Lokale Energie Strategie Nijmegen 2025-2050

lokale strategie

energie

nijmegen 2025

2050

Colofon © november 2024 Dit beleidsdocument is opgesteld door de gemeente Nijmegen. De tekstredactie en uitgave zijn verzorgd door de Gemeente Nijmegen. Ontwerp en infographics: Edo Nauta Meer informatie: nijmegen.nl

1

Inleiding

2

1.1 Karakter van de Lokale Energie Strategie 1.2 Aanleiding 1.3 Participatie

3 3 4

2

Klimaatdoelen 2.1 Hoe ver zijn we? 2.2 CO2-doelen 2.3 Energiegebruik 2.4 Evaluatie en monitoring

6 7 9 9 11

3

Routeplan 3.1 Gebouwde omgeving 3.2 Industrie en bedrijven 3.3 Mobiliteit

12 13 19 24

4

Rol gemeente en instrumenten 4.1 De rollen en instrumenten van de gemeente

26 27

5

Toekomstige energiemix 5.1 Scenario’s energiemix 5.2 CO2-emissie in scenario’s 5.3 Provinciaal energiebeleid 5.4 RES en Regionaal uitvoeringsprogramma GMR

30 31 34 35 37

6

Leidende principes 6.1 Basisprincipes 6.2 Principes voor de voorziening van de toekomst

38 39 41

7

Ruimtelijke inpassing 7.1 Ruimtebeslag van de elektrificering

42 43

8

Participatie en communicatie 8.1 Participatie 8.2 Communicatie

46 47 48

Samenvatting LES

49

Bijlagen

51

1

Inleiding

2

We kunnen niet meer om de gevolgen van klimaatverandering heen. Dichtbij en ver weg worden we steeds vaker geconfronteerd met extreme water­ overlast, hitte en droogte. In 2016 heeft de Europese Unie namens Nederland het Klimaat­akkoord van Parijs (2015) getekend. Doel van dit akkoord is de opwarming van de aarde te beperken tot minimaal 2 graden met het streven om uit te komen op 1,5 graden. Europa en Nederland hebben vervolgens afgesproken om in 2030 55% minder CO2 uit te stoten dan in 1990. In de meeste scenario’s van het VN-klimaatpanel IPCC is de grens van 1,5 graad al tussen 2030 en 2035 bereikt. De urgentie is hoog, maar het is nog niet te laat. We zetten alles op alles om de klimaatdoelen voor Nijmegen te halen. We focussen vanaf nu nog meer op de realisatie van het energiebesparingsprogramma, de warmtevisie en de energie­ transitie bij bedrijven. We halen de 55% CO2-reductie als we tot 2030 17.000 woningen isoleren, 10.000 woningen aardgasvrij maken en een warmtenet aanleggen op TPN-West. Dit lukt alleen als we de uitvoering van deze plannen versnellen. De tijd is meer dan ooit rijp voor de energie­transitie. Dagelijks is er nieuws dat met de energietransitie te maken heeft. De energietransitie levert op de eerste plaats een grote bijdrage aan het behalen van de CO2-doelen.

Verduurzaming van de energievoorziening zorgt er ook voor dat we minder afhankelijk worden van het buitenland, nu de aardgaswinning in Groningen is stopgezet. In het verlengde daarvan vermindert de energietransitie het risico op schommelingen in de energieprijs.

1.1 Karakter van de Lokale Energie Strategie Het karakter van de Lokale Energie Strategie

Omdat er continu ontwikkelingen zijn op het vlak

(LES) is op de eerste plaats inventariserend: we

van energie, zullen we adaptief moeten zijn.

geven een samenhangend beeld van de gevolgen van tal van ontwikkelingen voor Nijmegen.

De LES is een dynamisch plan, dat we mini­maal één keer per vijf jaar bijstellen, zo nodig eerder, om

De LES is verder agenderend als het gaat om

in te spelen op bijvoorbeeld technische inno­vaties

bijvoorbeeld de beïnvloeding van besluitvorming

en veranderingen in samenleving en wetgeving.

op provinciaal en landelijk niveau (hoofdstuk 5).

De CO2-doelen voor 2030 en 2050 (hoofstuk 2) en

De LES is sturend voor zover mogelijk binnen de

leidende principes (hoofdstuk 6) blijven overeind

gemeentelijke invloedssfeer en op basis van de

(wat). De weg ernaartoe kan wijzigen (hoe):

kennis van dit moment. We moeten enerzijds

de maatregelen per sector (hoofdstuk 3), het type

omgaan met onzekerheden en afhankelijkheid van

instrument of de gemeente­lijke rol (hoofdstuk 4)

inter­nationaal en landelijk beleid. Anderzijds pro­

en de toekomstige energiemix (energie­ketens)

beren we met dit plan het landelijk klimaat­beleid

als gevolg van keuzes op lokaal, regionaal,

op lokaal niveau te faciliteren en te intensiveren.

provinciaal of nationaal niveau (hoofdstuk 5).

Met de Lokale Energie Strategie (LES) vormen

Programmeren (RUP), dat de GMR en Liander in

lokale klimaatdoelen voortaan de meetlat voor

samenwerking met gemeenten heeft opgesteld.

het energiebeleid. Onze stip op de horizon

Liander is in al deze trajecten een cruciale partner,

verandert van energieneutraal in 2045 naar 55%

omdat elektriciteit de ruggengraat van het toe­

CO2-reductie in 2030 en klimaatneutraal in 2050.

komstige duurzame energiesysteem wordt. Het

Hiermee sluiten we aan bij de klimaatdoelen op

belang van deelname aan dit soort trajecten is

nationaal en Europees niveau. We stellen de LES

groot, omdat keuzes op andere schaal­niveaus

ook op, omdat de wereld van energie volop in

bepalend zijn voor lokaal energiebeleid. Andere

beweging is. Tot slot is de LES te zien als een

(lokale) puzzelstukken voor de LES zijn de nieuwe

paraplu waar de verschil­lende sporen binnen de

Warmtevisie, het Programma Energie Besparen

energietransitie in samen­hang onder hangen.

(begin 2023) en het Masterplan Net­con­gestie 1.0 dat in april '24 door het college is vastgesteld.

Een belangrijk spoor betreffen de provinciale en

De LES beschrijft de samenhang tussen ontwikke­

regionale energietrajecten waarin we participeren.

lingen en bestaande uitvoeringsplannen. Wanneer

De provincie werkt aan een Beleidskader en Pro­

aanscherping nodig is, doen we voor­stellen, bijv.

gramma Energiesysteem als basis voor het provin­

om de energietransitie bij bedrijven te faciliteren en

ciaal Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie

te versnellen. En we gaan steeds meer toe naar

en Klimaat (pMIEK). In de Groene Metro­poolregio

lokale energiesystemen, waarbinnen vraag en aan­

(GMR) gaat het om de Regionale Energie­strategie

bod (duurzame warmte, zonne- en windener­gie) op

(RES 1.0, RES 2024, RES 2.0) en het (concept-)

elkaar worden afge­stemd in combinatie met lokale

Regionaal Uitvoeringsprogramma Integraal

opslag (batterijen, warmtebuffers, waterstof).

Lokale Energie Strategie Nijmegen 2025-2050

1.2 Aanleiding voor de Lokale Energie Strategie

3

Omgevingsvisie 2025

Omgevingsplan

Lokale Energie Strategie Programma Energiebesparen Woningen 2023-2030

Warmtevisie 2024

4 actielijnen

Warmteprogramma

Masterplan Netcongestie 1.0 (2024) relatie met mobiliteit

Uitvoeringsagenda

Wijkuitvoeringsplannen

RES/ integraal programmeren GMR (2024)

Uitvoeringsprogramma energietransitie bedrijven i.o.

Regionaal Uitvoerings Programma Energiesysteem

Plan van aanpak MKB

relatie met mobiliteit

Energievisies bedrijventerreinen

Pva MKB

1.3 Participatie

4

In de LES integreren we de uitkomst van diverse

handelingsperspectief met tijdpad nodig;

recente participatie- en samenwerkingstrajecten.

• Zorg voor zekerheid, betrouwbaarheid en

De opbrengst hebben we vooral gebruikt voor de leidende principes die we (gaan) hanteren bij de Nijmeegse energietransitie (hoofdstuk 6).

betaalbaarheid; • Zorg voor meer ruimte voor groen – een collec­ tief warmtenet kan het stroomnet ontlasten, en minder ruimte nodig voor trafohuisjes en kabels;

Stadsgesprek en -peiling

• Op bedrijventerreinen kan de gemeente meer

Op 25 maart 2024 hebben we een stadsgesprek

betekenen op het vlak van verbinding,

georganiseerd over de energietransitie in relatie tot

samenhang en verbetering van procedures.

de omgevingsvisie met de volgende hoofdpunten: • Een compacte stad heeft voordelen voor de

Voorafgaand aan het stadsgesprek hebben we in

energietransitie en mobiliteit, omdat

februari 2024 een stadspeiling gehouden bij het

voorzieningen op loop- en fietsafstand liggen;

stadspanel. Eén van de conclusies uit de peiling

• Energiebesparing voorop: wat je niet gebruikt,

is dat er bij grote groepen draagvlak is voor de

hoef je ook niet op te wekken;

energietransitie, al varieert dit per wijk. Er zijn

• Investeer in vertrouwen en ontzorg inwoners;

zorgen over de betaalbaarheid en ruim 75% vindt

• Betaalbaarheid is een harde randvoorwaarde;

het belangrijk lokaal schone ener­gie op te wekken

• Er is meer regie van de gemeente nodig;

en op te slaan. Veel Nijmegenaren hebben hun

• Zoek inwoners op in de stad en communiceer

woning (deels) goed geïsoleerd, anderen vinden

naar de hele stad;

(verder) isoleren te duur en lastig te overzien.

