn is het aantal verpleeghuisplekken niet te verhogen. Dit betekent dat meer kwetsbare ouderen in de wijken wonen en zorg zullen moeten ontvangen.

4.5.2.2 Hoe gaan we dit doel bereiken? Inzetten op nieuwbouw, beter benutten en inzet van regelgeving We willen voldoende en betaalbaar aanbod van woonruimten maken door:

31

Concept

(van 17-3-2025 17:43)

• •

•

Nieuwbouw van woningen binnen de bestaande stad. Het beter benutten van de bestaande voorraad (mogelijkheden bieden voor woningsplitsing, voorkomen van leegstand, transformatie van gebouwen en verkamering), passend bij het karakter van de wijk en een goede omgevingskwaliteit. Inzet van instrumenten, zoals het omgevingsplan en de huisvestingsverordening.

Concept

Voldoende woonruimten Het doel is het terugdringen van het woningtekort tot 2%. Om dat te bereiken zetten we van 2024 tot 2040 in op toevoeging van 17.000 tot 22.000 woonruimtes. We zetten in algemene zin in op voldoende woonruimten en wonen en zorg. Het woonbeleid is verder uitgewerkt in de woonagenda. Nijmegen onderzoekt hoe als opvolger van de woonagenda het volkshuisvestingsprogramma ingezet kan worden. We houden vast aan woningbouwgebieden uit de vorige omgevingsvisie en de aantallen woningen zoals opgenomen in de woonagenda. Dit betekent 10.000 tot 12.000 woningen van 2024 tot en met 2030. We ontwikkelen in lijn met de omgevingsvisie uit 2020 vooral op een aantal grote woningbouwlocaties: het Stationsdistrict (inclusief Waalfront en de Binnenstad) en de Kanaalzone-Zuid (Winkelsteeg, Dukenburg, Lindenholt, Neerbosch-Oost en Hatert) behoren tot de landelijke grootschalige NOVEX-woningbouwlocaties. De komende jaren vindt ook nog veel woningbouwontwikkeling plaats in de Waalsprong. Op campus Heijendaal zetten we in op meer functiemenging en toevoeging van woonruimte. Daarnaast zijn er diverse (kleinere) ontwikkellocaties in de rest van de stad. Voor de periode 2031 – 2040 gaan we uit van een gematigde groei van 5.000 tot 10.000 woningen.

Het gaat dan om de doorontwikkeling van Winkelsteeg, de verdere transformatie van Dukenburg en de andere wijken rondom het Maas-Waalkanaal: Hatert, Neerbosch Oost en Lindenholt. Daarnaast kijken we voor deze periode ook naar het Stationsdistrict, campus Heijendaal en het beter benutten van de bestaande bouw. Hoeveel woningen na 2040 nodig zijn, is nog onzeker. Daarom benoemen we geen nieuwe locaties, maar houden we vast aan de volgende uitgangspunten: Nijmegen blijft groeien binnen de grenzen van de stad, ruimte voor nieuwe woningen vinden we met slim ruimtegebruik en door transformatie van bestaande wijken. Het toevoegen van voldoende betaalbare woningen met kwaliteit is primair onderdeel van het woonbeleid. Onderdeel hiervan is het toevoegen van woningen die geschikt zijn voor inwoners die ondersteuning, begeleiding of zorg nodig hebben. Bijvoorbeeld bij het zo gewoon mogelijk zelfstandig wonen als ze ouder worden. Uit de woonzorgvisie volgt dat een deel van de woningbouwopgave geschikt moet zijn voor ouderen. Dit betekent ongeveer 3.000 levensloopgeschikte woningen, ongeveer 600 geclusterde woningen en ongeveer 350 zorggeschikte woningen.

Samenwerken met andere partijen We maken prestatieafspraken met woningcorporaties om de bijdrage van de corporaties aan het gemeentelijk beleid, waaronder deze omgevingsvisie, duidelijk te krijgen en om duidelijk te krijgen hoe de gemeente de corporaties zo goed mogelijk in positie kan brengen om die bijdrage te leveren. We voeren de afspraken uit de Woondeal 2.0 met het Rijk, de provincie en regiogemeenten uit. We participeren in de afstemmings- en overlegvormen in de Groene Metropoolregio en aanvullend met het Rijk voor de ontwikkeling van de grootschalige NOVEX-woningbouwlocaties stationsgebied en Kanaalzone. Ruimte voor studentenhuisvesting Nijmegen zet in op meer studentenhuisvesting en heeft regels voor de particuliere kamervoorraad. Beter benutten van de bestaande voorraad We maken beter gebruik van de bestaande woningvoorraad door inbreiding (door gebruik van de bestaande ruimte) of door intensivering (meer bewoners per woning/ gebouw). De woningvoorraad neemt namelijk niet alleen toe door nieuwbouw, ook via transformatie, woningsplitsing en optopping. We gaan daarom de bestaande woningvoorraad beter benutten met respect voor onze wijken. Dat betekent dat we per wijk een andere afweging maken. We nemen de identiteit, zoals erfgoed en (gewenste) ruimtelijke kwaliteiten van gebieden en locaties als uitgangspunt voor de ontwikkeling van Nijmegen.

32

Concept

(van 17-3-2025 17:43)

Sommige wijken zijn al erg intensief bebouwd en daar zien we dan ook meer toegevoegde waarde in het klimaatadaptief maken van deze wijken. Dit zijn de wijken die onvoldoende groen zijn. In principe is extra inbreiding in deze wijken niet gewenst. In andere wijken kan onder voorwaarden verder geïntensiveerd of ingebreid worden.

Concept

4.5.3 We zorgen voor leefbare wijken met een goede omgevingskwaliteit 4.5.3.1 Wat is de opgave?

33

Concept

Nijmegen is een fijne stad om in te wonen. Wel zijn er verschillen tussen stadsdelen. We willen inwoners een prettige leefomgeving met goede omgevingskwaliteit blijven bieden. Ondanks dat veel inwoners prettig in de stadsdelen Lindenholt, Dukenburg, Nijmegen-Zuid en Nijmegen-Oud-West wonen, is extra inzet nodig. In andere stadsdelen heeft Nijmegen de opgave de leefbaarheid en omgevingskwaliteit in stand te houden.

