NachtvisieNijmegen (Gewijzigd na aangenomen amendement)

Nachtvisie Nijmegen

2024

Samen maken we de nachtcultuur

nijmegen.nl

1

Inhoud 1.

Inleiding

06.

2.

Proces nachtvisie

12.

3.

Nachtcultuur

14.

4.

Aandachtspunten

26.

5.

Uitvoering

48.

6.

Colofon

58.

7.

Bijlagen

60.

2

3

4

5

1. Inleiding In de afgelopen jaren heeft de nachtcultuur een steeds grotere plek ingenomen in ons collectieve bewustzijn. De nachtcultuur bestaat al lange tijd, maar de waarde ervan werd pas voor een breder publiek zichtbaar toen de aanwezigheid ervan in gevaar kwam tijdens de Coronaperiode. Plekken van de nachtcultuur gingen op slot en bleven lang gesloten, ook toen andere dag/avondplekken weer open waren. Het belang, maar ook de kwetsbaarheid van nachtcultuur kwam toen goed in beeld. Nachtcultuur (in Nijmegen en daarbuiten) is van oudsher een vrij autonoom deel van de cultuursector: Binnen de nachtcultuur regelen mensen het zelf, tot nu toe veelal zonder overheidsbemoeienis. Dit maakt de sector sterk, maar ook kwetsbaar als ontwikkeling en uitvoering niet zo vanzelfsprekend zijn. Daar is nu sprake van, o.a. door gebrek aan ruimte om te kunnen experimenteren en te ontwikkelen. Ook de financiële haalbaarheid van nachtcultuur is in het geding. De nachtcultuur en het ecosysteem er om heen heeft ondersteuning nodig van de gemeente. Naast Corona legde ook de actie van Nachtcult in november 2022 in Nijmegen de aandacht op de kwetsbaarheid van (locaties in) de nachtcultuur. Om de nachtcultuur te behouden en te beschermen kwam vanuit de stad de vraag om een Nachtvisie. Deze vraag heeft een plek gekregen in het coalitieakkoord Ons Nijmegen. Stad van Iedereen 2023-2026.

Het ontwikkelen van gemeentelijke Nachtvisies is een landelijke trend. De afgelopen jaren hebben diverse steden een nachtvisie ontwikkeld zoals Amsterdam, Rotterdam, Groningen, Utrecht en Den Haag. De nachtvisies zijn in grote lijnen vergelijkbaar. Ze hebben de nachtcultuur als thema, onderkennen de waarde van de nachtcultuur voor de stad, zien de kwetsbaarheid ervan, zien het risico op verdwijnen van nachtcultuur en stellen acties voor om de nachtcultuur te behouden en te versterken. 6

Ambitie Om deze waarden te behouden, om nachtcultuur te herstellen én opnieuw door te ontwikkelen, is visie en ambitie nodig. Een visie op wat nachtcultuur voor Nijmegen betekent, en ambities om deze visie te behalen. De ambitie van de Nijmeegse Nachtvisie is: Het behouden en versterken van een aantrekkelijke nachtcultuur voor iedereen in Nijmegen. We zien de waarde van de nachtcultuur voor de stad, maar ook de kwetsbaarheid en beseffen dat we als gemeente samen met de stad hier een rol in hebben te spelen door de juiste omstandigheden te creëren voor een sterke Nijmeegse nachtcultuur. We onderkennen de volgende waarden: 1) Culturele waarde: We willen een aanbod voor en door iedereen. We zetten nachtcultuur in om de aantrekkingskracht van Nijmegen te vergroten en we geven ruimte voor talentontwikkeling en vernieuwing. 2) Economische waarde. We benutten de economische waarde van nachtcultuur niet alleen in termen van werkgelegenheid en inkomsten. We zien ook dat nachtcultuur een sterke aanjager kan zijn voor de creatieve en culturele economie in de stad. De nachtcultuur heeft een positieve invloed op het imago van onze stad (jong en bruisend) en draagt bij aan de aantrekkingskracht op inwoners, bedrijven, organisaties en toeristen. Om deze meerwaarde te behalen sturen we op samenwerking binnen de nachtcultuursector. 3) Sociale waarde.

We zien de betekenis van de nachtcultuur voor de persoonlijke ontwikkeling en het welzijn van onze inwoners en willen dat ondersteunen. We vinden het van belang dat de nachtcultuur een (sociaal) veilige plek is voor bezoekers en werkenden. Aandacht voor gezondheid hoort hier bij.

7

De ambitie is tot stand gekomen met input vanuit de stad. In deze visie presenteren we de achtergronden, kansen, en knelpunten vanuit verschillende invalshoeken (publiek, makers, gemeente, organisaties, ondernemers). We geven weer welk beleid er is, welke acties en activiteiten al lopen en welke wenselijk zijn om te ontwikkelen, zodat we kansen kunnen verzilveren en knelpunten aanpakken. In de Nachtvisie komen verschillende onderwerpen aan de orde die breder zijn dan nachtcultuur. Het zijn onderwerpen die niet alleen in de nachtcultuur spelen, maar ook daarbuiten, bijvoorbeeld in het nachtelijk uitgaansleven. We belichten de onderwerpen vanuit de nachtcultuur wetende dat het op meer plekken speelt. Er was een enorme bereidheid in de stad om met de gemeente in gesprek te gaan, het grote aantal deelnemers aan de stadspeiling over nachtcultuur (ruim 2200) en de aanwezigheid van circa 200 mensen bij het stadsdebat over nachtcultuur laten zien dat er heel veel betrokkenheid is bij het onderwerp. Bij het ontwikkelen van de Nachtvisie zijn verschillende beleidsprogramma’s betrokken. Het werken aan de Nachtvisie heeft het thema nachtcultuur en in het verlengde het uitgaansleven integraler onder de aandacht gebracht bij het gemeentelijke beleid. Bij de Nachtvisie waren meerdere portefeuilles betrokken: Economie, Toerisme, Welzijn, Gezondheid, Inclusie en Cultuur.

8

9

De 25-jarige Celia Okoro is sinds 2023 Nachtburgemeester van Nijmegen, ambassadeur en lobbyist voor het Nijmeegse nachtleven, en verbinder tussen de gemeente, het publiek en de mensen die de nacht creëren. Daarnaast is ze onderdeel van AZOTH, een queer-based platform dat via clubnachten en community-evenementen veilige(re) ruimtes biedt in en rondom Nijmegen. Celia’s reis in de nachtcultuur begon op haar 17de, toen ze zich een weg baande naar 18+ clubs. Ze rolde van uitgaan naar clubnachten en festivals. Gaandeweg sloot ze zich aan bij AZOTH, en begon zelf evenementen te organiseren. ‘Het is geweldig om te zien hoe mensen dansen en met elkaar verbinden op een clubnacht die jij hebt georganiseerd’, vertelt ze. Via Music Moves kwam ze in contact met andere organisatoren en makers uit de nacht, en maakte kennis met de rol van Nachtburgemeester. ‘Toen ze een nieuwe Nachtburgemeester zochten, mocht ik meedenken over die rol. Ik ontdekte dat ik veel te zeggen had en zag het als een unieke kans.’ Essentieel voor de stad Celia benadrukt dat de nachtcultuur essentieel is voor een creatieve en verbonden samenleving. ‘Tijdens de coronaperiode werd dit extra duidelijk. Het is niet alleen een industrie waar professionals hun leven en beroep van hebben gemaakt.’ Ze legt uit dat de nacht ook een plek voor ontmoeting is tussen mensen en dat die sociale verbinding cruciaal is.

‘We zijn sociale dieren, en de nachtcultuur verbindt ons.’ Daarnaast creëert de nachtcultuur een voedingsbodem en podium voor creativiteit en artistieke expressie. Het vervult daarmee volgens Celia niet alleen een economische, maar ook een culturele en maatschappelijke rol.