• Stip op de horizon is een collectieve aanpak,

Inwoners zien voor de gemeente een rol weggelegd

maak de collectieve oplossing aantrekkelijk.

bij het informeren, ondersteunen en subsidiëren

individueel belang naar de achtergrond,

van bewoners(groepen). Een beperkte groep is

collectief belang voorop;

voor dwang, vooral als het gaat om houtstook en

• Wees duidelijk en transparant – concreet

minder stroomgebruik op piek­­momenten.

Op 16 april 2024 hebben we in samenwerking met

SMO en Stuurgroep energietransitie Nijmegen

het Economisch Collectief Nijmegen een bijeen­

In het Stedelijk Managementoverleg (SMO) zitten

komst georganiseerd met vertegenwoordigers

vertegenwoordigers van duurzame bewoners­

van bedrijven(terreinen), aangevuld met input van

organisaties (Steunpunt Energietransitie),

bedrijvenverenigingen per mail.

bedrijven, woningcorporaties, netbeheerders,

Sessie met bedrijven

energiebedrijven en kennisinstellingen. De Bedrijven gaven het volgende aan:

concept-LES is op 29 oktober 2024 besproken in

• Bedrijven zijn bereid om te investeren in de

het SMO. De kern van de reactie van het SMO was

energietransitie, mits haalbaar en betaalbaar.

dat we de focus nu echt moeten verleggen van

• Gebruik heldere termen: klimaat­neutraal duiden;

beleid naar uitvoering. Het is nodig om keuzes te

wel/niet binnen gemeente­grenzen.

maken en bijvoorbeeld het aardgasvrij maken van

• De gemeente moet zorgen voor samenhang in en

woningen en bedrijven te versnellen door onder

duidelijkheid over de toekomstige energie­voor­

meer op korte termijn het publieke warmtebedrijf

ziening (wat, wanneer), o.a. een helder perspec­

op te richten. Ook is benoemd dat het goed is om

tief op de vraag of waterstof wel/niet inzetbaar is

de energietransitie hoog op de agenda te houden

op bedrijventerreinen en voor welke functies.

(onafhankelijk van politieke ontwikkelingen) en de LES als dynamisch, adaptief en responsief plan

• Faciliterende rol gemeente – o.a. zorgen dat de

vast te stellen. Positief vond men de overstap van

benodigde kennis intern aanwezig is, dat de

energie- naar klimaatneutraal en de verbreding van

gemeente een gesprekspartner op niveau is en

de energietransitie die de LES weergeeft.

daardoor ook bereid om mee te kijken en te

Ook bij de bespreking van de concept-LES met de

experimenteren (wat de boer niet kent…). Ook

duurzame bewonersorganisaties die zijn aan­

tijdig de expertise over innovaties op peil

gesloten bij het Steunpunt Energietransitie ging de

brengen, van beleid tot vergunningverlening

belangrijkste reactie over de realisatie: richt alle

(ODRN).

energie vanaf nu op de uitvoering en zorg voor

• Pro-actief en transparant samenwerken:

een stabiele uitvoeringsorganisatie met het oog

- gebiedsgerichte energievisies opstellen met

op continuïteit in de samenwerking met het

bedrijventerreinen.

inwoners en het netwerk in de Nijmeegse wijken.

- Vragen/aandachtspunten hierbij: waterstof als optie voor productieprocessen en mobiliteit,

In de bestuurlijke Stuurgroep energietransitie op 6

wat is nodig om dat van de grond te krijgen

november 2024 gaven de vertegenwoordigers van

(niet alles elektrificeren); governance en

het Economisch Collectief Nijmegen, Alliander en

regelgeving rond uitwisseling energie (energie­

Platform Nijmeegse Woningcorporaties aan dat ze

hubs), waar zitten struikelblokken en wat kan

blij waren met de integraliteit van de LES. De part­

gemeente doen om daarin te faciliteren zoals

ners vroegen met name aandacht voor de ruimte­

extra kabels via Liander; verduurzaming zwaar

lijke impact van de verzwaring van het stroomnet,

vracht­vervoer, wat is het perspectief en hoe

behoud van bedrijven en werkgelegenheid in

kunnen we daar vaart maken want bedrijven

Nijmegen, (gezamenlijke) communicatie en partici­

zijn al bezig – ruimte voor laden nodig op het

patie en betaalbaarheid.

net en in openbare ruimte (fysiek).

5

Lokale Energie Strategie Nijmegen 2025-2050

• Zorg voor experimenteerruimte in regelgeving:

2

Klimaatdoelen gemeente Nijmegen

6

2.1 Hoe ver zijn we? Om de CO2-doelen voor Nijmegen te bepalen,

• Scope 2-emissie; Indirecte CO2-uitstoot van

hebben wij CE Delft de CO2-uitstoot in 1990 laten

elektriciteit die in Nijmegen wordt gebruikt,

berekenen1. 1990 is het referentiejaar voor de

maar landelijk (groten­deels buiten de gemeente­

klimaatdoelen op nationaal en internationaal

grenzen) geproduceerd in elektriciteitscentrales

niveau, waar we bij aansluiten. In het rapport

of opgewekt door zonnepanelen en windmolens.

(zie bijlage) staat ook de prognose voor de CO2-

De zonne- en windenergie die in Nijmegen wordt

uitstoot van het energiegebruik in Nijmegen in

opgewekt, zit in de landelijke elektriciteitsmix.

2030 na realisatie van het voorgenomen beleid op landelijk en lokaal niveau. Alleen maatregelen die

Scope 3-emissie; De CO2-uitstoot van energie­

concreet zijn uitgewerkt, zijn doorgerekend.

gebruik voor de productie van Nijmeegse

De landelijke maatregelen zijn gebaseerd op de

materiaal­gebruik en consumptie (bouw, voeding,

Klimaat- en Energieverkenning (KEV) uit 2022.

kleding, meubels, vliegverkeer, etc .) is niet mee­ genomen in de berekening. Scope 3-uitstoot is lastig te berekenen en de invloed hierop is op

Net zoals de landelijke klimaatmonitor bevat

lokaal niveau beperkt. Voor zover dit wel het geval

de berekening:

is, overlapt het met circulariteit die meerdere

• scope 1-emissie; De directe CO2-uitstoot in

doelen dient, waaronder vermindering van de CO2-

Nijmegen van fossiele brandstoffen: aardgas

uitstoot. Er is een uit­voeringsagenda circulaire stad

voor verwarming, koken en bedrijfsprocessen en

in voor­bereiding die hierop in zal gaan.

benzine en diesel voor vervoer.

Scope 1, 2 en 3-emissies

Scope 1

Scope 2

Scope 3

Directe uitstoot op het

Energieverbruik:

Indirecte emissies:

grondgebied van de

- Elektriciteitsverbruik

- Productie en transport

gemeente:

van consumtiegoederen

- Gasverbruik

en voedsel

- Brandstofverbruik - Emissies van landbouw

1 CE-Delft, Klimaatdoorrekening Nijmegen hoofrapport en achtergrondrapport, rapportnummers 230161 en 230407, juli 2024.

7

Lokale Energie Strategie Nijmegen 2025-2050

Onderdelen van de berekening

Conclusies

• Het schoner worden van elektriciteit op landelijk

De belangrijkste conclusies op basis van het CO2-

niveau levert ook in 2030 de grootste bijdrage

rapport van CE Delft zijn dat:

aan de CO2-reductie: de verwachting is dat de

• We in 1990 in Nijmegen 1023 kton CO2 uit­

nationale CO2-emissiefactor van stroom dankzij

stootten. In 20212 lag de uitstoot 30% lager (zie

vooral de toename van wind- en zonne-energie

figuur hieronder): nog 70% reductie te gaan. De

in 2030 77% lager is dan in 2021.

gestage daling tussen 2015 tot 2021 is te danken aan toename van met zon en wind opgewekte

woonwijken) en Mobiliteit tot 2030 de invloed

elektriciteit (lagere CO2-emissiefactor stroom),

van gemeentelijk beleid op de CO2-uitstoot

energiebesparing bij woningen en bedrijven en

groter is dan in de sector Industrie. In de

door gedragsverandering vanwege de hoge aard­

Gebouwde omgeving leveren isolatie en het

gasprijs. Ook heeft het vertrek van bedrijven

aardgasvrij maken van woningen de belang­

(papierfabriek, ontwikkeling Waalfront) de CO2-

rijkste bijdrage. Bij Mobiliteit maakt vooral de

uitstoot in Nijmegen tot 2021 flink verlaagd.

invoering van zero emissiezones verschil.