(van 17-3-2025 17:43)

Concept

Entrees en invloedsferen

Illustratieve weergave van entrees & invloedsferen Studio D / gemeente Nijmegen

34

Concept

(van 17-3-2025 17:43)

4.5.3.2 Hoe gaan we dit doel bereiken? Eigenheid als uitgangspunt

Concept

De eigenheid van de wijk is uitgangspunt voor binnenstedelijke bouwopgaven. Omdat Nijmegen in verschillende periodes is gebouwd, heeft de stad verschillende type bebouwing en structuren. Deze hebben een eigen kwaliteit waardoor maatwerk nodig is.

35

Inzetten op stedelijke transformatie Met stedelijke transformatie voegt Nijmegen andere kwaliteiten toe. We zien hiervoor mogelijkheden in de Kanaalzone. Transformatie van wijken kan een impuls geven aan de leefbaarheid en het draagvlak voor voorzieningen. Binnenstedelijke ontwikkelingen kunnen ook helpen bij het klimaatbestendig maken van onze leefomgeving. Goede omgevingskwaliteit Met een goede omgevingskwaliteit zet Nijmegen in op een omgeving die niet alleen functioneel en duurzaam is, maar ook ruimtelijk aantrekkelijk en sociaal inclusief. Nijmegen gaat bij nieuwe ontwikkelingen uit van de synergie tussen gebruikswaarde, toekomstwaarde en belevingswaarde van gebieden en locaties. Gebruikswaarde gaat over effectief, efficiënt en meervoudig ruimtegebruik. Toekomstwaarde draait om duurzaam, aanpasbaar en robuust ingerichte ruimte. Belevingswaarde stelt vormgeving, karakter en onderscheidende kwaliteit centraal. Door ook de herkomstwaarde mee te nemen komen de ontstaansgeschiedenis en identiteit van een plek in beeld. Verschillende stedenbouwkundige karakters Nijmegen deelt de stad op in verschillende stedenbouwkundige karakters. Hiermee geven we richting aan de stedenbouwkundige ontwikkeling van de stad.

4.5.4 We beschermen en benutten cultureel erfgoed en maken de rijke geschiedenis beleefbaar 4.5.4.1 Wat is de opgave? Ons erfgoed is bepalend voor de identiteit, kwaliteit en profilering van de stad. We willen dat beschermen, benutten en beleefbaar maken. Nijmegen kent een lange geschiedenis, waarin de stad is gegroeid en zich ontwikkeld heeft. Van al deze perioden is erfgoed bewaard gebleven. Zichtbaar boven en niet-zichtbaar onder de grond. De afgelopen decennia is er veel aandacht geweest voor ons erfgoed. We hebben gebieden beschermd en werken gestaag aan de uitbreiding van de monumentenlijst. Ook is er veel archeologisch onderzoek gedaan. De Romeinse Limes locaties zijn Unesco-werelderfgoed geworden. En er is nieuw erfgoed bijgekomen. Toch zijn er nog opgaven voor de toekomst. Nog niet al ons waardevol erfgoed is voldoende beschermd om ongewenste sloop of opgraving te kunnen voorkomen. Er zijn plekken in onze stad met een bijzonder verleden, maar waar dit onvoldoende zichtbaar is. Bij ruimtelijke ontwikkelingen worden de kansen van erfgoed niet altijd benut of staat behoud van het erfgoed onder druk door andere opgaven die we als stad hebben. Om de identiteiten en kwaliteiten van onze stad te kunnen bewaren en benutten is het van belang om ons erfgoed goed te beschermen en in stand te houden.

Concept

(van 17-3-2025 17:43)

Concept

Erfgoed en Cultuur

Illustratieve weergave van cultuurhistorische strategie en kenmerken Studio D / gemeente Nijmegen

36

Concept

(van 17-3-2025 17:43)

4.5.4.2 Hoe gaan we dit doel bereiken?

Concept

Beschermen van ons erfgoed

37

We zorgen goed voor ons erfgoed, zodat het erfgoed kan blijven bijdragen aan de identiteit, kwaliteit en profilering van de stad. Hiervoor beschermen we (archeologische) monumenten en wijzen we nieuwe monumenten aan. We maken passende regelgeving voor bescherming en instandhouding van ons waardevol erfgoed. We stimuleren toekomstbestendige monumenten, door middel van verduurzaming en passende functies. We creëren draagvlak voor het behoud van ons erfgoed. We behouden de kwaliteiten van onze beschermde gebieden en nemen het als uitgangspunt voor ruimtelijke opgaven in deze gebieden. Geschiedenis van Nijmegen beter zichtbaar en beleefbaar maken We maken de geschiedenis van de stad beter zichtbaar en beleefbaar in de fysieke leefomgeving. We richten ons hierbij op de perioden Romeinen, Middeleeuwen, Tweede Wereldoorlog & Wederopbouw en op het thema Strategische ligging. We maken hiervoor een kansenkaart, waarop kansrijke locaties voor visualisaties in de openbare ruimte en bij ontwikkelingslocaties zijn weergegeven.

4.5.5 We hanteren de identiteiten van de stad als vertrekpunt 4.5.5.1 Wat is de opgave? Het rijke verleden, de verhalen en het erfgoed die zijn overgeleverd, zijn van groot belang voor de profilering van Nijmegen en voor de aantrekkingskracht op inwoners en bezoekers. Door de geschiedenis nog beter beleefbaar te maken kunnen we de identiteit van onze stad versterken, evenals de aantrekkelijkheid. Erfgoed is een factor die ook kwaliteit geeft aan de omgeving. Daarnaast draagt het bij aan de identiteit van een gebied en biedt het verleden aanknopingspunten en een inspiratiebron voor ontwikkelingen. Gebieden met identiteit zorgen voor een toekomstbestendige stad, waar mensen graag willen wonen, werken, verblijven en recreëren.

Concept

(van 17-3-2025 17:43)

Concept

Beelkenmerken

Illustratieve weergave van stadsontwikkeling en wijkidentiteiten

38

Concept

(van 17-3-2025 17:43)

Studio D / gemeente Nijmegen

4.5.5.2 Hoe gaan we dit doen?

Concept

Behoud van waardevol cultureel erfgoed We behouden waardevol cultureel erfgoed bij ruimtelijke ontwikkelingen. De geschiedenis van de plek en het aanwezige erfgoed is uitgangspunt bij ruimtelijke ontwikkelingen. We zien extra kansen voor het inzetten van de kernkwaliteiten van het Nijmeegse erfgoed bij ruimtelijke opgaven. Het gaat hierbij om de volgende kernkwaliteiten: landschap, strategische ligging, religieus erfgoed, groen erfgoed, gebieden van (inter-)nationaal belang.

