Nijmegen Waalfront - 5 Bijlage 3 toelichting Hotelonderzoek

Hotelonderzoek Nijmegen Stand van zaken op de Nijmeegse hotelmarkt

Hotelonderzoek Nijmegen Stand van zaken op de Nijmeegse hotelmarkt

Datum: december 2017

Colofon Gemeente Nijmegen Bureau Onderzoek en Statistiek Contactpersoon: Jessica Rijcken

Inhoudsopgave 1. Samenvatting .................................................................................................................1 2. Opdrachtstelling en uitvoering..........................................................................................2 2.1 Waarom dit onderzoek? ................................................................................................................ 2 2.2 Onderzoeksvragen en -aanpak ..................................................................................................... 2 3. Het aanbod op de hotelmarkt ...........................................................................................5 3.1 De ontwikkeling van het hotelaanbod .......................................................................................... 5 3.2 Het huidige hotelaanbod in Nijmegen en omgeving nader bekeken .......................................... 6 3.3 Nieuwe spelers op de markt: Bed & Breakfasts, Airbnb en boekingssites................................... 9 4. De vraag naar hotelaccommodaties ................................................................................ 14 4.1 Overnachtingen op de Nijmeegse hotelmarkt ...........................................................................

14 4.2 Zakelijke markt ........................................................................................................................... 16 4.3 Congresmarkt.............................................................................................................................. 16 4.4 Toeristische markt ...................................................................................................................... 19 5. Een beoordeling van de Nijmeegse hotelsector ................................................................ 21 5.1 Structuur van de hotelsector....................................................................................................... 21 5.2 Hotelsector als faciliteit in de stedelijke economie .................................................................... 22 5.3 Functioneren van de hotelsector ................................................................................................ 24 5.4 SWOT: sterkten, zwakten, kansen & bedreigingen ................................................................... 28 6. Conclusie ...................................................................................................................... 31 6.1 Gewijzigd perspectief op de hotelmarkt ....................................................................................

31 6.2 Slotconclusie ............................................................................................................................... 31 7. Bijlagen ........................................................................................................................ 33 7.1 Geïnterviewde personen ............................................................................................................. 33 7.2 Literatuur en websites................................................................................................................. 33

1. Samenvatting

1

2. Opdrachtstelling en uitvoering 2.1 Waarom dit onderzoek? Ongeveer eens per tien jaar wordt de Nijmeegse hotelmarkt door de gemeente in beeld gebracht. Het vorige hotelonderzoek dateert uit maart 2008. Nu -bijna 10 jaar later- is het tijd voor een update. De Afdeling Economische Zaken van de gemeente Nijmegen heeft daarom Bureau Onderzoek en Statistiek om een verkenning van de hotelmarkt gevraagd. Kort na het gereedkomen van het laatste onderzoek in 2008 brak de grote recessie uit. De hotelmarkt is zeer gevoelig gebleken voor economische schommelingen en de daarmee gepaard gaande negatieve invloeden op de bezettingsgraden en nieuwbouwplannen. De hotelbranche heeft zich moeten herstellen. Uiteindelijk is de Nijmeegse hotelmarkt, na 10 jaar, flink gegroeid in vraag en aanbod. De gemeente Nijmegen wil graag over een vernieuwd beeld van de hotelmarkt in de stad en de regio beschikken. Daarvoor moeten de cijfers over de hotelmarkt worden geactualiseerd en meningen en trends opnieuw in beeld worden gebracht. Dit onderzoek verschaft daarmee een nieuwe basis voor de gewenste ontwikkelingslijnen en de beoordeling van initiatieven vanuit de markt. Gebaseerd op het voorgaande onderzoek, werd gesteld dat er voldoende markruimte is voor nieuwe hotelinitiatieven in Nijmegen.

Maar bestaat deze marktruimte er nu nog steeds of moeten de beleidsregels wellicht worden aangescherpt of gespecificeerd? Dit onderzoek tracht hiervoor richtinggevende uitspraken te doen. Het vormt daarmee een aanvulling op de reeds beschikbare basisgegevens (tijdreeksen van hotelaanbod en –overnachtingen).

2.2 Onderzoeksvragen en -aanpak De voorliggende update van het hotelonderzoek vormt grotendeels een herhaling van het onderzoek uit 2008. Hiermee is het mogelijk om de huidige stand van zaken op een juiste manier te vergelijken met destijds. Ten opzichte van 2008 zijn ook nieuwe trends opgenomen. Meer concreet betekent dit vooral de invloed van kleinschalig en particulier aanbod in de branche (bijvoorbeeld Bed & Breakfasts en Airbnb) en de grotere rol van boekingssites. Het onderzoeksdoel is daarmee om inzicht te verkrijgen in de Nijmeegse hotelmarkt anno 2017. Over het algemeen betekent dit dat naast een inventarisatie van vraag, aanbod en functioneren, de nadruk ligt op het bepalen van de marktpotentie, ook in vergelijking met soortgelijke steden. Dit gebeurt opnieuw mede aan de hand van scenario’s op hoofdlijnen (zie onderzoeksvraag 4). Onderzoeksvragen: 1. Hoe is het aanbod op de hotelmarkt van Nijmegen en omgeving? - Ontwikkelingen in het aanbod in de afgelopen periode; - Huidig hotelaanbod en aantal kamers/bedden - Vergelijking met andere steden 2. Hoe is de vraag naar hotelaccommodaties samengesteld voor Nijmegen en omgeving? - Ontwikkelingen in overnachtingen in de afgelopen periode; - Marktsegmentatie (zakelijke-, toeristische- en congresmarkt);

2

- Doelgroepen. 3. Een beoordeling van de Nijmeegse hotelsector. - Structuur (classificatie, spreiding, schaal, etc.); - De hotelsector als faciliteit in de stedelijke economie; - Het economisch functioneren van de hotelsector; - Verwachte en gewenste ontwikkelingen. 4. Wat is de marktpotentie voor de stad Nijmegen? - Verkenning van marktmogelijkheden op basis van 3 scenario’s op hoofdlijnen: a) Extrapolatie van ontwikkeling vraag/aanbod in de afgelopen jaren in Nijmegen; b) Een vergelijking met andere steden en landelijke trends; c) Kansen en specifieke marktsegmenten. Onderzoeksaanpak Zoals deels al blijkt uit de bovenstaande vragen, beperkt het onderzoek zich niet enkel tot de hotels in de stad Nijmegen. Ook hotels in de omgeving worden meegenomen, aangezien ook zij mede de markt bepalen. Ter afbakening hiervan zijn alle hotelbedrijven in een straal van circa 15 kilometer rond de stad in het onderzoek betrokken. Daarnaast wordt veelvuldig de vergelijking gemaakt tussen de situatie in de regio Nijmegen en de situatie in een vaste set van zeven vergelijkingssteden, met onder andere Arnhem, Groningen en Maastricht. Voor deze verkenning zijn verschillende onderzoeksinstrumenten ingezet en is de informatie op vier manieren verzameld en verkregen: 1. 2. 3. 4.

Bestaande databronnen en cijfermateriaal (zoals HorecaDNA, CBS en gemeentelijke data); Inventarisatie relevante literatuur; Interviews met sleutelfiguren in de hotelbranche; Digitale enquête verspreid onder de Nijmeegse en regionale hoteliers.

Respons en non-respons Ten behoeve van de digitale enquête is een inventarisatie gemaakt van alle hotels in Nijmegen en omgeving. Dit heeft geresulteerd in een totale lijst van 47 hotels, hiervan zijn 23 hotels gelegen in Nijmegen en 24 hotels in de omgeving. Lastig was bij de inventarisatie om onderscheid te maken tussen kleine hotels en B&B’s, maar geprobeerd is om de lijst zo compleet en gevarieerd mogelijk te laten zijn. Het feit of er wel of niet geadverteerd wordt met de term hotel heeft daarin meegespeeld. Uiteindelijk bleek dat voor (te) kleine logiesaccommodaties het invullen van de enquête vaak ook niet interessant genoeg was. Dit is tot uiting gekomen in de non-respons bij dus vooral kleinere hotels. De redenen voor het niet meedoen lopen uiteen van wisseling van eigenaar, niet interessant voor eigen hotel tot het te druk hebben of gewoon geen reactie. Van de 47 hotels die zijn benaderd om deel te nemen aan de online enquête, zijn uiteindelijk 36 hotels begonnen aan de enquête en hebben 30 hotels de enquête ook volledig ingevuld. In absolute aantallen heeft dus driekwart van de hotels deelgenomen en 64% met een complete lijst. Omdat de grotere hotels beter hebben gerespondeerd, zien we dat circa 85% van de Nijmeegse hotelkamers en

3

-bedden en 73% van alle hotelkamers en bedden in de totale regio in dit onderzoek zijn betrokken. Het onderzoek kent daarmee een goede vertegenwoordiging van de onderzoeksgroep. Indeling rapportage Achtereenvolgens wordt in de navolgende hoofdstukken ingegaan op het aanbod, de vraag en een beoordeling van de hotelsector. In de bijlagen is een lijst van geïnterviewden en een bronnenlijst opgenomen.