• We in Nijmegen in 2030 het klimaatdoel van 55%

• In 2030 heeft de sector Industrie al een forse CO2-

CO2-reductie halen als alle doorgerekende maat­

reductie gerealiseerd. Dit is vooral te danken aan

regelen worden uitgevoerd. Tussen 2030 en 2050

landelijke interventies.

resteert een opgave van 43%, waarvan 24% nog

In bijlage 3 staat een nadere uitsplitsing van de

met concrete maatregelen moet worden ingevuld

ontwikkeling per sector en energiebron.

2 2021 is het laatste jaar waar betrouwbare cijfers over energiegebruik beschikbaar zijn.

Ontwikkeling en prognose CO2-uitstoot per sector in Nijmegen

1.000

1023

800

Doelen

-30%

600

Landbouw

-57% 400

Mobiliteit Huishoudens Diensten Industrie

kton CO2-emissie

8

• In de sectoren Gebouwde omgeving (vooral

-55% -70% -76%

200

-100%

0 1990

2021

2030

2045

2050

2.2 CO2-doelen: 55% reductie in 2030 en klimaatneutraal in 2050 We vervangen het einddoel ‘energieneutraal

Conclusies

Nijmegen in 2045’ door CO2-doelen uit het

Per saldo liggen we op koers om de beoogde

nationale Klimaatakkoord: 55% minder CO2-

55%-daling in 2030 te halen, waarbij de ene sector

uitstoot in 2030 dan in 1990 en klimaatneutraal

een grotere bijdrage levert dan de andere. Na 2030

in 2050.

is in samenwerking met het Rijk meer (uitgewerkt) beleid nodig om in 2050 klimaatneutraal te zijn.

We volgen de landelijke klimaatdoelen, omdat:

Om dit te bereiken, bestaat de belangrijkste

• De afhankelijkheid van landelijk beleid voor het

opgave voor de gemeente uit:

behalen van CO2-doelen groot is, zoals blijkt uit het CO2-rapport van CE Delft. • De opgave tot 2030, waarmee we uitkomen op 57% CO2-reductie, omvangrijk en complex is. Om de opgave voor elkaar te krijgen, is focus

• Gebouwde omgeving: versnelling van de warmte­transitie door het isoleren en aardgasvrij maken van woningen, bedrijven en zorg- en onderwijsinstellingen. • Industrie: continuering van de handhaving van de energiebesparingsplicht en het faciliteren

het isoleren van 17.000 woningen, aardgasvrij

van de energietransitie op bedrijventerreinen.

maken van 10.000 woningen (conform coalitie­

• Mobiliteit: zorgen dat het voorgenomen beleid

akkoord), de aanleg van een warmtenet op TPN

wordt uitgevoerd en de elektrificering van ver­

West (zie par. 3.2) en de mobiliteitstransitie,

keer en vervoer mogelijk wordt gemaakt door

waaronder de invoering van zero emissiezones.

de aanleg van laadinfrastructuur, walstroom en clean energyhubs (collectieve laadpleinen).

2.3 Energiegebruik De CO2-uitstoot in Nijmegen hangt voor de

opzichte van 2008 en particulieren 16%. Bedrijven

gebouwde omgeving en Industrie nauw samen

werken steeds efficiënter. Nieuwbouwwoningen

met het energiegebruik. In 2023 werd 42% van de

worden aardgasloos gebouwd en er zijn weer meer

energie gebruikt in woningen, waarvan een kwart

bestaande woningen geïsoleerd. Het lijkt erop dat

stroom was en driekwart gas. 54% van de energie

het stookgedrag blijvend is veranderd sinds de

werd gebruikt door bedrijven, waar de verdeling

hoge energieprijzen.

stroom-gas ongeveer gelijk was verdeeld. Een kleine 4% werd geleverd door warmtenetten.

Ook het stroomverbruik loopt terug. De besparing op elektra komt volledig op conto van het zakelijk

Uit de meest recente Energiemonitor 2008-2023

verbruik. Bedrijven bespaarden 23% elektra terwijl

blijkt dat de sinds 2020 ingezette besparing bij

het stroomverbruik van particulieren gelijk blijft.

zowel bedrijven als particulieren zich voortzet.

Het percentage woningen met een hybride warmte­-

Bedrijven hebben in 2023 28% bespaard ten

pomp (combinatie warmtepomp met cv-ketel voor

9

Lokale Energie Strategie Nijmegen 2025-2050

nodig op uitvoering van het vastgestelde beleid:

piekverbruik op koude dagen) bedraagt in 2023

Met de windmolens in Nijmegen­Noord en op het

1,6%: ongeveer 1.400 woningen. Er zijn circa 1.000

Engie­terrein werd in 2023 respectievelijk een

woningen die alleen met een elektrische verwar­

kleine 25 en 14 miljoen kWh opgewekt, wat

ming of warmtepomp (all electric) worden ver­

overeenkomt met ruim 5% van het stroomverbruik

warmd. Ook zijn er in Nijmegen 13 open Warmte

in 2023. Met de gerealiseerde grote opweklocaties

Koude opslagsystemen (WKO’s) aanwezig en zo'n

voor wind en zon resteert alleen nog de opgave om

150 gesloten WKO’s die energie uit de bodem

meer grootschalige zon op dak­projecten te reali­

onttrekken.

seren om aan de Nijmeegse bijdrage aan de Regio­ nale Energie Strategie tot 2030 te voldoen (zie

Duurzame energie

hoofdstuk 5).

Het aantal zonnepanelen op daken van woningen en bedrijven is bijna even snel gestegen als voor­

Conclusie

gaande jaren. In 2023 is in totaal circa 128 miljoen

De centrale conclusie van de energiemonitor is dat

kWh aan zonne­energie opgewekt, waarvan

er meer wordt bespaard dan beoogd, maar dat de

67 miljoen op woningen, 44 miljoen op zonne­

duurzame opwek achter loopt op het streven dat

weides (langs de A15 in Noord, op het Engie­terrein

we tot nu toe hadden om energieneutraal te zijn in

en langs de A73) en 18 miljoen op bedrijven. Dit was

2045 door de helft te besparen en de andere helft

17% van het totale stroomverbruik in Nijmegen.

zelf duurzaam op te wekken.

10

Energieverbruik Nijmegen 2023 in PetaJoule (PJ). particulier

Bron: Energiemonitor Nijmegen

zakelijk

gas

2,24 PJ

1,88 PJ

electriciteit

0,71 PJ

2,01 PJ

warmte

0,26 PJ

0,006 PJ

2.4 Evaluatie en monitoring Aangezien we de ambitie om energieneutraal te

en klimaat, waaruit we voor beleid en communi­

worden in 2045 vervangen door klimaatdoelen,

catie op maat cijfers kunnen destilleren, ook per

gaan we vanaf nu primair monitoren op de

wijk. Via de jaarlijkse voortgangsbrief over de

ontwikkeling van CO2-uitstoot. Dit neemt niet weg

energietransitie en het milieujaarverslag houden

dat we ook het energiegebruik blijven volgen,

we de raad op de hoogte van de stappen die we

omdat dat bepalend is voor de CO2-uitstoot. We

zetten op weg naar een CO2-vrij Nijmegen.

ontwikkelen een toegankelijk dashboard energie

Lokale Energie Strategie Nijmegen 2025-2050

11

3

Routeplan met (extra) maatregelen per sector

12

3.1 Gebouwde omgeving Ten opzichte van 1990 en 2021 realiseren we in Nijmegen in 2030 met de voorgenomen landelijke en lokale maatregelen 55% CO2-reductie ten opzichte van 1990 en 43% ten opzichte van 2021. Voor de resterende opgave voor een CO2-vrije gebouwde omgeving in 2050 moeten we alle Nijmeegse woningen, gebouwen en bedrijven isoleren (paragraaf 3.1.1) en aardgasvrij maken (paragraaf 3.1.2).