39

Concept

Monumenten een publieksfunctie geven We onderzoeken hoe we onze topmonumenten in gemeentelijk eigendom een publieksfunctie geven. Valkhofkwartier en Romeinse Limes Het Valkhofkwartier ontwikkelen we tot dé plek waar 2000 jaar geschiedenis te beleven is. Daarnaast maken we onze Unesco wereld-erfgoedlocaties van de Romeinse Limes beter zichtbaar en beleefbaar.

4.5.6 We zijn een bereikbare stad en bieden ruimte voor schone, actieve mobiliteit en ander ruimtegebruik 4.5.6.1 Wat is de opgave? Nijmegen blijft groeien in aantal inwoners, bedrijven en bezoekers. We willen de stad op een verantwoorde wijze bereikbaar houden en slim omgaan met de beschikbare ruimte.

(van 17-3-2025 17:43)

Concept

Mobiliteit

Illustratieve weergave van het Nijmeegse mobiliteitsbeleid Studio D / gemeente Nijmegen

40

Concept

(van 17-3-2025 17:43)

4.5.6.2 Hoe gaan we dit doel bereiken? We hebben mobiliteitsbeleid gemaakt in het Ambitiedocument Mobiliteit en de Agenda versnelling Mobiliteitstransitie.

Concept

Mobiliteitstransitie Bij de bouw van nieuwe woningen houden we expliciet rekening met de mobiliteitstransitie. Dit betekent: lage parkeernormen, veel ruimte voor de fiets en voetgangers en deelmobiliteit voor bewoners die geen eigen auto en/of geen parkeerplaats hebben. Verschil tussen wijken verkleinen We willen de verschillen tussen bestaande wijken en nieuwe wijken niet te groot laten zijn. Iedereen draagt een steentje bij aan de mobiliteitstransitie. Daarom voeren we de mobiliteitstransitie ook door in de bestaande stad. We willen een goede infrastructuur die Nijmegen aantrekkelijk houdt. Ook moet het de groei van de stad goed ondersteunen. Het is daarbij belangrijk dat mensen en bedrijven slim nadenken over hoe ze reizen. Tegengaan van mobiliteitsongelijkheid Het kunnen bereiken van werk, vrienden, sport en voorzieningen heeft invloed op de kansen die mensen krijgen in het leven. Voor verschillende mensen geldt dat ze zich niet kunnen verplaatsen zoals ze zelf zouden wensen, omdat ze dit bijvoorbeeld niet kunnen betalen, de systemen niet begrijpen of er geen vervoersopties zijn. Dit noemen we mobiliteitsongelijkheid. Het is onze ambitie om alle Nijmegenaren voldoende mogelijkheden te bieden om zich te verplaatsen, zodat zij volwaardig mee kunnen doen aan de maatschappij. Het openbaar vervoer draagt in belangrijke mate bij aan het tegengaan van mobiliteitsongelijkheid.

Op de stedelijk hoofdwegen wil Nijmegen maatregelen nemen om de betrouwbaarheid van het openbaar vervoer te verbeteren. Denk aan het doseren van autoverkeer aan de rand van de stad en voorsorteerstroken voor de bus of meer vrij liggende businfrastructuur op plekken waar de bus de stad binnenkomt en op plekken waar het openbaar vervoer mogelijk vertraging oploopt vanwege wachtrijen. Meer ruimte voor actieve mobiliteit en andere ruimtelijke opgaven We willen meer ruimte voor fiets, openbaar vervoer en voetgangers. We willen de netwerken voor deze gebruikers verbeteren. We brengen in kaart waar de ‘voetgangersknelpunten’ in de stad zitten en stellen een ‘loopagenda’ op. En we richten zoveel mogelijk routes in die voor alle voetgangers toegankelijk zijn. Kwaliteitsverbetering van de huidige fietsroutes We legden al verschillende regionale en lokale (snelle)fietsroutes aan en breidden het aantal stallingen in de binnenstad uit. Sinds 2020 richten we ons niet alleen op uitbreiding van het fietsnetwerk, maar ook op kwaliteitsverbetering van de huidige fietsroutes. Rekening houden met voetgangers en fietsers Bij gebiedsontwikkelingen en de inrichting van de openbare ruimte houden we op een inclusieve manier rekening met voetgangers en fietsers. Daarnaast zetten we in op voorzieningen op loopafstand van woningen. Het stimuleren van actieve mobiliteit helpt de stad gezonder te maken.

De luchtkwaliteit verbetert. Slim ruimtegebruik maakt klimaatadaptatie mogelijk. De auto krijgt minder ruimte in ons straatbeeld. Het parkeerbeleid helpt ons hierbij. Hoogwaardig openbaar vervoersnetwerk We kiezen ervoor om het hoogwaardig openbaar vervoersnetwerk (HOV) scherper te onderscheiden van het meer fijnmazige stadsnetwerk. Stadsrandhubs We realiseren een netwerk van hoogwaardige stadrandhubs in alle windrichtingen van de stad. Zo stimuleren we gebruikers de auto aan de rand van de stad te parkeren en met het openbaar vervoer of met deelmobiliteit de rest van hun reis te vervolgen. Met de provincie Gelderland gaan we in overleg om de transferia goed te ontsluiten met het openbaar vervoer.

41

Concept

(van 17-3-2025 17:43)

Deelmobiliteit We geven meer ruimte aan deelmobiliteit en voeren meer regie op de betaalbaarheid en beschikbaarheid hiervan.

Concept

Verlagen van de snelheid Nijmegen wil binnen de bebouwde kom inzetten op een maximumsnelheid van 30 km/uur. Dit zorgt voor meer veiligheid, minder verkeersslachtoffers, minder geluid, meer woongenot. Daarnaast geeft het ruimte om infrastructuur ook aantrekkelijker in te richten met meer ruimte voor verblijfsfuncties. Doorstroming S100 De s100 is de rondweg van Nijmegen. Deze weg moet goed blijven doorstromen. Deze weg blijft de belangrijkste route voor ons autoverkeer.