4

3. Het aanbod op de hotelmarkt 3.1 De ontwikkeling van het hotelaanbod 3.1.1 Stad Nijmegen De stad Nijmegen telt anno 2017, 23 hotels. Hieronder zijn vier grote hotels met meer dan 100 bedden, vier middelgrote hotels met 50 tot 80 bedden en 15 kleinere hotels met minder dan 50 bedden. Het totale aantal komt daarmee uit op circa 1250 hotelbedden en zo’n 650 hotelkamers. Tabel 1: Aantal kamers en bedden van Nijmeegse hotels Hotel Kamers Bedden Amrâth Hotel Belvoir 78 162 Aparthotel Kronenburgerpark Nijmegen 3 6 Apollo Hotel 18 34 B&B De Prince 7 11 Bastion Hotel Nijmegen 40 80 Boutique Hotel Chambre Beau 3 6 Straelman Boutique Hotel 5 10 De Hemel Hotel Suites 2 4 Guesthouse Deliciousstay 2 4 Atlanta Hotel Nijmegen 17 28 MANNA Nijmegen 10 20 Hotel Blue 31 62 Hotel Courage Waalkade 33 64 Hotel Credible 18 33 Hotel De Gulden Waagen 5 10 Hotel Hertogplein 5 10 Hotel Mercure Nijmegen Centre 112 160 Hotel NIMMA 27 54 Appart Hotel Oranjestaete 19 19 Hotel Prikkels 5 10 Hotel Sleep Inn Box 5 4 8 Sanadome Hotel & Spa Nijmegen 106 212 Van der Valk Hotel Nijmegen-Lent 116 238 Totaal: 666 1.245 Bron: eigen opgave hotels en deskresearch In 2008 is een soortgelijke lijst gemaakt. In vergelijking waren er toen in Nijmegen nog maar 10 hotels, waarvan drie grote, één middelgroot en zes kleine hotels. De Nijmeegse hotelmarkt heeft de afgelopen 10 jaar dus niet stilgestaan.

Met name het aantal middelgrote en kleine hotels is flink toegenomen. Kijkend naar de aantallen kamers en bedden waren er in 2008 circa 800 bedden en 400 kamers. Dit betekent een uiteindelijke uitbreiding van het aanbod met circa 450 hotelbedden en 250 hotelkamers in de afgelopen 10 jaar. Dat er daarmee veel veranderd is, tonen de cijfers aan, maar om welke hotels gaat het precies? Sinds het vorige onderzoek zijn aan de lijst toegevoegd: Aparthotel Kronenburgerpark, B&B De Prince, Boutique Hotel Chambre Beau, Boutique Hotel Straelman, De Hemel Hotel Suites, Guesthouse

5

Deliciousstay, Hotel & Restaurant MANNA, Hotel Blue, Hotel De Gulden Waagen, Hotel Hertogplein, Hotel NIMMA, Hotel Oranjestaete, Hotel Prikkels, Hotel Sleep Inn Box 5 en Van der Valk Hotel Nijmegen-Lent. Andere veranderingen zijn de opheffing van Hotel Catharina, het City Park Hotel dat Hotel Credible is geworden en Motel/camping De Halve Weg dat nu een chaletpark is. Met al deze wijzigingen ontstaat dus de lijst zoals zichtbaar in tabel 1. Deze toename aan hotels past bij de conclusie uit 2008, waarin werd aangegeven dat er ruimte was voor uitbreiding. Vooruitkijkend op een eventuele toekomstige lijst zijn er al plannen om het Opus-gebouw te verbouwen tot een klassehotel, capaciteit toe te voegen aan het Bastion hotel en een nieuw hotel te vestigen in het Metterswane-gebouw. Na afronding van de opname voor dit onderzoek is er ook weer nieuw aanbod bijgekomen. Guesthouse Vertoef heeft bijvoorbeeld 45 kamers met 90 bedden voor short én long stay, en daarnaast werkplekken. Ook telt de stad in de vorm van het hostel Barbarossa een hostel met 24 bedden op twee slaapzalen en twee kamers. Sinds kort wordt dit aanbod ook op booking.com aangeboden. Dit aanbod zit niet in de opname of het veldwerk voor dit onderzoek. 3.1.2 Omgeving Nijmegen Voor de omgeving van de stad is eenzelfde inventarisatie gemaakt met in totaal 24 hotels die zijn opgenomen in dit onderzoek.

Toevoegingen sinds de vorige keer zijn Slot Doddendael en Strohotel Aalshof. De veranderingen sinds 2008, zijn dat Hotel Restaurant Sionshof nu Hotel Restaurant Konbanwa is geworden, Amrath Hotel Erica nu Fletcher Hotel Restaurant Erica is, Golden Tulip Val Monte is Fletcher Parkhotel Val Monte geworden, Landgoed Holthurnse Hof kent nu de naam Hampshire Hotel - Holthurnsche Hof en Resort Groesbeek is Hotel & Bungalowpark de Zeven Heuvelen geworden. Deze wijzigingen zijn verwerkt in tabel 2. Voor de omgeving van de stad is een straal van circa 15 kilometer aangehouden. Duitse hotels binnen deze afstand zijn niet opgenomen in het onderzoek. Duidelijk is dat de uitbreiding in aantal hotels, minder groot is geweest dan deze in de stad Nijmegen zelf. Voor de omgeving hebben de veranderingen zich met name beperkt tot naamswijziging of wisseling van eigenaar. In totaliteit zijn er naar schatting sinds 2008, zo’n 200 bedden toegevoegd aan het aanbod in de omgeving. Tabel 2: Hotels omgeving Nijmegen De Oude Molen De Wolfsberg Hotel Restaurant Fletcher Hotel de Gelderse Poort Fletcher Hotel Restaurant Erica Fletcher Parkhotel Val Monte Hampshire Hotel - Holthurnsche Hof Herberg Restaurant ’t Zwaantje Hotel & Bungalowpark de ZevenHeuvelen

Hotel ’t Spijker Hotel De Musschenberg Hotel Het Wapen van Elst Hotel Millings Centrum Hotel Restaurant Konbanwa Hotel Restaurant Oortjeshekken Hotel Restaurant Rozenhof Hotel Restaurant ZalenHoogeerd

Hotel Umberto Linge Hotel Elst Slot Doddendael Sous les Eglises Strohotel Aalshof Van der Valk Hotel Cuijk-Nijmegen

Van der Valk Hotel MolenhoekNijmegen

Bron: deskresearch

3.2 Het huidige hotelaanbod in Nijmegen en omgeving nader bekeken Hotels hebben als hoofdactiviteit het verstrekken van logies, maar kennen onderliggend verschillende opdelingen. Zoals hotels geclassificeerd naar sterren (1 tot 5 sterren) of geen sterren, hotels geclassificeerd naar type gasten (toeristisch-, zakelijk- of congres), hotels geclassificeerd naar

6

structuur (zelfstandig eigen formule, zelfstandig franchise, filiaal van keten) en hotels geclassificeerd naar type hotel (hotel garni1, hotel-café, hotel-restaurant, conferentiehotel). Aan de hand van dergelijke opdelingen kan het aanbod nader worden bekeken. 3.2.1 Karakteristiek Hotels in Nijmegen worden voor het overgrote deel getypeerd als stadshotel voor de leisure markt en/of als zakenhotel. Enkele bijzonderheden hierbij zijn bijvoorbeeld dat het Sanadome zich naast zakenhotel ook profileert op het gebied van wellness en er hotels zijn die niet één kamer maar een geheel appartement ter beschikking stellen, dit met name gericht op langer verblijf (long stay). Ondanks de verschillende wijzigingen in het hotelaanbod door de jaren heen, wordt de Nijmeegse hotelsector nog steeds gekenmerkt door een gevarieerd en kleinschalig aanbod. Kijkend naar de omgeving van Nijmegen zien we dat de hotels gelegen zijn in een meer groene omgeving. Bijpassend typeren veel van deze hotels zich als leisure- en/of familiehotel en zijn daarmee ook interessant voor grotere groepen. De nadruk ligt echter niet alleen op het toerisme, de natuurlijke omgeving biedt namelijk ook kansen voor zakelijke congressen, cursussen en vergaderingen. Parallel aan de ruimere groene setting, is ook bereikbaarheid en parkeren vaak gemakkelijker.