Reductie uitstoot gebouwde omgeving Basispad reductie

419

Beleid gemeente Nijmegen

-138

400

350

300

-16

250

13

-4

-1

237

Maatschappelijk vastgoed verduurzamen

TPN West

2030 prognose

200

150

kton CO2-emissie

100

50

0

2021 totaal

Nationale ontwikkelingen

Woningen isoleren

Woningen op warmtenet

3.1.1 Energiebesparing en isolatie

F of G en het aantal koopwoningen met label D met

Tot 2030 focussen we op uitvoering van het

de helft te verlagen. Dit levert 24 kton minder CO2

programma Energie Besparen Woningen 2023­

op. Om dit te bereiken geeft het Energieloket: ener­

2030. Doel van dit programma is om in 2030 geen

gie besparen ­ Gemeente Nijmegen adviezen, is een

woningen meer te hebben met een energielabel E,

Doe Het Zelf­campagne gehouden en wordt een

Lokale Energie Strategie Nijmegen 2025­2050

-24

aanpak uitgewerkt voor de isolatie van VVE­

warmtenet in het grootste deel van Dukenburg en

woningen en goedkope koopwoningen. We willen

op TPN West. De (licht)blauwe gebieden in de kaart

hierbij zoveel mogelijk samenwerken met partners

zijn bestempeld als onderzoeksgebied voor een

in de stad, zoals het Steunpunt Energietransitie

warmtenet. Aan de inwoners van Nijmegen­Zuid en

(duurzame bewonersorganisaties), Huis voor

Midden, de meeste wijken in Nijmegen­Oost en een

Compassie (energiecoaches) en de energie

deel van Oud­ en Nieuw­West adviseren we tot

ambassadeurs. Met de woningcorporaties spreken

2030 hybride in plaats van volledig elektrische (all­

we af hoe we een passend vervolg kunnen geven

electric) warmtepompen om netcongestie tegen te

aan het bestrijden van energiearmoede vanaf 2025.

gaan. Ook stimuleren we hier bewonersinitiatieven,

In het programma is het einddoel dat in 2045 alle

bijv. coöperaties of energiegemeenschappen, die

woningen in Nijmegen minimaal label B hebben.

werken aan collectieve oplossingen. We stellen een

Hiertoe zal voor de periode na 2030 een nieuw

handleiding op waarin we aangeven op welke

energiebesparingprogramma opgesteld moeten

manier we bewonersinitiatieven ondersteunen.

worden. Omdat we vanaf nu het effect van ons

14

energie­ en klimaatbeleid monitoren aan de hand

Het vervolg

van CO2­uitstoot, doen we dat ook bij de bespaar­

De komende tijd werken we aan een herziening van

maatregelen. We houden bij hoeveel maatregelen

de communicatiestrategie en het opstellen van

zijn genomen en monitoren in hoeverre ze bijdra­

gebieds­ en wijkuitvoeringsplannen. Als de Wet

gen aan CO2­reductie. Daarnaast bezien we of en

gemeentelijke instrumenten warmtetransitie

hoe het volgen van de ontwikkeling van energie­

(Wgiw) is vastgesteld vertalen we de warmtevisie

labels bij koopwoningen meerwaarde kan hebben

naar een warmteprogramma, zodat we zo nodig via

tot 2030.

het omgevingsplan, onder strikte voorwaarden, wijken aan kunnen wijzen waar het leveren van gas binnen 8 jaar wordt beëindigd. In het Warmte­

3.1.2 Warmtetransitie naar een aardgasvrij Nijmegen

programma en de uitvoeringsplannen besteden we ook aandacht aan de koeling van woningen.

Onlangs is de Warmtevisie 2024 voor Nijmegen, getiteld 'Oude stad, nieuwe warmte', aangeboden we woningen en bedrijven aardgasvrij maken. We

3.1.3 Buurtaanpak Liander en lokale energiesystemen

geven de voorkeur aan collectieve warmtenetten

We gaan steeds vaker elektrisch koken en het aan­

boven individuele warmtepompen in wijken waar

tal warmtepompen, elektrische auto’s en fietsen

warmtenetten de minste maatschappelijke kosten

stijgt. Sinds de energiecrisis liggen op veel meer

met zich mee brengen. Warmtenetten hebben

daken zonnepanelen. Dit is positief, maar het net

verschillende voordelen: veel minder belasting van

heeft de snelheid van elektrificatie niet kunnen

het elektriciteitsnet dan een warmtepomp (zie par.

bijbenen. Tot nu toe heeft netcongestie geen

5.1), we maken gebruik van lokale energiebronnen,

gevolgen voor woningen (kleinverbruikers). De

er zijn weinig aanpassingen nodig in de woning

netbeheerders maken een inhaalslag. Wijk voor

(vooral bij hoogbouw voordelig) en iedereen die

wijk plaatst Liander de komende jaren ruim 500

wil, kan eraan meedoen en wordt ontzorgd.

middenspanningsruimten (trafostations) bij.

Daarom zetten we in op de aanleg van een

Om de plaatsing te versnellen werken we

aan de gemeenteraad. In de Warmtevisie staat hoe

NIJMEGEN NOORD

ARN TPN WEST

CAMPUS

DUKENBURG

1. Energiebesparing en isolatie In de hele gemeente stimuleren we isolatiemaatregelen en energiebesparing.

2. Inzetten op publiek warmtenet Hier zetten we in samenspraak in op de realisatie van een haalbaar en betaalbaar warmtenet.

3. Warmtenet voor bedrijven

Hier werken we samen met de bedrijven en de industrie om een lokaal warmtenet te ontwikkelen.

4. Uitbreiden bestaand warmtenet

We onderzoeken de haalbaarheid van uitbreiding van het bestaande warmtenet op nog niet aangesloten gebouwen.

5. Onderzoek naar publiek warmtenet We onderzoeken de mogelijkheden van een haalbaar en betaalbaar warmtenet via ons warmtebedrijf.

6. Ontwikkelen lage temperatuur warmtesysteem Verschillende partijen werken aan aardgasvrije warmteoplossingen.

7. Ruimte voor hybride warmtepompen en kleinschalige initiatieven We voeren hier geen grote aardgasvrije warmteprojecten uit tot 2035 maar stimuleren kleinschalige initiatieven.

Bestaand warmtenet

Warmtetransportleiding vanaf de ARN naar Nijmegen­ Noord en Waalfront.

Mogelijke uitbreiding warmtenet Onderzoek naar het realiseren van een warmte­ transportleiding van de ARN naar Dukenburg.

15

Lokale Energie Strategie Nijmegen 2025­2050

WINKELSTEEG

CENTRUM

construc­tief samen met Liander. Hierbij helpen de

De nieuwe Energiewet, die de Gas- en Elektrici­

richt­lijnen voor middenspanningsruimtes die we in

teitswet gaat vervangen, gaat meer mogelijkheden

2023 hebben vastgesteld. Altrade was als eerste

bieden voor het delen van energie binnen lokale

aan de beurt. Hier zijn en worden in 2024 tien

energiesystemen. De wet is aangenomen door de

trafostations bijgeplaatst.

Tweede Kamer en ligt nu bij de Eerste Kamer.

Voor de uitbreiding van het laagspanningsnet (kabels, trafostations) in de andere wijken stelt

Thuis- en buurtbatterijen

Liander samen met gemeente Nijmegen een buurt­

Wat betreft opslag is het nog de vraag wat het

aanpak met planning op die aansluit op de warmte­

gewenste schaalniveau is en welke rol thuis­

visie, de hoeveelheid zonnepanelen, de uitbrei­ding

batterijen kunnen spelen. In het regeerprogramma

van de laadpalen voor auto’s en de autonome groei

van het kabinet Schoof staat het voornemen om

van warmtepompen.

per 2027 de salderingsregeling voor de terug­

Lokale energiesystemen

in één keer af te schaffen. De afschaffing en de

Maar we kunnen niet ongelimiteerd elektrificeren.

terugleverkosten die energieleveranciers steeds

Om investeringen in de infrastructuur te beperken,

vaker in rekening brengen, maakt het voor woning­

zetten we op de eerste plaats in op besparing van

eigenaren aantrekkelijker om thuisbatterijen aan te

elektriciteit via onder meer het Energieloket.

schaffen om de zonne-energie op te slaan en op

Op de tweede plaats creëren we zoveel mogelijk

een later moment te gebruiken. Hier spelen ener­

balans tussen vraag en aanbod via lokale energie­

gie­leveranciers op in door aanbiedingen te doen

systemen: lokaal wat kan, centraal wat moet.

voor thuisbatterijen die daarnaast worden gebruikt

Hiermee doen we tot nu toe vooral ervaring op bij

om te ‘balanceren op het net’. Onder meer omdat

bedrijventerreinen. Dit willen we ook gaan doen in

er sprake is van netcongestie op diverse niveaus –

combinaties van woonwijken en bedrijven. Zo

laag-, midden en hoogspanning – is het nog de

participeren we samen met The Economic Board,

vraag of thuisbatterijen helpen tegen netcongestie

woningcorporaties en NXP in een haalbaarheids­

of juist een tegengestelde effect hebben. Grotere

onderzoek naar een energyhub met zon op daken

(systeem)batterijen lijken efficiën­ter en kunnen

van sociale huurwoningen waarvan het overschot

beter inspelen op net­congestie. Bij de advisering

gebruikt kan worden door bedrijven, zoals NXP. We

over de aanschaf van thuisbatterijen volgen we de

onderzoeken hoe we de nieuwbouw in Winkelsteeg

lijn van Liander.

levering van opgewekte zonne-energie aan het net

16

netbewust kunnen aanleggen. Op basis van de uit­ komsten van dit onderzoek ont­wikkelen we richt­ nieuwbouwprojecten. We stellen een overkoepe­