‘Nachtcultuur verbindt ons’ - Celia Okoro 10

Passie en karakter De nachtcultuur van Nijmegen is ook iets om trots op te zijn, vindt Celia. Niet alleen vanwege de status van de stad in Nederland, maar ook vanwege de gepassioneerde mensen die het vormgeven. ‘Nijmegen heeft een samenwerkend karakter, hoewel er altijd concurrentie zal zijn’, zegt ze. ‘Ook als bezoeker heeft Nijmegen iets warms. De evenementen en artiesten die we boeken zijn groot, maar we behouden dat vriendelijke, dorpsachtige karakter.’ Investeren in de nacht Celia wijst op de kwetsbaarheid van de nachtcultuur. ‘De nachtcultuur is erg zelfvoorzienend. Maar dat betekent niet dat ondersteuning niet wenselijk – en vaak zelfs nodig – is.’ Ze pleit voor een integrale beleidsaanpak, waarbij de nachtcultuur een plekje krijgt in zowel cultuur als economie, welzijn en gezondheid. ‘Gezamenlijk investeren in nachtcultuur draagt bij aan een divers, inclusief en bruisend nachtleven waar muziek, kunst en ontmoeting centraal staan’, besluit ze. ‘That’s the dream.’ 11

2. Proces Nachtvisie We hebben het proces rondom de totstandkoming van de Nachtvisie opgebouwd rondom de vragen: “Wat maakt nachtcultuur waardevol voor de stad?” en “Wat kan een gezamenlijke brede maatschappelijke strategie zijn om nachtcultuur (en daarmee die waarden) te versterken en te bewaren voor toekomstige generaties”. We zijn samen met verschillende stakeholders uit de stad op zoek gegaan naar de antwoorden op deze vragen. Stakeholders zijn partijen die samen met ons kunnen/willen bouwen aan een sterke en waardevolle nachtcultuur. We zijn begonnen met een startnotitie (april 2023) waarin we hebben toegelicht welke richtingen we verder zouden verkennen. Daarna zijn heel veel gesprekken gevoerd met verschillende stakeholders en betrokkenen in groepsverband en individueel. Bijvoorbeeld met bezoekers, makers, organisatoren/promotors, horecaondernemers, beleidsadviseurs en andere gemeenten. Daarnaast hebben we deskresearch gedaan naar het onderwerp nachtcultuur in binnen- en buitenland (onderzoeken, peilingen, rapporten en andere nachtvisies).

Nachtcultuur werd tot dusver niet (h)erkend als specifiek beleidsthema binnen de gemeente Nijmegen. Een reden kan zijn dat de aanwezigheid van nachtcultuur werd gezien als integraal onderdeel van de (nacht) horeca en economie. Het ontwikkelen van de Nachtvisie heeft de aandacht gelegd op de nachtcultuur en het uitgaansleven als specifieke thema’s in het gemeentelijk beleid en de urgentie aangetoond om hier aandacht voor te hebben. Bij de totstandkoming van de visie zijn verschillende beleidsterreinen betrokken geweest: Cultuur, Inclusie, Gezondheid, Welzijn, Economie, Toerisme, Evenementen en Horeca. Vanuit de portefeuille Cultuur is het proces getrokken. In het proces om te komen tot een Nachtvisie hebben we samengewerkt met Stichting Nachtburgemeester Nijmegen. De stichting heeft actief meegedacht door input te verzamelen, activiteiten uit te voeren op verschillende thema’s die met het uitgaansleven te maken hebben en door bijeenkomsten te organiseren over verschillende onderwerpen.

Eind 2023, begin 2024 is een peiling in de stad uitgezet over de beleving van nachtcultuur in Nijmegen (resultaten in de bijlage). Daar hebben ruim 2200 personen op gereageerd. De peiling is ingevuld door bezoekers en niet-bezoekers van nachtcultuur en geeft daarmee een beeld van hoe Nijmegen in het algemeen naar nachtcultuur kijkt. Hoe vanuit de nachtcultuurscene zelf wordt gekeken naar nachtcultuur kwam naar voren in de verdiepende gesprekken die zijn gevoerd met stakeholders uit de nachtcultuur. Tenslotte is in juli 2024 een stadsdebat georganiseerd over de Nachtvisie samen met stichting Nachtburgemeester Nijmegen. Dit debat trok circa 200 personen. Naast een panelgesprek konden de bezoekers via een Mentimeter peiling hun input geven over verschillende thema’s die in de nachtcultuur spelen. 12

13

3. Nachtcultuur

stadsbreed goed voor onze cultuur te zorgen en te investeren zodat het ook nog in de toekomst rendeert.”

Wat is nachtcultuur

Nachtcultuur is een goede graadmeter voor de tijdgeest. Bijvoorbeeld, in de jaren ’70 en ’80 van de vorige eeuw hadden punkmuziek en de krakersbeweging een sterke culturele link met elkaar. Beiden zijn ontstaan vanuit een gevoel van onvrede en verzet tegen de gevestigde orde.

Nachtcultuur verwijst naar het aanbod van culturele activiteiten in de nacht (globaal tussen 22.00 uur en 06.00 uur) dat een voedingsbodem en een podium biedt voor culturele makers en hun bezoekers. Festivals en evenementen rondom culturele activiteiten horen ook bij nachtcultuur, ook als ze eerder starten. De nachtcultuur kenmerkt zich door culturele activiteiten zoals muziek, dans, kunst, theater, performances en visuele identiteiten. De nachtcultuur biedt een plek voor inspiratie, kruisbestuiving, een podium voor talent, (sub)culturen en biedt ruimte voor persoonlijke ontwikkeling van makers en bezoekers. De scene rondom de nacht: dj’s, organisatoren, vormgevers, online radiostations, programmeurs, producenten, technici en bezoekers hoort ook bij nachtcultuur. Nachtcultuur is meer dan een interdisciplinaire kunstvorm en meer dan het aanbod. Het benoemt het gehele ecosysteem. Nachtcultuur is een integraal onderdeel van het gemeentelijk cultuurbeleid. Hoe de gemeente naar nachtcultuur kijkt is in lijn met hoe de gemeente naar cultuur kijkt. Uit onze Cultuurvisie Nijmegen 2020: “Cultuur is het totaal van menselijke, creatieve uitdrukkingsvormen in heden en verleden…Cultuur is dat wat de mens schept, het creatieve vermogen om iets nieuws te maken. Dat maakt cultuur een goede graadmeter van de tijdsgeest.

Cultuur brengt een maatschappij vernieuwing en biedt een perspectief op de toekomst, maar geeft ook houvast door het vertrouwde in ere te houden. Cultuur is van en voor iedereen. Ongeacht waar je vandaan komt, welke opleiding je hebt genoten, leeftijd, geslacht of welke beperking je hebt. Cultuur weerspiegelt onze samenleving. Met als gevolg dat wanneer onze samenleving verandert en bijvoorbeeld steeds diverser wordt, onze cultuur mee verandert. Cultuur is letterlijk en figuurlijk het kapitaal van de stad. Cultuur heeft invloed op de economische en sociaal– maatschappelijke ontwikkeling in de stad. Het is dus van belang om gezamenlijk en 14

Een ander voorbeeld is de ravecultuur uit de late jaren ‘80 en jaren ’90. In deze periode kwam elektronische muziek in opkomst, waren er illegale feesten op verlaten locaties en een jeugdcultuur die zich afzette tegen de gevestigde orde. Deze voorbeelden laten zien dat (maatschappelijke) vernieuwing en experiment passen bij nachtcultuur. Ter illustratie is in de bijlage een geschiedenis van de elektronische dansmuziek in Nijmegen opgenomen, een van de muziekgenres uit de nachtcultuur. Nachtcultuur heeft ook iets van activisme in zich. In de nachtcultuur bevinden zich voorlopers die maatschappelijke bewegingen sneller oppikken en verspreiden. De nachtcultuur kan daarmee op onderwerpen agenderend en gidsend zijn voor de rest van de maatschappij. Een voorbeeld is de ontwikkeling van de positie van LHBTIQ+ communities. Nachtcultuur is van en voor iedereen. Ongeacht waar je vandaan komt, welke opleiding je hebt genoten, leeftijd, identiteit of welke persoonlijke uitdaging je kent op fysieke of sociaal vlak. Voor een sterke toekomst is het van belang dat er ruimte is voor diversiteit (en verschillende subculturen) en dat het aanbod inclusief is. De nachtcultuur biedt voor veel mensen een (veilige) plek om te experimenteren en is onderdeel van de persoonlijke ontwikkeling.

Vrijheid, ontlading en saamhorigheid zijn termen die vaak worden gebruikt bij het omschrijven van het gevoel bij de nachtcultuur.

15

En die nachtcultuur heeft ondersteuning nodig. Ruimte voor experiment, voor creativiteit, voor vernieuwing, voor innovatie. Hiermee voorkomen we dat de talentvolle makers met goede ideeën naar andere plekken uitwijken. Om te kunnen overleven, moeten bestaande concepten en locaties zich richten op economische groei in plaats van culturele innovatie. Dit leidt tot stagnatie over de brede linie. Het risico is dat nachtcultuur langzaam, maar zeker, zal eroderen en waarde verliest voor Nijmegen. Nachtcultuur versus uitgaansleven Nachtcultuur is onderdeel van het uitgaansleven en speelt zich veel af in de (nacht)horeca. Maar niet alles wat met uitgaansleven te maken heeft is ook nachtcultuur. Het verschil zit in de culturele programmering. Nachtcultuur draait om culturele programmering. In het uitgaansleven is daar niet altijd sprake van. In dansbars en feestcafés wordt bijvoorbeeld wel gedanst, maar de muziekprogrammering is niet het hoofddoel.