Tezamen biedt het aanbod in Nijmegen en omgeving dus voor ieder wat wils. Inzoomend op de structuur van de hotels zijn - niet geheel verassend- met name de grotere hotels onderdeel van (inter-)nationale hotelketens. De kleinere hotels zijn veelal meer in eigendom van particuliere eigenaren. 3.2.2 Classificatie Onder de hotelclassificatie worden hotels opgedeeld in klassen van 1 tot 5 sterren of geen sterren. Voorheen was er verplicht de Nederlandse Hotel Classificatie (NHC), maar met ingang van 2015 is dit overgedragen aan Koninklijke Horeca Nederland (KHN), welke per 1 januari 2017 de Europese hotelclassificatie heeft ingevoerd. Classificatie voor logiesverstrekkers is nu vrijwillig, waarmee de landelijke cijfers (CBS) sinds 2014 niet meer zijn gewijzigd. De huidige classificatie biedt immers geen compleet beeld meer van de opdeling in de gehele hotelmarkt. Op basis van dit onderzoek en de eigen opgave van hotels (tabel 3) blijkt dat het 3- en met name het 4-sterrensegment overheerst in het Nijmeegse hotelaanbod. Dit beeld verschilt niet van eerdere hotelonderzoeken. Het lagere segment is niet tot nauwelijks aanwezig en een groot deel van de hotels kent geen classificatie. Daarnaast zijn er in Nijmegen ook geen 5-sterren hotels, al hebben de hotels MANNA en Blue wel een soortgelijke insteek. Voor de omgeving van Nijmegen geldt een vergelijkbare verdeling.

Met als enig opvallend onderscheid dat de 3- en 4-sterrenhotels evenwichtiger verdeeld zijn, maar gezamenlijk eveneens overheersend zijn ten opzichte van de andere klassen.

1

Een hotel dat uitsluitend logies biedt, wel of niet met ontbijt en dat geen restaurant heeft.

7

Tabel 3: Classificatie van hotels in procentueel aandeel per klasse in Nijmegen en Omgeving. Sterrenclassificatie % Nijmegen % Omgeving % Landelijk (2014) 1* 0% 2% 2% 2* 3% 3% 5% 3* 19% 44% 28% 4* 70% 50% 43% 5* 0% 0% 4% Geen classificatie 8% 2% 17% Totaal 100% 100% 100% Bron: eigen opgave hotels en deskresearch - landelijke cijfers afkomstig van CBS 3.2.3 Spreiding Het overgrote deel van de hotels in Nijmegen bevindt zich ook daadwerkelijk in of rondom het stadscentrum van Nijmegen, zoals zichtbaar in figuur 1. Uitzonderingen van grote hotels die zich elders bevinden, zijn het Bastion Hotel, Sanadome en Van der Valk Nijmegen-Lent. Voor de omgeving geldt dat het merendeel van de hotels (12 van de 24) is gelegen in de gemeente Berg en dal, te weten in Berg en Dal zelf, Beek-Ubbergen, Heilig Landstichting, Groesbeek en Millingen aan de Rijn. De overige 12 hotels zijn gesitueerd in Ewijk, Cuijk, Haps, Molenhoek, Mook, Elst, Ooij, Wijchen en Niftrik. Hiermee ligt een groot deel van de hotels in de omgeving, ten zuidoosten van Nijmegen. Figuur 1: Ligging hotels in onderzoeksgebied Nijmegen en omgeving

Bron: basiskaart PDOK Open Topo achtergrondkaart 3.2.4 Bedrijfsgrootte en schaal De hotelmarkt kent op nationale schaal grote verschillen tussen steden onderling. Zo is de Amsterdamse hotelmarkt totaal niet te vergelijken met die van Nijmegen. Daarentegen zijn Amsterdam en Nijmegen ook op andere vlakken al heel verschillend. Beter is het daarom om de hotelsector te bekijken naast een aantal vergelijkbare steden. Bureau Onderzoek en Statistiek werkt sinds 2013 met een vaste set aan steden. Bij de keuze voor die set is gekeken naar drie criteria: wel of geen kennisstad, bevolkingsomvang en nabijheid. De set ziet er als volgt uit: zeven kennissteden

8

(studentensteden) met tussen de 120.000 en 230.000 inwoners (Eindhoven, Enschede, Groningen, Leiden, Maastricht, Nijmegen en Tilburg) en Arnhem (stad van vergelijkbare omvang nabij Nijmegen). Vergeleken met deze steden heeft Nijmegen relatief weinig hotelbedden, alleen Tilburg heeft er nog minder (zie tabel 4). Ook de capaciteit in bedden per 1000 inwoners in Nijmegen blijft flink achter ten opzichte van de vergelijkingssteden (Nijmegen zat in 2016 op 52% van de gemiddelde van de kennissteden) (zie figuur 2). Ondanks de uitbreiding en inhaalbeweging is de Nijmeegse hotelcapaciteit beneden het gemiddelde. Tabel 4: Vergelijking hotelsector Nijmegen met de vergelijkingssteden (2017) Stad Aantal Totaal Totaal Kamers per hotels kamers bedden 1.000 inwoners Arnhem 26 888 1.888 5,8 Eindhoven 25 2.133 4.204 9,5 Enschede 11 1.001 1.699 6,3 Groningen 29 1.362 2.700 6,8 Leiden 22 933 1.905 7,6 Maastricht 58 2.558 5.159 20,9 Nijmegen 22 624 1.244 3,6 Tilburg 12 448 925 2,1 Bron: HorecaDNA

Bedden per 1.000 inwoners 12,3 18,7 10,7 13,4 15,5 42,1 7,2 4,3

Figuur 2: Hotelcapaciteit Nijmegen (aantal bedden) en index bedden per 1000 inwoners (kennissteden=100), 1996-2016.

Bron: HoracaDNA in SWM 2017, gemeente Nijmegen

3.3 Nieuwe spelers op de markt: Bed & Breakfasts, Airbnb en boekingssites 3.3.1 Airbnb Naast de hierboven beschreven altijd al bestaande concurrentie tussen de hotels onderling, zijn er nieuwe ontwikkelingen op de markt. Eén ervan is het platform Airbnb, opgericht in 2008 en gevestigd

9

in San Francisco. Het platform kan het beste worden omschreven als een community-marktplaats waarop mensen van over de hele wereld accommodaties kunnen verhuren en boeken. Deze beide vraag- en aanbodgroepen worden dus middels het platform met elkaar in contact gebracht. Het is daarmee voor veel mensen een makkelijke manier op geld bij te verdienen met ruimte die men over heeft en deze te presenteren aan een groot publiek van reizigers. Door Airbnb wordt onderscheid gemaakt in drie soorten accommodaties: volledige woningen en appartementen, privékamers en gedeelde kamers (al dan niet met gemeenschappelijke ruimtes). Airbnb is daarmee tegenwoordig een niet te negeren speler in de overnachtingsbranche. Zo blijkt ook uit een door Airbnb zelf gepubliceerd rapport, genaamd: De Airbnb Community - Nederland, met data over het jaar 2016. Hierin wordt duidelijk wat de invloed van deze marktpartij is. Voor geheel Nederland geldt dat er in 2016 sprake was van 31.000 actieve verhuurders, die hun accommodaties per advertentie gemiddeld 28 nachten verhuurd hebben. De gemiddelde jaarlijkse inkomsten voor een verhuurder bedroeg daarmee €3.000,-. Aan de vraagkant was Airbnb in 2016 goed voor 1,4 miljoen gasten in Nederland, die gemiddeld 3,5 dagen zijn gebleven.

17% van deze gasten was afkomstig uit Nederland zelf (waarvan weer 16% afkomstig uit Amsterdam), 78% afkomstig uit Europa (vooral Duitsland en Frankrijk) en 13% kwam uit Noord-Amerika. Ingeschat wordt dat de gemiddelde Airbnb gast 38% van zijn of haar geld besteed bij lokale bedrijven in de buurten waar zij verblijven. De beweegredenen van deze gasten om via Airbnb hun overnachting te regelen zijn met name: het toegang hebben tot meer voorzieningen, de gunstige locaties van de aangeboden accommodaties en het ervaren van het lokale leven. Tot dusver werd Airbnb voornamelijk gelinkt aan de (budget) toeristische markt. Maar steeds meer geluiden wijzen ook naar een toenemende invloed van Airbnb in de zakelijke markt. Er zijn voorbeelden waar 70 tot 80% van de congresbezoekers een overnachtingsplaats boekt via Airbnb. Ook in de tot dusver profijtelijke zakelijke deelmarkt, kunnen de hotels dus op concurrentie rekenen. Aan de andere kant betekent dit ook dat voor grote congressen het opnamevermogen op piekmomenten groeit en de stad dus meer bezoekers aan kan. Airbnb in Nijmegen In 2009 startte Airbnb in Nederland.