4.5.7 We beschermen de landschappelijke kwaliteiten rond de stad 4.5.7.1 Wat is de opgave? Nijmegen is een compacte stad omringd door een prachtig landschap. Dit is een belangrijke kernkwaliteit van de stad. We willen deze kwaliteit verder versterken. Daarmee houden we de stad vitaal en dynamisch en sparen we het landschap.

4.5.7.2 Hoe gaan we dit doel bereiken? We bouwen binnen de grenzen van de stad. We werken samen met Rijk, provincie en regio(gemeenten), o.a. aan de regionale verstedelijkingsstrategie en het regioarrangement 'Meer landschap, meer stad'. Hierin is onder andere opgenomen dat we inzetten op binnenstedelijk bouwen en vervlechting van landschap in stad en ommeland.

4.6 HOOFDLIJN: DUURZAME STAD 4.6.1 Inleiding Nijmegen wil een duurzame stad zijn. Om dit waar te maken heeft Nijmegen verschillende hoofddoelen. In 2050 zijn we klimaatneutraal en klimaatadaptief, vergroten we biodiversiteit en dragen we bij aan een circulaire economie. Dat doen we in tussenstappen. In 2030 hebben 55% van de CO2-uitstoot teruggedrongen. In 2035 hebben we de belangrijkste knelpunten op het gebied van klimaatadaptatie aangepakt. Volgens Nijmegen is een duurzame stad: • Een stad met goede luchtkwaliteit en schone mobiliteit. • Een stad waarbij wordt bijgedragen aan een circulaire economie. • Een klimaatneutrale stad. • Een stad die klimaatadaptief is.

4.6.2 We bevorderen schone mobiliteit 4.6.2.1 Wat is de opgave? Schone mobiliteit draagt bij aan schone lucht, een gezonde leefomgeving en aan het behalen van de klimaatdoelen. Het bevorderen van een fysieke gezonde leefomgeving is een van de hoofddoelstellingen van de Omgevingswet. Wegverkeer is een grote bron voor de uitstoot van CO2, fijnstof, stikstofdioxide en roet. Met de mobiliteitstransitie brengen we die uitstoot omlaag.

4.6.2.2 Hoe gaan we dit doel bereiken? Zero-emissiezones Vanaf 2025 is de binnenstad zero emissie voor bestel- en vrachtauto’s, net als Heijendaal en Hof van Holland. Deze gebieden vormen vanaf 2025 ook een milieuzone voor brom- en snorfietsen van voor 2011. Aan de zero emissiezones wordt invulling gegeven door het stimuleren van het gebruik van schone voertuigen (niet alleen elektrische bestelbussen maar ook bakfietsen en ‘Light Electric Vehicles’) waar dat kan en door reorganisatie van de stadslogistiek. Schone stadslogistiek en logistieke hubs

42

Concept

(van 17-3-2025 17:43)

Concept

Nijmegen kiest voor schone stadslogistiek en wil de groei van goederenvervoer opvangen door slimme bundeling en het stimuleren van ruimte-efficiënte voertuigen. Daarnaast wil Nijmegen overbodige verplaatsingen voorkomen en dienen in nieuwe (gebieds)ontwikkelingen de stadslogistieke concepten vanaf het begin te worden meegenomen in de planontwikkeling. Door inefficiënte ritten en transportkilometers terug te brengen, door het organiseren van rest- en retourstromen en door stimulering van efficiënte transportnetwerken van professionele vervoerders en het bundelen via hubs. De markt is verantwoordelijk voor de ontwikkeling van deze concepten, het werven van klanten en het rond krijgen van de business cases. We maken randvoorwaarden voor op- of overslagpunten en openbaartoegankelijke tank-, laad- en bunkerfaciliteit met alternatieve duurzame energiebronnen, zoals elektrisch laden, waterstof en/of transitiebrandstoffen oplaadinfrastructuur (Clean Energy Hubs). We stellen randvoorwaarden bij bouwprojecten met een grotere mobiliteitsimpact. Vervoer over water Door de situering aan de Waal vormt de haven een belangrijke spil in het (inter)nationale goederenvervoer per water. Het vervoer via het water is een goed alternatief voor het vervoer per weg. We streven dan ook naar een versterking van de inzet van de rivier.

Met de uitvoering van de gebiedsvisie Waal Energie intensiveren we het gebruik van haventerreinen. Omdat binnenvaart een belangrijke bron van luchtverontreiniging is voor Nijmegen, zetten we het ingezette beleid ten aanzien van verschonen en verduurzamen van binnenvaart uit ons uitvoeringsprogramma luchtkwaliteit voort.

4.6.3 We streven naar een circulaire economie in 2050 4.6.3.1 Wat is de opgave? Nederland en ook Nijmegen streeft naar een circulaire economie in 2050. In een circulaire economie wordt de levenscyclus van producten en grondstoffen verlengd door onder andere hergebruik, delen, herstel en recycling. Op die manier is er nauwelijks en verspilling. De circulaire economie is onderdeel van een aantal grote transities. Zo verminderen we met een circulair Nijmegen ook de CO2-uitstoot om verdere opwarming van het klimaat te voorkomen en worden we minder kwetsbaar voor toekomstige grondstoffencrises.

4.6.3.2 Hoe gaan we dit doel bereiken? Voldoende ruimte voor het inzamelen van afval Gescheiden inzameling van afval is onderdeel van circulariteit. Voor de huishoudelijke afval- en grondstoffen zijn permanente voorzieningen nodig in de fysieke en soms private ruimte, zoals onder- en bovengrondse verzamelcontainers voor glas, textiel, luiers, gft en restafval. Nieuw te realiseren appartementencomplexen dienen te zijn voorzien van een inpandige, collectieve ruimte voor verzamelcontainers voor de herbruikbare stromen gft, plastic+ en oud papier, die van buiten benaderbaar is voor de inzameling. Ook op het perceel van grondgebonden woningen dient voldoende ruimte te zijn voor afvalcontainers. Vanwege het stadsbrede containerverbod voor bedrijven moeten bedrijven vanaf 1 januari 2024 hun afval inpandig dan wel op eigen terrein opslaan. Voldoende ruimte voor een circulaire economie Voor de overgang van een lineaire naar circulaire economie, is extra fysieke én milieuruimte nodig voor zowel inzameling als reparatie en recycling van materialen. We zien hierin een belangrijke rol weggelegd voor TPN West. Over de ruimtelijke effecten van de circulaire economie voor Nijmegen zijn, komt meer duidelijkheid in de uitvoeringsagenda circulaire stad. Inzetten op circulair bouwen Circulaire bouw en openbare ruimte vormen de speerpunten van ons circulaire beleid.