Waarde van nachtcultuur voor Nijmegen Nachtcultuur is waardevol voor de stad. Het is een integraal onderdeel van cultuur en heeft positieve economische effecten. De aanwezigheid ervan heeft ook een positieve invloed op de aantrekkelijkheid en het imago van de stad (Old city, Young vibe). Tenslotte levert de aanwezigheid van nachtcultuur een bijdrage aan het welzijn van onze inwoners. Die verschillende waarden kwamen naar voren in de gesprekken die zijn gevoerd en in de verschillende onderzoeken. In de periode eind december 2023 tot half januari 2024 is een peiling uitgevoerd over de Nijmeegse nachtcultuur door Onderzoek en Statistiek van de gemeente Nijmegen. Zowel bezoekers als niet-bezoekers van nachtcultuur hebben deelgenomen, in totaal 2.234 personen, onder wie 1.454 bezoekers van de Nijmeegse nachtcultuur. Het onderzoek is als bijlage toegevoegd.

16

• • • •

Naar schatting 1 op de 5 volwassen Nijmegenaren bezoekt de Nijmeegse nachtcultuur maandelijks of wekelijks. Daarnaast bezoekt ruim 40% deze 1 of enkele keren per jaar. Van de 18-34-jarigen bezoekt 91% de Nijmeegse nachtcultuur. Met het stijgen van de leeftijd neemt dit percentage af tot 22% van de 65-plussers. De meeste bezochte soorten zijn nachtcultuur in Doornroosje/ Merleyn, horecagelegenheden en clubs en ook dancefestivals. De meest genoemde redenen voor het bezoeken van nachtcultuur zijn ‘dansen/feesten’ en ‘sociale contacten’, gevolgd door ‘mijn favoriete artiesten/DJ’s zien’, ‘uitlaatklep’, ‘ontsnappen aan de dagelijkse sleur’ en ‘nieuwe muziek ontdekken’. Studenten noemen daarnaast relatief vaak ‘middelengebruik (drank/drugs)’.

Meningen van bezoekers en niet-bezoekers over de Nijmeegse nachtcultuur •

• •

•

Bijna alle bezoekers van de Nijmeegse nachtcultuur vinden dat nachtcultuur een plek hoort te hebben in Nijmegen. Ook van de niet-bezoekers is een meerderheid die mening toegedaan (63%); een relatief kleine groep niet-bezoekers vindt dat nachtcultuur geen plek hoort te hebben in Nijmegen (7%) (rest ‘neutraal’ of ‘weet niet’). Voor een ruime meerderheid van de Nijmegenaren, die maandelijks of wekelijks de Nijmeegse nachtcultuur bezoeken (88%), is de nachtcultuur een belangrijke reden om in de stad te (blijven) wonen. Van de frequente bezoekers van de Nijmeegse nachtcultuur vindt 28% dat deze vooral in de binnenstad moet plaatsvinden; een grotere percentage van deze groep (47%) is het daar niet mee eens (rest ‘neutraal’ of ‘weet niet’). Bij de niet-bezoekers is dat andersom; 44% vindt dat de nachtcultuur vooral in de binnenstad moet plaats vinden en 24% vindt van niet. Zestig procent van de niet-bezoekers van de Nijmeegse nachtcultuur is het eens met de stelling dat de nachtcultuur niks voor hen is; 15% is het hier niet mee eens (rest ‘neutraal’ of ‘weet niet’).

17

Jonatan Brand, al twaalf jaar programmacoördinator bij Doornroosje, begon ooit als assistent-programmeur en ontwikkelde zich binnen de organisatie tot een belangrijke schakel in de Nijmeegse nachtwereld. Naast zijn rol als programmeur heeft hij zich ook als artiest en trouwe bezoeker diepgaand met de scene verbonden. ‘Ik heb een grote voorliefde voor de nachtcultuur.’ Volgens Jonatan weerspiegelt de nachtcultuur in Nijmegen veel aspecten van de identiteit van de stad: ‘Openheid, nieuwsgierigheid en ondernemerschap. Het zit in het DNA van de stad. Er is een sterke passie voor cultuur en muziek, en dat zie je terug in de feesten en festivals,’ legt hij uit. In vergelijking met andere steden, waar hij eerder woonde, ervaart hij de nacht in Nijmegen als uitzonderlijk. ‘Hier werken mensen echt samen om iedereen een thuis te bieden. Die gedrevenheid en ondernemingszin maken de stad uniek.’ Een rijke geschiedenis Nijmegen heeft, weet Jonatan, een rijke geschiedenis – bijvoorbeeld op het gebied van house- en technomuziek. ‘Doornroosje was een van de eerste plekken in Nederland waar je ‘s nachts deze muziek kon beleven. Mensen kwamen hier samen om die nieuwe muziekstijlen te ervaren,’ vertelt hij. Door de jaren heen hebben artiesten en bezoekers een sterke band met deze genres opgebouwd. ‘Het is geweldig om te programmeren in een stad met zo’n rijke geschiedenis.

Dat biedt creatieve vrijheid en ruimte om erop voort te bouwen.’

‘Nachtcultuur zit in het DNA van de stad’ - Jonatan Brand 18

Ruimte voor experiment Hoewel Jonatan positief is over de nachtcultuur, ziet hij ruimte voor verbetering. ‘Wat mist, is een plek waar experiment en de rafelranden van cultuur de ruimte krijgen. Er zijn veel goed georganiseerde evenementen, maar we hebben plekken nodig waar nieuwe dingen geprobeerd kunnen worden, zonder dat alles perfect hoeft te zijn,’ vindt Jonatan. Voor hem is dit essentieel voor de ontwikkeling van artiesten én bezoekers. ‘Als je alleen de gebaande paden bewandelt, mis je de kans om echt iets nieuws te ontdekken. Experiment is cruciaal voor een gezond cultureel klimaat.’ Nieuwe perspectieven Jonatan hoopt dat de Nijmeegse nachtcultuur zich verder ontwikkelt op een diverse en open manier. ‘Of het nu een nieuw feest is of een onverwachte ontmoeting, het belangrijkste is dat je iets ervaart dat je horizon verbreedt,’ zegt hij. ‘Het ontmoeten van mensen die anders zijn dan jijzelf en het ontdekken van nieuwe perspectieven, dát houdt deze cultuur levend en maakt Nijmegen uniek.’

19

Waarde nachtcultuur voor cultureel klimaat Nachtcultuur brengt een heel scala aan cultuuruitingen/activiteiten, muziekstijlen, visuele identiteiten (bijvoorbeeld in de vorm van dans en kledingstijlen) voort. De communities die rondom nachtcultuur ontstaan bieden een vruchtbare bodem voor talent en vernieuwing waarbij uitgaanders, makers en organisatoren makkelijk van rol switchen. Er is een hoog ‘do it yourself’ gehalte: zelf events organiseren, zelf programmeren, zelf muziek maken. De meeste makers en organisatoren hebben geen specifieke opleiding gevolgd, maar hebben met vallen en opstaan het vak geleerd. De organisaties en plekken waar ruimte is voor experiment zijn de drijvende kracht achter vernieuwing en een divers aanbod. Broedplaatsen waar kleine experimentele activiteiten plaats kunnen vinden zijn belangrijk voor de groei en bloei van nachtcultuur. Zo hebben bijvoorbeeld de experimentele clubavonden van Planet Rose en Cafe De Plak in de vorige eeuw de opkomst van de elektronische dansmuziek versneld in Nijmegen, in de regio, in heel Nederland en daarbuiten (zie artikel ‘Een dansgeschiedenis’ in de bijlage).

Economische waarde van nachtcultuur Nachtcultuur is van economische waarde voor de stad. Het zorgt voor werkgelegenheid en inkomsten. Daarnaast is een sterke nachtcultuur aanjager voor de creatieve en culturele economie en dat heeft weer een positieve invloed op het imago van onze stad (jong en bruisend) en draagt bij aan de aantrekkingskracht op inwoners, bedrijven, organisaties en toeristen. In de ‘Koers voor de Binnenstad. Gebiedsvisie binnenstad 2035’ wordt omschreven dat nachtcultuur bijdraagt aan de aantrekkelijkheid van Nijmegen vanuit cultureel en sociaal oogpunt. In de uitvoeringsagenda vrijetijdseconomie 2024-2025 staat dat we een aantrekkelijke stad willen blijven waar de inwoner zich prettig voelt en de toerist zich welkom voelt. De scope van vrijetijdseconomie omvat ook het uitgaansleven, waar nachtcultuur een onderdeel van is.