Sinds die tijd is er een ontwikkeling gaande in de bezochte plaatsen Zo blijkt uit het rapport dat waar gasten eerst nog vooral met Airbnb reisden om de meest populaire steden te bezoeken, gasten nu steeds meer Airbnb gebruiken om naar plekken buiten de toeristische topsteden te gaan. Maar wat is de invloed van Airbnb in Nijmegen? Uit het aanbod op de website blijkt al snel dat er 300+ accommodaties worden aangeboden in geheel Nijmegen (maartseptember 2017). Precieze aantallen zijn niet te achterhalen, maar veronderstel dat 300 aanbieders, gemiddeld 2 bedden aanbieden. Dan kom je uit op een Airbnb aanbod van 600 bedden ten opzichte van de 1250 bedden die de Nijmeegse hotels aanbieden. Airbnb voorziet daarmee in een grote aanvulling op het aanbod. Een blik op de kaart maakt duidelijk dat dit aanbod verspreid is, maar een grote concentratie kent in en rond het centrum. Het grootste gedeelte van dit aanbod bestaat uit gehele woningen en privékamers. Gedeelde kamers worden niet tot nauwelijks aangeboden. De prijzen variëren van rond de € 15,- tot € 100,- per nacht voor zowel kamers als gehele woningen. Als gemiddelde prijs per nacht wordt €63,- aangegeven. Het gaat hier echter om een momentopname, aangezien het aanbod een dynamisch karakter kent. Denk aan de dagen rond grote evenementen, met in Nijmegen de vierdaagse als een goed voorbeeld. Maanden voor aanvang van de vierdaagse

10

zijn veel hotels in de verre omgeving van Nijmegen al volgeboekt. Voor veel Nijmegenaren is het dan gunstig en interessant om logeerplekken en onderkomens aan te bieden tijdens de vierdaagse week. Het aanbod ligt in die periode waarschijnlijk dus hoger. Een ander effect wat zichtbaar is geweest in Nijmegen, rond september 2016, was de zoektocht van studenten naar een kamer. Met de instroom van vele nieuwe studenten aan het begin van het collegejaar en een tekort aan kamers, werd gevlucht naar Airbnb voor tijdelijke onderdak. De bezettingsgraad was dus ook in die periode zeer hoog. Airbnb vormt daarmee ook in Nijmegen een aanvulling op de overnachtingsmogelijkheden. Effecten Door tussenkomst van deelplatforms neemt het aantal accommodaties de afgelopen jaren fors toe, met name dus ten tijde van evenementen en festivals. Met als mogelijk direct gevolg dat hotels de prijzen in die perioden moeten laten zakken. Omdat het internetplatform makkelijker kamers kan toevoegen, wordt de concurrentie met Airbnb als veel zwaarder gezien dan die met andere hotels. Daarnaast wordt de concurrentie met Airbnb door sommige partijen ook als oneerlijk bestempeld. Denk alleen al aan de regels, voorschriften en eisen (bijvoorbeeld wat betreft hygiëne en brandveiligheid) waar hotels aan dienen te voldoen en die nauwelijks bestaan voor de particuliere kamerverhuur.

Ook bestaan er moeilijkheden met het innen en controleren van de belastingen op tijdelijke verhuur (toeristenbelasting, inkomstenbelasting en BTW) en is het lastig om Airbnb enkel in de particuliere sfeer te handhaven en illegale hotels tegen te gaan. In het huidige Nijmegen zijn (behalve mogelijke concurrentie) nadelige effecten die uitgaan van platforms als Airbnb nog nauwelijks merkbaar, aangezien het nog plaatsvindt op een relatief kleine schaal. Kijkend naar Amsterdam en andere grote steden zijn de effecten van een ruim aanbod aan Airbnb accommodaties beter zichtbaar. Deze komen met name tot uiting in overlast voor de directe omgeving. Wanneer een kamer of woning voor een groot deel van het jaar wordt verhuurd aan toeristen bestaat er de kans op overlast voor omwonenden. Deze overlast kan zijn geluidsoverlast, rommel in de buurt en een toenemend gevoel van onveiligheid. De hinder wordt verergerd als meerdere woningen of kamers in een buurt verhuurd worden. Toeristen eigenen zich dan een straat toe, waardoor de eigenlijke inwoners zich minder thuis voelen en het daarmee een verslechtering betekent van de sociale cohesie en sociale controle in een wijk. Airbnb kan worden gezien als een invulling van de deeleconomie. Een economie waarin bezit een mindere betekenis heeft en mensen met elkaar delen.

Maar vormt het daarmee een aanvulling op de bestaande markt, of neemt het marktaandeel af van de traditionele partijen? Anders geformuleerd is de vraag, genereert Airbnb nieuwe bezoekersstromen of weerspiegelt het nieuwe consumentenvoorkeuren? Logisch is hierin dat de kamers die op Airbnb worden aangeboden sterker concurrerend zijn met hotels dan de volledige woningen en appartementen die worden aangeboden. Deze laatste zijn minder vergelijkbaar met een hotelkamer en wellicht interessanter voor groepen. Ook kan gesteld worden dat de aanbieders op Airbnb, de (toenemende) vraag naar overnachtingen, wellicht sneller verzilverd hebben, dus voordat de hotels dat hebben gedaan. De hotels hebben het toen bestaande gat in de hotelmarkt mogelijk niet snel genoeg opgevuld. Op weg naar de toekomst dient mede op deze vlakken de afweging gemaakt te worden in hoeverre particuliere toeristische kamerverhuur gereguleerd moet worden. Hotels geven aan gewend te zijn op te moeten boksen tegen concurrentie, maar wensen daarin wel eerlijke concurrentie. Naast een mogelijke meldingsplicht is handhaving dan net zo belangrijk.

11

Regelgeving In Amsterdam is men, begin 2017, gestart met het reguleren van de toestroom aan toeristen in Airbnb ’s. Vanuit de zorg voor een leefbaar Amsterdam en de bescherming van de woningvoorraad, is een aantal regels van kracht. Zo mag uitsluitend verhuur plaatsvinden door de hoofdbewoner, mag het uitsluitend gaan om incidentele verhuur, is toestemming vereist van de VvE of verhuurder, moet het gaan om een brandveilige woning, met een maximaal verhuur aan 4 personen, voor maximaal 60 dagen per jaar en mag er geen overlast zijn. Daarnaast kent Amsterdam een regeling met Airbnb ter inning van de toeristenbelasting. Amsterdam heeft hiermee een duidelijke richting gekozen in het kiezen tussen gastvrijheid, regulering en een eerlijk speelveld met hotels. Voor Nijmegen geldt dat er in 2014 schriftelijke raadsvragen zijn gesteld over particuliere vakantieverhuur van kamers en woningen. Destijds is op dit punt besloten, op basis van het voorgaande hotelonderzoek en de bestaande regelgeving, geen nadere regels op te stellen. Kijkend naar vergelijkbare steden, heeft Arnhem in haar Horecavisie 2017 gebruiksvoorwaarden voor Airbnb vastgesteld en ook Eindhoven, Maastricht en Leiden zijn hier mee bezig of zijn de opties aan het verkennen. Voor alle bovengenoemde gemeenten geldt de Amsterdamse regelgeving als voorbeeld.