Met de Woondeal 2.0 hebben we afgesproken dat we ons als regio inspannen om in 2025 minimaal 25% en in 2030 minimaal 50% van het aantal woningen circulair te laten bouwen. En om in 2025 minimaal 25% en in 2030 minimaal 50% minder primaire grondstoffen in projecten te gebruiken. Ook in de openbare ruimte streven we ernaar om in 2030 50% minder primaire grondstoffen te gebruiken. Voor circulair bouwen is de Milieuprestatie voor gebouwen (MPG) als onderdeel van het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) (voorheen Bouwbesluit) de belangrijkste norm. De MPG is een maatstaf voor de duurzaamheid van een gebouw. Hoe lager de MPG, hoe groter de circulariteit van het materiaalgebruik. De eisen van de MPG worden stapsgewijs aangescherpt tot halvering van de norm in 2030. De circulaire

43

Concept

(van 17-3-2025 17:43)

impactladder biedt praktische handvatten voor de implementatie van circulariteit in elke fase van het bouwproces. In de openbare ruimte zetten we in op hergebruik, door producten die nog goed zijn opnieuw te gebruiken en grondstoffen terug te winnen.

4.6.4 We zijn klimaatneutraal in 2050

Concept

4.6.4.1 Wat is de opgave?

44

Wereldwijd is afgesproken om de uitstoot van broeikasgassen in te perken om klimaatverandering tegen te gaan. In de Lokale Energie Strategie (LES) sluiten we aan op de landelijke CO2-doelen: in 2030 is het doel 55% CO2-reductie ten opzichte van 1990 en in 2050 is Nijmegen klimaatneutraal.

Concept

(van 17-3-2025 17:43)

Concept

Warmtetransitie

45

Concept

(van 17-3-2025 17:43)

Illustratieve weergave van het warmte- koude systeem Studio D / gemeente Nijmegen

Concept

4.6.4.2 Hoe gaan we dit doel bereiken?

46

Gebouwde omgeving Dit doen we op de eerste plaats door woningen te isoleren op basis van het programma Energie Besparen Woningen 2023-2030. Doel van dit programma is om in 2030 geen woningen meer te hebben met een energielabel E, F of G en het aantal woningen met label D met de helft te verlagen. In het programma is het einddoel dat in 2045 alle woningen in Nijmegen minimaal label B hebben. Daarnaast is onlangs een nieuwe Warmtevisie vastgesteld. In de Warmtevisie staat hoe we woningen en bedrijven aardgasvrij maken. We geven de voorkeur aan collectieve warmtenetten boven individuele warmtepompen in wijken waar warmtenetten de minste maatschappelijke kosten met zich mee brengen, zoals in Dukenburg. In de Warmtevisie zijn ook onderzoeksgebieden voor warmtenetten aangewezen. Voorlopig vormt warmte van de ARN de optimale bron voor de warmtenetten, op de langere termijn bieden aqua- en geothermie kansen als lokale warmtebron. Aan de inwoners van Nijmegen-Zuid en Midden, de meeste wijken in Nijmegen-Oost en een deel van Oud- en Nieuw-West adviseren we tot 2030 hybride in plaats van volledig elektrische (all-electric) warmtepompen om netcongestie tegen te gaan. Ook stimuleren we hier bewonersinitiatieven, bijv. coöperaties of energiegemeenschappen, die werken aan collectieve oplossingen.

Bedrijventerreinen Bij bedrijven handhaven we de wettelijke energiebesparingsplicht en stimuleren we grootschalige opwek van zon op dak. We faciliteren smart energy hubs en voorzieningen voor waterstof, met name in het havengebied voor scheepvaart en mobiliteit. We benutten mogelijkheden voor groene waterstof als deze zich voordoen en ondersteunen waterstofinitiatieven (productie, tankstations) op of nabij bedrijventerreinen en Industriepark Waal Energie. Op Industriepark Waal Energie hebben we ruimte gereserveerd voor een hybride waterstofcentrale, waarmee we een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan de verduurzaming van het landelijke energiesysteem. Elektrificatie Onze toekomstige energievoorziening zal voor ongeveer tweederde uit duurzame elektriciteit bestaan. Voor de elektrificeren is een enorme verbouwing van de energievoorziening nodig: meer hoogspanningsmasten, meer onderstations, meer trafohuisjes in de wijken en meer en dikkere kabels in de grond. Dat kost tijd, waardoor we voorlopig nog te maken zullen hebben met netcongestie. In het Masterplan Netcongestie 1.0 staat hoe we samen met netbeheerders netcongestie beperken. Zo faciliteren we de verzwaring van het stroomnet optimaal en zetten in op smart energy hubs op bedrijventerreinen. Voor in het omgevingsplan studeren we op regels voor grootschalige batterijen (energieopslagsystemen).

Concept

(van 17-3-2025 17:43)

Concept

Elektriciteitsnet

47

Concept

(van 17-3-2025 17:43)

Illustratieve weergave van het elektriciteitsnet Studio D / gemeente Nijmegen

Concept

4.6.5 We zijn klimaatbestendig in 2050

48

4.6.5.1 Wat is de opgave? In 2050 is Nijmegen een klimaatbestendige stad die goed is voorbereid op de gevolgen van hitte, wateroverlast en droogte. Nieuwbouw en herinrichting van de openbare ruimte worden klimaatadaptief uitgevoerd. We hebben de ambitie om in 2035 de prioritaire gebieden vergevorderd te hebben aangepakt. Met name voor de wateropgave moeten ingrijpende systeemaanpassingen worden doorgevoerd om voorbereid te zijn op klimaatverandering. Is een structurele oplossing niet haalbaar, dan nemen we een tijdelijke beschermende maatregelen.

4.6.5.2 Hoe gaan we dit doel bereiken? Hitte Om hitteoverlast tegen te gaan streven we naar: • Minimaal 40% groen in de wijken en 35% in het centrum, dat evenwichtig is verspreid; • 40% schaduw op hoofdloop- en fietsroutes en verblijfplaatsen en 30% schaduw op buurtniveau, bij voorkeur door bomen; • Een (groene) koelteplek van minimaal 1.000 m2, op maximaal 300 meter loopafstand van elke woning.