20

Een voorbeeld van de economische waarde van nachtcultuur is de (tijdelijke) vestiging van nachtcultuurplekken in te ontwikkelen gebieden, met als doel om de aantrekkingskracht van deze gebieden te vergroten. Voorbeelden zijn Waalhalla, Brebl en Strandbar Stek in Nijmegen West. Ze kregen een plek in de toenmalige rafelranden van Nijmegen en hebben door hun aanwezigheid bijgedragen aan de opwaardering van deze plekken. Inmiddels zijn Brebl en Strandbar Stek niet meer actief op de oorspronkelijke locaties. Nachtcultuur kan ook een positieve socialiserende werking hebben en bijdragen aan community building, een voorbeeld is de voormalige locatie van Hubert aan de Hubertustraat. In een onderzoek in opdracht van de gemeente naar het imago van Nijmegen onder Nederlanders (meting najaar 2022) is gevraagd hoe goed bepaalde omschrijvingen bij de stad passen. Hoewel men vooral de benamingen historische stad (74%), studentenstad (66%) en loopstad (66%) goed bij Nijmegen vindt passen, vinden meer Nederlanders dan bij de vorige metingen evenementenstad (54%), cultuurstad (49%) en uitgaansstad (48%) bij Nijmegen passen. Van de Nederlanders, die Nijmegen in de voorgaande periode bezocht hebben, vindt 69% “uitgaansstad” een passende omschrijving van de stad. Van de mensen woonachtig in de gemeenten rond Nijmegen vindt 83% “uitgaansstad” een passende omschrijving van Nijmegen.

Met de gemeenten rond Nijmegen bedoelen we: Heumen, Wijchen, Beuningen, Overbetuwe, Lingewaard, Berg en Dal, Druten, Mook en Middelaar, Gennep,Land van Cuijk. In de Atlas van Nederlandse gemeenten 2023, waarin 50 Nederlandse gemeenten op aantrekkelijkheid worden gescoord, neemt Nijmegen de 4e plek in als het gaat om aanbod/de bereikbaarheid van nachtcultuur, achter Amsterdam, Rotterdam en Utrecht. Niet slecht voor een stad die qua inwoners ongeveer de 10e plek inneemt in Nederland.

21

Cultuur en dus ook nachtcultuur heeft een grote economisch impact op de stad. Eind 2023 heeft de gemeente samen met de 6 grootste podia onderzoek gedaan naar de cultuurdeelname in de stad. Het onderzoek laat zien dat de podia een belangrijke bijdrage leveren aan de binnenstad met bezoekers die ook op andere plekken in de stad geld uitgeven aan horeca, winkelen en parkeren. Ze besteden ongeveer € 11 miljoen op jaarbasis. Het aandeel van popodium Doornroosje (waar ook ruimte is voor nachtcultuur) in de uitgaven is het grootst. De gemeente Nijmegen heeft in 2023 een effectmeting uitgevoerd onder bezoekers van Festival Het Nest. 63% van de bezoekers had na het bezoeken van het festival een (nog) positiever beeld van Nijmegen, dat gold voor Nijmegenaren (72% van de bezoekers) als mensen van buiten Nijmegen (voornamelijk directe regio). Het onderzoek heeft bovendien becijferd dat de bezoekers (circa 14.000 personen) samen meer dan 4 ton uitgeven in de stad.

Sociaal maatschappelijke waarde van nachtcultuur Nachtcultuur heeft de functie van ontmoetingsplek. Het is een fysieke en mentale plek waar individuen en gemeenschappen samen komen en zich ontwikkelen. Voor de één is de nachtcultuur een plek om te ontsnappen uit de dagelijkse sleur en de stress van het dagelijkse leven, een plek om gelijkgestemden te ontmoeten, vriendschappen te sluiten. Voor de ander is de nachtcultuur meer dan een toevallige ontmoetingsplek. Die voelen zich verbonden met de nachtcultuur omdat zij er hun identiteit voor een belangrijk deel aan ontlenen of omdat het voor hen een veilige plek vormt waar ze zich kunnen uiten en ontplooien.

22

Deelnemen aan de nachtcultuur is zowel een fysieke als een mentale activiteit. Fysiek in de zin van samen dansen, bewegen, praten, kijken en luisteren. Maar het is ook een mentale activiteit waarbij de geest in beweging is. Het ervaren van vrijheid, ongecontroleerdheid, onderdeel zijn van een groep of collectief, acceptatie, saamhorigheid, spanning en ontspanning. In de nacht is er een meer open en informele sfeer en komen mensen makkelijker met elkaar in contact. Verschillende sociale studies laten zien dat deelnemen aan nachtcultuur een positieve impact heeft op het welzijn van mensen. Uit de peiling over de nachtcultuur onder Nijmegenaren (bijlage) komt dit ook naar voren als wordt gevraagd naar de beweegredenen om deel te nemen aan nachtcultuur: ‘sociale contacten’, ‘uitlaatklep’ en ‘ontsnappen aan de dagelijkse sleur’. In de aanloop naar de Nachtvisie is een aantal gesprekken met uitgaanders gevoerd over de motieven en beweegredenen om deel te nemen aan nachtcultuur. De persoonlijke ontwikkeling werd vaak genoemd. Ook het op een veilige manier kunnen ontdekken van jezelf en het ontmoeten van anderen waarmee je een verbintenis voelt werden als beweegredenen genoemd. In de nachtcultuur ontstaat een collectieve identiteitsbeleving doordat er gedeelde ervaringen zijn van dans, muziek en sfeer.

De verbinding kan tussen bekenden en onbekenden zijn en wordt versterkt door de sfeer waar een brede acceptatie is voor een divers publiek. De geïnterviewden gaven aan dat deze acceptatie als breder werd ervaren in de nachtcultuur dan daarbuiten. Het belang van een veilige sfeer werd ook veel genoemd. Bijvoorbeeld in de vorm van huisregels of een bepaalde uitgaansetiquette. Socialisatie speelt een rol: Bezoekers roepen elkaar tot de orde en leren van elkaar over sociale normen, vaak geholpen door organisatoren van nachtcultuur door de inzet van bijvoorbeeld ‘awareness teams’ of sfeerbeheer. Dat zijn mensen die specifiek met de taak belast zijn om een prettige en veilige sfeer te creëren en te behouden.

23

Ruud Bos, 37 jaar, is al twaalf jaar een belangrijk onderdeel van de nachtcultuur in Nijmegen. Hij is medeoprichter van onder andere Subcultuur, een clubnacht die ‘geboren is uit liefde voor de nacht’, evenals Het Nest Festival en de Bloemerbar. Met drie vrienden begon hij het avontuur met beperkte kennis en ervaring, maar een overvloed aan moed. Na zijn economische studies werd Ruud leraar, maar ‘s avonds werkte hij aan het opbouwen van een netwerk binnen de nachtcultuur van de stad. ‘De mensen die je toen leerde kennen, waren niet alleen collega’s, maar ook vrienden.’ Uiteindelijk moest hij kiezen tussen zijn baan als leraar en de jongensdroom om zijn nachtelijke avonturen fulltime na te jagen. ‘Het heeft me gevormd en geleerd wat cultureel ondernemerschap is.’ Dorps karakter Ruud beschrijft de Nijmeegse nachtcultuur als authentiek en hecht, en ziet het als de ‘nieuwe kerk’. ‘Op Nijmeegse feesten wordt het eerste uur alleen maar gekletst over de laatste roddels, updates en verhalen. Het dorpse karakter van de stad komt terug in de nacht.’ De nacht verbindt en smeedt vriendschappen en relaties, maar kent ook een schaduwkant van verleidingen. Die scheidlijn is voor sommigen dun. ‘Door dit bespreekbaar te maken, kunnen we de nacht veilig en gezond houden’, stelt Ruud.