Voor Enschede is niks te vinden over eventuele nadere regelgeving met betrekking tot Airbnb, enkel het innen van de toeristenbelasting staat daar onder de aandacht. Wat betreft Tilburg en Groningen zijn er nog geen plannen vindbaar. Beide gemeenten lijken, op dit moment, apart beleid voor Airbnbverhuur niet noodzakelijk te achten, maar wellicht dat deze prioritering richting de toekomst verandert. Op basis van de uitkomsten in dit onderzoek kan ook in Nijmegen opnieuw de afweging worden gemaakt met betrekking tot mogelijke regelgeving. 3.3.2 Bed & Breakfast De opkomst van de Bed & Breakfast sector is in het voorgaande hotelonderzoek reeds aan bod geweest. Onder een Bed & Breakfast wordt volgens de Nijmeegse richtlijn verstaan: een kleinschalige accommodatie voor logies en ontbijt met maximaal twee kamers en vier bedden. Een B&B is gevestigd in een woonhuis of bijhuis en wordt in de zuivere vorm gerund door de eigenaren van het betreffende huis. Als kleinschalige overnachtingaccommodatie wordt het tot de kleinschalige verblijfsrecreatie gerekend. Het verschilt per gemeente of binnen de woonvoorziening, bestemmingsplan technisch, een B&B is toegestaan. De sector heeft zich in de afgelopen tijd desondanks verder doorontwikkeld als aanvulling op de overnachtingsmogelijkheden in Nijmegen. Bed & Breakfasts zijn daarmee ook bedrijfsmatiger geworden dan vroeger.

In het hotelonderzoek 2008 was, op basis van de VVV-gids, sprake van 15 vermeldingen voor Bed & Breakfast. Via de website van VVV Rijk van Nijmegen, gefilterd op Nijmegen, worden nu 7 B&B’s gepresenteerd. Echter, bij een zoektocht op internet blijkt al snel dat het daadwerkelijke aanbod vele malen groter is. De stad Nijmegen telt al meer dan 50 Bed & Breakfast accommodaties. De prijzen van deze accommodaties variëren rond de €20,- tot €80,- voor één persoon per nacht. Hierin bestaat een grote verscheidenheid in de aangeboden kamers en de bijbehorende voorzieningen, waarmee verschillende doelgroepen bediend worden. Dit gaat zowel om toeristische- als zakelijke gasten. De B&B’s liggen verspreid over de stad, maar zijn geconcentreerd rond het centrum en in de richting van de Radboud Universiteit.

12

Bij een Bed & Breakfast stellen (particuliere) eigenaren een deel van hun woning beschikbaar aan gasten om wat extra geld bij te verdienen. Deze vorm wordt daarmee gekenmerkt door kleinschalig aanbod van comfort en privacy. De voordelen van het concept zijn daarmee nog steeds het unieke aanbod, de ligging, de prijs en vaak ook de authenticiteit en persoonlijke aandacht. De persoonlijke inslag van een B&B maakt net als bij Airbnb dat de gastgevers veel weten over de stad en het stadsleven. Deze kennis en ervaring kunnen zij wanneer gewenst overbrengen op de gast. Specifieke cijfers over beide overnachtingsopties zijn moeilijk te verkrijgen. Gesteld kan worden dat beide overnachtingsmogelijkheden in de eerste instantie de onderkant van de markt bedienden (prijs, kleinschaligheid, persoonlijke sfeer). Dit lagere segment aanbod is er nu nog steeds, maar recentelijk bestaat er ook steeds meer een toevoeging van duurder en luxer aanbod. Airbnb en B&B’s zijn daarmee niet enkel een optie voor goedkoop overnachten, maar kennen een gevarieerd aanbod. 3.3.3 Boekingssites Tijdens een zoektocht naar een hotel op internet, blijkt al snel de betekenis van de vele verschillende boekingssites. Niet alleen in het straatbeeld maar ook in de onlinewereld zijn hotels er bij gebaat op te vallen. Hotels worden vandaag de dag vaak geboekt op basis van hun onlinepresentatie en beoordelingen.

De distributiekanalen van hotelboekingen veranderen, zo bleek ook uit de KPMG Hospitality benchmark 2014. Veilingsites en online reisbureaus (Online Travel Agencies) winnen het aan terrein ten opzichte van het middels direct contact binnenlopen bij hotels, de eigen websites en reserveringssystemen van hotels en de fysieke reisbureaus en touroperators. Daarnaast is een belangrijke rol weggelegd voor sociale media, vergelijkingssites en mobiele applicaties. Deze toenemende invloed van andere distributiekanalen, brengt de nodige veranderingen in de hotelmarkt teweeg. Hoteliers worden in toenemende mate afhankelijk van bezoekers via externe kanalen. Het door boekingssites bieden van overzicht in het beschikbare aanbod, maakt dat er sprake is van scherpe prijzen en hoge provisies en daarmee onder druk staande marges. Daartegenover hebben kleinere hotels potentieel een veel groter bereik dan ze kunnen behalen met een eigen website en is het ook voor grotere hotels gunstig dat boekingswebsites je advertenties in vele talen wereldwijd beschikbaar maken. Al met al is er in de hotelmarkt dus sprake van een toenemende invloed van nieuwe spelers op de markt, in de vorm van de particulieren (Airbnb & kleine B&B’s) en de tussenpersonen zoals boekingswebsites.

13

4. De vraag naar hotelaccommodaties 4.1 Overnachtingen op de Nijmeegse hotelmarkt 4.1.1 Ontwikkeling aantal overnachtingen Het aantal overnachtingen op de Nijmeegse hotelmarkt kent, net als in het vorige onderzoek, een duidelijk stijgende lijn. In het vorige onderzoek werd gekeken naar het cijfer uit 2006, met ruim 150.000 overnachtingen. Anno nu gaat het om zo’n 200.000 overnachtingen (tabel 5). Hiermee zien we, in de afgelopen 10 jaar, een groei van 32%. Daarmee bedraagt de gemiddelde jaarlijkse groei van het aantal overnachtingen 3%. Zoals zichtbaar in figuur 3, was er vanaf 2008 een terugval als gevolg van de economische recessie. Vanaf 2011 heeft de hotelmarkt zich echter weer herpakt en is een duidelijk opgaande trend ingezet. Tabel 5: Aantal overnachtingen Figuur 3: Aantal hotelovernachtingen in Nijmegen in Nijmeegse hotels in de in de periode 1999-2016 periode 2006-2016 Jaar Totaal hotelovernachtingen 2006 151.980 2007 154.813 2008 145.256 2009 138.559 2010 138.873 2011 141.002 2012 142.832 2013 151.684 2014 161.510 2015 176.518 2016 200.510 Bron: opgave toeristenbelasting, gemeente Nijmegen 4.1.2 Bezettingsgraad en kamerprijs Aangezien niet voor ieder hotel de bedbezettingsgraden bekend zijn, wordt deze indicator zo goed mogelijk benaderd.

Aan de hand van de overnachtingscijfers, op basis van de toeristenbelasting, is voor de Nijmeegse hotels een bezettingsgraad van circa 45% berekend. Dit is iets lager dan het landelijke percentage voor hotels en pensions van 48%2 in 2016. Op basis van de enquête kan enkel toegevoegd worden dat de bezettingsgraden van de hotels onderling, zeer uiteenlopend zijn. Wat betreft de kamerprijzen varieert het aanbod tweepersoonskamers van €50,- tot €270,-3 voor de duurste accommodatie. Naar eigen opgave van de (deelnemende) Nijmeegse hotels bedraagt de gemiddelde kamerprijs €120,-.

2

Cijfer afkomstig van CBS Statline, berekening gemiddelde landelijke bezettingsgraad van het jaar 2016 in hotels/pensions/jeugdaccommodaties. 3 Volgens opgave rack-rate 2-persoonskamer door hotels.

14

4.1.3 Marktverdeling in Nijmegen Vanaf 1996 is het relatieve aandeel van de toeristische markt flink aan het groeien ten opzichte van de zakelijke markt. Ook sinds het vorige hotelonderzoek heeft de toeristische markt aan ruimte gewonnen (tabel 6). Het is echter nog steeds de zakelijke markt die in Nijmegen (net iets) groter is. Ondanks dat het relatieve aandeel zakelijke overnachtingen is afgenomen sinds 2006, is er in absolute zin een stijging van 19.000 overnachtingen in die sfeer. Voor het toeristische vraagsegment blijkt een absolute stijging van 29.000 overnachtingen sinds 2006 (figuur 4). Voor het zakelijke segment is er daarmee een marktaandeel van 106.000 overnachtingen, waarvan 90.000 voor rekening van individuele overnachtingen en 16.000 voor de congresmarkt. De toeristische markt in Nijmegen beslaat 94.000 overnachtingen in totaal. Wanneer we ook de hotels in de omgeving erbij betrekken, blijkt een toenemend belang van het toeristisch marktsegment boven de zakelijke markt (tabel 6). Kijkend naar enkel de omliggende hotels is er een verdeling van circa 65% toeristisch en 35% zakelijk. Deze verdeling is verklaarbaar doordat de omliggende hotels veelal gelegen zijn in een groene omgeving. In de stad is nabijheid van het zakelijke bezoekdoel waarschijnlijk belangrijk in de hotelkeuze.