3.1.4 Verduurzaming gemeente en maatschappelijk vastgoed

lende energievisie op voor Winkel­steeg, waarin we

De raad heeft de ambitie uitgesproken dat de

de mogelijkheden voor een energy­hub voor de

gemeen­te Nijmegen als organisatie zelf energie­

werklocatie Winkel­steeg/Novio­tech Campus (zie

neutraal wil zijn in 2030. Mede gezien de afschrijf­

par. 3.2.2), de uit­komsten van het haalbaarheids­

termijnen van klimaatinstallaties is deze ambitie

onderzoek naar grootschalige opwek van zon op

bijgesteld naar aardgasvrij in 2035. De maatregelen

corporatiedaken en het onderzoek voor

om het gemeentelijk vastgoed te verduurzamen

netbewuste nieuwbouw integreren.

dragen tot 2030 4 kton CO2 beperkt bij aan het

lijnen voor netbewuste ont­wikke­ling van andere

totaal, maar is belangrijk omdat de gemeente een

warmtepompen, zullen worden uitgevoerd op

voorbeeldfunctie heeft.

natuurlijke momenten. Het belangrijkste natuur­ lijke moment is het onderhoud aan een pand of

CO2-prestatieladder

instal­latie. Jaarlijks worden op basis van de

Gemeente Nijmegen verkleint continu de CO2-

onderhouds­planning verduurzamingsmaatregelen

uitstoot van haar eigen organisatie. Gemeente

uitgevoerd. Andere natuurlijke momenten zijn

Nijmegen heeft hiervoor een CO2-bewust certifi­

verbouwingen, lokale initiatieven (warmtenetten),

caat. Dit is gekoppeld aan de zogenaamde CO2-

wettelijke ver­plichtingen of duurzaamheidspilots.

prestatieladder. De CO2-prestatieladder is een

Netcongestie is tot 2030 een mogelijk vertragende

managementsysteem dat helpt om structureel

factor voor het tempo van de verduurzaming van

minder CO2-uitstoot uit te stoten. Gemeente

gemeentelijke gebouwen. Voor nieuw te realiseren

Nijmegen berekent de CO2-uitstoot op basis van

panden is het uitgangspunt dat deze minimaal

het energie- en brandstofverbruik elk half jaar

energieneutraal zijn.

opnieuw samen met de verbonden partijen DAR Maatschappelijk vastgoed

Nijmegen en IRVN) en ODRN (Omgevingsdienst

Maatschappelijk vastgoed omvat sectoren als

Regio Nijmegen). We informeren de medewerkers,

zorg, welzijn, cultuur, sport en onderwijs, niet

inwoners en externe partners en betrekken ze zo

zijnde gemeentelijke gebouwen. Een deel van de

nodig. Deze manier van werken ondersteunt het

gebouwen valt onder de label C-verplichting voor

doel om als organisatie energieneutraal te worden.

kantoren groter dan 100m2 (zie par. 5.2.1).

We vervangen de straatverlichting door LED, iso­

Desondanks verwachten we dat er nog winst is te

leren onze huisvesting, plaatsen zonnepanelen,

behalen door energie te besparen of zonnepanelen

warmte­pompen en triple-glas en ook onze server­

te plaatsen. Daarom stellen we voor om de scope

ruimte is energiezuiniger gemaakt. We kopen

van het Regionaal Expertiseteam Energie (REE) en

alleen duurzaam opgewekte elektriciteit in en

de bijbehorende subsidieregeling (zie par. 5.2.1),

steeds meer groen gas.

dat nu nog alleen energie-adviezen geeft aan bedrijven, te verbreden naar maatschappelijke

De doelstelling is om samen met de verbonden

organisaties, zoals scholen, culturele instellingen,

partijen DAR, ODRN en MGR in 2030 de uitstoot van

sportverenigingen en zorgorganisaties.

CO2 gereduceerd te hebben met 83% ten opzichte van 2019. We zijn al goed op weg want in 2023 zaten

Onderwijs

we al op 76%. En als de DAR besluit over te scha­

In het kader van de doordecentralisatie onder­

kelen op biodiesel kan de doelstelling zelfs

wijshuisvesting is met de schoolbesturen de

aangescherpt worden tot 93%.

ambitie afgesproken om in 40 jaar tijd, tot 2048, alle scholen te vernieuwen. Voor het voldoen aan

Gemeentelijk vastgoed

het klimaatakkoord en wettelijke eisen, zoals Bijna

Daarnaast is voor het gemeentelijk vastgoed een

Energie Neutraal Bouwen (BENG) en gas­loos

plan opgesteld om in 2035 energievriendelijk en

bouwen, kunnen schoolbesturen, naast de jaar­

aardgasvrij te zijn. De gebouwaanpassingen, zoals

lijkse doordecentralisatievergoeding en garant­

het na-isoleren van vloeren, gevels en daken, led­

stelling door de gemeente bij schatkist­bankieren,

verlichting, energiemanagementsystemen en

gebruik maken van landelijke subsidieregelingen

17

Lokale Energie Strategie Nijmegen 2025-2050

(afvalverwerker), MGR (Werkbedrijf Rijk van

(SPUK/DUMAVA), indien gewenst met gemeenteonder­steu­ning. De huidige doordecentralisatie­ vergoeding is te laag om aan de ambitie te voldoen. Voor de korte termijn geldt dat schoolbesturen doorgaan met de vernieuwing van de onderwijs­ huisvesting zolang hier structurele dekking voor is. Voor de middellange termijn is afgesproken dat partijen met elkaar actief op zoek gaan naar oplossingen om de gezamenlijke ambitie zo goed mogelijk te realiseren. Hierbij moet gedacht wor­ den aan: meedoen aan landelijke innovatieve strategieën, actieve lobbyen voor (meer) structu­ rele rijks­middelen en vormen van samen­werking. Sport In het verleden heeft de gemeente energiescans met energieadviezen aangeboden aan sport­ verenigingen die kantines en kleedruimten in 18

eigendom hebben. De maatregelen die terug te verdienen waren, zijn toen grotendeels over­ genomen. Verenigingen kunnen een beroep doen op ondersteuning van NOC*NSF Wat betekent duurzaamheid voor de sportvereniging? Gemeentelijke sportaccommodaties verduur­ zamen we zoals beschreven onder gemeentelijk vastgoed. Bij nieuw te ontwikkelen sport­ accommodaties is duurzaamheid één van de uitgangspunten.

3.2 Industrie en bedrijven Uit de jaarlijkse energiemonitor blijkt dat het energieverbruik in Nijmegen 8,68 PJ (exclusief vervoer) is. Bedrijven gebruiken ongeveer 50% van het aardgas en 75% van stroomverbruik in Nijmegen.

Reductie uitstoot industrie en bedrijven Basispad reductie

108

Beleid gemeente Nijmegen

-56

kton CO2-emissie

100

50

0

2021 totaal

Nationale ontwikkelingen

-2

50

TPN West

2030 prognose

Volgens de prognose in het rapport van CE Delft

contracten voor grootaansluitingen uitgegeven

(bijgevoegd) daalt de CO2­uitstoot van de industrie

door Liander in de provincies Flevoland, Utrecht

in Nijmegen fors met 83% tussen 1990 en 2030.

en Gelderland. Hiermee is de uitdaging voor

Dit is vooral te danken aan landelijk en Europees

bedrijven extra groot om verder te elektrificeren

beleid, zoals te zien is in bovenstaande figuur:

en zo afscheid te nemen van fossiele brandstoffen.

de CO2­uitstoot in de Nijmeegse industrie halveert

Met lokale energiesystemen (smart energy hubs)

(56 kton minder) ten opzichte van 2021 als gevolg

spelen we in op het vraagstuk van netcongestie.

van nationale ontwikkelingen. Het gaat dan bij­ voorbeeld om de CO2­heff ing, diverse programma’s (MKB, verduurzaming bedrijventerreinen) en fiscale

3.2.1 Bestaand beleid

en garantieregelingen.

Wettelijke energiebesparingsplicht Bedrijven met een verbruik groter dan 50.000 kWh

Dit neemt niet weg dat het belangrijk is en blijft dat

en/of 25.000 m3 gas vallen onder de informatie­ en

de gemeente de energietransitie bij bedrijven

energiebesparingsplicht. Bedrijven moeten iedere

faciliteert en wet­ en regelgeving handhaaft, zoals

ier jaar aan Rijksdienst voor Ondernemend

de energiebesparingsplicht. Wij hechten eraan de

Nederland (RVO) rapporteren over de energie­

klimaatdoelen bij Nijmeegse bedrijven vanaf nu te

besparingsplicht en het wel of niet voldoen aan de

bereiken door te verduurzamen en niet dankzij het

Erkende Maatregel lijsten (EML)3. De ODRN ziet op

vertrek van bedrijven.

beide verplichtingen toe in opdracht van de gemeente Nijmegen. In Nijmegen zijn circa 675

Door netcongestie worden voorlopig geen nieuwe

bedrijven die onder deze wetgeving vallen. Meer

3 Erkende maatregelenlijst met energiebesparende maatregelen die zich binnen 5 jaar terugverdienen. Deze lijst wordt periodiek aangevuld met nieuwe maatregelen.