De nacht als verbinder Het nachtleven in de regio Arnhem-Nijmegen heeft een enorm verzorgingsgebied, met een vergelijkbaar aantal mensen als in Amsterdam, beweert Ruud. De hoge dichtheid van feesten maakt het toegankelijk om deel uit te maken van de nachtcultuur. ‘Vergeet niet de omzet die de nacht genereert, wat ook ten goede komt aan artiesten en muzikanten.’ Maar, zo zegt Ruud, de onderlinge banden zijn cruciaal: ‘Je moet een goede verstandhouding met elkaar hebben, want je hebt elkaar nodig om het ecosysteem gezond te houden.’ Samen staan we sterk Ruud vindt dat Nijmegen ook kansen laat liggen. ‘Veel initiatieven hebben op eigen houtje moeten draaien; de gemeente heeft daar weinig aan bijgedragen. Hier zit dus nog veel potentieel.’ Hij pleit voor meer vertrouwen in partijen met een goede staat van dienst. ‘We moeten het gesprek aangaan, en dat hoeft niet alleen maar over groter en luider te gaan, maar vooral over mogelijkheden.’ Ruud is ervan overtuigd dat Nijmegen moet verzilveren wat het al is in Nederland. ‘Als we samen met de gemeente trots zijn op onze nachtcultuur en durven te investeren, zal dat de stad versterken en de aantrekkingskracht vergroten.’

24

‘De nacht is de nieuwe kerk’ - Ruud Bos 25

4. Aandachtspunten We hebben op verschillende manieren informatie opgehaald voor de Nachtvisie. Uit de informatie kwam naar voren dat ons gemeentelijk beleid niet zomaar toe te passen is op nachtcultuur en dat dat op punten extra aandacht vraagt. Bij de beleidsterreinen cultuur, economie, toerisme, gezondheid en welzijn is in de aanloop naar de Nachtvisie meer aandacht gekomen voor nachtcultuur en uitgaansleven. Bij het beleidsterrein inclusie lag de focus al op nachtcultuur voor wat betreft de Regenboog-agenda.

Diversiteit & Inclusie We omschreven het al eerder in de visie: Nachtcultuur is van en voor iedereen. Ongeacht waar je vandaan komt, welke opleiding je hebt genoten, leeftijd, geslacht, gender of welke persoonlijke uitdaging je kent op fysiek of sociaal vlak. Van belang is dat er ruimte is voor diversiteit in cultureel aanbod en de nachtcultuur inclusief is. Een inclusievere nachtcultuur draagt bij aan een open en toegankelijke stad. Hoewel iedereen dit onderschrijft is de praktijk weerbarstiger. Het aanbod is vaak minder meerstemmig dan het potentiële publiek. In de stadspeiling (bijlage) werd dat door de deelnemers omschreven als een ‘te eenzijdig muziekaanbod’ of ‘te veel hetzelfde type horeca’. In de stadspeiling kwam naar voren dat men een meer divers aanbod mist in de stad. Deze meningen werden ook onderbouwd in de gesprekken die we hebben gevoerd.

De financiële haalbaarheid van een event speelt een grote rol bij het wel/ niet kunnen organiseren van een event. Een nieuw concept, soms ontstaan vanuit een niche, heeft doorgaans enige aanlooptijd nodig om zich te ontwikkelen tot iets wat goed te exploiteren is. Die aanlooptijd is vaak niet voorhanden om financiële redenen. Ook voor bestaande concepten is het lastig om de ruimte te vinden om te experimenteren en te vernieuwen. Ook hier speelt het dilemma tussen ‘blijven bestaan’ en de ‘culturele bijdrage leveren’. Dat betekent niet dat er helemaal geen plekken zijn voor beginnende makers. Er zijn locaties in de stad waar jonge makers (onder voorwaarden) nog een plek hebben, bijvoorbeeld Rolluik, Gas 19, Merleyn en Doornroosje. Het tegenovergestelde van ‘je welkom voelen’ is ‘uitsluiting’. In de gesprekken kwam naar voren dat er helaas nog ervaringen zijn die wijzen op (wellicht onbedoelde en onbewuste) uitsluiting en discriminatie in de nachtcultuur. Waarbij we moeten opmerken dat er te weinig gesprekken over discriminatie gevoerd zijn en er te weinig bestaand onderzoek is om hier echt een uitspraak over te kunnen doen in deze visie. Wel merken we dat discriminatie en uitsluiting zeker onderwerpen zijn waar dieper op ingegaan moet worden, wil Nijmegen een echt open en toegankelijke nachtcultuur hebben.

Een inclusieve nachtcultuur in termen van ‘je welkom voelen’ is als onderwerp veelvuldig besproken in de gesprekken die we voerden. Daar hoort ook diversiteit in aanbod en makers bij. In de gesprekken kwam naar voren dat ruimte voor vernieuwing gestimuleerd moet worden. De sector is zich daarvan bewust en ziet de noodzaak om meer ruimte te geven aan nieuwe makers met nieuwe ideeën en hun publiek. Daar is talentontwikkeling voor nodig plus het creëren van kansen voor nieuwe concepten. 26

27

Fysieke en sociale toegankelijkheid Bij diversiteit en inclusie hoort ook een fysiek toegankelijke nachtcultuur. De toegankelijkheid van nachtcultuur wordt als aandachtspunt breed onderschreven door alle betrokkenen. Maar hoe dat in de praktijk werkt is ingewikkelder blijkt uit de gesprekken met o.a. ervaringsdeskundigen. Zij gaven aan dat door een gebrek aan toegankelijkheid (groepen) mensen onbedoeld en onbewust worden uitgesloten. Bijvoorbeeld de aanwezigheid van trappen, drempels, krappe ruimtes, een bar die alleen op stahoogte te benaderen is en niet toegankelijke toiletten zorgen ervoor dat sommigen niet mee kunnen doen aan de nachtcultuur. Het vinden van een echt geschikt toilet in het uitgaansleven, één die niet alleen drempelloos is maar ook groot genoeg is om te kunnen draaien in een rolstoel, blijkt nog een hele uitdaging te zijn. Dat blijkt ook uit een onderzoek van studenten van de HAN begin 2024. Zij inventariseerden dat er in het centrum van Nijmegen slechts een aantal gelegenheden is met een rolstoelvriendelijk toilet (bijvoorbeeld De Lindenberg, Lux en Doornroosje). Maar die zijn niet altijd gedurende de hele nacht toegankelijk. De nachtcultuur is een overwegend ‘staande’ omgeving. Wie zit (bijvoorbeeld in een rolstoel) maakt daardoor moeilijker contact. Ook wat betreft een veilig gevoel, speelt de mate van toegankelijkheid een rol.

Zo gaf een van de geïnterviewden aan dat de nachtcultuur een benauwd gevoel kan geven omdat je ’overal tussendoor moet beuken met je rolstoel’. Brandveiligheid en toegankelijke vluchtwegen werden ook als belangrijke aandachtspunten benoemd omdat sommigen niet zo mobiel zijn en niet snel kunnen vluchten. Voor mensen met een verstandelijke beperking of psychische kwetsbaarheid gaat het om hoe een ruimte is ingedeeld, bijvoorbeeld of er plekken zijn waar ze zich terug kunnen trekken, of er personeel is waar ze een beroep op kunnen doen als dat nodig is.

28

In de vele gesprekken die we voerden werd de nachtcultuur vaak omschreven als een open en toegankelijke ‘scene’ waar een brede acceptatie geldt. Maar de gesprekken die we voerden met mensen met een beperking gaf daar een nuancering op. Zij gaven aan dat zij zich niet altijd welkom voelen en zich dan geen onderdeel van de ‘scene’ voelen. Zo werd omschreven dat ‘het lijkt alsof mensen met en zonder beperking zich in verschillende sociale zones begeven, waardoor het moeilijk is om met elkaar in contact te komen’. Wel werd aangegeven dat ‘s nachts mensen behulpzamer zijn en er een ontspannen sfeer in het algemeen heerst. Organisatoren en locatiebeheerder zijn van goede wil, maar weten vaak niet wat ze kunnen doen om de toegankelijkheid te vergroten. Daarom organiseerde de gemeente in juni 2024 samen met de Cultuur Academy Arnhem Nijmegen en Zelfregiecentrum Nijmegen een inspiratiebijeenkomst over toegankelijkheid van evenementen en festivals. De meeting werd georganiseerd vanuit het Actieprogramma inclusie samen met de beleidsterreinen Cultuur en Evenementen van de gemeente Nijmegen. Er kwamen zo’n 50 mensen bij elkaar om te praten uit verschillende hoeken: organisatoren, inwoners en ervaringsdeskundigen, adviseurs van de gemeente, belangenorganisaties. Er kwamen veel praktische tips en voorbeelden op tafel en er werd veel gedeeld.

