Lange Hezelstraat 18 GM

Gemeentelijke Monumentenlijst Register van beschermde monumenten krachtens de Nijmeegse Erfgoedverordening

Plaatselijke aanduiding gemeentelijk monument

Lange Hezelstraat 18 Aanwijzingsbesluit

n.t.b ID-code

2775 Redengevende omschrijving van het gemeentelijk monument

KORTE BOUWGESCHIEDENIS De Lange Hezelstraat is al eeuwenlang een belangrijke uitvalsweg. Het volgt het tracé van de Romeinse weg die tussen de legerbasis op de Hunnerberg en de grafvelden in het lager gelegen westen lagen. Westelijk van de grafvelden ontwikkelde zich in de eerste eeuw na Christus een nieuwe Romeinse nederzetting die in 104 de naam Ulpia Noviomagus Batavorum kreeg. Rond 270-280 was deze nederzetting weer verlaten. De vermelding van de straatnaam komt voor het eerst vorm in 1310: ‘Hese straet, lopend naar het dorp Hees’. Sinds de middeleeuwen vormt het één van de centrale Nijmeegse straten, onderdeel van de centrale as met veel grote koopmanshuizen. In de zij- en achterstraten lagen verschillende kloosters. Veel panden in de straat zijn honderden jaren oud en gesitueerd op smalle, diepe percelen. Vanaf ongeveer 1880 werd de Lange Hezelstraat een winkelstraat. Vanwege de romeinse oorsprong wordt zij daarom de oudste winkelstraat van Nederland genoemd. Bouwmeester-architect Derk Semmelink (1855-1899) ontwierp in 1897 de neorenaissancepui van Lange Hezelstraat 18 in opdracht van koper- en blikslager J.H. Arts. Semmelink heeft meer gevels in de Lange Hezelstraat ontworpen, zoals nr. 94-96, en het gesloopte nr. 1 op de niet meer bestaande hoek met de Houtstraat. Hij is opgeleid in Arnhem bij het architectenbureau Van Gendt en Nieraad.

Vanaf omstreeks 1880 kreeg hij opdrachten in Nijmegen. Hiervoor werkte hij veelal samen met de architect Giesing. Naast woon-winkelpanden ontwierp hij ook statige woonhuizen voor rijke burgers aan de pleinen en singels van de eerste stadsuitleg. Bekende ontwerpen zijn onder meer de Lutherse kerk aan de Prins Hendrikstraat en de verdwenen villa Stella Maris aan de Van Schaek Mathonsingel 4. Het woonwinkelpand aan de Lange Hezelstraat 18 is grondig verbouwd gedurende de 20 ste eeuw. Dit heeft als gevolg dat de bouwgeschiedenis van het pand nauwelijks meer is af te lezen. Alleen de gevels, gemene muren en vermoedelijk de kelder geven iets prijs van de bouwhistorische waarden van het pand. De achtergevel is bijvoorbeeld opgemetseld uit handvormsteen, wat erop wijst dat deze gevel voor de 19de eeuw is opgetrokken. Naar verwachting zullen de bouwmuren ook nog bouwhistorische waarden hebben. De kelder is niet toegankelijk. De voorgevel dateert in zijn huidige verschijningsvorm uit de late 19de eeuw. Afgaande op de bouwtekening van de winkelpui is deze niet samen met de gevel ontworpen. De gevel zal dus voor 1897 zijn geplaatst. OMSCHRIJVING VAN HET GEMEENTELIJK MONUMENT Het pand is gelegen in de noordelijke gevelwand van de Lange Hezelstraat, op een diep en smal, rechthoekig perceel.

Het bouwblok ligt ingeklemd tussen de Lange Hezelstraat, de Begijnenstraat, de Lompenkramersgas, de Kabelgas en de Ganzenheuvel. Het heeft een rechthoekige opzet met drie bouwlagen en een plat dak met aan de voorzijde een schildeind voorzien van niet-oorspronkelijke dakkapellen. Het gebouw is onderkelderd. De winkel op de begane grond is samengevoegd met nr. 20. Een bezoek aan het pand was niet mogelijk. Deze beschrijving is daarom gebaseerd op het bouwhistorisch rapport uit 2002 en bezichtiging vanuit openbaar gebied (voorzijde).

blad 1 van 7

Gemeentelijke Monumentenlijst

Vervolgvel

1 Exterieur Het woonwinkelpand heeft een eenvoudige lijstgevel en is opgetrokken in geschilderd metselwerk. De winkelpui bestaat uit een portiek met aan omlijsting van pilasters met consoles die een zware kroonlijst dragen met daarboven torenachtige opzetstukken met een helmvormige bekroning. De verschillende onderdelen zijn voorzien van fraai houtsnijwerk. Het geheel krijgt hierdoor een statig aanzien. In de vensterkozijnen zijn de oude ventilatieroosters nog zichtbaar. Interieur Het interieur is niet bezocht. Op basis van het bouwhistorisch onderzoek uit 2002 kan worden geconcludeerd dat het complete interieur, inclusief trappenhuis, is vernieuwd omstreeks 1990. Kelder De kelder is niet toegankelijk. WAARDERING Het pand is van architectuurhistorische waarde als voorbeeld van een woon-winkelpand met neorenaissance winkelpui ontworpen door Derk Semmelink in 1897. Het valt op door de esthetische kwaliteiten van de winkelpui waarin fraai houtsnijwerk is verwerkt in de pilasters en consoles de zware kroonlijst ondersteunen. De torenachtige opzetstukken geven de pui een statig aanzien. Bouwhistorische waarden zijn naar verwachting terug te vinden in de bouwmuren van het pand en de achtergevel die is opgemetseld met handvormsteen. Het pand heeft stedenbouwkundige waarde als kenmerkend onderdeel van de aaneengesloten gevelwand in de Lange Hezelstraat.

Cultuurhistorische waarde als uiting van de groeiende welvaart die plaatsvond na de industriële revolutie en het opbloeien van een consumentenmaatschappij die de bouw van een groot aantal woon-winkelpanden, in de binnenstad, tot gevolg had. Verder heeft het pand structuurwaarde vanwege de historische parcellering en de bouwmuren.

Bronnen: J.A. Van der Hoeve, Bouwhistorische Verkenning Lange Hezelstraat 18, Nijmegen, 2002. Jetten, M., Kersten, M., Pierik, T. en Wouters, F., Soliede waren, rijke keuze, billijke prijzen: Winkelpuien van de Lange Hezelstraat in hun historische omgeving, Nijmegen 1991. Digitaal bouwarchief Nijmegen

Kadastrale tenaamstelling Kadastrale aanduiding Gemeente: Sectie: Nummer(s): foto’s op vervolgblad

blad 2 van 7

23 Januari 2023 NMG00 Nijmegen C 7179

Gemeentelijke Monumentenlijst

Vervolgvel

2

Bestaande perceelgrootte (Streetsmart)

blad 3 van 7

Gemeentelijke Monumentenlijst

Vervolgvel

3

Het pand vanuit vogelvlucht is met groen omcirkeld (bron: Streetsmart Cyclomedia)

Achtergevel van het pand

blad 4 van 7

Gemeentelijke Monumentenlijst

Vervolgvel

4

Voorgevel aan de Lange Hezelstraat

blad 5 van 7

Gemeentelijke Monumentenlijst

Vervolgvel

5

Ontwerptekening voor de winkelpui door de architect D. Semmelink (bron: Regionaal Archief Nijmegen)

blad 6 van 7

Gemeentelijke Monumentenlijst

Vervolgvel

6

blad 7 van 7