Naast maatregelen in de openbare ruimte, zijn ook maatregelen aan woningen en in tuinen noodzakelijk voor voldoende koelte op hete dagen. Onze voorkeur gaat uit naar (groene) warmtewering en passieve koeling (ventilatie) boven actieve verkoeling door airco's. Bij nieuwbouw streven we naar 40 tot 50% warmtewerende oppervlakten. We zorgen voor minder verharding, volgens het ‘groen tenzij’-principe. Dit betekent dat we alleen daar verharden, waar dat strikt noodzakelijk is. Overbodige verharding halen we zoveel mogelijk weg. We zien kansen op trottoirs, pleinen, (te) brede wegen en bij het vrijkomen van parkeerplaatsen. Bestaande parkeerplaatsen kunnen we vergroenen. Bij renovaties in de openbare ruimte streven we ernaar dat er minimaal 10% verharding wordt verwijderd. Groenperken leggen we waar mogelijk verdiept aan voor extra waterberging. We kiezen bij voorkeur voor bomen en planten, die veel schaduw geven en die bestand zijn tegen lange periode van droogte. We zorgen waar mogelijk voor een gezonde, watervasthoudende bodem.

Concept

(van 17-3-2025 17:43)

Concept

Hittestress

Illustratieve weergave van maatregelen om hittestress te verminderen Studio D / gemeente Nijmegen

Wateroverlast Om wateroverlast te beperken is ons streefdoel, dat bij een hevige bui van 70 mm in een uur: • hoofdwegen beschikbaar blijven, tenzij er een goede alternatieve route is. • hulpdiensten hun bestemming binnen de gewenste tijd kunnen bereiken. • waterschade niet leidt tot stroomuitval.

49

Concept

(van 17-3-2025 17:43)

Concept

•

50

regenwater in de openbare ruimte niet leidt tot structurele schade aan panden.

Nieuwbouw dient zodanig te worden aangelegd, dat er geen schade optreedt bij een bui van 70 mm in een uur. Het regenwater houden we zoveel mogelijk vast op de plek waar het valt. We zetten in op water besparen en benutten, infiltreren in de bodem en verwerken in het oppervlaktewater. We geven daarbij de voorkeur aan natuurlijke oplossingen boven technische. Voor nieuwbouw en reconstructies studeren we op regels in het omgevingsplan. Bij hevige buien zien we dat het regenwater van de hoger gelegen delen van de stuwwal via de uitgesleten droogdalen afstroomt en tot wateroverlast en schade leidt in de lagergelegen delen van de stad. Overtollig hemelwater, dat we niet kunnen vasthouden en infiltreren, voeren we af via (groen/blauwe) afvoerstructuren. Ook zijn beschermende maatregelen op gebouwniveau denkbaar als adaptieve maatregel. Daarnaast zorgen we voor gevolgbeperking van overstromingen bij de overstroombare gebieden langs de Waal en buitendijkse gebieden. Dit doen we in samenwerking met waterschap Rivierenland en Rijkswaterstaat. We werken aan meerlaagse veiligheid; preventie, ruimtelijke ordening en crisisbeheersing.

Concept

(van 17-3-2025 17:43)

Concept

Watersysteem

Illustratieve weergave van het klimaat adaptieve watersysteem Studio D / gemeente Nijmegen

51

Concept

(van 17-3-2025 17:43)

Gezamenlijke opgave

Concept

Het realiseren van een klimaatbestendige stad is een grote opgave, niet alleen voor de gemeente, maar ook voor onze inwoners en bedrijven. We stimuleren inwoners met communicatie, campagnes en subsidies. Als dit niet tot het gewenste effect leidt, overwegen we om op termijn verplichtende regels voor privaat terrein op te stellen. Ook intensiveren we de samenwerking met bedrijventerreinen en woningcorporaties. Met deze laatste werken we toe naar meerjarige prestatieafspraken. Maatregelen aan de openbare ruimte zijn nodig voor het creëren van ruimte voor extra groen en koelteplekken, evenals voor het mogelijk maken van groen/blauwe afvoerstructuren om wateroverlast te beperken bij hevige neerslag. Dit doen we door mee te liften met opgaven in de openbare ruimte, en in de prioritaire gebieden nemen we het initiatief vanuit klimaatadaptatie. Dit werken we verder uit in twee omgevingsprogramma's: een water- en rioleringsprogramma en een programma klimaatadaptatie en groen. Hierin formuleren we concrete en haalbare doelstellingen voor een termijn van ongeveer 4 jaar.

52

Concept

De streefdoelen van klimaatadaptatie gelden als uitgangspunt bij ruimtelijke planvorming en inrichting van de openbare ruimte. Van deze streefdoelen kan enkel gemotiveerd worden afgeweken (‘pas toe of leg uit’).

4.6.6 We behouden, versterken en vergroten de biodiversiteit 4.6.6.1 Wat is de opgave? We willen een groene en gezonde stad voor menselijke en niet-menselijke natuur. We streven naar behoud, versterking en uitbreiding van zowel het areaal als de kwaliteit van het groen. Dit zorgt niet alleen voor versterking van de biodiversiteit, het beschermt ons tegelijkertijd tegen de gevolgen van klimaatverandering via waterberging en verkoeling. Ook zorgt het voor betere luchtkwaliteit en groen dempt geluid en nodigt uit tot bewegen en ontspanning. Verder zijn groenstructuren (o.a. parkjes, plantsoenen en buurt- en volkstuinen) goed voor de sociale cohesie.

4.6.6.2 Hoe gaan we dit doel bereiken? Groenblauw weefsel We integreren de natuur in en rondom de gebouwde omgeving, het zogenoemde groenblauw weefsel. We geven ruimte aan natuur in delen van de stad waar natuurbehoud niet de boventoon voert. We streven naar een basiskwaliteit voor natuur in de stad en focussen op beschermde én algemene soorten. We gaan verspreiding van invasieve exoten tegen. Gezonde bodems zijn hiervoor een voorwaarde. We passen onder andere de toolbox natuurinclusief bouwen toe. Zo versterken we het groenblauwe weefsel in de hele stad met natuurlijke daken en balkons, groene tuinen, volkstuinen, voedselbossen, groene bedrijventerreinen en natuurlijker beheer in de openbare ruimte. Daarnaast besteden we extra aandacht aan vergroening van stenige wijken en zorgen we voor meer bomen en groen op de plekken waar dat het hardste nodig is. We vergroten het aantal bomen dat we beschermen omdat ze monumentaal of waardevol voor de omgeving zijn. We voorkomen bomenkap en passen bestaande bomen zoveel mogelijk duurzaam in. We maken voldoende ruimte voor nieuwe bomen, zowel boven-als ondergronds. Nijmegen verwacht ook van de rest van de stad (d.w.z. inwoners, bedrijven, woningcorporaties, etc.) een actieve houding om de biodiversiteit op hun perceel te versterken. We blijven inzetten op een sluitend netwerk van groengebieden van 5000 m2 op 300 meter loopafstand.