Er zijn heel veel verschillende soorten van beperkingen (bijvoorbeeld verstandelijke, fysiek, en zintuigelijk) en hulpmiddelen (rolstoel, auditief of visueel hulpmiddel). Of een plek toegankelijk is kan het beste door de bezoeker zelf worden bepaald. Niet iedere drempel hoeft namelijk een obstakel te zijn. Tegelijkertijd maakt het ontbreken van drempels een locatie niet gelijk toegankelijk. De ervaringsdeskundigen gaven aan dat ze begrijpen dat niet alle plekken zich even goed lenen voor een optimale toegankelijkheid. Wat ze dan wel missen is informatie vooraf. Ze bereiden zich doorgaans goed voor en checken of een locatie geschikt voor ze is. Informatie over het wel of niet aanwezig zijn van faciliteiten en het in detail benoemen hoe de faciliteiten eruit zien is dan gewenst.

29

30

31

Een voorbeeld van een evenement waar aandacht is voor toegankelijkheid is de ‘Special Social Club’. Een toegankelijk feest voor iedereen, met speciale aandacht voor mensen met een beperking (veilige sfeer, prikkelarme zones, veel ruimte voor mensen met een hulpmiddel).

Nachtcultuur als ‘safer space’ Onze gesprekpartners benoemden de nachtcultuur niet alleen als open, vrij, veilig en fijn, maar gaven ook aan dat o.a. middelengebruik, minder overzichtelijke ruimtes en de anonieme sfeer in de nacht kunnen leiden tot grensoverschrijdend gedrag. Bijvoorbeeld discriminatie, seksuele intimidatie en andere vormen van intimidatie. Een aantrekkelijke nachtcultuur is ook een veilige nachtcultuur, een plek waar ruimte is voor diversiteit (mensen van allerlei achtergronden en identiteiten zijn welkom en discriminatie wordt niet getolereerd), in een open, tolerante en veilige sfeer (waar geweld, intimidatie en grensoverschrijdend gedrag niet wordt getolereerd). Uit het stadsdebat over Nachtcultuur kwam naar voren dat een veilige sfeer een zorg is voor velen. Als onderbouwing werd o.a. via Mentimeter aangegeven: ‘discriminatie’, ‘niet voor alle mensen is de nacht veilig’, ‘door middelengebruik vervagen grenzen’, ‘de nacht is niet toegankelijk voor iedereen’, ‘grensoverschrijdend gedrag’, ‘straatintimidatie’, ‘onveilig gevoel voor mensen met een bepaalde identiteit’. Als oplossingen werden gegeven: ‘voorlichting en trainingen voor personeel, omstanders en organisatoren’, ‘awareness teams en security angels’, ‘een gezamenlijke gedragscode’, ‘gezamenlijke verantwoordelijkheid nemen (gemeente, ondernemer, bezoeker)’.

32

Van oudsher is er in de nachtcultuur meer aandacht voor een veilige omgeving dan in het reguliere uitgaansleven, bijvoorbeeld in de vorm van huisregels en clubetiquetten. Het gaat dan niet alleen om het gedrag van de mede uitgaanders. Een veilige omgeving en een fijne sfeer hebben ook te maken met het personeel. Voor personeel zijn er verschillende trainingen om ongewenste situaties te herkennen en daar adequaat op te reageren. Om de veiligheid te vergroten en te waarborgen kunnen awareness teams en sfeerbeheer ingezet worden die actief letten op de sociale veiligheid en daarmee zorgen voor behoud van een goede sfeer. Bijvoorbeeld door situaties te de-escaleren en ongewenste ontwikkelingen te voorkomen. Bezoekers ervaren awareness teams bijna altijd als positief. Toch worden ze worden niet overal ingezet, mogelijk vanwege de kosten (extra inzet personeel) of onbekendheid met het fenomeen. Kanttekening is wel dat sommige gevoelens van onveiligheid zich niet manifesteren in de nachtcultuur/clubs, maar juist daarbuiten, op straat. In de het stadspanelonderzoek en in de verdiepende gesprekken die gevoerd zijn werden voorbeelden genoemd van seksueel overschrijdend gedrag, agressie en specifiek vormen van agressie jegens mensen met een bepaalde identiteit op straat.

Binnen de gemeente Nijmegen is binnen het programma Veiligheid aandacht voor straatintimidatie en geweld, ook specifiek gericht op het uitgaansleven.

Bereikbaarheid Of iemand kan deelnemen aan nachtcultuur heeft ook te maken met de bereikbaarheid. De meeste bezoekers uit de nachtcultuur komen uit Nijmegen of de directe regio. Nijmegen heeft een regiofunctie als het gaat om (nacht)cultuur (en het brede uitgaansleven). Dat blijkt ook uit verschillende onderzoeken waar de herkomst van bezoekers wordt bekeken. De regio heeft baat bij de aanwezigheid van nachtcultuur in Nijmegen. Bereikbaarheid is wel een punt van aandacht. Er is geen nacht openbaar vervoer. Wie van ver komt is aangewezen op eigen vervoer, of betaald vervoer. In de peiling over nachtcultuur wordt het gebrek aan nachtvervoer als een van de knelpunten gezien om aan nachtcultuur deel te kunnen nemen. De bereikbaarheid van Nijmegen (en de regio) in de nacht is vanwege hoge kosten die ermee gepaard gaan op dit moment geen haalbaar onderwerp in de concessies rondom het Openbaar Vervoer. 33

Brent Rozendaal, 43 jaar en vader van twee kinderen, is een creatieve ondernemer en oprichter van o.a. Drift, Smaakmarkt en De Achtertuin. ‘Ik heb van mijn hobby mijn werk gemaakt’, zegt hij over zijn reis in de evenementenwereld. ‘Ik was altijd al bezig met muziek’, herinnert Brent zich. Door de invloed van zijn oom, een DJ in o.a. de undergroundscene van Duitsland, kwam hij terecht bij elektronische muziekfeestjes en clubavonden zoals Planet Rose. Daar ontdekte hij de magie van het nachtleven in Nijmegen. ‘Het voelde als een warm bad’, vertelt hij. Na zijn verhuizing naar Nijmegen begon Brent zijn eigen feesten te organiseren, waarbij hij al snel bekend stond in de scene als een sterke promotor en DJ. ‘DJ’en en feesten organiseren gingen hand in hand voor mij, dat was echt mijn drive.’ Tussen kunst en commercie Brent constateert dat de nachtcultuur in Nijmegen veranderd is. Zo maakt hij een onderscheid tussen nachtcultuur en nachtvermaak, waarbij het laatste vaak oppervlakkig en commercieel is. ‘Er is momenteel veel vermaak, maar weinig cultuur’, merkt hij op. De huidige generatie heeft een korte spanningsboog en verwacht muziek met directe impact, wat leidt tot minder diversiteit in het aanbod, iets wat hij betreurt. ‘Vroeger waren er vaste plekken als Planet Rose waar ruimte was voor experiment, maar dat is inmiddels veranderd’, zegt Brent.

Met Drift probeerde hij de rauwe, vernieuwende randjes op te zoeken, maar dat was zakelijk niet meer haalbaar. ‘We wilden blijven experimenteren, maar de realiteit stond dat niet toe.’ Uitdagingen en ambities Voor Brent is nachtcultuur cruciaal voor de creativiteit en verbinding in een stad. ‘Als je een jonge, creatieve stad wilt zijn, moet je de nacht omarmen’, benadrukt hij. Echter, de uitdagingen zijn talrijk. ‘Er is te weinig plek voor evenementen’, noemt hij. Kleinere initiatieven worstelen door concurrentie en hoge kosten, en bureaucratische obstakels zijn ontmoedigend. Daarnaast groeien de verwachtingen van het publiek. ‘Mensen willen steeds meer unieke ervaringen, wat vraagt om constante vernieuwing’, zegt hij.