Buiten de stad heeft de groene setting wellicht een grotere aantrekkingskracht op de toeristische bezoeker. Maar natuurlijk is er ook vanuit de zakelijke kant interesse om te brainstormen in de natuur.

Tabel 6: Marktaandeel zakelijke-, congres-, en toeristische markt in Nijmegen (en omgeving) 2017 Hotels Nijmegen 1990 1996 2006 2017 Hotels en omgeving samen Nijmegen 57% waarvan 12% 53% waarvan 8% 45% waarvan 6% Zakelijk 63% 75% congresmarkt congresmarkt congresmarkt Toeristisch 37% 25% 43% 47% 55% Bron: voorgaande jaren afkomstig uit hotelonderzoek 2008, 2017 op basis van enquête

Figuur 4: Ontwikkeling van het absolute aantal overnachtingen 2006-2016 in Nijmegen

Bron: gebaseerd op opgave toeristenbelasting, gemeente Nijmegen en enquête

15

4.2 Zakelijke markt Het functioneren van het zakelijke segment en de bestaande economische situatie zijn sterk met elkaar verbonden. In economisch goede tijden gaat het goed met de zakelijke markt en dus ook met de hotelsector. Met een moeilijke periode achter de rug, pakt de sector nu de draad weer op. De puur zakelijke markt, exclusief congresgangers, heeft 90.000 overnachtingen gegenereerd in Nijmegen in 2016. Bestaande hotels krijgen daarmee de kans er weer bovenop te komen. Nijmegen heeft een gunstige ligging en er zijn een groot aantal interessante bedrijven gevestigd in en om de stad. Er zijn verschillende grote werkgevers in de stad. Denk aan NXP Semiconductors op industrieel gebied en Royal Haskoning DHV in de zakelijke dienstverlening. De grootse werkgever is echter de onderwijs- en gezondheidssector met onder andere Radboud Universiteit Nijmegen, Hogeschool Arnhem-Nijmegen en de ziekenhuizen. Dit onderwijs- en gezondheidscluster is met zo’n 43.000 banen goed voor 44% van de werkgelegenheid in de stad. Dergelijke bedrijvigheid in Nijmegen in combinatie met een positief ondernemersklimaat, bieden kansen voor het behouden en binnenhalen van andere (grote) bedrijven. Bedrijvigheid genereert immers ook hotelovernachtingen, al dan niet in combinatie met congressen.

De focus ligt daarbij op bedrijven passend bij de profielen van de Novio Tech Campus, Health Valley of Nijmegen kennisstad. Vanuit de zakelijke markt zijn de mogelijke eisen ten aanzien van hotels, verschillend per bedrijf. Meer genoemde voorkeuren zijn een all-in-one locatie met faciliteiten van deze tijd: vergaderen en overnachten op één locatie, redelijke prijzen, voldoende parkeergelegenheid en een moderne uitstraling. Veel van de hotels in dit onderzoek hebben zowel de zakelijke- als de toeristische gast als doelgroep. Daarmee hanteren zij de traditionele verdeling, met doordeweeks voornamelijk zakelijke gasten en richting het weekend de toerist. Ook de buitenlandse bezoeker, met over het algemeen meer bestedingen, is daarin heel belangrijk. Internationale gasten zijn daarbij niet zo onder de indruk van de afstanden die hier afgelegd moeten worden. Het is vooral de Nederlandse afstandsperceptie die afstandsgevoeliger is. Daarmee kan het zakelijke verzorgingsgebied groter bekeken worden en kan ook samengewerkt worden met de omgeving, zoals bij het Velocity-congres. Een aantal hoteliers ziet/merkt dat er zakelijk hotelaanbod is bijgekomen, waardoor de vraag ook onder meer hotels is verdeeld. Desondanks is het merendeel positief gestemd over de toekomst, aangezien de zakelijke markt als stabiel of groeiend wordt benoemd.

53% van de hotels in dit onderzoek heeft zakelijke contracten met bedrijven lopen. Gemiddeld gaat het dan, bij de betreffende hotels, om een kleine 40% van de totale overnachtingen die plaatsvinden op basis van een contract.

4.3 Congresmarkt Traditioneel gezien vormen de zakelijke en de toeristische markt samen, de twee onderdelen van de hotelmarkt. De congresmarkt wordt nu echter behandeld als een losstaand onderdeel, maar behoort dus in feite tot de zakelijke markt. De congresmarkt in Nijmegen stond, in 2016, garant voor zo’n 16.000 hotelovernachtingen. Congresactiviteiten vallen onder de afkorting MICE (Meetings, Incentives, Conventions en Exhibitions). Binnen het zakelijke toerisme zijn er dus vergaderingen, belonings- en motivatiereizen, congressen en beurzen, die ook in combinaties plaatsvinden. Hotels

16

zijn belangrijke spelers in deze activiteiten aangezien zij bijvoorbeeld vergader- en congresfaciliteiten aanbieden en een slaapplaats bieden aan beursbezoekers. In het onderzoek van ZKA, in opdracht van RBTKAN, uit 2017 wordt geconcludeerd dat Nijmegen beschikt over 10 accommodaties voor (semi-) zakelijke bijeenkomsten, met in totaal 49 zalen en circa 6.500 stoelen. Het gehele Rijk van Nijmegen beschikt, volgens het rapport, over 30 accommodaties met 148 zalen en circa 12.500 stoelen. In de voorgaande hotelonderzoeken werd geconcludeerd dat er veel kleine accommodaties zijn, maar een grote ontbreekt. Dit is lastig bij de organisatie van meerdaagse externe bijeenkomsten. Tot 250 deelnemers waren er in Nijmegen prima mogelijkheden, maar daarboven werd het lastiger. Op dit moment zijn er op dit vlak zeker verbeteringen te zien. Er zijn verschillende congresfaciliteiten toegevoegd. Denk aan het van der Valk Hotel Nijmegen-Lent met 12 nieuwe zalen en een maximale congrescapaciteit van 450 personen en het Sanadome dat de zaalfaciliteiten gaat verbouwen en uitbreiden. Een andere grote toevoeging, in dit geval zonder overnachtingsmogelijkheid, is het Cinemec met 8 zalen en een congrescapaciteit van zo’n 2.000 mensen (grootste zaal voor 700). Met de uitbreiding kan gesteld worden dat het huidige aanbod op een goed niveau is.

Het is niet meer, per definitie, noodzakelijk om uit te wijken naar andere steden. Dat wat bedrijven of instellingen willen organiseren, kan nu ook gewoon in Nijmegen plaatsvinden. De Nijmeegse stedelijke congresfaciliteiten zijn daarmee ook meer in evenwicht met het aanwezige hotelaanbod. De congresmarkt genereert immers ook overnachtingen. Daar waar (meerdaagse) congressen georganiseerd worden met 400 gasten, moeten ook circa 400 gasten ondergebracht worden. Nijmegen beschikt hiervoor niet over één hotel waar dat mogelijk is. Gasten moeten daarmee verspreid worden over meerdere hotels, wat ook spin-off betekent voor andere hotels. Daarnaast is er, zoals eerder vermeld, de toenemende inbreng van Airbnb in de zakelijke branche. Congresbezoekers vinden steeds vaker een overnachtingsplaats bij een particuliere aanbieder. In tabel 7 en 8 is een overzicht gegeven van de congresaccommodaties met en zonder overnachtingsmogelijkheid. Vanuit de enquête blijkt dat 47% van de hotels in dit onderzoek beschikt over zaalfaciliteiten voor (meerdaagse) congressen, variërend van maximaal 24 tot 750 gasten. 67% van de hotels brengt (ook) congresgangers onder die elders congresseren. Dit duidt dus op de genoemde spin-off voor hotels.