(van 17-3-2025 17:43)

Concept

Groene dooradering

Illustratieve weergave van de groene dooradering Studio D / gemeente Nijmegen

Versterking van de groenstructuur

53

Concept

(van 17-3-2025 17:43)

Concept

We versterken, verbinden en vergroten de hoofdboomstructuur en ecologische groenstructuur. We streven naar een fijnmazig netwerk van bomen op wijkniveau. We zorgen voor een bestendig, gezond en divers bomen- en groenareaal. Bij ruimtelijke ontwikkelingen, zowel binnen als buiten de ecologische groenstructuur, wordt behoud en uitbreiding van de boven- en ondergrondse biodiversiteit vanaf de fase van de visieontwikkeling meegenomen. In de ecologische groenstructuur (kerngebieden en ecologische verbindingen) worden in principe alleen ontwikkelingen toegestaan met een positief netto-effect op de biodiversiteit. Dierenwelzijn Dierenwelzijn staat in Nijmegen hoog in het vaandel. Veel van ons handelen en beleid heeft raakvlakken met het welzijn van dieren. We blijven daarom, binnen de kaders van de Omgevingswet, een bijdrage leveren aan het dierenwelzijn binnen onze gemeente.

4.6.7 We hanteren water en bodem als richtinggevend kader 4.6.7.1 Wat is de opgave? Nijmegen heeft een unieke ligging op de helling van de stuwwal en aan de Waal en Maas-Waalkanaal. Deze stuwwal wordt gekenmerkt door hoge zandgronden met op sommige plaatsen zeer lage grondwaterstanden. De stuwwal herbergt een grondwaterreservoir, dat de bron vormt voor onze drinkwatervoorziening. Aan de voet van de stuwwal liggen de grondwaterstanden relatief hoger. We beschermen het natuurlijk systeem - bodem, (grond)water, groen - en verbeteren de kwaliteit en werking van dit systeem. In de omgevingsvisie gaan we uit van het voorzorgsbeginsel dat preventie vooropstelt: we geven voorrang aan bestrijding van negatieve milieueffecten aan de bron met als uitgangspunt dat de vervuiler betaalt. De bodem is de basis waarop we leven. Elk stukje bodem is in gebruik. We bouwen erop, onze flora en fauna leeft erop en erin, het levert voedsel, grondstoffen, drinkwater, bergt regenwater en het bevat archeologische schatten. We zetten in op vitale gezonde veerkrachtige bodems met een gezond bodemecosysteem. Daarbij realiseren we een optimum tussen benutten en beschermen van dat systeem. We zien dat met het veranderende klimaat en stijgende inwonersaantallen de druk op het watersysteem toeneemt.

We streven daarom naar een robuust watersysteem: • we dragen bij aan voldoende en schoon grondwater, mede als bron voor onze drinkwatervoorziening. • we dragen bij aan voldoende, schoon en ecologisch waardevol oppervlaktewater, waarbij de invloed vanuit het stedelijk afvalwater en de gezondheidsrisico's geminimaliseerd zijn.

4.6.7.2 Hoe gaan we dit doel bereiken? Een aantal uitgangspunten die bij klimaatadaptatie zijn benoemd, vallen ook onder water- en bodemprincipes. Water en bodem richtinggevend bouwen Het natuurlijk water- en bodemsysteem vormt het richtinggevend kader bij stedelijke uitbreidingen. Een aantal principes die bij klimaatadaptatie zijn benoemd, vallen ook onder ‘water en bodem sturend’. In principe bouwen we niet, of zonder nadelig effect, op de natuurlijke waterhuishouding en op locaties waar dit vanuit waterhuishoudkundig oogpunt niet gewenst is, zoals in de droogdalen. Ruimtelijke ontwikkelingen mogen niet leiden tot een toename van grondwateroverlast en kwel ten opzichte van de bestaande situatie. In gebieden met een hoge grondwaterstand of kwel wordt bij voorkeur ingezet op bouwkundige maatregelen om overlast te voorkomen. Het uitgangspunt hiervoor is niet graven, maar ophogen of bouwen zonder kruipruimte. Bodem We voeren regie op de inrichting en ordening van de bodem en brengen hiertoe de bodem, en alles wat zich daarin bevindt, in beeld. We beschermen de kwaliteit en biodiversiteit van de bodem (grond en grondwater) zo goed mogelijk en waar mogelijk en nodig verbeteren we die. We hergebruiken zoveel mogelijk grond en vergraven zo min mogelijk. We zorgen voor een minimale afdekking van de bodem en herstellen de sponswerking.

We reguleren de aanleg van bodemenergiesystemen (WKO) om efficiënter gebruik te kunnen maken van de ruimte, maar ook om de grondwaterkwaliteit te beschermen.

54

Concept

(van 17-3-2025 17:43)

Afval- en hemelwater

Concept

De voorzieningen voor inzameling, transport en zuivering van stedelijk afvalwater verkeren in een zodanige technische staat dat deze kunnen functioneren waarvoor ze zijn aangelegd. Op het afvalwatersysteem zitten nagenoeg geen aansluitingen die de doelmatigheid van inzameling, transport en zuivering belemmeren. Het hemelwater verwerken we zoveel mogelijk in de bodem of het oppervlaktewater. Zo streven we naar een robuust watersysteem en met (ook in perioden van langdurige droogte) voldoende grond- en oppervlaktewater. Zeker in gebieden waar het hemelwater in de bodem of het oppervlaktewater verwerkt wordt, streven we ernaar, dat dit water zo schoon mogelijk is en dat dit niet tot uitloging van bodemverontreiniging leidt. Waar mogelijk zorgen we voor een goede bodempassage en beperken het gebruik van verontreinigende materialen of activiteiten, zoals het autowassen op straat en het gebruik van uitlogende materialen in de bouw. Het volledig proces van inzamelen, transporteren en zuiveren van afvalwater en hemelwater is in 2050 CO2-neutraal en levert minimale vervuiling op in de leefomgeving. Oppervlaktewater We zetten ons in voor een zo natuurlijk mogelijke inrichting van ons oppervlaktewater, en vergroten de belevings- en gebruikswaarde van het water. Waar we kunnen dragen we mede bij aan een zo goed mogelijke waterkwaliteit.