‘Nijmegen moet de place to be zijn’ - Brent Rozendaal 34

Het feest van morgen Brent hoopt op stabiliteit en een divers aanbod in het nachtleven van Nijmegen. ‘Ik wens Nijmegen een rijke nachtcultuur toe met een hoog ambitieniveau’, zegt hij. Hij wil dat mensen Nijmegen zien als een stad waar het nachtleven bruist en waar creatieve ideeën tot leven komen. ‘We hebben behoefte aan een langetermijnplan met concrete doelstellingen’, stelt hij voor. ‘Nijmegen moet de place to be zijn. Mensen moeten denken ‘ik weet niet wat het is met Nijmegen, maar die mensen kunnen wel feesten.” 35

Leeftijd Leeftijd speelt ook een rol bij het wel/niet kunnen deelnemen aan nachtcultuur. In het stadspanelonderzoek kwam als gemis onder andere een specifiek aanbod voor bepaalde leeftijdsgroepen aan de orde (bijvoorbeeld 40 plussers). Daarnaast is er ook een leeftijdscategorie voor wie het nachtcultuur aanbod bijna niet toegankelijk is. Het gaat om de groep tot 18 jaar. Omdat deze groep wettelijk gezien niet mag drinken en omdat dit moeilijk te handhaven is maken veel locaties/organisaties de keuze te programmeren voor een oudere doelgroep. Het gebrek aan uitgaansplekken voor jongeren werd afgelopen jaar nader onder de aandacht gebracht door de jongerenraad Nijmegen. Dit is een initiatief van een aantal scholen voor Voortgezet Onderwijs in Nijmegen e.o. en de Gemeente Nijmegen. Om toch een aanbod te hebben voor jongeren organiseerden een aantal betrokken jongeren onder begeleiding van de jongerenraad zelf een aantal jongerenfeesten in de Lindenberg en in Doornroosje met ondersteunende subsidies. Beide feesten werden goed bezocht door de jongeren. Hoewel er behoefte is aan dit soort feesten, worden ze weinig georganiseerd. Een reden is dat de kosten voor een 18- feest vergelijkbaar zijn met de kosten voor een 18+ feest, met als verschil dat bij 18- feesten de inkomsten een stuk lager zijn vanwege de beperkte baromzet en ticketprijs.

Toch zijn er verschillende partijen in de stad die animo hebben om iets voor jongeren te organiseren. Zo worden bij de Drie Gezusters in de Molenstraat avonden voor de jongere doelgroep georganiseerd. Poppodium Doornroosje denkt na het laatste jongerenfeest actief na over avonden voor jongeren. Voor organisaties is het de kans om kennis te maken met het publiek van de toekomst.

Nachtcultuur en gezondheid Nachtcultuur en gezondheid, is dat niet een contradictio in terminis? Niet volgens de bezoekers van het Nijmeegse nachtdebat. Die gaven via de Mentimeter aan nachtcultuur gezond te vinden: 83%. Waar baseerden zij zich op? 36

De positieve gezondheidseffecten werden vooral toegeschreven aan de mentale gezondheid. Termen als ontspanning, je zelf kunnen zijn, plezier, genieten, uitlaatklep, stoom afblazen en dansen werden genoemd. Dat zijn ongeveer dezelfde beweegredenen die de deelnemers aan het stadspanel gaven over hun deelname aan de nachtcultuur: ‘dansen/ feesten’ en ‘sociale contacten’ waren de meeste genoemde redenen. Daarnaast werden ook benoemd: ‘uitlaatklep’, ‘ontsnappen aan de dagelijkse sleur’ en ‘mijn favoriete artiesten/DJ’s zien’. In het stadsdebat werden de negatieve gezondheidseffecten vooral toegeschreven aan de effecten van nachtcultuur op de fysieke gezondheid. Middelengebruik (drugs en alcohol) werden veelvuldig genoemd, maar ook slaapgebrek en de ongezondheid voor werkenden in de nachtcultuur (late uren en stress).

Middelengebruik Hoewel overmatig middelengebruik een belangrijk en actueel vraagstuk is dat zeker aandacht verdient, is het van belang om onderscheid te maken tussen het feit dat middelengebruik weliswaar voorkomt in het uitgaansleven en de nachtcultuur, maar niet inherent is aan de nachtcultuur zelf. Sterker nog: nachtcultuur kan een constructieve bijdrage leveren aan het adresseren van deze maatschappelijke uitdaging en het zoeken naar oplossingen. Zo voelen sommige horecaondernemers en organisatoren schroom om hun zorgen over middelengebruik te delen of verantwoordelijkheid te nemen, uit angst voor sancties. Zij hebben behoefte aan concrete handvatten en kennis om het gebruik onder controle te houden en een veilige omgeving te waarborgen. Ook heeft het uitgaanspubliek aangegeven dat er een tekort is aan duidelijke en toegankelijke informatie over de middelen die zij mogelijk gebruiken. Zij willen beter geïnformeerd zijn over de risico’s, maar vinden deze informatie momenteel lastig te verkrijgen. Het tegengaan van overmatig middelengebruik begint bij het wegnemen van het taboe rondom dit onderwerp door het gesprek op gang te brengen.

37

In het Nijmeegse nachtdebat werden ook vragen gesteld over middelengebruik. Via de Mentimeter gaf 53% aan het middelengebruik zorgelijk te vinden in de nachtcultuur. Daarmee werd naar zowel alcoholgebruik als naar drugsgebruik verwezen. Preventie en voorlichting werden veel genoemd als te nemen acties door zowel overheden als organisatoren. Ook werd het ‘open gesprek over schadelijk gebruik’ genoemd als een manier om het taboe ervan af te halen. Normalisatie van drugs, het gemak waarmee het te verkrijgen is en de snelle ontwikkeling van nieuwe synthetische drugs werden als problematisch gezien. Uit andere Nijmeegse gesprekken die zijn gevoerd over middelengebruik (een panelgesprek over middelengebruik, groepsgesprekken en individuele gesprekken) kwam hetzelfde beeld naar voren: de normalisatie van het middelengebruik werd als zorgelijk gezien. Waarbij een aantal partijen uit de horeca aangaf graag handvatten te krijgen hoe om te gaan met (excessief) middelengebruik. Er is dus behoefte aan een gezamenlijke aanpak voor dit probleem.

In hetzelfde onderzoek zijn voor het eerst de positieve effecten van middelengebruik onder uitgaanders in kaart gebracht. De meest genoemde positieve effecten zijn verbeterde vriendschappen (43,9%), verminderde spanningen (41,8%) en positieve verandering van omgang met anderen (34,9%). Ook de normalisatie van middelengebruik wordt bevestigd door het onderzoek van Trimbos. “Gevraagd naar de veronderstelde acceptatie door anderen, is negen op de tien (93,3%) uitgaanders het helemaal eens met de stelling dat het gebruik van alcohol geaccepteerd is in de Nederlandse samenleving. Ook het niet gebruiken van drugs wordt geaccepteerd; een grote meerderheid geeft aan het helemaal eens te zijn met de stelling dat het voor hen acceptabel is om geen drugs te gebruiken op momenten dat vrienden dat wel doen (71,9%).”. De gemeente heeft een beleid op gezondheid. Er is in het afgelopen jaar in aanloop naar de Nachtvisie een grotere focus gekomen op middelengebruik in het uitgaansleven.

Het gevoel van de Nijmeegse deelnemers wordt onderbouwd door de landelijke cijfers uit het onderzoek van het Trimbos-instituut (het Grote Uitgaansonderzoek 2023). Daaruit blijkt dat het gebruik van alcohol en drugs (hierna middelen) aanzienlijk hoger is onder uitgaande jongeren en jongvolwassenen dan onder leeftijdsgenoten in de algemene bevolking. Uitgaanders vormen een risicogroep wat betreft het experimenteren met drugsgebruik, bingegebruik(in grote hoeveelheden) en combigebruik. Tegelijkertijd lijken veel uitgaande jongeren en jongvolwassenen zonder al te veel problemen met alcohol en drugs om te gaan.

38

39

Godfried Verstegen is de oprichter en uitbater van Brebl. Van 2014 tot 2022 was Brebl facilitator van talloze nachtfeesten en groeide al snel uit tot een van de belangrijkste podia van Nijmegen. Na de sluiting van de locatie op het Honigterrein is Brebl tijdelijk gevestigd in de voormalige brewpub van Oersoep, Stoom. Tijdens zijn studententijd werkte Godfried bij Diogenes, de Nijmeegse culturele studentenvereniging die in de jaren tachtig zowel een cultuurprogramma als het monopolie op de nachthoreca had. Het nachtcafé van Diogenes was de enige plek in Nijmegen waar je tot in de vroege ochtend een drankje kon drinken. ‘Daar ontdekte ik de waarde van de nacht,’ zegt Godfried. ‘Overdag speel je een rol, maar ’s nachts vallen barrières weg.’ De nachtcultuur als vrijplaats ‘De nachtcultuur is een plek waar mensen zichzelf op een andere manier kunnen zijn,’ legt Godfried uit. ‘Het heeft een compleet andere energie dan de dag. Je bekijkt de wereld vanuit een ander perspectief.’ De nacht biedt niet alleen ruimte voor vrijheid, maar ook voor experimenten. Het oude pand van Brebl was volgens Godfried een echte broedplaats voor creativiteit en vernieuwing, waar nieuwe concepten een kans kregen om te groeien. ‘Wij gaven altijd één zaal gratis weg voor nieuwe ideeën.