Als plaatsen waar congressen plaatsvinden noemen de hoteliers: Radboud Universiteit, Sanadome, Vereeniging, Lindenberg, Van der Valk, Ebben Inspyrium, LUX en Cinemec. Over de toekomstverwachtingen voor de congresmarkt, zijn de hoteliers verdeeld. De hoop is er dat er in de toekomst meer congressen georganiseerd gaan worden in Nijmegen of de directe omgeving. Om het aantal congressen te doen stijgen in de toekomst, is promotie belangrijk. Voor de locaties op zich gaat het met name om een goede ligging en bereikbaarheid. Denk hierbij aan een optimale verbinding ook met het openbaar vervoer en de aanwezigheid van voldoende parkeerplaatsen. Daarnaast zijn verschillende partijen al druk bezig met het beter positioneren van de regio als locatie voor congressen. De marketing en promotie van de regio Arnhem-Nijmegen wordt verzorgd door Convention Bureau Gelderland. Het Convention Bureau is onderdeel van RBT KAN. Bij deze profilering is Nijmegen het hart van de regio Health Valley, een netwerk dat technologische innovaties in de gezondheidszorg stimuleert. De gemeente is daarnaast ook actief op het gebied van duurzaamheid en innovatie, denk aan Green Capital en Velocity. Het Velocity-congres is een

17

voorbeeld van een groot congres georganiseerd in samenwerking met Arnhem. Velocity is het grootste Internationale Fietscongres van de wereld met deelnemers uit meer dan 80 landen. Voor dit congres moesten zo’n 1500 gasten worden ondergebracht. De congresfaciliteiten hebben plaatsgevonden in het Nijmeegse stadscentrum en dan voornamelijk in de Vereeniging en de schouwburg, waar aanvullend nog tenten zijn opgezet. De Villa is ook gebruikt voor workshops, evenals eenmalig een aantal ruimtes van de Rabobank als overloop. Met Velo-City heeft men laten zien dat het mogelijk is, Nijmegen heeft in principe voldoende congres en kamercapaciteit. In die zin dat het bij elkaar opgeteld voldoende is. Het aanbieden van veel congrescapaciteit op één locatie, is nog een mogelijkheid voor de toekomst. Tabel 7: Congresaccommodaties met overnachtingsmogelijkheid in Nijmegen en omgeving Aantal Maximale Aantal hotelkamers Accommodaties zalen congrescapaciteit (incl.

suites) Nijmegen Amrâth Hotel Belvoir 5 300 78 Hotel Mercure Nijmegen Centre* 0 0 112 Sanadome Hotel & Spa Nijmegen 9 220 106 Van der Valk Hotel Nijmegen-Lent 12 450 116 Omgeving Fletcher Hotel Restaurant Erica 8 525 60 Slot Doddendael 6 600 3 Hampshire Hotel - Holthurnsche Hof 17 850 57 Fletcher Hotel de Gelderse Poort 2 150 43 Center Parcs Het Heijderbos 8 500 800 Fletcher Parkhotel Val Monte 12 350 126 Herberg Restaurant ’t Zwaantje 1 150 4 Hotel Restaurant Zalen Hoogeerd 4 300 39 Van der Valk Hotel Cuijk-Nijmegen 13 500 150 Hotel Restaurant Konbanwa 2 60 17 Van der Valk Hotel Molenhoek-Nijmegen 5 200 56 Bron: Convention Bureau Gelderland en deskresearch *flexwerken & zakelijke afspraak Tabel 8: Congresaccommodaties zonder overnachtingsmogelijkheid in Nijmegen Nijmegen Aantal zalen Maximale congres-/vergadercapaciteit Accommodaties Belvédère 3 120 Cinemec - Nijmegen 8 2.000 De Villa 13 250 Fort Lent 20 300 Lindenberg, Huis voor de kunsten 11 350 Stadsschouwburg Nijmegen & 8 1.450 Concertgebouw de Vereeniging Stevenskerk 5 1.000 Villa Klein Heumen 8 120 Het Goffertstadion 8 950 Het Witte Huis 3 250 Afrikamuseum 2 450

18

Kolpinghuis 8 LUX 9 Museum het Valkhof 2 Bron: Convention Bureau Gelderland en deskresearch

250 1.000 100

4.4 Toeristische markt Naast innovatieve kennisstad, staat op toeristisch vlak Nijmegen bekend als de oudste stad van Nederland. Met een bruisende binnenstad vol leuke horeca, cultuur, winkels en evenementen is er een levendige en gezellige sfeer. Uniek is de ligging van het centrum binnen een natuurlijke omgeving. Denk aan de ontwikkelingen rondom de rivier en de bosrijke en heuvelachtige omgeving die zich prima leent voor recreatie, wandelen en/of andere sportieve activiteiten. Ook de verbinding met het Honigterrein maakt Nijmegen nog interessanter. Het DNA van Nijmegen wordt gevormd door de historie, de romeinen, WO2, de Vierdaagse, de rivier en de sfeer van een zuidelijke studentenstad. Nijmegen spreekt mensen aan, en dat blijkt ook wel uit de toenemende hotelvraag. In 2016 waren er in totaal 94.000 toeristische overnachtingen. Op de toeristische markt is sprake van verblijfstoerisme en dagjesmensen. Voor de hotelmarkt is natuurlijk met name die eerste groep van belang. Er bestaan geluiden dat het Nijmegen ontbreekt aan goede dag-attracties. Maar zoals de naam al zegt leveren dergelijke attracties in principe geen extra overnachtingen op. Nijmegen staat nu vooral bekend op het gebied van fietsen, wandelen, stedentrips en evenementen. Voor de hotels draait het om het verblijfstoerisme of de kans om dagtoeristen langer vast te houden.

Denk aan een tweedaags bezoek, met een dagje stad en een dagje omgeving. Ook evenementen en concerten hebben een zeer sterke bijdrage aan het genereren van hotelovernachtingen. In het onderzoek van ZKA, in opdracht van RBTKAN, uit 2017 wordt voor Nijmegen gesproken over 4 attracties, 6 musea en bezienswaardigheden en 6 evenementen. Nijmegen ligt, volgens het onderzoek, wat betreft de economische totale impact van toerisme en recreatie op de tweede plaats na Arnhem. Nijmegen doet het met name goed in de categorieën evenementen en rondvaart. De deelregio het Rijk van Nijmegen staat op een derde plaats met een ruim aanbod aan campings, losstaande vakantiehuizen en bungalowparken en de regio doet het goed op het gebied van route gebonden recreatie en recreatief winkelen. De stad wordt bezocht door diverse doelgroepen van verschillende leeftijden, met ieder eigen interesses. Richting de toekomst ligt de focus van de gemeente Nijmegen, op vier doelgroepen in het bijzonder: studenten, work & have fun, fifty & fit en de actieve ouderen. Deze doelgroepen hebben al interesse voor de stad en Nijmegen heeft er ook het aanbod voor, maar er is zeker nog groeipotentie. Zoals zichtbaar in tabel 9 ligt het zwaartepunt van toeristische hotelgasten in Nijmegen bij de leeftijdsgroep van 30 t/m 55 jaar, met 56%. Kijkend naar de omgeving zien we een duidelijk andere verdeling.

Hier is het aandeel 30 t/m 55 jaar (46%) en ouder dan 55 jaar (41%), ongeveer gelijkmatig verdeeld. Daarmee valt de meer natuurlijke omgeving beter in de smaak van de (relatief) oudere toerist. Deze onderverdeling is redelijk vergelijkbaar met het voorgaande hotelonderzoek. Vanuit de herkomst van de toeristische gast is er nauwelijks onderscheid tussen Nijmegen en de omgeving. Zowel in de stad als in de omgeving is circa 30% van de toeristen in de hotels afkomstig uit het buitenland (tabel 10). Deze groep wordt, volgens het RBTKAN, gevormd door een top 3 van Duitsers, Belgen en Britten. Dit laatste met name door het verhaal van Nijmegen omtrent de Tweede Wereldoorlog en de nabije afstand van Airport Weeze. 70% van de toeristische hotelgasten is

19

daarmee afkomstig uit Nederland zelf en in het bijzonder uit Zuid-Holland, Brabant, Noord-Limburg en Utrecht. De grootste verandering, in vergelijking met 2008, wordt gevormd door het aandeel toeristen dat via een georganiseerde reis in de hotels overnacht. Kwam 10 jaar geleden nog 17% van de toeristen via een georganiseerde reis, nu is dat nog maar 4%. 96% van de toeristische hotelgasten komt dus op individuele basis. Wat betreft de buitenlandse toerist, heeft de low-cost vliegmarkt het dus duidelijk gewonnen van de touringcars. In de boekingsmethode die door beide groepen toeristen wordt gebruikt, is een duidelijke online-invloed zichtbaar (tabel 11). De hotels in Nijmegen en omgeving werven gemiddeld 55% van hun toeristische gasten via een online reisbureau of boekingssite. Dit bewijst de reeds beschreven toenemende invloed van boekingswebsites. Een derdedeel van de boekingen (33%) verloopt nog via de eigen websites van de hotels. Over de toeristische markt zijn de hoteliers iets eensgezinder in hun toekomstverwachting. Verwacht wordt namelijk door het overgrote deel, dat de overnachtingen in dit segment zullen toenemen. Dit door een te verwachten toename van senioren en het werk dat wordt verricht om Nijmegen aantrekkelijk te maken en op de kaart te zetten.