Lokale Energie Strategie Nijmegen 2025­2050

19

dan 90% van deze bedrijven zijn inmiddels gecon­

3.2.2 Nieuw beleid

tro­leerd hierop. Daar waar noodzakelijk zijn hand­

Bovenwettelijke aanpak MKB

havingstrajecten ingezet met herstel­termijnen en

Bedrijven in gebouwen met een verbruik kleiner

hercontroles.

dan 50.000 kWh en/of 25.000 m3 vallen niet onder enige strikte energiewetgeving, behalve de label

Volgens het Besluit Aanwijzing Gebouwen (BAG)

C-verplichting voor kantoren. Dit zijn in totaal

kent Nijmegen 871 panden met een kantoorfunctie.

tussen de 3000 en 4000 bedrijven en gebouwen.

De stand van zaken per 1 november 2024 is dat op

Ook bij deze ondernemers is nog een slag te slaan

zijn minst 79% van het totale kantooroppervlak in

qua energiebesparing en verduurzaming. In aan­

Nijmegen voldoet aan de energielabel C-plicht, die

vulling op het REE stellen we een intensieve aanpak

geldt voor kantoren groter dan 100 m2. Het lande­

op om deze ‘vergeten’ groep aan te zetten tot

lijk gemiddelde ligt volgens het ministerie van

verlaging van het energieverbruik. Het bespaart

Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties op 78%.

kosten, draagt bij aan het duur­zame imago van het

Ook op de label C-verplichting voor kantoren houdt

bedrijf en het verhoogt het energielabel van het

de ODRN in opdracht van de gemeente Nijmegen

pand. Opzet is een pro-actieve integrale benade­

toezicht. Hetzelfde geldt voor de 22 vergunning­

ring van de individu­ele onder­nemer. We bespreken

plichtige bedrijven die een omgevingsvergunning

de mogelijkheden voor besparen, schone energie,

hebben met een aparte energieparagraaf.

e-mobiliteit en circu­lariteit. We ontzorgen op het

20

gebied van energie­monitoring en de analyse Voor bedrijven met meer dan 250 fte en/of een

daarvan, regelen van gesubsidieerde energiescans

omzet van meer dan € 50 miljoen is er European

en adviezen en het (vrijwillig) toepassen van de

Energy Directive (EED). Deze bedrijven hebben

maatregelen zoals beschreven in de EML.

iedere 4 jaar een energie-auditplicht aan de RVO. Als laatste noemen we het Emission Trade System

Plan van aanpak Grootschalige opwek op

(ETS)4, de handel in CO2-emissierechten voor

bedrijfsdaken

industrie, waar de Nederlandse Emissie Autoriteit

Er ligt een groot potentieel voor zonnepanelen op

(NEA) op toe ziet.

daken van grote bedrijven. Plaatsing van zonne­ panelen is als verplichting sinds 1 januari 2023 in

Regionaal Expertiseteam Energie (REE)

de EML opgenomen. Dan moet de terugverdientijd

In 2023 is het Regionaal Expertiseteam Energie

wel 5 jaar of kleiner zijn. Vanwege netcongestie tot

(REE) van start gegaan. Het REE is een gezamenlijk

2030 is het benutten van dit potentieel alleen

initiatief van de 16 gemeenten van de Groene

kansrijk achter de meter of in combinatie met een

Metropoolregio, regionale bedrijvenverenigingen

slim energiesysteem en batterijopslag. Het groot­

(vertegenwoordigd door VNO-NCW Midden) en de

schalig plaatsen van zonnepanelen op daken wordt

Provincie Gelderland. Het REE geeft bedrijven op

weer breed inzetbaar als er geen sprake meer is

basis van energiescans adviezen. Als uitgebreider

van netcongestie. We stellen een plan van aanpak

onderzoek nodig is, kan het REE hiervoor subsidie

‘zon op dak’ voor bestaande gebouwen op waarin

regelen.

we aangeven wat tot 2030 wél mogelijk is. We

4 ETS staat voor Emission Trade System en is het handelssysteem in Europa voor de CO2-uitstoot van de industrie. Zo betaalt de industrie geld voor de CO2 die het uitstoot. De prijs voor emissierechten wordt steeds hoger. In Nederland vallen ongeveer 350 bedrijven onder ETS. In Nijmegen betreft het NXP, Radboud UMC en RU.

leggen hierbij een link met de energievisies per

terreinen. Als onderdeel van de energievisies

bedrijventerrein (zie hierna) met het oog op de

onderzoeken we of bedrijven behoefte hebben aan

noodzaak om opslag en sturing te koppelen aan

experimenteerruimte met bijv. innovatiepilots.

grootschalige zonnepanelen vanwege netconges­

Voor TPN West en Bijsterhuizen ligt al een ener­gie­

tie. In het plan van aanpak besteden we ook aan­

visie en wordt gewerkt aan een Smart Energy Hub

dacht aan windwokkels en het combineren van

onder leiding van een externe procesregisseur. Ook

zonnepanelen met groendaken.

voor campus Heyendaal is geen integrale energie­ visie nodig, omdat RU en Radboudumc al energie­

Op nieuwe panden is het al verplicht om in het

plannen in uitvoering hebben. Voor De Grift, Winkel­

kader van de BENG-eisen (bijna energieneutrale

steeg/Noviotech Campus en Brabantse Poort/

gebouwen) hernieuwbare energie toe te passen.

Kerkenbos ontbreekt een integrale energievisie.

Dit sluit aan bij de ambitie in het coalitieakkoord dat “op alle daken van nieuwe gebouwen of dit nu

We integreren de lopende trajecten in de energie­

woningen zijn, kantoren, bedrijven of maat­

visies voor deze drie werklocaties, zoals de

schappelijk vastgoed – zonnepanelen komen.”

energievisie voor de warmtevoorziening voor

Er ligt een voorstel om het voor gemeenten via het

de nieuwbouw in de Winkelsteeg (WKO).

Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) mogelijk te De Grift

bestaande daken vanaf 250 m2. Als dat doorgaat,

Gemeente Nijmegen wil De Grift met circa 30 hec­

zullen we hier gebruik van maken.

tare uitbreiden voor (XXL-)logistiek, stads­distri­ butie, maakindustrie en klassiek-gemengd.

Lokaal energiesysteem voor iedere

Vanwege de wachtrij voor transportcapaciteit op

werklocatie – Smart Energie Hubs

het net voor nieuwe grootverbruikers tot 2030 is

We stellen in samenwerking met de bedrijven voor

ontwikkeling van de Grift voor die tijd alleen moge­

elke werklocatie een integrale energievisie op

lijk als dit netneutraal gebeurt. Daarom worden

waar­uit moet blijken wat de potentie is om te

diverse scenario’s onderzocht om te komen tot een

komen tot een zo lokaal mogelijk energiesysteem

duurzaam, netbewust energie­systeem voor de

waarbinnen energie wordt gedeeld. Hierbij wordt

nieuwe Grift, waar de vier wind­molens en het

rekening gehouden met het karakter van de werk­

zonneveld langs de A15, het warmte­net in Noord

locatie. Een werklocatie met veel kantoren

en ook de bestaande Grift bij worden betrokken.

(bijvoor­beeld Brabantse Poort) past een heel andere aanpak dan een industriepark (TPN West).

Winkelsteeg en Noviotech Campus

En er is een groot verschil tussen een oudere

De Winkelsteeg wordt getransformeerd in een

werklocatie, een locatie in ontwikkeling (De Grift)

gemengd wonen en werken milieu. Er komen zo’n

of juist een locatie die wordt getransformeerd

6.000 nieuwe woningen en per saldo wordt het

(Winkelsteeg). De organisatiegraad is bepalend

aantal m2 voor bedrijven uitgebreid. Met het oog

voor het succes van de energietransitie op de

op netcongestie is het gewenst dat er ‘net­bewust’

werklocatie. We kunnen voor de uitwerking en

wordt gebouwd. Samen met Liander doen we

uitvoering van de energievisies via de RVO gebruik

onderzoek naar de wijze waarop we dit kunnen

maken van diverse subsidieregelingen en pro­

doen. Een andere ontwikkeling die we integreren

gramma’s voor de verduurzaming van bedrijven­-

in de energievisie betreft het

21

Lokale Energie Strategie Nijmegen 2025-2050

maken zonnepanelen te verplichten op nieuwe én

haalbaarheidsonder­zoek naar zon op daken van

afvalinzamelaars, energiedienstverleners en de

sociale huurwoningen, waarvan het surplus

bouw- en transportsector op TPN-West. De Green

gebruikt wordt door NXP en mogelijk ook andere

Deal is een intentieovereenkomst met afspraken

bedrijven.

over de energietransitie, klimaatadaptatie en circulariteit. Eén van de doelen is realisatie van een

Brabantse Poort en Kerkenbos

Smart Energy Hub (SEH), waarbinnen energie

Het energieverbruik is hier relatief laag in vergelij­

lokaal wordt opgewekt, opgeslagen en gebruikt.

king met andere bedrijventerreinen. Ongeveer

Bijvoorbeeld door zonne-energie via batterijen

twee derde van de bestaande panden op het

’s nachts te gebruiken voor het opladen van vracht­

terrein van Brabantse Poort heeft energielabel A.

wagens en het aangaan van groepscontracten. Het

De ontwikkeling van het gebied is gestart in de

ontwikkelen van een samenwerkingsorganisatie en

jaren '90. Op het terrein is voor ongeveer 80%

het aanschaffen van bijbehorende apparatuur is

sprake van de constructie eigenaar-huurder. De

ingewikkeld en een proces van jaren. Daarom is

mate van energieopwekking via zonnepanelen op

door 8 bedrijven, gemeente Nijmegen en provincie

de bedrijfsdaken is er beperkt. In de warmte­visie is

Gelderland een intentieverklaring ondertekend.