Als het een succes was, kregen ze een grotere zaal.’ Verdwenen speeltuin ‘Diep triest,’ zo omschrijft Godfried de huidige situatie van de Nijmeegse nachtcultuur. ‘Er zijn nog maar een handjevol commerciële zaken in het centrum, waar de broedplaatsgedachte helemaal ontbreekt.’ Buiten het centrum zijn de kosten voor locaties te hoog, en ondanks de goede faciliteiten mist het aan ‘spirit en soul’. De nachtcultuur voelt volgens hem veel minder avontuurlijk. ‘De gedachte van een speeltuin – waar je gewoon iets kunt proberen – is verdwenen. Mensen durven minder risico’s te nemen en dat beperkt de creativiteit.’ Gedeelde verantwoordelijkheid ‘De nachtcultuur biedt sociale binding, economische voordelen en bevordert creativiteit,’ somt Godfried op. ‘Als je niet meer tegemoetkomt aan de wensen van mensen buiten de mainstream, verandert het karakter van de stad ingrijpend.’ Hij vindt dat er meer ruimte moet komen voor nieuwe initiatieven, maar ziet terughoudendheid bij de gemeente. ‘Dit gebrek aan actie komt voort uit een diepgeworteld onbegrip van het belang van de nachtcultuur.’ Volgens Godfried moet de gemeente actiever bijdragen. ‘Een visie alleen is niet genoeg; er moeten concrete doelen worden gesteld om echte verandering te bereiken.’

‘’s Nachts vallen barrières weg’ - Godfried Verstegen

40

41

Broedplaatsen en talentontwikkeling Een gezonde en aantrekkelijke nachtcultuur biedt een vruchtbare basis voor nieuwe initiatieven en een horizon waar initiatieven naar toe kunnen groeien. In de nachtcultuur is een hoog ‘do it yourself’ gehalte aanwezig. De sector regelt veel zelf en onderling. Er zijn weinig talentontwikkelingstrajecten in de nachtcultuur. Veel makers en organisatoren zijn begonnen met experimenteren en organiseren uit enthousiasme en passie. Slechts weinigen kunnen er echt hun beroep van maken, in de zin dat ze er niet nog een andere bron van inkomsten bij nodig hebben. Een groot aantal stopt er dan ook mee na een aantal jaar, slechts een klein deel groeit door. De doorloopsnelheid binnen de nachtcultuur is daarom hoog. Het voordeel van die doorloopsnelheid is dat snel ingespeeld kan worden op verschillende behoeften, immers het merendeel van de makers en organisatoren beweegt mee met de vraag vanuit hun eigen achterban/scene. Het nadeel is dat kennis snel verloren gaat, niet gedeeld wordt en dat een nieuwe generatie het wiel opnieuw uit moet vinden. Een hoge doorloopsnelheid staat niet gelijk aan een divers aanbod. Diversiteit in aanbod hangt vaak samen met de aanwezigheid van makers met een diverse achtergrond.

In de gesprekken die gevoerd zijn werd opgemerkt dat het aanbod wel meer divers zou mogen zijn en dat er ruimte moet zijn voor nieuwe makers om hun talenten te kunnen ontwikkelen. De beschikbaarheid van (betaalbare) locaties wordt als knelpunt gezien voor de ontwikkeling en groei van nachtcultuur. Uit de Mentimeter van het stadsdebat over de Nachtvisie kwam naar voren dat 93% vond dat er niet genoeg plek is voor iedereen. Deze stelling is door de toevoeging ‘voor iedereen’ redelijk sturend. Interessanter zijn daarom de onderbouwingen. Dan wordt de prijs van de locaties genoemd als drempel, dat er te weinig keus is voor beginnende organisatoren, geen plek is om te experimenteren en te groeien, dat er behoefte is aan meer broedplaatsen, plekken zonder commerciële basis, nieuwe concepten kunnen geen plek vinden, locaties sturen vanuit commerciële overweging te veel op eenzijdige programmering. Ook wordt gesproken over behoefte aan meer 42

samenwerking, trainingen, elkaar beter leren kennen in het netwerk. Eind 2022 ontstond een beweging in Nijmegen rondom het gebrek aan (betaalbare) locaties. Het initiatief ‘Nachtcult’ werd gesteund door een groot aantal mensen uit de stad. Directe aanleiding was het verdwijnen van een aantal locaties (Brebl, Stek Neus en Hubert). In de afgelopen jaren zijn er locaties bijgekomen in de nacht, bijvoorbeeld in en om de Molenstraat, en op de Vasim. In de gesprekken die we voerden kwam naar voren dat het niet alleen gaat om de kwantiteit van plekken waar nachtcultuur mogelijk is, maar dat het gaat om de kwaliteit van plekken, in het bijzonder het gebrek aan plekken waar ruimte is voor talentontwikkeling en experiment. Een plek waar de nachtcultuur kan ontmoeten, ontwikkelen en maken, een broedplaats. De huidige plekken voor nachtcultuur worden onvoldoende geschikt gevonden voor een broedplaats. Bijvoorbeeld omdat de plekken te groot zijn of te duur zijn. Er is een gemis aan een plek waar de rauwere kant van de nachtcultuur zich kan laten zien. Deze plekken hoeven niet in het centrum te liggen. De stadspeiling over nachtcultuur (bijlage) toont aan dat mensen bereid zijn om daarvoor te reizen naar de buitenwijken.

Samenwerking Als rode lijn door de gesprekken met makers en organisatoren loopt de behoefte aan opbouw en versterking van netwerken, samenwerking en verbinding. Er zijn veel losse verbanden in de nachtcultuur, het samenvoegen van deze verbanden zou de sector in zijn geheel kunnen verstevigen. De sector ziet elkaar als concullega’s. Enerzijds concurrenten voor wat betreft het aantrekken van bezoekers, maar ziet ook de voordelen van een netwerk waarin je informatie kan uitwisselen en kan samenwerken. Die samenwerking kan rondom verschillende thema’s georganiseerd worden, variërend van divers aanbod en een inclusieve nachtcultuur, tot hoe om te gaan met middelengebruik en toegankelijkheid van de nacht. De behoefte om samen een sterke, diverse, creatieve en innovatieve nachtcultuur te ontwikkelen waar Nijmegen trots op kan blijven is groot bij de betrokkenen. Er ook behoefte aan contact met partijen buiten de nachtcultuur, zoals de gemeente, of ander instanties.

43

Om de waarde van de nachtcultuur voor Nijmegen te behouden en te versterken vereist samenwerking tussen de nacht en de gemeente, waarbij er vanuit beide perspectieven gekeken moet worden naar de knelpunten en kansen om tot uitvoerbare oplossingen te komen. Historisch gezien is er echter sprake van een duidelijke afstand tussen deze twee werelden. De aard van nachtcultuur en lokale overheden verschillen aanzienlijk: zij opereren met uiteenlopende mate van flexibiliteit en snelheid. Nachtcultuur en overheid hebben elkaar niet altijd goed weten te vinden, ook niet in Nijmegen. Zowel de nacht als de gemeente dragen hier verantwoordelijkheid in. Voor veel nachtelijke actoren is het bijvoorbeeld moeilijk om contact te leggen met de gemeente, inzicht te krijgen in processen en besluitvorming, of om toegang te vinden tot (financiële) ondersteuningsmiddelen, zoals cultuursubsidies. Daarnaast is er voor vragen vanuit de nacht geen centraal punt of een persoon met expertise op dit gebied bij de gemeente. Dit heeft een negatief effect op de consistentie en toegankelijkheid van het contact met de gemeente. Het verkleinen van deze kloof ligt zowel bij de nacht als bij de gemeente.

Kansen en Uitdagingen Op basis van voorgaande hoofdstukken zien we de volgende kansen: • In Nijmegen is een goede basis aanwezig voor nachtcultuur. Er is een levendige community met de wens en wil om de nachtcultuur te versterken en te verbeteren. • Er is een bereidheid in de sector om meer samen te werken om de nachtcultuur in Nijmegen te versterken. • Het publiek is overwegend positief over de kwaliteit en mate van nachtcultuur in de stad. Dit geldt voor zowel bezoekers als niet-bezoekers. • Mensen ervaren een open sfeer in de nachtcultuur waar ruimte is voor anderen. • In de nachtcultuur is aandacht voor een open en veilige sfeer, de wijze waarop dat gebeurt kan een voorbeeld zijn voor het uitgaansleven in algemene zin. 44