Tabel 9: Leeftijd van toeristische hotelgasten in Nijmegen en omgeving vergeleken Leeftijdscategorie Nijmegen Omgeving Jonger dan 30 jaar 17% 13% 30 t/m 55 jaar 56% 46% Ouder dan 55 jaar 27% 41% Bron: eigen opgave hotels Tabel 10: Herkomst van toeristische gasten in hotels in Nijmegen en omgeving vergeleken Nijmegen Omgeving Binnenlands 71% 72% Buitenlands 29% 28% Bron: eigen opgave hotels Tabel 11: Verdeling wervingskanalen voor de toeristische gast in Nijmegen en omgeving Wervingskanaal Percentage Doormiddel van binnenlopen 4% Eigen website 33% Online reisbureaus/boekingssites 55% Touroperators/reisbureaus 2% Veilingsites 2% Overig 4% Bron: eigen opgave hotels

20

5. Een beoordeling van de Nijmeegse hotelsector 5.1 Structuur van de hotelsector 5.1.1 Segmenten, spreiding en schaal In hoofdstuk 3 zijn de segmentering, spreiding en schaal van de Nijmeegse hotelmarkt reeds aan bod geweest. Ondanks de gemaakte inhaalbeweging en duidelijke uitbreiding, is de Nijmeegse hotelsector nog steeds relatief klein ten opzichte van vergelijkbare steden. Ook de gemiddelde bedrijfsgrootte is tamelijk beperkt. Vergeleken met het voorgaande onderzoek is deze gemiddelde omvang zelfs gekrompen. Dit benadrukt het kenmerkende kleinschalige hotelaanbod in Nijmegen. Weliswaar domineren de grotere 3- en 4-sterrenhotels het kameraanbod, maar daartegenover staat ook een groot aanbod van kleinere hotels. De Nijmeegse hotelsector is daarmee zeker niet uniform, maar kent juist veel diversiteit en variatie. Samenvattend overzicht hotelmarkt Nijmegen 2006 en 2016/2017 2006, hotels in de gemeente Nijmegen 2016/2017, hotels in de gemeente Nijmegen Bedrijven 10 Bedrijven 23 Kamers 414 Kamers 666 Bedden 819 Bedden 1.245 Overnachtingen Gemiddelde bedrijfsgrootte

152.000 82 bedden

Overnachtingen Gemiddelde bedrijfsgrootte

200.510 54 bedden

5.1.2 Werkgelegenheid De hotelsector levert ook een zekere bijdrage aan de werkgelegenheid in Nijmegen. Volgens cijfers bij horecaDNA bedroeg in 2012 het aantal werknemers op de loonlijst van de hotelsector in de gemeente Nijmegen, 500 personen. In vergelijking met 2006, waren dit nog maar 376 personen. In deze cijfers gaat het puur om de directe werkgelegenheid in de hotels zelf. Aanvullend is er ook nog werkgelegenheid van toeleveranciers en dienstverleners. Dat de toeristische en recreatieve sector belangrijk zijn voor Nijmegen, blijkt uit de bijbehorende cijfers. Afhankelijk van de gekozen definitie werken er naar schatting 6.000 tot 7.500 mensen in dergelijke activiteiten. Dit zijn meer werknemers dan in dan de bouw, de overheid of het vervoer. De ontwikkeling van de werkgelegenheid in deze sector is zichtbaar in figuur 5.

21

Figuur 5: Banen in toerisme en recreatie, volgens definitie LISA

Bron: PWE-Gelderland 2016 in SWM 2017, gemeente Nijmegen

5.2 Hotelsector als faciliteit in de stedelijke economie 5.2.1 Individueel zakelijke markt De hotelsector is behalve een economische activiteit op zichzelf ook een faciliteit binnen de stedelijke economie, een middel om andere doelen te bereiken. Zo leveren de hotels niet alleen directe en indirecte werkgelegenheid op, maar versterken zij ook het vestigingsklimaat, de levendigheid van de stad en de aantrekkingskracht voor toeristen. De vraag is dan ook in hoeverre de Nijmeegse hotelsector voldoet aan de behoeftes van, in dit geval, de individueel zakelijke markt. In het vorige hoofdstuk is de hotelvraag vanuit de zakelijke markt bekeken. Opgemerkt is toen dat de eisen ten aanzien van de hotels liggen in vooral functionaliteit, compleetheid, betaalbaarheid, bereikbaarheid en de beschikbaarheid over hedendaagse faciliteiten. Dit past bij het moderne vergaderen, zonder vaste vergaderopstellingen. Er moeten dan mogelijkheden geboden worden voor een losse en creatieve sfeer, door bijvoorbeeld naar buiten te kunnen. Een voorbeeld is een boerderij als vergaderlocatie, zoals er al meer bestaan in onder meer Limburg en Brabant. De wensen aan de locatie, verschillen daarbij wel tussen zakelijke en niet-zakelijke bijeenkomsten. Voor trainingen zijn er andere eisen dan voor meerdaagse vergaderingen, losse overnachtingen of klantenbezoeken.

Bedrijven hebben de voorkeur hun gasten, ook grotere groepen, in één hotel onder te brengen in plaats van verspreid over meerdere hotels. Dergelijke aanvragen voor grotere (congres)groepen voor één nacht, leveren voor hotels dan weer een dilemma op. Dit aangezien je dan met één nacht, de rest van de week je kamers blokkeert voor andere (vaste) gasten die langer zouden willen blijven. Op deze manier is het dus niet altijd interessant voor hotels om grote groepen onder te brengen. Problemen die dan mogelijk gezien worden door bedrijven of instellingen zijn dat het aanbod te versnipperd is, niet internationaal genoeg is of niet (meer) voldoet aan de hoge eisen. Zij kunnen daardoor het aanbod, dat wel voldoet aan de eisen, als te beperkt ervaren. Hierdoor wordt dan

22

uitgeweken naar andere steden, waar bijvoorbeeld andere vestigingen van het bedrijf gevestigd zijn. De Nijmeegse hotelsector heeft hier geen baat bij. De komst van van der Valk wordt dan ook door veel andere hotels als een positieve ontwikkeling gezien, omdat er zo een grote en complete aanbieder is toegevoegd, die de zakelijke hotelmarkt versterkt. In de individueel zakelijke markt is er immers ook echt vraag naar hotelkamers. Waar congresbezoekers steeds vaker een slaapplaats vinden via Airbnb, is er vanuit de geraadpleegde bedrijven geen interesse in het onderbrengen van hun zakelijke contacten in een B&B of Airbnb. Dit is enigszins logisch aangezien het bedrijf de verantwoordelijkheid heeft de gast goed onder te brengen en er kwaliteit gewaarborgd dient te zijn. Een bedrijf heeft een zeker imago hoog te houden. Dit is een belangrijk verschil met de behoeftes die bestaan in de congresmarkt. 5.2.2 Congresmarkt Zoals al eerder aangehaald, wordt er door verschillende partijen hard gewerkt aan het beter positioneren van de regio als congreslocatie. Een eerste stap hierin is een duidelijke profilering naar buiten toe, op de sterke punten van de regio. Voor Nijmegen zijn dit met name de activiteiten op het gebied van Health Valley, duurzaamheid en innovatie.

Met het positioneren van een sterk cluster, wordt het interessanter voor partijen om op deze thema’s congressen of bijeenkomsten te organiseren. De regio heeft daarmee in principe potentie genoeg. Belangrijk is dat er een gezamenlijke positionering plaatsvindt, die breed gedragen wordt. Naast het enkel afwachten tot congressen zich aandienen kan men ook richting potentiële congressen acteren om deze binnen te halen. Bekeken wordt welke activiteiten vanuit welke actoren ontplooid kunnen gaan worden, om de regio als congreslocatie op de kaart te zetten. Een mogelijkheid die in het onderzoek naar voren is gekomen, is het aanstellen van een professional congress organiser (PCO). Een PCO is idealiter niet afkomstig van een overheidsorganisatie en werkt in principe zelfstandig. Door het aanstellen van een PCO is er een vast aanspreekpunt en is er iemand die goed weet wat er allemaal komt kijken bij het organiseren van een congres. Een deel van deze werkzaamheden wordt nu al waargenomen door het Convention Bureau. Wanneer de weg naar een congres eenvoudiger wordt gemaakt kan wellicht ook het aantal congressen verhoogd worden. Ook is het dan haalbaarder om (meer) internationale congressen naar Nijmegen te halen. In economisch slechte tijden wordt in deze markt al snel bezuinigd op de duur van het congres. Meerdaagse congressen veranderen dan in eendaagse congressen.