Kerkenbos aangewezen als onderzoeksgebied voor

Een ander onderdeel van de Smart Energy Hub

aansluiting op het warmte­net.

betreft oprichting van een warmteschap. Door het gebied loopt het warmtenet dat gevoed wordt door

22

Andere invulling Power2Nijmegen

de ARN. Met het warmtenet kunnen bedrijven veel

Met de energievisies per bedrijventerrein verleggen

gas besparen, tot wel 4-5 miljoen kubieke meters

we de focus van een stedelijke naar een gebieds­

gas binnen enkele jaren. De gemeente kan een

gerichte benadering van bedrijven. Daarom

belangrijke rol spelen bij het samenbrengen van de

stoppen we met de stedelijke bijeenkomsten onder

juiste partijen en het faciliteren van projecten. Zo

de vlag van Power2Nijmegen. In het kader van de

subsidiëren we juridisch-organisatorisch

Economische visie blijven we stedelijke thema­

onderzoek dat nodig is om te komen tot een

bijeenkomst organiseren. Tijdens deze bijeen­

warmteschap.

komsten komt ook duurzaamheid aan bod. We behouden het aanjaagfonds Power2Nijmegen om

ARN en Engie

innovaties van bedrijven en inwoners te stimuleren

Op TPN West liggen twee bedrijven die een boven­

en faciliteren. We bezien nog of we de 'merknaam'

gemiddelde rol spelen bij de energietransitie: de

Power2Nijmegen behouden voor de communicatie

Afvalcentrale Regio Nijmegen (ARN) en Engie op

richting bedrijven.

Industriepark Waal Energie. De ARN produceert elektriciteit en aftapwarmte die wordt gebruikt om de woningen in de Waalsprong en het Waalfront te

3.2.3 Lopende trajecten

verwarmen. We willen het warmenet vanuit de ARN

Smart Energy Hub TPN West

uitbreiden, onder meer naar TPN-West. En de ARN

Op 18 januari 2023 is de Green Deal ondertekend

heeft meer potentie. Zo wordt onderzocht of de

door de bedrijvenvereniging, gemeente Nijmegen,

ARN stroom van wind- en zonparken in de buurt

Rabobank Rijk van Nijmegen, The Economic Board

om kan zetten in waterstof of batterijen (Smart

Arnhem Nijmegen, ENGIE, ARN, Hogeschool

grid). Ook loopt bij de ARN een traject om CO2 af te

Arnhem Nijmegen (HAN), het collectief van

vangen en op te slaan.

Industriepark Waal Energie biedt veel kansen om

De Radboud Universiteit wil in 2035 aardgasvrij zijn

de bijdrage aan de energietransitie te vergroten

en Radboudumc in 2045. Bij de HAN is een deel van

door de infrastructuur, watergebonden bedrijvig­

de gebouwen momenteel aangesloten op een

heid en het multimodale transport. Er staan al

eigen WKO-installatie. Op langere termijn zijn er

windmolens en op het terrein liggen zonnevelden.

kansen om restwarmte van de WKO op de campus

Samen met de gemeente is een gebiedsvisie en

beschikbaar te stellen aan panden in de omgeving.

bestemmingsplan opgesteld, waarin waterstof­ tanks, grootschalige batterijen en een hybride

Bijsterhuizen

waterstofcentrale mogelijk worden gemaakt. We

Het grootste gedeelte van bedrijventerrein Bijster­

maken ons sterk voor een snelle realisatie van de

huizen ligt in Wijchen. De organisatiegraad is er

waterstofcentrale in Nijmegen. Daar waar we voor

relatief hoog. Dat uit zich onder meer in de collec­

import van duurzame energie grotendeels afhan­

tieve inkoop van energie. Ook wordt onderzocht in

ke­lijk zijn van elders opgewekte zonne- en wind­

hoeverre een samenwerking in een Smart Energy

energie, kunnen we met het regelbaar vermogen

Hub mogelijk is om te verduur­zamen en de net­

van de waterstofcentrale alsnog een flinke bijdrage

congestie beter het hoofd te kunnen bieden.

leveren aan het toe­komstige energiesysteem van Top 10

termijn potentie voor de ontwikkeling van aqua­

In het coalitieakkoord 2022-2026 is opgenomen dat

thermie gezien de ligging aan de rivier en de

“we met de tien bedrijven die de meeste energie en

nabijheid van het warmtenet. In aanvulling op de

warmte verbruiken om tafel en samen met hen op

Innovatie­campus die in ontwikkeling is bij Hyster

zoek gaan om meer te doen dan de wet voor­

Yale, verkennen we met Connectr5 of we op Waal

schrijft.” Een deel van de top 10 is gevestigd op TPN

Energie een Innovatielab met ‘shared services’

West (Mead Johnson, Hyster-Yale en Duynie) en is

kunnen creëren met de focus op watergebonden

betrokken bij de Smart Energy Hub op TPN West.

bedrijvig­heid en energie/waterstof.

De Radboud Universiteit en het Radboudumc participeren in het Stedelijk Management Overleg

Campus Heyendaal

(SMO) en hebben zoals gezegd hun eigen ambi­

De instellingen op campus Heijendaal hebben de

tieuze energieplannen. Pro Persona omarmt de

afgelopen jaren grote stappen gezet om de kli­

Green Deal 3.0 en hanteert de Milieuthermometer

maat­­ambities te halen. Ze hebben eigen energie­

Zorg: Duurzaamheid - Pro Persona. Met NXP doen

plannen die een gemeentelijke energievisie over­

we samen met woning­corporaties onderzoek naar

bodig maken. RU en Radboudumc investeren

een groot­schalig zon op dakproject. Tot slot

zo­veel mogelijk in energiebesparing en wekken het

betrekken we NXP, het CWZ en Sanadome, drie

resterende energiegebruik voor een steeds groter

andere groot­verbruikers in Nijmegen, bij de inte­

deel zelf op met warmte- en koude seizoensopslag

grale energie­visie voor Winkelsteeg e.o.

(WKO) en zonnepanelen. De energie die ze niet op eigen terrein kunnen opwekken, com­pen­­seren ze met investeringen in windmolens elders. 5 Connectr is een provinciale organisatie die innovatieprogramma’s en kennisdeling coördineert, waaronder het testen en demonstreren van innovaties met als doel versnelde toepassing en opschaling. Tot nu toe is Connectr actief op bedrijventerrein IPKW in Arnhem, met name met innovaties gericht op laadinfra, batterijen en waterstof.

23

Lokale Energie Strategie Nijmegen 2025-2050

Nederland. Ook biedt Waal Energie op de lange

3.3 Mobiliteit Tot 2030 is het grootste deel van reductie van de CO2-uitstoot te danken aan de gemeentelijke mobiliteitsmaatregelen, vooral de zero-emissiezones, het stimuleren van fiets-, ov en deelmobiliteit en het parkeerbeleid. Na 2030 zal de elektrificering van verkeer en vervoer een steeds grotere stempel drukken op de CO2-reductie.

Reductie uitstoot mobiliteit en transport Beleid gemeente Nijmegen

Basispad reductie 200

186

-5

-18

-6

-3

150

-3

-2

-1

-1

-0,1

145

24

kton CO2-emissie

100

50

0

2021 totaal

Nationale ontwikkelingen

ZE stadslogistiek

Fietsen OVgebruik

DeelMilieuParkeermobilizone normen teit tweewielers

Betaald Autoluwe gem. 2030 parkeren zone wagen- prognose park

Vanwege de elektrificering wordt de relatie tussen

In de berekening van het te verwachten stroom­

mobiliteit en de energietransitie steeds sterker.

verbruik voor het regionale uitvoeringsprogramma

We faciliteren de elektrificering van personen­

van de GMR (zie hoofdstuk 5) wordt de ontwikke­

vervoer en transport met de aanleg van laadpalen

ling van elektrisch laden voor personenvervoer,

en laadpleinen. Het is (vooralsnog) landelijk beleid

vrachtverkeer (laadpleinen) en scheepvaart

dat vanaf 2030 alle nieuwe personenauto’s emissie­

(walstroom) meegenomen als input voor de

loos zijn. Dit is sneller dan in de rest van Europa: de

investeringsplannen van de netbeheerders.