Grondwater Ten aanzien van het grondwater hebben we een heldere regiefunctie. Voor vragen over grondwater en grondwaterproblematiek zijn wij aanspreekpunt voor inwoners en bedrijven. We monitoren, waar doelmatig, de grondwaterstanden en informeren bij navraag hierover. De gemeentelijke grondwatertaak betekent dat wij in het openbaar gebied doelmatige waterhuishoudkundige maatregelen moeten treffen om structurele nadelige van de grondwaterstand in de openbare ruimte - voor de aan de grond gegeven bestemming - zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken. Wij hebben die taak alleen als het waterschap, provincie of Rijk niet verantwoordelijk zijn. Daarnaast hebben we met andere overheden een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van het grondwater. Met deze overheden bepalen we hoe we de kwaliteit van het grondwater (onze potentiële drinkwatervoorraad) kunnen beschermen. Beleid, vervangingen en aanpassingen van het stelsel worden verder uitgewerkt in het eerdergenoemde Water- en rioleringsprogramma en de onderliggende Meerjarenplanning.

4.6.8 We sturen op (de opgaven in) de ondergrond We zijn er ons niet altijd van bewust omdat we het niet kunnen zien, maar ook onder de grond is het een drukte van jewelste met kabels en leidingen, boomwortels, kelders, containers etc. Met alle opgaven, die we hebben, lopen we tegen de grenzen van het natuurlijk systeem aan. We moeten dus zuinig zijn op de bodem en ook in de ondergrond keuzes maken. Een goede afweging en keuzes in de ondergrond zijn belangrijk omdat ze ook samenhangen met de grondgebonden doelen die eerder in het stuk genoemd worden. Met het oog daarop is een opgave “Keuzes in de openbare ruimte” boven- én ondergronds gestart, waarbinnen wordt overwogen een omgevingsprogramma voor de ondergrond op te stellen en als pilot een gebiedsuitwerking voor de ondergrond in Oud-West te maken, omdat daar de krapte in én beroep op de ondergrond relatief groot is.

4.6.9 We benutten koppelkansen Vanwege de krapte is het wenselijk en noodzakelijke om onze ambities ten aanzien van klimaatadaptatie, biodiversiteit, mobiliteit, energietransitie, vernieuwing van de openbare ruimte en gezondheid (m.n. Bewegen, Ontmoeten, Spelen en Sporten - BOSS) zoveel mogelijk te combineren. Zo vormen het bomenplan en de agenda voor biodiversiteit een belangrijke basis voor de groen-blauwe hoofdstructuur die het risico op hittestress, droogte en wateroverlast kan verminderen. En liggen de groene sociale knooppunten en het bovenwijks beweegnetwerk vaak in de hoofdgroenstructuur, denk aan parken bijvoorbeeld.

55

Concept

(van 17-3-2025 17:43)

5 STRATEGISCHE RUIMTELIJKE KEUZES

Concept

5.1 INLEIDING In dit hoofdstuk beschrijft Nijmegen de ruimtelijke ontwikkeling van de stad. We beschrijven de strategisch ruimtelijke keuzes. Nijmegen kiest ervoor om te groeien binnen de grenzen van de stad, te werken aan hoogstedelijke milieus, sterke campussen, te werken aan een groter centrumgebied en om het MaasWaalkanaal te omarmen. Naast de strategisch ruimtelijke keuzes beschrijven we onze visie op hoogbouw.

5.2 WE GROEIEN BINNEN DE GRENZEN VAN DE STAD Nijmegen kiest ervoor om te ontwikkelen binnen de huidige stadsgrenzen. Dat betekent dat we nieuwe woningen, bedrijven en voorzieningen binnen de stad creëren. We bouwen hiermee voort op de in 2020 gemaakte keuze om te groeien binnen de grenzen van een compacte stad. Toekomstige ontwikkelingen moeten hierbinnen passen. Een compacte stad betekent ook dat reisafstanden kort zijn. In een compacte stad kiezen inwoners vaker om te lopen, te fietsen, of met het openbaar vervoer te reizen. We zetten daarom de mobiliteitstransitie in om slim om te gaan met onze infrastructuur en voorzieningen. Groei binnen de grenzen van de stad betekent ook dat we dichter op elkaar wonen. Dit vraagt verdraagzaamheid en tolerantie. Een belangrijke andere reden om te ontwikkelen binnen de grenzen van de stad, is om zo het groene landschap om Nijmegen heen groen te houden. Nijmegen heeft hierbij de ambitie om dit groene landschap als het ware steeds meer in de stad te 'trekken'. We groeien binnen de grenzen van de stad

Illustratieve weergave van een buurt waar woningen verduurzaamd worden, openbare ruimte klimaatbestendig wordt ingericht en kleinschalige intensivering plaats vindt. Studio D / gemeente Nijmegen

1. Ruimte voor ontmoeten en buiten activiteiten 2. Kleinschalige intensifering tbv doorstromen in eigen wijk.

56

Concept

(van 17-3-2025 17:43)

3. Vernieuwing openbare ruimte en ondergrond 4. Klimaatadaptieve woonstraat 5. Verduurzaamde bestaande woningen

Concept

6. Openbaar vervoer

5.3 WE CREËREN HOOGSTEDELIJKE MILIEUS RONDOM OV-KNOOPPUNTEN EN STERKE CAMPUSSEN In het centrumgebied (binnenstad, Stationsdistrict, Waalfront en Hof van Holland), Campus Heijendaal, Station Dukenburg en Winkelsteeg kiest Nijmegen voor een hoogstedelijk karakter met functiemenging en hoge dichtheden. Dat kan omdat deze gebieden in de buurt van een ov-knoop liggen en ontsloten worden met snelfietsroutes. We creëren hoogstedelijke milieus rondom ov-knooppunten en sterke campussen