EU heeft de termijn op 2035 gezet. Voor een belang­ rijk deel zullen dat batterij­elektrische auto’s zijn.

Om overbelasting van het net te voorkomen wer­

De inschatting is dat in 2030 in Nederland 1,9 mil­

ken we mee aan de actielijnen uit het actieplan

joen elektrische auto’s rijden, wat neerkomt op een

netcongestie Gelderland en het concept­regionaal

marktaandeel 21%, groeiend naar 47% in 2035 en

uitvoeringsprogramma GMR. Hierbij gaat het op de

76% in 2040. Uiteindelijk is landelijk de verwach­

eerste plaats om slim (netbewust) laden: het slim

ting dat in 2050 100% van de ruim 10 miljoen

aansturen van openbare laadinfrastructuur, zodat

personenvoertuigen elektrisch zijn.

de netbelasting op piektijden omlaag kan.

Dit wordt gedaan via de concessie voor laadinfra­ structuur, waarvan provincie Gelderland (via GORAL) de concessieverlener is. Hierbij wordt de ontwikkeling van bi-directioneel laden gevolgd en benut. Daarnaast zetten we in op centrale laad­ locaties voor vrachtvervoer, zogenaamde clean energy hubs. Om belasting van het net te beper­ ken, combineren we laadpleinen zoveel mogelijk met smart energy hubs. Voor zwaar transport en scheepvaart stimuleren we behalve elektrificering ook het gebruik van waterstof. Hiertoe faciliteren we de ontwikkeling van waterstofproductie en -opslag op en rondom TPN West, meer specifiek op het Engie-terrein, bij Hyster Yale en door de ARN. Ook voeren we lobby-activiteiten uit om te zorgen dat er een verbinding vanaf het waterstofnetwerk in Brickvalley en/of aftakking van de landelijke waterstofbackbone richting Nijmegen komt. partijen zoveel mogelijk emissieloos en aardgasvrij bouwen. De gemeente heeft het convenant Schoon en Emissieloos Bouwen (SEB) ondertekend. Op basis van dit convenant maken overheden, markt­ partijen en brancheorganisaties afspraken over gezamenlijke uitvoering van de routekaart SEB. Het omschrijft de steeds schonere inzet van (mobiele) werk-, voer- en vaartuigen in de bouw­ sector met concrete en haalbare acties tot 2030 en daarna. De gemeente verstrekt zo nodig subsidies voor de inzet van duur maar schoon elektrisch materieel.

25

Lokale Energie Strategie Nijmegen 2025-2050

Tot slot wil gemeente Nijmegen dat de markt­

4

Rol gemeente en instrumenten

26

4.1 De rollen en instrumenten van de gemeente In dit hoofdstuk zijn de maatregelen uit hoofd­stuk 3 ingedeeld aan de hand van de rollen die we als gemeente kunnen uitoefenen en instru­menten die we daarbij in kunnen zetten: de regierol, een sturende, faciliterende (financieel) of normerende (wetgeving) rol en via communi­catie.

regisseren

normeren

coördineren, stimuleren en verbinden

juridische instrumenten - normeren

Op de eerste plaats heeft de gemeente een

Gemeenten verplichten een aantal maat­

regisserende rol door de koers te bepalen via

regelen via vergunningverlening en hand­

bijvoorbeeld de oprichting van een publiek

having bij nieuwbouw (aardgasvrij, BENG) en

warmtebedrijf en de warmtevisie die de

bedrijven (energie­besparings­plicht). Vanaf

gemeente samen met de stad op stelt.

medio 2025 krijgen gemeenten onder strikte

Bij de regierol hoort ook het stimuleren van

voorwaarden de mogelijkheid om wijken af te

samenwerking tussen partijen die nodig is om

sluiten van het gas, als de Wgiw en Bgiw6

van de energietransitie een succes te maken.

definitief is vastgesteld.

sturen en faciliteren

communiceren

financiële instrumenten

ondersteunen en stimuleren

Financiële prikkels zijn onmisbaar voor de

Communicatie draagt bij aan het bereiken van

energie­transitie. Door duurzame opties te

doelen en is nooit een doel op zich. Zo kan

subsidiëren en fossiele brandstoffen te

com­municatie ondersteunend zijn door de

beprijzen kan de overheid de energietransitie

energie­transitie onder de aandacht te brengen,

versnellen. Beprijzing is vooral aan de rijks­

door mogelijkheden dichterbij te brengen en

overheid en Europese Unie. Op gemeen­­telijk

door te stimuleren dat inwoners of bedrijven

niveau kunnen we financieel bijdragen aan

intenties omzetten in acties. Voorbeelden

energiebesparing en schone energie aan­

hiervan zijn com­municatie over subsidies, over

vullend op landelijke subsidies en garanties,

drempel­verlagende projecten of over de

als dat nodig is voor de betaalbaarheid.

meerwaarde van acties.

6 Wetsvoorstel Wet en Besluit gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw en Bgiw), aangenomen door de Tweede Kamer op 23 april 2024; besluitvorming Eerste Kamer vindt naar verwachting in het najaar van 2024 plaats.

Lokale Energie Strategie Nijmegen 2025-2050

27

regisseren

sturen en faciliteren

 tedelijk Management Overleg S en Stuurgroep Energietransitie

Energieloket

Samenwerking met Steunpunt Energietransitie Nijmegen

• Kennisuitwisseling RU en HAN Programma Energie Besparen Woningen 2023-2030

Energieloket

Samenwerkingsagenda/ prestatieafspraken woningcorporaties

Wijkprojecten energiebesparing Neerbosch-Oost etc

Verkenning vervolg energiefixers i.s.m. woningcorporaties

Aanpak VVE-woningen

Warmtevisie 2024

Verduurzaming monumenten

Warmteprogramma (o.b.v. Warmtevisie)

Coalitieakkoord € 1,7 miljoen per jaar. 2023-2026 voor wijkwarmteprojecten

Oprichting publiek warmtebedrijf Wijk- en gebiedsuitvoeringsplannen - warmtenet Zwanenveld/Dukenburg Netbewuste nieuwbouw/integrale energievisie Winkelsteeg

28

Project Doe Het Zelf-isolatie – subsidies DHZ

Buurtaanpak plaatsing 550 extra trafostations in wijken (MSR) in samenwerking met Liander

Klimaatfonds Rijk (WIS , garantiefonds) Aanjaagfonds bewonersinitiatieven

• Uitbreiding onderstations

en nieuw onderstation Zuid-Oost (rond 2040)

• REE en subsidieregeling verbreden naar maatschappelijk vastgoed

Intentieovereenkomst met Liander getekend janari 2024

• Haalbaarheidsonderzoek Smart Energy Hub:

Nijmeegse wijken en bedrijven in balans (Zon op dak-project NXP-woningcorporaties)

CO2-prestatieladder en verduurzaming gemeentelijk vastgoed o.b.v. onderhoudsprogramma

• Opstellen energievisie lokale energiesystemen

(energie delen, opwek, opslag) per bedrijventerrein – Winkelsteeg, De Grift en Brabantse Poost

• Lobby aftakking waterstof backbone en stimuleren lokaal waterstofnetwerk en -productie

• Innovatielab/shared services Connectr ‘maritiem, waterstof, laden en energie’ bij Hyster Yale en op Engieterrein

Smart Energy Hub TPN West: -Elektriciteit delen: lokale opwek, opslag en gebruik -Omzetten wind- en zonne-energie in opslag/waterstof (ARN) - Warmteschap Regionaal Expertiseteam Energie (REE) Aanjaagfonds Power2Nijmegen

Slim laden via concessie Goral/provincie (Vattenfal) Realisatie clean energyhubs zoveel mogelijk combineren met smart energy hubs.

• = n iet opgenomen in eerder vastgestelde plannen: Uitvoeringsagenda Duurzaamheid (2019),

Programma Energie Besparen Woningen (2023), Warmtevisie (2024), Masterplan Netcongestie (2024) of Contourennotitie omgevingsvisie (2024) en de Agenda met Uitvoeringsprogramma Versnelling mobiliteitstransitie.

normeren

communiceren Energieloket Digitale communicatie/website gemeente Nijmegen

Gebruik aanwijzingsbevoegdheid Wgiw?

Energieloket

Wet collectieve warmte

Participatieplannen Warmtenet Zwanenveld/Dukenburg

Nieuwbouw: toepassing BENG-eisen en gasloos bouwen (Gaswet) Richtlijnen plaatsing MSR

• Benutten mogelijkheden nieuwe Energiewet • Verkenning richtlijnen Omgevingsplan

voor netbewuste nieuwbouw (generiek) o.b.v. ervaringen De Grift/Winkelsteeg

Handleiding ondersteuning bewonersinitiatieven wijkwarmteprojecten Richtlijn/advies thuis- en buurtbatterijen

• S amenwerking energiebesparing woningen tussen